Organisationele Communicatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Organisationele Communicatie"

Transcriptie

1 Organisationele Communicatie Aanvulling op het boek van Eisenberg et al. (2007) Robbert-Jan Beun Februari 2010 College 1 Inleiding Het aantal boeken op het gebied van organisationele communicatie lijkt schier oneindig. Er zijn cursussen waarin je leert hoe een organisatie met de pers moet omgaan, hoe de werknemers hun schriftelijke en mondelinge communicatie kunnen verbeteren, welke media je op welk moment moet gebruiken en hoe je een communicatieplan moet schrijven. Er bestaan talloze cursussen, dikwijls gebaseerd op de NLP-methode (Neuro-Linguïstisch Programmeren), voor managers om hun non-verbale vaardigheden te verbeteren. Je kunt leren hoe je een slecht nieuws gesprek moet houden, wat de rol is van oogbewegingen en gebaren, wat het belang is van wederzijds respect in een gesprek en wat al niet meer. Als je communicatieland betreedt, zul je een scala aan nieuwe termen tegenkomen: incongruentie observeren, herkaderen, rapport, maar ook issuemanagement, reputatiemanagement, financiële public relations, crisiscommunicatie, nieuwe media, bladmanagement. Het aantal websites en bedrijven dat zich gespecialiseerd hebben in communicatie is niet meer bij te houden. Hieronder een paar links: Je ziet nieuwe vakgebieden als corporate communicatie, marketingcommunicatie, mediation en public affairs. Grote organisaties, zoals de universiteit of multinationals hebben speciale communicatieafdelingen waar soms wel meer dan 50 mensen werken. Kortom, communicatie in organisaties is hot en je kunt er veel geld mee verdienen. Dit is ook zo n cursus; we richten ons hier in het bijzonder op communicatie binnen en tussen organisaties en tussen organisaties en individuen. Hoewel je bepaalde vaardigheden leert, zoals het in kaart brengen van formele informatiestromen, bestudeer je in deze cursus in belangrijke mate het intellectuele kader en de paradigma s die verscholen gaan achter al die verschillende vormen van communicatie. Daarvoor gebruiken we het boek van Eisenberg et al (2007), 5 de editie. Het boek heeft als ondertitel Balancing Creativity and Constraint en dat is precies waar we in dit college naar toe willen. Aan de ene kant willen we als mens alles onder controle hebben, we willen dat de zaken precies zo gaan als wij bedacht hebben en daarvoor bedenken we allerlei regels, zelfs voor hoe we met elkaar communiceren binnen organisaties. Iedere vorm van regels legt beperkingen (E: constraints) op. Aan de andere kant moeten we toegeven dat het onmogelijk is alles in regels uit te drukken. We hebben maar een zeer beperkt beeld van de wereld om ons heen, we kunnen nou eenmaal niet alles voorzien en we moeten werken met mensen die eigen belangen en ideeen hebben en het soms beter weten dan de baas (dat geldt ook voor docenten en studenten). We moeten dus soms improviseren, creatief zijn en op basis van de omstandigheden

2 beslissen, communiceren en handelen. Ons handelen is een voortdurende balans tussen beperking en creativiteit. Dat is het uitgangspunt in deze cursus. Zoals je hieronder zult zien, noemen we dat ook wel de balans tussen formele en informele communicatie. Het boek van Eisenberg is opgedeeld in vier delen: I. Benaderingen, II. Theorieen, III. Contexten en IV. Toepassingen. We richten ons op de eerste drie delen waarin de intellectuele kaders worden geschetst. In de groepsopdrachten wordt gewerkt aan verschillende toepassingen. Formeel vs. informeel Je kunt het begrip organisationele communicatie op verschillende manieren inhoud geven en indelen. Sommigen maken onderscheid tussen interne en externe communicatie, anderen delen in naar de soort taakinformatie en weer anderen naar de doelen van de communicatie. In deze module zit op de achtergrond ook een indeling verscholen, namelijk die van formele en informele communicatie. Formele communicatie is die communicatie die binnen een organisatie verloopt langs een vastgelegde communicatiestructuur, waar we in principe grip op kunnen hebben d.m.v. modellen. We kunnen dit type communicatie vastleggen in documenten of software voor workflow, zoals de informatiestromen voor het opstellen van een hypotheek of voor het bakken van een pizza. Maar we kunnen er ook de wekelijkse werkafspraken, functioneringsgessprekken, etc. mee bedoelen. Formele communicatie hoeft overigens niet schriftelijk te zijn. Informele communicatie lijkt veel minder grijpbaar, maar is minstens zo belangrijk, en hangt af van bijvoorbeeld de cultuur van een organisatie, de plaats van de kantine of het feit dat je baas chagrijnig is. Er is zelfs een virtuele plaats voor dat type communicatie die de Grapevine wordt genoemd. De Grapevine kan een poel van roddels zijn en de place to be als er weer eens een verandering op komst is. Het is zelfs zo dat de meeste beslissingen eigenlijk al in de Grapevine worden genomen. Om de tegenstelling wat duidelijker te maken wordt er ook wel onderscheid gemaakt tussen de rationele benadering en de irrationele benadering. Rationeel gezien hebben organisaties een doel dat verwezenlijkt moet worden met behulp van productiefactoren, zoals de machines, de gebouwen, de werknemers en niet te vergeten de informatiestromen tussen de leden onderling en de buitenwereld. De leden hebben een overeengekomen verdeling van verantwoordelijkheden met bijbehorende activiteiten. Als we maar genoeg informatie zouden bezitten over de organisatie, zouden we wellicht kunnen uitrekenen wat de meest optimale benutting zou kunnen zijn van de productiefactoren om het doel te bereiken. Een dergelijke rationele benadering zal om een aantal redenen altijd tot mislukking gedoemd zijn. De belangrijkste daarvan zijn dat het doel misschien nog wel geëxpliciteerd kan worden, maar niet door iedereen gedragen wordt (bijv. winstmaximalisatie houdt op als er loon ingeleverd moet worden, er zijn dus verschillende belangen), en iedere organisatie heeft onvoldoende tijd en kennis om alles uit te rekenen in een omgeving die bovendien voortdurend verandert. Omdat een puur rationele benadering dus onmogelijk is, hebben organisaties, net als individuen, strategieën ontwikkeld om (snelle) beslissingen te kunnen. Die strategieën zijn ze zich dikwijls niet bewust, zijn dus niet formeel weer te geven, en zit onder meer in de cultuur van een bedrijf. Uitspraken als Zo doen we dat nu eenmaal hier of Zo gaan we nu eenmaal hier met elkaar om leggen iets van die cultuur bloot. Iedere organisatie geeft op een andere manier invulling aan het proces van beslissingen en activiteiten dat leidt tot het uiteindelijke doel. We komen hier in latere colleges uitvoerig op terug. Organisaties Wat is eigenlijk een organisatie? Een eenvoudige definitie is niet te geven, maar we kunnen wel een paar eigenschappen opnoemen. Volgens Eisenberg kunnen we een organisatie opvatten als

3 een systeem met subsystemen. Een en ander gaat terug naar wat jullie geleerd hebben bij BCI (basisbegrippen communicatie en informatie) over systemen. Er bestaat een structuur, een interactie tussen de subsystemen, er is een hierarchie, een input en een output, doelgeoriënteerdheid, etc. Volgens Winograd en Flores kan de structuur van een organisatie worden beschouwd als een netwerk van verplichtingen. Leden van een organisatie verplichten zich tot van alles en nog wat en als ze niet aan die verplichting voldoen kunnen ze straf krijgen van de organisatie. Individuen kunnen worden ontslagen, minder loon krijgen, gedegradeerd worden, een uitbrander krijgen, etcetera. Als de leden van de organisatie uit mensen bestaan, kunnen we een organisatie misschien beschrijven in termen van verplichtingen, maar niet alle organisaties bestaan uit netwerken van verplichtingen. Zo kunnen we het menselijk lichaam opvatten als een organisatie van organen(!) met ingewikkelde verbindingen ertussen die onder meer voor de communicatie zorgen tussen de organen. De organen kunnen we weer opvatten als een organisatie van cellen, maar in beide gevallen lijkt het woord verplichting wat ver gezocht. Bovendien zie je een hart niet zo snel weglopen uit een lichaam, domweg omdat het dan zelf ophoudt te functioneren of domweg omdat het geen keus heeft, het lijkt geprogrammeerd om te doen wat het doet. Dat hoeft met mensen niet zo te zijn (alhoewel je mensen nog altijd kunt vastketenen, maar dat wordt in ons huidig tijdsgewricht als onethisch beschouwd). Het essentiële verschil zit hem onder meer in het feit dat we, als we over verplichtingen spreken, ook over symbolen moeten praten, symbolen die duidelijk maken dat de organisatie een bepaalde activiteit van ons verlangt en dat we zo n verplichting aangaan als individu, de zogenaamde commitments. We zullen later zien dat allerlei verschillende symbolen (van taal tot kleding) een belangrijke rol innemen als we over organisationele communicatie praten. Het zal verder duidelijk zijn dat leden van een organisatie, naast een behoorlijke hoeveelheid stress, veel baat kunnen hebben bij een organisatie. Een organisatie kan dingen doen die een individu niet voor elkaar krijgt en levert een bepaalde vorm van stabiliteit op. Dat laatste is onder meer belangrijk voor de stabiliteit in ons inkomen. De leden krijgen dus beloningen voor de activiteiten die ten dienste staan van de organisatie. Er heerst dus een soort evenwicht tussen de organisatie en haar leden. Daarnaast is er ook een grote mate van evenwicht tussen verschillende organisaties en tussen organisaties en individuen buiten de organisatie. Organisaties maken een essentieel deel uit van ons leven. We zijn afhankelijk van organisaties, we kopen onze spullen van organisaties, ze regelen ons leven en we werken in organisaties. Organisaties kunnen groot zijn (Multinational), ze kunnen klein zijn (een pizzabakker), en op hun beurt zijn organisaties weer afhankelijk van andere organisaties. Omdat organisaties altijd uit verschillende (sub)systemen bestaan, is communicatie dus essentieel voor het voortbestaan van de organisatie. Verandering in organisaties In onze module speelt verandering in organisaties een belangrijke rol. Volgens Eisenberg maken organisaties deel uit van een voortdurend veranderende omgeving en veranderen ook zelf voortdurend. Eisenberg beschrijft drie krachten die verantwoordelijk zijn voor de veranderingen: 1. globalisering, 2. veranderende waarden ( the new social contract ) en 3. technologie. Lees vooral de vele voorbeelden door die Eisenberg hierbij aanhaalt. Overigens, herinner je nog de theorie van taalhandelingen bij BCI? Communicatieve handelingen werden daar beschouwd als contextveranderende handelingen en die context was in eerste instantie een mentale context. Met ander wooren, iedere vorm van communicatie verandert iets binnen een organisatie.

4 Communicatie in organisaties Er zijn vliegtuigen neergestort en er zijn treinen met elkaar in botsing gekomen vanwege slechte communicatie. Studies hebben uitgewezen dat 1/7 deel van de 40-urige werkweek wordt verspild vanwege slechte communicatie. Ook bij ons komen mensen slecht voorbereid naar vergaderingen (hoe goed bereid je zelf de werkcolleges voor?), worden belangrijke regels met betrekking tot onderwijs niet doorgegeven en is soms helemaal niet duidelijk wat er van je wordt verwacht (bijv. tutorschap of academische vaardigheden). Managers zijn zich wel bewust van een goede communicatie, maar weten dikwijls niet hoe ze de communicatie kunnen verbeteren. Alles begint bij de bewustwording van wat communicatie binnen een organisatie nu eigenlijk is. Communicatie als een proces en transactie Door communicatie als een proces te zien wordt de nadruk gelegd op het interactionele aspect van communicatie, een tweerichtingsverkeer i.p.v. een-richting. Daarmee kunnen we ook aansluiting vinden met de opvatting dat we organisaties kunnen beschouwen als (sub)systemen, met input-output en een feedback-loop vanuit de omgeving. Het is duidelijk dat je alleen zo kunt praten over de dynamiek van communicatie. We kunnen communicatie ook als een transactie (dus niet alleen interactie ) voorstellen waarbij we wederzijds proberen betekenis te creëren, een proces waarbij we betekenis overdragen en delen met andere individuen. Transacties zijn contextafhankelijk en daarom irreversibel, er is niet noodzakelijk een begin of eind, en zenden en ontvangen gaat vrijwel simultaan. Perceptie en paradigma s Eisenberg laat zien dat we als mens en organisatie altijd te maken hebben met een beperkte kijk op de wereld. Sommige docenten zien bijv. studenten als dynamisch, idealistisch, etc. Een andere docent ziet een student als lui, weinig presterend, etc. Het zal duidelijk zijn dat beide beelden overtrokken zijn of zelfs nauwelijks iets met de werkelijkheid te maken hoeven te hebben, maar de kans is groot dat beide docenten op een heel andere manier met hun studenten omgaan. Zo ook met het beeld dat klanten hebben van een organisatie en andersom. Dat kan desastreus zijn en bepaald zijn door incidentele gebeurtenissen (Shell, Dirk van de Broek en Albert Heijn kunnen er nu ook over meepraten). Zo n beeld is ook heel erg lastig weg te krijgen. Hierbij komt de bestudering van de perceptie om de hoek kijken (zie ook het college C&I). Het gaat daarbij om de selectie (filtering), het organiseren en interpreteren van informatie uit de omgeving om een betekenisvol en coherent beeld van de werkelijkheid te genereren. Als onze perceptie eenmaal gevormd is wordt ze vertaald in paradigma s, dat zijn een soort werkprincipes om met de wereld om te gaan en beslissingen te nemen. Paradigma s worden beschouwd als de theorie in gebruik en de gevolgen voor ons functioneren en de manier waarop we tegen organisaties aankijken. Een paradigma kun je beschouwen als een soort wereldbeeld, een mind-set waarbinnen informatie wordt geïnterpreteerd. Denk aan ons evolutionaire wereldbeeld, of juist het godsdienstige wereldbeeld. Wetenschappers worden groot als ze zorgen voor een paradigma-verschuiving, als ze ons wereldbeeld door elkaar schudden: Freuds kijk op onze psyche, Einsteins beeld van het heelal of Darwin s evolutietheorie. Galileï is er bijna voor op de brandstapel beland. Paradigma s komen ook dicht in de buurt bij metaforen. We kunnen een organisatie zien als een machine, een levend wezen, een cultuur, etc. en al deze metaforen bepalen op welke manier we met de organisatie omgaan. Deze punten zijn cruciaal in ons begrip van organisaties, maar ook van de wereld in het algemeen. Soms leveren ze zelfs inconsistenties op in ons wereldbeeld. Bijv. in de natuurkunde kan licht, afhankelijk van de manier van waarnemen, zowel beschouwd

5 worden als een deeltje als een golf. Dat bleek maar moeilijk te rijmen met de manier waarop we naar de natuur keken en nog steeds voelen we het als een soort contradictie, een deeltje en een golf tegelijkertijd. Paradigma s zijn in deze opvatting ook een soort model. We zijn dan ook geneigd om alles wat niet binnen dat model valt buiten te sluiten. Freud had daar een handje van toen hij alle psychische problemen gooide op een problemen met de sexualiteit, dat bleek later toch allemaal wat genuanceerder te liggen. Welk paradigma we hanteren om tegen een organisatie aan te kijken is van essentiële invloed op de manier waarop we omgaan met klanten. Neem het voorbeeld van het ziekenhuis. Als we het ziekenhuis zien als een grote machine waar we op zo n efficient mogelijke manier een patient beter moeten maken, gaan we voorbij aan het menselijke aspect. In ziekenhuizen worden niet alleen mensen beter gemaakt: het omgaan met dood en verdriet maakt een wezenlijk deel uit van het ziekenhuisproces. Mensen die niet met respect worden behandeld, zijn eerder geneigd een rechtszaak aan te gaan. Ziekenhuizen die geen rekening houden met de werkdruk op artsen en verplegend personeel, zullen merken dat er meer fouten gemaakt worden. Voor ons functioneren in organisaties kan dit grote gevolgen hebben. Onze bazen kunnen een volstrekt andere opvatting hebben van onze taken. Interviews hebben grote verschillen aan het licht gebracht tusen de verschillen in opvatting tussen managers en ondergeschikten over de plichten van de werknemer. De moraal van het verhaal is dat we in belangrijke mate handelen op basis van beperkte informatie en daar zelf een groot deel bij aanvullen (closure). We kunnen zelfs niet anders, omdat we niet eens zouden kunnen handelen. Maar het is belangrijk te weten dat we deze beperkingen hebben, ons geheugen schiet te kort, onze waarneming is selectief en beperkt en we zitten vol vooroordelen. Als we op leidende functies komen, moeten we ons deze beperkingen bewust zijn, zowel bij onszelf als van de anderen.

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Instandhouding

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Instandhouding Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Instandhouding kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden 34: De leerlingen leren zorg te dragen voor

Nadere informatie

Manager van nu... maar vooral van morgen

Manager van nu... maar vooral van morgen Manager van nu... maar vooral van morgen Leidinggeven met inhoud en in verbinding, met inspiratie, energie en plezier, en dat binnen je organisatie mogelijk maken Er kan zoveel meer Uitgaan van klanten,

Nadere informatie

Examenprogramma biologie havo

Examenprogramma biologie havo Bijlage 3 Examenprogramma biologie havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren Managementworkshops Door de toenemende dynamiek in de zorg verandert de rol van de leidinggevende. Een leidinggevende krijgt te maken met: Decentralisatie van verantwoordelijkheden Groter wordende span

Nadere informatie

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren Managementworkshops Door de toenemende dynamiek in de zorg verandert de rol van de leidinggevende. Een leidinggevende krijgt te maken met: Decentralisatie van verantwoordelijkheden Groter wordende span

Nadere informatie

Vrije Universiteit - Studiekeuzegesprekken met scholieren

Vrije Universiteit - Studiekeuzegesprekken met scholieren Vrije Universiteit - Studiekeuzegesprekken met scholieren Bijlage 3 Materiaal Workshop Studiekeuze (1,5 uur) werkboek voor leerlingen Centrum voor Studie en Loopbaan, Vrije Universiteit Amsterdam Inhoudsopgave

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

EMOTIONELE INTELLIGENTIE

EMOTIONELE INTELLIGENTIE EMOTIONELE INTELLIGENTIE drs. S. van den Eshof 1 SITUATIE Wat zijn emoties en welke invloed hebben ze op ons leven? Sommige mensen worden bestempeld als over-emotioneel, terwijl anderen van zichzelf vinden

Nadere informatie

Examenprogramma biologie vwo

Examenprogramma biologie vwo Bijlage 4 Examenprogramma biologie vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

Allianties en speltheorie

Allianties en speltheorie Allianties en speltheorie Presentatie Zeist Annelies de Ridder Agenda 1. Inleiding 2. Een ander perspectief: de Speltheorie 3. Inzoomen op opportunistisch gedrag 4. Vragen 2 1: Inleiding: profilering Promotieonderzoek:

Nadere informatie

Bedrijfscultuur en IC. College 2

Bedrijfscultuur en IC. College 2 Bedrijfscultuur en IC College 2 Vorig college Eerste blik op IC Belang, soorten IC, functies van IC Vandaag IC stromen Wat is een bedrijfscultuur? Waarom speelt bedrijfscultuur zo n belangrijke rol? En

Nadere informatie

MANAGEMENTVAARDIGHEDEN / 3

MANAGEMENTVAARDIGHEDEN / 3 MANAGEMENTVAARDIGHEDEN / 3 Raymond Reinhardt 3R Business Development raymond.reinhardt@3r-bdc.com 3R 1 Doelen van deze module M Deze module gaat over: G jezelf beter begrijpen; G weten hoe je continu over

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Avondcursus kennismaken met NLP

Avondcursus kennismaken met NLP Avondcursus kennismaken met NLP Voor mensen die meer inzicht in zichzelf en anderen willen krijgen en zich verder willen ontwikkelen, is dit een prima inleiding in NLP! Waarnemingsstructuur: zintuiglijke

Nadere informatie

Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo)

Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo) Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo) Voor meer informatie zie: Kerndoelen onderbouw Vakportaal Mens & maatschappij Vakportaal Natuur & techniek kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo

Nadere informatie

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door:

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Dubbele identiteit Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Programma Welke dubbele identiteit? Wil niet of kan niet? De casus & de cirkel The Matrix & de Verrassingen De professional

Nadere informatie

INFORMATIE LIFELONG OVER SOEVEREINITEIT. +31 (0) Wil je met respect behandeld worden en anderen met respect behandelen?

INFORMATIE LIFELONG OVER SOEVEREINITEIT. +31 (0) Wil je met respect behandeld worden en anderen met respect behandelen? LIFELONG INFORMATIE Wil je met respect behandeld worden en anderen met respect behandelen? Wil je je optimaal comfortabel voelen in het bijzijn van anderen? OVER Dan is het essentieel om je bewustzijn

Nadere informatie

Leerplanschema Minor Psychologie

Leerplanschema Minor Psychologie Minor Psychologie 1 Inleiding Waarom houden mensen zich niet aan dieetvoorschriften? Hoe kan ik ze dan stimuleren om dat wel te doen? Hoe kan ik teamsporters leren om beter om te gaan met zelfkritiek?

Nadere informatie

Visie op duurzaam Veranderen

Visie op duurzaam Veranderen Visie op duurzaam Veranderen Ruysdael Ruysdael is een gerenommeerd bureau dat zich sinds haar oprichting in 1994 heeft gespecialiseerd in het managen van veranderingen. Onze dienstverlening kent talloze

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Opleiding Learning Dog

Opleiding Learning Dog Learning Animals Institute for Zooanthropology www.learning-animals.org www.animalinapprendimento.com Opleiding Learning Dog 2015 Honden leren begrijpen vanuit hun eigen perspectief Iedere hond is een

Nadere informatie

DEEL 1: DE CONTEXT VAN PUBLIC RELATIONS Hoofdstuk 2. Management en organisatie van public relations

DEEL 1: DE CONTEXT VAN PUBLIC RELATIONS Hoofdstuk 2. Management en organisatie van public relations DEEL 1: DE CONTEXT VAN PUBLIC RELATIONS Hoofdstuk 2. Management en organisatie van public relations 1. Belang van de context Elk bedrijf staat in wisselwerking met zijn omgeving. Voorbeelden? Coca Cola

Nadere informatie

Een pedagoog is er altijd op uit de eigen regie te stimuleren

Een pedagoog is er altijd op uit de eigen regie te stimuleren Inspiratie voor hbo zorg en welzijn Informele zorg & Pedagogiek aan de Hogeschool Utrecht Een pedagoog is er altijd op uit de eigen regie te stimuleren Een pedagoog is er altijd op uit de eigen regie te

Nadere informatie

Wil je snel gaan? Reis alleen. Wil je ver komen? Reis samen!

Wil je snel gaan? Reis alleen. Wil je ver komen? Reis samen! Wil je snel gaan? Reis alleen. Wil je ver komen? Reis samen! Vanuit InnovatiefLerenLeren BV geef ik al sinds 2006 vorm aan de sociale innovatie van uiteenlopende organisaties met als doel bestaande kennis

Nadere informatie

de jaren van de vorige eeuw lag de focus op de beschrijving van stressreacties en onderzoek van de (karakteristieken van) stimuli die een

de jaren van de vorige eeuw lag de focus op de beschrijving van stressreacties en onderzoek van de (karakteristieken van) stimuli die een Samenvatting Werkstress bij verpleegkundigen is al jaren wereldwijd een probleem. Werkstress kan negatieve gevolgen hebben voor de geestelijke en lichamelijke gezondheid en kan het plezier in het werk

Nadere informatie

Draaiboek De GROEP een GROEP De eerste weken van het schooljaar. De Schalmei

Draaiboek De GROEP een GROEP De eerste weken van het schooljaar. De Schalmei Draaiboek De GROEP een GROEP De eerste weken van het schooljaar. De Schalmei Pagina 1 BAS CBS De Schalmei De groep een groep Hoe wordt de groep `een groep? Vanuit eigen ervaringen met groepen, op school

Nadere informatie

Anomaal Monisme vergeleken met behaviorisme en functionalisme

Anomaal Monisme vergeleken met behaviorisme en functionalisme Anomaal Monisme vergeleken met behaviorisme en functionalisme Wouter Bouvy 3079171 October 15, 2006 Abstract Dit artikel behandelt Mental Events van Donald Davidson. In Mental Events beschrijft Davidson

Nadere informatie

AGRESSIE EN WEERBAARHEID. Overzicht Elementen Training

AGRESSIE EN WEERBAARHEID. Overzicht Elementen Training AGRESSIE EN WEERBAARHEID Overzicht Elementen Training Voorwoord Hier is een overzicht van Agressie en Weerbaarheid Wat leuk dat je interesse hebt in onze training Agressie en Weerbaarheid! In deze training

Nadere informatie

Coöperatief Vergaderen

Coöperatief Vergaderen Coöperatief Vergaderen Een complete aanpak voor actief vergaderen met betrokken deelnemers Dr. Spencer Kagan Met Betty de Jaeger en Dook Kopmels Inhoud Hoe dit boek tot stand kwam 4 Voorwoord 5 Hoofdstuk

Nadere informatie

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU?

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? Thuis en op school heb je allerlei waarden meegekregen. Sommigen passen bij je, anderen misschien helemaal niet. Iedereen heeft waarden. Ken

Nadere informatie

In 3 maanden regie op je leven

In 3 maanden regie op je leven In 3 maanden regie op je leven In 3 maanden regie op je leven? Ons leven verandert voortdurend. Soms door onszelf ingegeven, in andere gevallen door keuzes van anderen of door onvoorziene omstandigheden.

Nadere informatie

Antreum RAPPORT PF. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 01 Sep 2011. de heer Consultant

Antreum RAPPORT PF. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 01 Sep 2011. de heer Consultant RAPPORT PF Van: Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 01 Sep 2011 Normgroep: Advies de heer Consultant 1. Inleiding Persoonlijke flexibiliteit is uw vermogen om met grote uitdagingen en veranderingen

Nadere informatie

Mogelijkheden in de (non-) verbale communicatie

Mogelijkheden in de (non-) verbale communicatie Mogelijkheden in de (non-) verbale communicatie Non verbaal werken in de AZC s Inleiding In toenemende mate krijgen we in de AZC s te maken met nieuwkomers. Bewoners die onze taal niet spreken en wij,

Nadere informatie

Opleiding Learning H orse

Opleiding Learning H orse Learning Animals Institute for Zooanthropology ww w.l ea rn in g -a ni ma l s. o rg Opleiding Learning H orse 2015 Paarden leren begrijpen vanuit hun eigen perspect ief Ieder paard is een individu Uitgangspunt

Nadere informatie

Meertaligheid als institutionele uitdaging in het veld van de eerstelijnsgezondheidszorg. Stef SLEMBROUCK Vakgroep Taalkunde, UGent

Meertaligheid als institutionele uitdaging in het veld van de eerstelijnsgezondheidszorg. Stef SLEMBROUCK Vakgroep Taalkunde, UGent Meertaligheid als institutionele uitdaging in het veld van de eerstelijnsgezondheidszorg Stef SLEMBROUCK Vakgroep Taalkunde, UGent Kwalitatief sociolinguïstisch en etnografisch onderzoek. Onderzoek naar

Nadere informatie

THE POSITIVE FEEDBACK TRAINER MANAGER AND EMPLOYEE VERSION

THE POSITIVE FEEDBACK TRAINER MANAGER AND EMPLOYEE VERSION THE POSITIVE FEEDBACK TRAINER MANAGER AND EMPLOYEE VERSION VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM Roy van de Vathorst (2556746) Thomas Gruben (2554243) Informatie, Multimedia en Management Project Interactive Multimedia

Nadere informatie

Module Docent contact uren Zelfstudie. Psychologie en psychopathologie 11 44 uur Chakrapsychologie 11 72 uur

Module Docent contact uren Zelfstudie. Psychologie en psychopathologie 11 44 uur Chakrapsychologie 11 72 uur Deelopleiding Healing en Energiewerk Mogelijkheden Je kunt deze opleiding en de modules van de opleiding op verschillende manieren benutten. Onderstaand vind je een overzicht van de mogelijkheden. 1. Je

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2 -

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2 - Workshops Top Secretaries 2012 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2-1 TRAININGSCARROUSEL - 3-1.1. Projectmanagement - 3-1.2. Overtuigend beïnvloeden - 4-1.3. Communiceren met NLP - 5-1.4. Effectiever met emotionele

Nadere informatie

Puberbrein als Innovatiekans. Beschrijving van de 4 basiscompetenties

Puberbrein als Innovatiekans. Beschrijving van de 4 basiscompetenties Puberbrein als Innovatiekans Beschrijving van de 4 basiscompetenties Samenwerken Plannen en organiseren Omgaan met (onverwachte) veranderingen Reflecteren Toelichting beschrijving van de basiscompetenties

Nadere informatie

Hersenen, emotie en gedrag beïnvloeden

Hersenen, emotie en gedrag beïnvloeden Breinvoeding voor beïnvloeding Hersenen, emotie en gedrag beïnvloeden Bekijk de onderstaande twee figuren. Bij welke figuur is de lange lijn precies doormidden gedeeld? Tekening: Patrick Maitimo Meet de

Nadere informatie

Integrale lichaamsmassage

Integrale lichaamsmassage Integrale lichaamsmassage Eindtermen theorie: - De therapeut heeft kennis van anatomie/fysiologie en pathologie m.b.t. Integrale lichaamsmassage; - De therapeut is zich ervan bewust dat een massage behandeling

Nadere informatie

filosofie vwo 2016-II

filosofie vwo 2016-II Opgave 2 Theoriegeladenheid van de waarneming 5 maximumscore 3 Een goed antwoord bevat een uitleg met de afbeelding van het eend-konijn van: Kuhns Aristoteles-ervaring: plotselinge perspectiefverandering

Nadere informatie

Voorwoord. Martin Sykes www.storiesthatmovemountains.com www.facebook.com/storiesthatmovemountains www.overtuigenmetstorytelling.

Voorwoord. Martin Sykes www.storiesthatmovemountains.com www.facebook.com/storiesthatmovemountains www.overtuigenmetstorytelling. Voorwoord Ik was al vijf jaar bezig met het ontwikkelen en toepassen van de ideeën in dit boek voordat ik ze in 2006 voor het eerst in het openbaar presenteerde tijdens de zevende jaarlijkse Europese conferentie

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

Het sociaal regelsysteem: externe sturing door discipline. Het systeem van communicatieve zelfsturing: zelfsturing in communicatie

Het sociaal regelsysteem: externe sturing door discipline. Het systeem van communicatieve zelfsturing: zelfsturing in communicatie De logica van lef, discipline en communicatie Theoretisch kader voor organisatieontwikkeling Tonnie van der Zouwen, maart 2007 De gelaagdheid in onze werkelijkheid Theorieën zijn conceptuele verhalen met

Nadere informatie

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect!

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect! INHOUD Verantwoording 7 1 De macht van de situatie 11 We hebben de neiging te denken dat we zelf bepalen wat we doen, maar in werkelijkheid worden we ook gestuurd door allerlei omstandigheden. 2 Koester

Nadere informatie

Communicatie in het horecabedrijf. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Wat is communicatie?

Communicatie in het horecabedrijf. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Wat is communicatie? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over communicatie in het horecabedrijf. In de horeca ga je om met gasten en communiceer je met ze. Je gaat als medewerker ook om met je collega s en je zult het

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

Opleiding Chief Happiness Officer

Opleiding Chief Happiness Officer WWW.HEART4HAPPINESS.NL ti Opleiding Chief Happiness Officer Geluk als bijzondere positie op werk! Dirk Jan Verheijen & Sheila Neijman 2015-2016 Geluk is een 'levenskunst' I N F O @ H E A R T 4 H A P P

Nadere informatie

Het huis Kijkt u echter even mee naar dit huis, een metafoor voor de organisatie.

Het huis Kijkt u echter even mee naar dit huis, een metafoor voor de organisatie. Als organisaties gaan veranderen, wordt vaak in de hardware, de structuur ingegrepen. Er wordt gesaneerd, gereorganiseerd, afdelingen worden opgeheven of samengevoegd, werkprocessen worden veranderd enzovoort.

Nadere informatie

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 Index 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 1 1. Voorwoord Welkom bij deze handleiding. Deze handleiding is bedoeld als gids bij het identificeren van de kwaliteiten van

Nadere informatie

1 Leren op de werkplek

1 Leren op de werkplek 1 Leren op de werkplek Wat is leren op de werkplek? Om dit te verduidelijken onderscheiden we in dit hoofdstuk twee vormen van leren: formeel en informeel leren. Ook laten we zien welke vormen van leren

Nadere informatie

DOEL, DENKEN, DADEN EN DE ESSENTIAL 5 De verklaring voor menselijk gedrag en het antwoord op levensvragen ARJEN MEIJER

DOEL, DENKEN, DADEN EN DE ESSENTIAL 5 De verklaring voor menselijk gedrag en het antwoord op levensvragen ARJEN MEIJER DOEL, DENKEN, DADEN EN DE ESSENTIAL 5 De verklaring voor menselijk gedrag en het antwoord op levensvragen ARJEN MEIJER 1 STARTPUNT: 3D Essential 5 Ande dere e theorieë eën 3D Doel, Denken, Daden Lichaam,

Nadere informatie

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo vanaf schooljaar 2014-2015

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo vanaf schooljaar 2014-2015 Examenprogramma NLT vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Exacte wetenschappen en technologie

Nadere informatie

PROJECT PLAN. Datum: 14 februari Project: Medical Team: Tibor Dujmovic IAD1 Nick Marlow IAD1 Jasmijn Groot GAR1 Peter Uithoven IAD1

PROJECT PLAN. Datum: 14 februari Project: Medical Team: Tibor Dujmovic IAD1 Nick Marlow IAD1 Jasmijn Groot GAR1 Peter Uithoven IAD1 PROJECT PLAN Datum: 14 februari Project: Medical Team: Tibor Dujmovic IAD1 Nick Marlow IAD1 Jasmijn Groot GAR1 Peter Uithoven IAD1 1 INHOUD Project Plan... 1 Inhoud... 2 Project Plan... 4 Project Definitie...

Nadere informatie

[ARTIKEL] DRIE TIPS VOOR HSP-ERS DIE HUN

[ARTIKEL] DRIE TIPS VOOR HSP-ERS DIE HUN [ARTIKEL] DRIE TIPS VOOR HSP-ERS DIE HUN TALENTEN WILLEN INZETTEN, ZONDER DAARBIJ ZICHZELF TE KORT TE DOEN. Veel hoogsensitieve personen (HSP-ers) worstelen met hun sensitiviteit in combinatie met werk.

Nadere informatie

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Volledig op mij van toepassing. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Daar ben ik mij volledig van bewust

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Volledig op mij van toepassing. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Daar ben ik mij volledig van bewust CONTACT MAKEN drs. A.M. Lautenbach 1 SITUATIE Twee mensen ontmoeten elkaar. Bijna direct is er al een ondefinieerbare verbondenheid, een magisch gevoel van vertrouwen en écht contact. Gedachten en gevoelens

Nadere informatie

Beste ouders, Met vriendelijke groet, Bas van der Haar BASburo / wappwijs

Beste ouders, Met vriendelijke groet, Bas van der Haar BASburo / wappwijs Beste ouders, Allereerst dank voor jullie interesse. Ik heb deze presentatie gemaakt voor jullie en jullie kind(eren) zodat jullie samen de weg kunnen vinden op het wereldwijde WEB en de wirwar van Social

Nadere informatie

Thema 3. Bedrijfscultuur

Thema 3. Bedrijfscultuur Thema 3 Bedrijfscultuur 0. Inleidende voorbeelden De BEDRIJFSCULTUUR van KBC Zwitserse bank UBS De ORGANISATIECULTUUR van 1. Definitie en kenmerken Enkele definities Systeem van gedeelde betekenisgeving

Nadere informatie

Drs. Martin Jonker MBA Concerncontroller gemeente Haarlem

Drs. Martin Jonker MBA Concerncontroller gemeente Haarlem Drs. Martin Jonker MBA Concerncontroller gemeente Haarlem Concerncontrol binnen de gemeente Balans tussen beheerscontrol en bestuurscontrol Amersfoort, 26 maart 2013 Amersfoort, 26 maart 2013 Inhoud Public

Nadere informatie

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS 31/10/ 13 INTRODUCTIE Welkom! Vandaag gaan we gezamenlijk ervaringen delen over de vorige bijeenkomst. Jullie hebben in groepjes

Nadere informatie

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering Leiding geven aan verandering Mijn moeder is 85 en rijdt nog auto. Afgelopen jaar kwam ze enkele keren om assistentie vragen, omdat haar auto in het verkeer wat krassen en deuken had opgelopen. Ik besefte

Nadere informatie

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau 2011 2014 Projectnummer 517575-LLP-1-2011-1-CH- ERASMUS-EMCR OVEREENKOMST NR. 2011-3648 / 001-001 Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Nadere informatie

Onderwerp: Systeemkunde Toepassingen bij het visualiseren van kennis.

Onderwerp: Systeemkunde Toepassingen bij het visualiseren van kennis. je Onderwerp: Systeemkunde Inhoud: Toepassingen bij het visualiseren van kennis. Omvang: 6 pag. Publicatiedatum: 10 juni 2013 Auteur: Goost Info: Voor plannen, organisatiebeelden en voorbeelden in het

Nadere informatie

Inhoud. Dankwoord 9 Inleiding 11

Inhoud. Dankwoord 9 Inleiding 11 Inhoud Dankwoord 9 Inleiding 11 1. De oorzaak van rommel 15 2. Niet kunnen opruimen 21 3. Niet kunnen weggooien 39 4. Niet kunnen ordenen en plannen 61 5. Niet voldoende aandacht kunnen opbrengen 77 6.

Nadere informatie

Principe 1: Trek in leren (fysiek - emotioneel) Emotionele en lichamelijke betrokkenheid Vijf belangrijke emotionele gemoedstoestanden Samenvatting

Principe 1: Trek in leren (fysiek - emotioneel) Emotionele en lichamelijke betrokkenheid Vijf belangrijke emotionele gemoedstoestanden Samenvatting Inhoud Voorwoord Over de auteur Inleiding Wat is Krachtig Onderwijzen? Zeven Krachtige en zeer praktische principes en werkwijzen De toepassing van Krachtige principes en werkwijzen Principe 1: Trek in

Nadere informatie

Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een verslag over.

Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een verslag over. Naam: Klas: Nr: Datum: Vak: Nederlands Leerkracht: Taalverwerving Opdracht 1 Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een

Nadere informatie

De inhoud in vogelvlucht

De inhoud in vogelvlucht De inhoud in vogelvlucht Over de auteur... xvii Dankwoord... xviii Inleiding... 1 Deel I: Succesvol communiceren... 7 Hoofdstuk 1: Werken aan communicatie en communicatie op het werk... 9 Hoofdstuk 2:

Nadere informatie

Empowerment van (kinder) psychiatrische verpleegkundigen

Empowerment van (kinder) psychiatrische verpleegkundigen Empowerment van (kinder) psychiatrische verpleegkundigen Inge Antrop en Karolijne Geldolf 21 maart 2012 NVKVV Residentiele zorg bij kinderen en jongeren met een psychiatrische problematiek (Leichtman,

Nadere informatie

19. Reflectie op de zeven leerfuncties

19. Reflectie op de zeven leerfuncties 19. Reflectie op de zeven leerfuncties Wat is het? Wil een organisatie kennisproductief zijn, dan heeft zij een leerplan nodig: een corporate curriculum dat de organisatie helpt kennis te genereren, te

Nadere informatie

DE WAARDE (EN GEVAREN) VAN DIVERSITEIT BINNEN VERANDERINGSPROCESSEN

DE WAARDE (EN GEVAREN) VAN DIVERSITEIT BINNEN VERANDERINGSPROCESSEN DE WAARDE (EN GEVAREN) VAN DIVERSITEIT BINNEN VERANDERINGSPROCESSEN EEN SYSTEEMAANPAK LEIDT MEER TOT SUCCESVOLLE VERANDERTRAJECTEN INDIVIDU Veranderingsleiderschap METHODE Een aanpak om verandering te

Nadere informatie

COM O MUNI N C I AT A IE I P E A P T A RON O EN E Z O Z A O L A S L

COM O MUNI N C I AT A IE I P E A P T A RON O EN E Z O Z A O L A S L Organisationele Communicatie College 5: Teams en Netwerken Robbert-Jan Beun Gevolgen van globalisering Plattere organisatiestructuur Customer-supplier supplier revolutie Nieuwe manieren van samenwerken

Nadere informatie

Protocol pesten Eigenaar : Intern Begeleider Vastgesteld: september 2012 Herzien: september 2016. Een stappenplan bij pesten op school

Protocol pesten Eigenaar : Intern Begeleider Vastgesteld: september 2012 Herzien: september 2016. Een stappenplan bij pesten op school Protocol pesten Eigenaar : Intern Begeleider Vastgesteld: september 2012 Herzien: september 2016 Een stappenplan bij pesten op school Wat is pesten? Pesten is een verschijnsel dat op elke school en in

Nadere informatie

CULTUURSENSITIVITEIT IN DE KANKERZORG. Door Naziha Maher, projectcoördinator diversiteit

CULTUURSENSITIVITEIT IN DE KANKERZORG. Door Naziha Maher, projectcoördinator diversiteit CULTUURSENSITIVITEIT IN DE KANKERZORG Door Naziha Maher, projectcoördinator diversiteit 27 mei 2016 MIJN CULTUUR IS DE JOUWE NIET, MAAR DAAROM NIET MINDER WAARD!! ZORGVERLENING IS CULTUREEL GEKLEURD Model

Nadere informatie

VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT. Jos Sanders & collega s, TNO

VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT. Jos Sanders & collega s, TNO VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT Jos Sanders & collega s, TNO MEGATRENDS & ONTWIKKELINGEN ARBEID 1. Demografie: meer en diverser 2. Economie: grilliger en globaler 3. Sociaal-cultureel:

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 Inleiding 7 2 Voorkennis 7 3 Het cursusmateriaal 7 4 Structuur, symbolen en taalgebruik 8 5 De cursus bestuderen 9 6 Studiebegeleiding 10 7 Huiswerkopgaven 10 8 Het tentamen

Nadere informatie

Inleiding. En hoewel het er soms op lijkt dat je deze aspecten van het vak van nature hoort te beheersen, zijn er maar weinig docenten die dat kunnen.

Inleiding. En hoewel het er soms op lijkt dat je deze aspecten van het vak van nature hoort te beheersen, zijn er maar weinig docenten die dat kunnen. binnenwerk timemanagement:opmaak 1 24-07-2013 11:49 Pagina 3 Inleiding De werkdruk in het onderwijs is hoog. Er worden steeds nieuwe, vaak hogere, eisen gesteld. De administratieve druk is hoog en docenten

Nadere informatie

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Personeelsgesprekken Het personeelsgesprek (ook wel functioneringsgesprek) is een belangrijk instrument dat ingezet kan worden voor een heldere arbeidsverhouding

Nadere informatie

De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen.

De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen. De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen. - Voor buschauffeurs en conducteurs, waar verbale, mentale en fysieke agressie stelselmatig voor komt. - Voor de controleurs in het openbaar

Nadere informatie

Kwaliteit. 1. Introductie. Deel 1. Algemene Kennis

Kwaliteit. 1. Introductie. Deel 1. Algemene Kennis 1. Introductie Kwaliteit In deze module gaan we iets verder in op het begrip "kwaliteit". Het is de bedoeling om wat achtergrondinformatie te geven die van pas kan komen bij de andere modules. Kwaliteit

Nadere informatie

4D organisatieontwikkeling & opleiding presenteert. Alumnidagen 2014. datum thema leiding

4D organisatieontwikkeling & opleiding presenteert. Alumnidagen 2014. datum thema leiding 4D organisatieontwikkeling & opleiding presenteert Alumnidagen 2014 TGI-verdieping aan de hand van vijf thema s De alumnidagen zijn bedoeld voor iedereen die in de afgelopen jaren een TGI-basisopleiding

Nadere informatie

Hoe kun je als facility manager gezond gedrag van medewerkers stimuleren? Door: Peter Bekkering

Hoe kun je als facility manager gezond gedrag van medewerkers stimuleren? Door: Peter Bekkering Inhoud Inleiding... 3 Hoe kun je als facility manager gezond gedrag van medewerkers stimuleren?... 4 Meetbaar beter presteren door werkinnovatie... 7 Winning Workplace... 10 HR en inzetbaarheid van personeel...

Nadere informatie

Oefening 3: Keuzes maken

Oefening 3: Keuzes maken Oefening 3: Keuzes maken In oefening 2 heeft u gezien dat keuzes gemaakt kunnen worden op basis van belangrijkheid en urgentie. Wat belangrijk is wordt deels extern bepaald en is deels persoonlijk. De

Nadere informatie

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180 ESSAY Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay Lexington Baly 1592180 Seminar: Dream Discover Do Essay Docent: Rob van den Idsert Effectief gebruik

Nadere informatie

Coöperatie en communicatie:

Coöperatie en communicatie: Nederlandse Samenvatting (summary in Dutch) 135 Coöperatie en communicatie: Veranderlijke doelen en sociale rollen Waarom werken mensen samen? Op het eerste gezicht lijkt het antwoord op deze vraag vrij

Nadere informatie

Communicatie is verbinden; het belang van relatiemanagement in de zorg. In voor zorg! 16 februari 2012

Communicatie is verbinden; het belang van relatiemanagement in de zorg. In voor zorg! 16 februari 2012 Communicatie is verbinden; het belang van relatiemanagement in de zorg In voor zorg! 16 februari 2012 CV + Manager Marketing & Communicatie VU Amsterdam + Manager Marketing & Communicatie INHOLLAND + Eigen

Nadere informatie

Communicatie: Corporate identity- mix

Communicatie: Corporate identity- mix Communicatie: Corporate identity- mix Auteur: Birkigt & Stadler Persoonlijkheid: Het geen de organisatie karakteriseert. (ziel van het bedrijf) Gedrag: Dagelijkse handelingen van medewerkers, omgaan met

Nadere informatie

Gedrag in organisaties, 9e editie Stephen P. Robbins en Timothy A. Judge. Hoofdstuk 4 Perceptie en individuele besluitvorming

Gedrag in organisaties, 9e editie Stephen P. Robbins en Timothy A. Judge. Hoofdstuk 4 Perceptie en individuele besluitvorming Gedrag in organisaties, 9e editie Stephen P. Robbins en Timothy A. Judge Hoofdstuk 4 Perceptie en individuele besluitvorming 1 Na bestudering van dit hoofdstuk ben je in staat om: 1. Uit te leggen hoe

Nadere informatie

Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2

Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2 Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2 W. Oele 17 november 2009 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Studiehouding 3 3 Voorkennis 4 4 Inhoud van deze module 5 5 Leermiddelen 5 6 Theorie en

Nadere informatie

Alles outsourcen en niet bang zijn. in geld krijg je niet' een rijke vrouw of man. ' timmerfabriek' voor de dood. No story, no glory

Alles outsourcen en niet bang zijn. in geld krijg je niet' een rijke vrouw of man. ' timmerfabriek' voor de dood. No story, no glory Directe link tussen verkoop en inkoop Softwarematig alles in één: financiën, logistiek, projecten en meer pagina 48 03 'Onderwijs in geld krijg je niet' Eric Paul Busropan Het magazine voor de ondernemer

Nadere informatie

Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo), Biologische eenheid

Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo), Biologische eenheid Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo), Biologische eenheid Voor meer informatie zie: Kerndoelen onderbouw Vakportaal Mens & maatschappij Vakportaal Natuur & techniek kerndoelen primair onderwijs kerndoelen

Nadere informatie

Bas Smeets page 1

Bas Smeets  page 1 Bas Smeets www.bsmeets.com page 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen idee wat hoe hun ideale

Nadere informatie

Examenprogramma natuurkunde havo

Examenprogramma natuurkunde havo Bijlage 1 Examenprogramma natuurkunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

Kennismaking VIB en methode CONTACT Hoe contact bevorderen tussen doofblinde personen en hun communicatiepartners?

Kennismaking VIB en methode CONTACT Hoe contact bevorderen tussen doofblinde personen en hun communicatiepartners? Kennismaking VIB en methode CONTACT Hoe contact bevorderen tussen doofblinde personen en hun communicatiepartners? Ingrid Korenstra Bartiméus Expertisecentrum Doofblindheid 19-03-2015 Even voorstellen:

Nadere informatie

Invalshoeken bij beoordelen

Invalshoeken bij beoordelen Invalshoeken bij beoordelen Invalshoeken bij Beoordelen Persoonlijkheidseigenschappen Met persoonlijkheidskenmerken wordt bedoeld: intelligentie, flexibiliteit, aanpassingsvermogen, leiderschap, integriteit,

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Leef je Leven met Zin!

Leef je Leven met Zin! Leef je Leven met Zin! Geef zin aan het Leven, dan geeft het Leven zin aan jou Voor veel mensen is werk belangrijk. Niet alleen als bron van inkomen, maar ook als middel om je zelf te ontwikkelen en te

Nadere informatie