Internationale marketing en consumentengedrag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Internationale marketing en consumentengedrag"

Transcriptie

1 Tijdschrift voor Econornie en Management Vol. XXXVIII, 2, 1993 Internationale marketing en consumentengedrag door J.E.B.M. STEENKAMP"' I. INLEIDING In toenemende mate speelt de concurrentiestrijd tussen ondernemingen zich niet meer af binnen 66n land maar op Europees en zelfs mondiaal niveau. Illustratief is de felle concurrentie op de Europese markt van microchips tussen Europese, Japanse en Amerikaanse ondernemingen (Business Week (1992a)). Internationaal opererende bedrijven gaan steeds meer over tot het ontwikkelen van een internationale marketingstrategie in plaats van een strategie voor ieder land apart. Hierdoor zijn de ontwikkelingen in het ene land direct relevant voor de concurrentieverhoudingen in het andere land. Zo wordt de uitbouw van de marketingactiviteiten van de Toyota in Europa bemoeilijkt door de recessie in de Verenigde Staten (Business Week (1992b)). In het formuleren van een internationale marketingstrategie spelen de behoeften, attitudes, waarden, persoonlijkheidskenmerken, etc. van de internationale consument een belangrijke rol. Dit is in overeenstemming met het grote belang van een consumentenorientatie voor de overlevingskansen en de winstgevendheid van de onderneming (Kohli en Jaworski (1990)). De onderneming moet zoeken naar een positionering in de markt waar zijn eigen kracht maximaal overeenkomt met specifieke consumentenbehoeften. Zoals Baker (1985) opmerkt : "The best performing companies demonstrate an unwavering focus upon the market place and relate all their major operating decisions to the dictates of customer needs." Inzicht in facetten Departement Toegepaste Economische Wetenschappen, K.U. Leuven en Vakgroep Marktkunde. Landbouwuniversiteit Wageningen, Nederland.

2 van het consumentengedrag in verschillende landen (kortweg : 'internationaal consumentengedrag') is voor een dergelijke marktgerichte internationale strategie een vereiste. Het doe1 van deze bijdrage is om binnen de context van de internationale marketing problematiek verschillende facetten van het internationale consumentengedi-ag te bespreken. Hoewel de kennis van het internationale consumentengedrag nog steeds fragmentarisch is, is deze de laatste jaren we1 duidelijk toegenomen. Europa '1992', het GATT overleg, internationale acquisities en fusies en de toenemende mondialisering van de concurrentie waren (en zijn) hiervoor belangrijke impulsen. Vanwege de uitgebreidheid en complexiteit van de materie kan dit artikel niet de pretentie hebben om een volledig overzicht van alle aspecten van het internationale consumentengedrag te geven. Een aantal belangrijke concepten en theorieen zal echter worden besproken en empirisch gei'llustreerd. In deze bijdrage ligt de nadruk op het consumentengedrag in de landen van de zogenaamde Triade: de Verenigde Staten, de EG en Japan. Deze drie gebieden nelnen meer dan de helft van de economische activiteit in de wereld voor hun rekening en de uitkomst van de wereldwijde concurrentiestrijd wordt in de Triade bepaald (Ohmae (1985)). Ohmae (1985) stelt dat succesvolle internationale ondernemingen in minimaal twee van de drie gebieden van de Triade een sterke marktpositie moeten hebben en op zijn minst aanwezig nloeten zijn in het derde gebied. Voor internationale ondernemingen zijn ontwikkelingen in het consumentengedrag in deze drie gebieden dus van cruciaal belang. Dit geldt ook voor ondernemingen die alleen in Belgie opereren aangezien ze op de Belgische lnarkt de concurrentiestrijd aan moeten gaan met internationale concurrenten wiens gedrag wordt bei'nvloed door ontwikkelingen in andere landen in de Triade. De opbouw van het artikel is als volgt. Eerst worden in sectie I1 de belangrijkste componenten van het internationaal consumentengedrag beknopt gepresenteerd. In sectie 111 wordt het bcslissingsproces dat de consunlent doorloopt bij de lteuze van een produktalternatief besproken. In de secties IV en V wordt respectievelijk de invloed van persoonlijlte factoren en van marketing factoren op dit beslissingsproces geanalyseerd. In de seclies 111 en V worden een aantal internationale onderzocksresultaten gepresenteerd. Aan internationaal markt- en consunlentenonderzoek zijn echter een aantal methodologische problenlen verbonden Ivaaraan in sectie V1 enige

3 aandacht zal worden geschonken. Het artikel wordt besloten illet sectie VII. IT. INTERNATIONAAL CONSUMENTENGEDRAG De consument doorloopt een beslissingsproces alvorens hij tot de aankoop van een produlct overgaat. In dit proces kunnen drie basisstappen worden onderscheiden. Ten eerste moet de consument een bepaalde behoefte onderltennen. Deze behoefte vormt de motivatie om tot handelen over te gaan. Vervolgeiis zal de consument verschillende alternatieven wellte in zijn ogen deze behoefte ltunnen vervullen evalueren op hun relatieve aantrel<kelijkheid. Tenslotte doet de consument een keuze uit de produktalternatieven. Deze drie basisstappen zijn universeel, d.w.z. ze komen voor in verschillende landen en verschillende culturen. De concrete invulling van deze stappen en het uiteindelijlte resultaat, de keuze van produkten, kan echter sterk varieren tussen landen. Het beslissingsproces wordt beinvloed door een groot aantal factoren die onderverdeeld kunnen worden in vier groepen : - persoonlijlte factoren zoals persoonlijkheid, waarden en levensstijl: - de elementen van de marlteting mix (produkt, prijs, reclame en distributie), - economische factoren zoals BNP, koopkrachtpariteit en inflatie, etc. en - sociaal-culturele factoren (cultuur: referentiegroepen, sociale klassen, etc.). AI deze factorcn zijil van belang bij het verklaren van verschillen lussen consun~euten uit verschillende landen. In deze bijdrage, waarin cie marketing beiladcring centraal staat, zullen we ons bcpcrken tot dc sol van persoonlijite en marketing factoren in het interixihior~aic consun~ei~tc~~gedrag. Een reden voor deze bcperlting is dat de marketing-ii~hseng bij eerstgenoernde twee groepen factoren in belangrijke inatc vernieuwcnd heeft gewerkt teiwijl dit in vecl mindere mate het geval is Inet betreklting tot econornische cn sociaal-culturele factoren. Zie Jain (1990) en Toyne en Walters (1989) voor een uitgebreidere besprelting van respectievelijk ecoilomische en sociaal-culturele factoren.

4 111. BESLISSINGSPROCES A. Behoeften Het uitgangspunt in het beslissingsproces van de consument zijn de behoeften die hij heeft en de mogelijkheden die hem ter beschikking staan on1 die behoeften te vervullen. Behoeften zijn duurzame neigingen die het gedrag richten op het bereiken van bepaalde doelstellingen. Consumenten in verschillende landen hebben in belangrijke mate gelijksoortige behoeften. Alle consumenten moeten eten en slapen, zoeken economische zekerheid, etc. Maslows behoeftenhierarchie wordt vaak gebruikt om de behoeften te structuren in vijf categorieen : fysieke behoeften (voedsel, drinken, slaap), veiligheid (bescherming, stabiliteit), sociale behoeften (genegenheid, tot een groep behoren), waardering (succes, prestige) en zelfontplooiing (bereiken wat men wil in ltan). In Maslows theorie moet een eerder genoemde behoefte vervuld zijn voordat een persoon zich richt op later genoemde behoeften. Om behoeften ook in gedrag tot uiting te laten komen, moeten consumenten de mogelijkheid hebben om die behoeften te vervullen. Consumenten moeten over voldoende inkomen beschikken, het produkt moet verkrijgbaar zijn, etc. Importrestricties e.d. kunnen er voor zorgen dat iemand zijn behoefte niet kan vervullen, zelfs als hij daai-voor het inkomen heeft. Zo is de behoefte aan Japanse auto's in Italie veel groter dan het aantal auto's dat jaarlijks mag worden ingevoerd. B. Evaluel-en van altelnntievelz In de ontwikltelde landen zijn doorgaans meerdere produktalternatieven beschikbaar om een behoefte te vei-vullen. De consument moet dus alternatieven tegen elkaar afwegen om een keuze te maken. Aan het evaluatieproces zijn drie facetten te onderscheiden : - zoeken naar informatie ; - het belang van produktattributen en - percepties van produktalternatieven op deze attributen. 1. Zoeken naar informatie Bij het zoeken naar informatie over produktalternatieven staat de consument een veelheid van informatiebronnen ter beschikking. Deze

5 bronnen kunnen worden onderverdeeld in eigen ervaring (intern zoeken naar informatie) en commerciele, neutrale en sociale bronnen (extern zoeken naar informatie). Indien de consument zelf (recent) ervaring heeft gehad met het produkt, zoals bij frequent gekochte consumptiegoederen, is dit doorgaans de belangrijkste informatiebron. Deze informatie is direct beschikbaar en veel consumenten zijn er van overtuigd dat het ook de meest betrouwbare informatiebron is. Echter, ook dan komt extern zoekggedrag voor. Zo haalt 69% van de Japanse consumellten informatie over voedingsmiddelen uit een of meer van de 20 a 30 gespecialiseerde voedingstijdschriften, 67% verwerft informatie via de televisie, 40% uit kranten, 34% via winkels en 29% van vrienden (Damman (1992)). Indien eigen ei-varing niet aanwezig is of verouderd is (bijvoorbeeld a!s de wasmachine tien jaar geleden is gekocht), zal de consument relatief meer extern zoekgedrag vertonen. Commerciele en ileutrale bronnen worden in het algemeen gezien als deskundiger dan sociale bronnen, aangezien ze over meer technische produktinformatie beschildten. Neutrale en sociale bronnen zijn meestal betrouwbaarder dail commerciele bronnen aangezien ze geen duidelijk eigen belang hebben bij het verstrekken van informatie. Commerciele informatie speelt vooral een rol bij het informeren van de consument dat het produkt verkrijgbaar is en bij het opbouwen van een merkbeeld. Neutrale informatie is relevanter bij het afwegen van alternatieven op technische criteria terwijl sociale informatie onder meei- belangrijk is om de sociale acceptatie van het produkt te evalueren. Recent heeft AGBiEuropanel (1992) ruim personen in de zeven belangrijkste landen van de EG ((West-)Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannie, Italie, Spanje, Belgie en Nederland) ondei-vraagd over het belang van tien informatiebronnen om zich een beeld te vormen over een (niet nader gespecificeerd) produkt. De resultaten staan in Tabel l'. Hierbij zijn de bronnen onderverdeeld in eigen ervaring, commerciele, neutrale en sociale bronnen'. De eigen ervaring is in alle landen belangrijk hoewel toch Spanje acht procentpunten hoger scoort dan Nederland. Prijsinformatie is de belangrijkste commerciele informatiebroli (zie echter ook Noot 2). Verder is alleen het advies van de verltoper nog redelijk belangrijk, met West- Duitsland als uitschieter naar boven. De relatief prominente rol van de verkoper in West-Duitsland werd ook door Wimmer (1975) gevonden. Informatie die normaliter op het produkt staat (herkomst,

6 samenstelling, e.d.) is gemiddeld genomen de belangrljkste neutrale bron. De sociale bron 'aanbeveling van vrienden' is in Belgie (en Nederland) iets belangrijker dan in andere landen. Informatie over het relatieve belang van informatiebronnen in verschillende landen kan gebruikt worden bij het formuleren van een communicatiestrategie. Zo is een duidelijke gebruiksaanwijzing voora1 in Nederland en Belgie erg belangrijk. Goede contacten met consumentenorgallisaties verdienen extra veel aandacht in Nederland en West-Duitsland. Duidelijke informatie over herkomst, samenstelling, etc. lijkt in Spanje en Italie van groot belang terwijl faciliteiten om het produkt uit te proberen (bijvoorbeeld tc proeven in geval van voedingsmiddclen) in Groot-Brittannie en West-Duitsland relatief belangrijk zijn. Competent winkelpersoneel is met name in West- Duitsland van groot belang. Dit impliceert onder meer een zorpuldige selectie van winkels die het produkt mogen voeren cn het goed informeren van winkelpersoncel over de kwaliteit van het produkt. TABEL 1 Relntirve Delrzlrg vrriz eel1 aal~ial i1zjbr7~zatiedroi1i1e17 on1 eel1 opiilie ove7 een p1~7dzlkt ~e vouneir 'Eigen' br011ne11 BE Sl' FR GB IT NL R'-DU Totaal Mogel~lkl~e~cl om produkt uit , ,6 4, , te probe~en Commerciele bronnen Vertoon van prijzen IS.2 Aclvies verkoper , ,O 11,l 9,8 Catalogi ,9 4, Reclame 3.8 1, , ,s 2.6 Merliilgvanconsumcntcii S I0,O organisatics. specialisten. e.d. Sociale bronnen Aanbevel~ng van v~ienden , , Bi.orz: Bewerkl op basis van gegevcns uit AGB/Europanel (1992)

7 2. Belang van produktatti-ibuten Welke produktattributen vindt de consument van belang voor een bepaalde produlttcategorie en wat is het relatieve belang van deze attributen '? Green et al. (1975) rapporteerden aanzienlijke verschillen in het belang van een groot aantal produktattributen van frisdranlten en tandpasta tussen de Verenigde Staten, Frankrijk, India en Brazilie. Amerikanen en Brazilianen hechtten meer belang aan subjectieve attributen en minder belang aan functionele attributen (prijs, doodt bacterien, etc.) dan Fransen en Indiers. AGBIEuropanel (1992) heeft het relatieve belang van een aantal attributen bij de lteuze van produkten in het algemeen in zeven EG landen onderzocht. De resultaten staan in Tabel 2" Kwaliteit en prijs zijn de twee belangrijkste keuzecriteria. Hetzelfde resultaat is ook in Arneriltaans onderzoels gevonden (What The Customer Wants (1990)). Er zijn echter opmerlselijke verschillen tussen de landen. Zo bleek uit de AGBIEuropanel studie dat kwaliteit voor Belgen, Spanjaarden, Italianen en Duitsers belangrijker is dan voor consumenten uit de andere landen. Garantie en merlt spelen in Groot- Brittannie een relatief grote rol. TABEL 2 Kelirtie1,e belong i'nil ccn anlltul atti.ibutel7 b~j tie Iceztze van eel7 pl.od~tkl BE SP FR GB IT NL W-DU Totaal Kwalitcit 28, , ,6 25, Prijs Merk Garantie Stcvighcitl Vciligheicl Cevvoonte Pralitischc tcrpaklting ICcuze uit meerdere formatcn Ge~nak in gebraik Uiterlijk Verscheidc~~heicl in merken RI.O~I: Rewerkt op basis van gegevens van AGB/Eul.opanel (1992)

8 Dergelijke resultaten geven een globaal inzicht in de markt, maar het belang van produktattributen is ook afhankelijk van de produktcategorie of het produkt in kwestie. Verder zijn veel attributen natuurlijk specifiek voor een bepaalde produktcategorie. Steenkamp (1992a) onderzocht het belang van vijftien attributen van voedingsmiddelen voor negen landen van de EG. 'Natuurlijk', 'gezond' en 'vrij van schadelijke stoffen' werden door meer dan de helft van de consumenten in de negen EG landen tot de drie belangrijkste attributen gerekend. Deze attributen zullen een grote rol gaan spelen in het beslissingsproces van de Europese consument in de jaren '90. Dit wil niet zeggen dat andere aspecten ook geen rol spelen en dat iedereen uitsluitend gezonde produkten gaat kopen, maar het is we1 te verwachten dat veel succesvolle nieuwe Europese voedingsmiddelen zich op basis van deze aspecten van hun concurrenten zid!en onderscheiden. Illustratief is de stormachtige ontwikkeling van produkten met een gezondheidsimago in Frankrijk welke ver uitstijgt boven de groei van de totale markt. Tussen 1987 en 1990 is de afzet hiervan met 82% gegroeid, met bifidus yoghurt ( + 482%), 'light' frisdranken (+ 198%), alcoholvrij bier ( + 146%) en laag-calorische sauzen ( + 123%) als uitschieters (AGBIEuropanel (1992)). 3. Perceptie van produktalternatieven Het derde aspect van de evaluatie van alternatieven betreft de perceptie van produktalternatieven op de attributen. Hierbij staat het effect van informatie betreffende het land van herkomst ("country of origin") op de beoordeling van het produkt sterk in de belangstelling. Naar dit vraagstuk is veel empirisch onderzoek verricht. Dit onderzoek is echter doorgaans ad-hoc van karakter in plaats van theorievormend en -toetsend. Enkele conclusies zijn echter te trekken. Ten eerste, hebben consumenten de neiging om produkten uit eigen land relatief positiever te beoordelen. Dit geldt vooral voor oudere consumenten en consumenten uit lagere sociale klassen (Bannister en Saunders (1978), Shimp en Sharma (1987)). Afgezien van etnocentrisme effecten (zie hieronder) komt dit ook omdat men van mening is dat produkten uit eigen land een betere sewice-ondersteuning hebben (bijv. ten aanzien van reparaties) (Han en Terpstra (1988)). Ten tweede is het 'land van herkomst' effect produktspecifiek. Een land kan een goed imago hebben voor bepaalde produkten maar

9 niet voor andere. Franse parfum, Italiaanse schoenen, Duitse auto's en Japanse elektronica roepen bij consumenten een positief kwaliteitsbeeld op. Dit effect is met name voor ontwikkelde landen gevonden. Produkten uit ontwikkelingslanden hebben in het algemeen een minder goed kwaliteitsimago dan produkten uit ontwikkelde landen (Bilkey en Nes (1982)). Ten derde kunnen consumenten uit verschillende landen een verschillend oordeel hebben over produkten uit derde landen. Zo hebben Britse produkten een beter imago in India dan in Taiwan, hetgeen wordt toegeschreven aan het koloniale verleden. Fransen hebben een positiever oordeel over Groot-Brittannie als land van herkomst en een negatiever oordeel over Japan dan Amerikanen (Johansson en Thorelli (1985)). C. Keuze Het beslissingsproces van de consument leidt uiteindelijk tot de keuze van produkten (en diensten). Door tal van economische, sociaalculturele, persoonlijke en marketing factoren varieren de resulterende consumptiepatronen. Figuur 1 geeft een globaal overzicht van de consumptiepatronen voor enkele Triade landen en enkele andere landen. De consumptieve bestedingen per capita zijn onderverdeeld in zeven hoofdcategorieen. In de OESO landen is het aandeel van voeding gemiddeld 21,2% terwijl dit in Zuid Azie en Afrika respectievelijk 52,3% en 45% is. Daarentegen is het aandeel van gezondheidsuitgaven hoger in de ontwikkelde landen. Binnen een bepaalde bestedingscategorie kan het consumptiegedrag nog aanzienlijk varieren tussen landen. Dergelijke variatie is in belangrijke mate te wijten aan culturele en historische verschillen. Enkele voorbeelden ter illustratie : Fransen en Italianen drillken meer dan 70 liter wijn per capita tegen Amerikanen 8 liter en Japanners 1,6 liter. Polen eten tien keer zoveel aardappels als Japanners en Amerikanen besteden twee keer zoveel aan deodorants dan Fransen en Britten. Ook binnen een regio kunnen er behoorlijke verschillen zijn. Grieken consumeren gemiddeld 25 liter olijfolie per jaar, Fransen minder dan een halve litei-. Nederlanders consumeren twee keer zoveel koffie als Italianen en vier keer zoveel als Britten. Britten drinken 40% meer melk dan Spanjaarden en 70% meer melk dan Italianen en Fransen. Belgen consumeren drie keer zoveel rundvlees als Span-

10 FIGUUR 1 Aandeel van zeverz categoneelz produkter~ en dlelzste~z 112 de totale colzslllnptze ~cztgavei~, (%) uitqaven per caplta 191 Voeding Kleding Wisvesting Wish m Ge 0 D Vrije tijd. ooederm cmicatie overig Brolz: The Economist Handbook of Vital World Statistics jaarden en vijftien keer zoveel varkensvlees als Ieren (Jeannet en Hennessey (1992), Eurostat statistieken). IV. PERSOONLIJKE FACTOREN In sectie I1 is reeds gesteld dat het beslissingsproces van de consument wordt bei'nvloed door een aantal factoren, waaronder persoonlijke factoren. In deze bijdrage zal de rol van drie groepen persoonlijke factoren worden besproken, te weten persoonlijkheid, waarden en levensstijl aangezien deze factoren van bijzonder belang voor de internationale marketing zijn. Perso~nlijkheidsfacto~en bei'nvloeden het belang dat consumenten hechten aan de verschillende produktattributen bij het evalueren van

11 de produktalternatieven. In de psychologische literatuur wordt een groot aantal persoonlijkheidsfactoren onderscheiden. Veel van deze factoren zijn erg abstract (bijvoorbeeld : stabiel-instabiel, extrovertintrovert) en staan hierdoor (te) ver af van consumentengedrag. Grotere voorspellende waarde is te verwachten van persoonlijkheidsfactoren die direct betrekking hebben op aspecten van het consumentengedrag. In deze bijdrage komen drie van dergelijke factoren aan de orde : innovatiegeneigdheid, etnocentrisme en kwaliteitsbewustzijn. 1. Innovatiegeneigdheid Innovatiegeneigdheid heeft betrekking op de bereidheid van eel1 consument om nieuwe produkten te ltopen. Voor ondernemingen met nieuwe produkten is het relevant om te weten of consumenten in bepaalde landen in een vroeger stadium open staan voor nieuwe produkten dan consumenten in andere landen. Een geografische expansiestrategie ltan mede op deze informatie worden gebaseerd. Lee (1990) heeft de innovatiegeneigdheid van 70 landen geanalyseerd op grond van de adoptie van mart-wit televisies en concludeerde dat Japan en de Verenigde Staten de meest innovatiegeneigde landen zijn. 'Koplopers' in Europa zijn Denemarken, Zweden, Zwitserland en Duitsland. Belgie en de meeste andere West-Europese landen komen hier direct na. Internationale marktonderzoekers kunnen inzicht ltrijgell in de toekomst van de verschiliende landen door de ontwikkelingen in deze 'lead' markten te volgen. Vanzelfsprekend moet rekening gehouden worden met variaties ; ontwikkelingen zijn tot op zeltere hoogte produktspecifiek. Zo is Groot-Brittannie innovatiegeneigder dan Duitsland met betrelcking tot microgolfovens (penetratie in % versus 34%; Belgie: 22%). Maar ook hier is de penetratiegraad in de Vcrenigcle Staten (90%) en Japan (90%) veel hoger. Met is de mening van de huidige auteur dat Japan vooral sterk innovatiegeneigd is voor wat betreft eelektronische produkten. Het likt er op dat 'gemiddelcl genomen' de Verenigde Staten het rnccst innsvatiegeneigde land zijn. Denk bijvoorbeeld ook aan kant-en-klaar maaltijden, laag-calorische produkten, vetvewangers, draadloze telefoons, etc.

12 2. Etnocentrisme Etnocentrisme is de tendens om de eigen cultuur als omnipotent te zien, andere landen en culturen te percipieren vanuit eigen perspectief, cultureel afwijkende ideeen te venverpen en cultureel ovel-eenkomstige ideeen en personen blindelings te accepteren. Sterk etnocentrische mensen zijn zeer trots op hun eigen waarden, symbolen en landgenoten en staan afwijzend tegenover objecten en waarden uit andere landen. Shimp en Sharma (1987) hebben deze persoonlijkheidsfactor geoperationaliseerd in de context van het consumentengedrag als "de mening van consumenten over de passendheid en de moraliteit om produkten uit andere landen te kopen". Er wordt soms gesteld dat Japanners etnocentrischer zijn dan Europeanen en Amerikanen hetgeen een informele barrikre zou zijn tegen buitenlandse ondernemingen. Resultaten van consumentenonderzoel~ bevestigen dit beeld niet. Tweederde van de Japanse consumenten geeft aan niet te discrimineren tussen Japanse en buitenlandse produkten terwijl 26,4% de voorkeur geeft aan een Japans produkt (enige voorzichtigheid bij de interpretatie van dit soort cijfers is echter raadzaam!). Laatstgenoemde groep consumenten kiest Japanse produkten omwille van de prijs (98,4%), grootte (39,2%) en service (36,0%) (Manufactured Imports Promotion Committee (1983)). Shimp en Sharma (1987) hebben een meetinstrument ontwikkeld, genaamd CETSCALE, om consumenten-etnocentrisme te meten. Zij vonden dat naarmate een Amerikaan hoger scoort op de CETSCALE (d.w.z. etnocentrischer is), hij een negatievere attitude heeft ten opzichte van buitenlandse produkten, de kwaliteit van buitenlandse produkten als slechter beoordeelt, een groter belang hecht aan het lcopen van nationale produkten, een grotere voorkeur heeft voor nationale produkten en vaker een Amerikaanse auto bezit. Sterk etnocentrische personen zijn gemiddeld ouder en komen uit lagere sociale Massen. Dit zijn groepen die vaak een baan hebben die relatief kwetsbaar is voor buitenlandse concurrentie. CETSCALE biedt goede mogelijkheden voor marktsegmentatie en voor het vergelijken van landen. Recent hebben Netemeyer et al. (1991) een Franse, Duitse en Japanse versie van CETSCALE ontwildteld en gevalideerd.

13 3. Kwaliteitsbewustzijn Kwaliteitsbewustzijn is een consumentenkarakteristiek die betrekking hceft op de mate waarin de consument aandacht besteedt aan kwaliteit en kwaliteitsinformatie in zijn aankoopproces. Een internationale trend in het consumentengedrag van de afgelopen jaren is dat het kwaliteitsbewustzijn van consumenten is toegenomen. Consumenten zijn kritischer geworden, eisen betere kwaliteit dan ooit tevoren en zijn bereid om meer te betalen voor betere kwaliteit (Steenkamp (1989)). Steenkamp (1989) heeft een meetinstrument ontwikkeld, QC-F, om het kwaliteitsbewustzijn met betrekking tot voedingsmiddelen te meten. QC-F bestaat uit zeven beweringen die geformuleerd zijn op basis van uitgebreid vooronderzoek en tezamen een consistent geheel vormen. Consumenten die hoog scoren op QC-F vinden onder meer kwaliteit belangrijker in het keuzeproces, zijn bereid meer te betalen voor betere produkten en kopen vaker in de speciaalzaak. Het is een belangrijke variabele bij marktsegmentatie en om de omvang van lcwaliteitsbewuste segmenten vast te stellen. Recent is QC-F in negen landen van de E 6 toegepast (Steenkamp (1992b)). Nederland scoorde significant (p < 0,05) lager dan de andere Europese landen. Gemiddeld genolnen is de Nederlander dus minder sterk kwaliteitsbewust dan andere Europeanen. Groot- Brittannie scoorde ook laag tenvijl Belgie en Duitsland significant hoger scoorden dan de andere landen4. Het segment sterk-kwaliteitsbewuste consumenten was in Belgie bijna twee keer zo groot als in Nederland. Dit heeft gevolgen voor de afzetmogelijkheden voor voedingsmiddelen van toplwaliteit versus produkten die vooral gepositioneerd zijn op basis van een lage prijs. In het onderzoek werd verder gevonden dat sterlc kwaliteitsbewuste consumenten gemiddeld ouder zijn en kleinere gezinnen met minder jonge kinderen hebben. Waarden zijn abstracte representaties van de meest fundamentele behoeften van personen. Het aantal waarden dat iemand er op na houdt is relatief klein. Ieder individu heeft dezelfde set van waarden, hoewel het belang van de waarden tussen personen kan verschillen. Waarden staan 10s van objecten en zijn stabieler en nemen

14 een centralere plaats in dan attitudes. Het zijn determinanten van attitudes en gedrag (Rokeach (1973)). De laatste jaren is de belangstelling voor het gebruik van waarden voor (cross-culturele) marketinganalyses sterk toegenomen. Hieivoor zijn tenminste vier redenen aan tc geven. Ten eerste is het aantal verschillende waarden beperkt hetgeen de toepasbaarheid in marktonderzoek ten goede komt5. Ten tweede blijkt uit het werk van Schwartz en Bilsky ((1987), (1990)) dat waarde en universele constructen zijn hetgeen uiteraard voor internationaal onderzoek van cruciaal belang is. Ten derde zijn waarden door de centrale plaats die ze innemen in het leven van consumenten, slabiele constructen. Het zal dus niet snel voorltomen dat de waardenstructuur van een persoon op korte termijn sterk verandert. Ten vierde hangen waarden ook samen Inet specifieke gedragsuitingen (Kamakura er? Novak (1992)). Harding en Phillips (1986) onderzochten het belang van een aantai waarden die ouders aan hull kinderen willen meegeven in tien Westeuropese landen. Er werden drie onderliggende waardendimensies gevonden waaraan de volgende interpretatie ltan worden gegeven6. De eerste dimensie stelt conformisme tegenover zelf verantwoordelijkheid nemen. De hveede dimensie onderscheidt de sociale component van creatieve onafhankelijkheid. De derde dimensie onderscheidt geestelijke volwassenheid ('maturity') van het streven naar succes. Eerstgenoemde polen dienen het collcctieve belang (conformisme, sociaal) of het individuele en het collectieve belang (geestelijke volwassenheid). Laatstgenoemde polen (zelf verantwoordelijkheid nemen, creatieve onafhankeiijkheid, streven naar succes) dienen alle het individuele belang (cf. Schwartz en Bilsky (1987)). De relatieve positie van de tien landen is weergegeven in Figuur 2 (de figuur is een bewerlting van de huidige auteur op basis van data gepubliceerd in Harding en Phillips (1986)). Duitsland hecht als enige land consistent veel gewicht aan waarden die het individuele belang dienen. Denemasken hecht veel belang aan zelf verantwoordelijkheid nemen cn creatieve onafhanltelijkhcid rnaar minder aan het streven naar succes. Noord-Terland hechl veel belang aan waarden die het collectieve belang dienen. Handelingen die anderen schaden en norrnen overtreden worden sterk afgewezen. De gemeenschap (in Noord-Ierland eerder de geloofsgroep dan de gehele bevolking) staat hies meer voorop dan het individu. Figuur 2 kan onder meer wordcn gebruikt ten behoeve van het ontwikkelen en evalucren van een internationale communicatiestra-

15 FIGUUR 2 Positie van Ezlropese lnnderz op drie ~~anrde~zdirlzelzsies Be =Be& De = Denernnrkelz, Dzr = D~litslnizd Fr = Frnnkrlj'k, GB = Groot-Brittanllii, IL = Ierlalld, It = Italie, NI = Nood-Ierlar~d, NL = Nederlnlld Sp = Spnrlje creatieve onafhankelijkheid (dim 2) con- WG woordeformisme NI It nemen (dim 1) streven naar succes (dim 3) conformisme verantwoorde- lijkheid nemen De (dim 1) geestelijke volwassenheid

16 tegie. Zo geeft ze een verklaring voor het mislukken van een reclamecampagne van Campbell Soups in Groot-Brittannie. In deze campagne vertelden kinderen aan hun ouders wat ze wilden eten. Op deze campagne werd door de ouders negatief gereageerd omdat dergelijk onafhankelijk gedrag niet op prijs werd gesteld (Toyne and Walters (1989)). Deze reactie is in overeenstemming met het grote gewicht dat de Britten hechten aan waarden gerelateerd aan conformisme en het afwijzen van het nemen van eigen verantwoordelijkheid en onafhankelijkheid in kinderen. C. Levensstijl Levensstijl is gedefinieerd als de manier waarop mensen leven en hun tijd en geld besteden. Levensstijl wordt geoperationaliseerd met behulp van een aantal beweringen die betrekking hebben op de activiteiten, opinies en interesses van consumenten. De levensstijl van iemand is afgeleid van zijn waarden, maar wordt ook beinvloed door zaken als inkomen en fase in de levenscyclus. In de marketing is het concept levensstijl veelvuldig gebruikt voor marktsegmentatie. Het Europese marktonderzoeksbureau AGBIEuropanel heeft een levensstijlsegmentatieschema ontwikkeld op basis van consumentenresponses in alle landen van de EG (AGBIEuropanel (1992)). Er is hier sprake van een werkelijke Eurosegmentatie. Dit is in tegenstelling tot benaderingen waarbij een segmentatieschema wordt ontwikkeld in een bepaald land (meestal de VSA) dat vervolgens ook in andere landen wordt toegepast (dit geldt bijvoorbeeld voor het Amerikaanse VALS systeem ; Mitchell (1983)). In het AGBIEuropanel onderzoek zijn vijf Europese levensstijlsegmenten geidentificeerd : 'fast fun lovers', 'controlled elitists', 'neotraditionalists', 'traditionalists' en 'explorers'. Tabel 3 geeft een beschrijving van de vijf Eurosegmenten. We zien dat er duidelijke verschillen in socio-demografische karakteristieken, attitudes, interesses en gedrag tussen de levensstijlsegmenten bestaan welke gebruikt kunnen worden door ondernemingen om een effectievere Euromarketingstrategie te ontwikkelen. Zo zullen kwaliteitsprodukten de meeste kans hebben bij de 'controlled elitists'. Deze kunnen worden verkocht via de speciaalzaak tegen hogere prijzen. 'Fast fun lovers' zijn relatief jong, wonen in stedelijke gebieden en zijn ontvanltelijk voor nieuwe, afwijkende en exotische produkten, die geadverteerd moeten worden met snel wis-

17 Grootte / populatie Identificatie Motivaties Dmnk Detail Marketing Media Reclame TABEL 3 Eur-opese leverzsstijlsegnzerzten BESCHRI.WING VAN DE VIJF VOORNAAMSTE CA'I'EGORIEIIN I FAST FUN LOVERS I CONTROLLED ELITISTS I NE O T R A D I T I O N A - I TRADI.1 IONALISTS I EXI'LORERS 26,9% Jong of van ~nlddelbare Iccftijd; slcdelijk; gemiddeld inkomen Geld hebhen om het uil te geven 15,9% jaar oud; goedc opleiding; hoog inkomen Burgerrcchten; nioraliteit Attitudes Individualisten cn vernieu- Conformiteit Materialisten Conservaticvei~ Flitairen wers Prioritaire uitgaven Kijken en geniclen Produkicn voor dc betcrc Comfort (de woning, elc.) I3asisproduktcn Cultlrur en vrije tijd; luxeinkomensklasse (financiclc pl-oduklen invesicrineen. c1c.i U., Voornaamste interesses Pleziei Cultuur Geluk De woning en ia~nilie Culiuur Eten Sncl; innovalicf; exolisch Gourmct-eten; clcn van ccn Modeln l tradilloneel Tradilionecl ; gestruclu- I<waliiclt ; valratic ; gemak hogc kwaliteit rccid; zelfgcmaakt Alcoholische dranken; mineraal water : frisdranken De mee5t praktische (supcrmarkcn, winkeiccntra) Keuze : n~cuwi&edcn ; aantrekkelijke vcrpakking Plezier, mode Culturcle stcrcotypen ('American Dream', etc.) Goede wijncn Klcine gespecialrseerde wr11- kels Het merk ; kwalrlcit Traditionele radio en TV Prestige en inlom~atie LISTS 15% Joiige parcn inel gciniddeld irikornen De iamilie ; kindcren; cornfort Zlchzelf bcperken Moderne winkels; Inet liedienrng Verlrouwen in Inerken Dromen en bruikhaarheid Modelfamilie 30,4% jaar oud; middenklasse Ordc ; de laniilie ; morele waarden Geeri overdaad Super~narkten; lokale wiri keis Zockcn naar koopjcs 'I'V en ontspanning Ecnvoudig; icstimor~rals 11,8% Jongc mensen ; hoog studienivcau Een betere wereld en meer sclciale rcchtvaard~gheid Ruime keuze aan alcoholische dra~iken Kwaliteit; gernak Keuzc ; goede plijslkwaliteit verhouding Nieuws ; onlspaniiing Mcik; creaiivitcit

18 selende reclameboodschappen waarin aansluiting kan worden gezocht bij (Amerikaans-getinte) symboliek. Qua consumentenkarakteristieken en gedrag lijken 'fast fun lovers' sterk op wat in de literatuur 'innovators' wordt genoemd (Midgley (1987)). Ondernemingen die cen nieuw produkt op de markt willen brengen, richten zich in eerste instantie vaak op deze groep omdat deze het meest ontvankelijk is voor iets nieuws. De omvang van het segment 'fast fun lovers' in de verschillende landen kan dan ook gebruikt worden bij de beslissing in welk land het produlct als eerste te introduceren. V. MARKETING FACTOREN Als een nieuw produkt duidelijke voordelen biedt boven bestaande produkten, is de acceptatie sneller. Daarnaast spelen persoonlijkheidkarakteristieken een rol. Hierboven hebben we reeds gezien dat landen verschillen in innovatiegeneigdheid. Het produkt moet ook passen in het normenpatroon van de consument. Een 'klassiek' voorbeeld is instant koffie dat niet paste in het normenpatroon van de verzorgende, zuinige huisvrouw van de jaren '50 maar we1 in het normenpatroon van de drukke vrouw in de jaren '80 die haar huishoudelijke taken moet combineren met werk buitenshuis (Green et al. (1988)). Normen kunnen verschillen tussen landen en dit bei'nvloedt de acceptatie van produkten. Kant-en-klare babyvoeding past niet in het normenpatroon van de meeste Braziliaanse moeders terwijl dit produkt we1 succesvol is in andere Latijns Amerikaanse landen (Helmings (1982)). In internationale context worden verschillen tussen produkten mede veroorzaakt door verschillende wettelijke eisen die aan het produkt worden gesteld. De harmonisatie van de EG wetgeving in het kader van 'Europa 1992' is een belangrijke stap vooruit. Sensorische aspecten als kleur en geur moeten echter nog vaak aan lokale voorlieuren worden aangepast. Zo moest een Amerikaanse producent van boenwas de geur van het produkt voor Japan aanpassen omdat het oudere Japanners deed denken aan een desinfectant voor WC's die in de jaren '40 veel werd gebruikt (Alden (1987)). Marketers gebruiken vaak een merk om hun produktalternatief te onderscheiden van andere alternatieven, om de prijsconcurrentie te omzeilen en additionele revenuen te genereren. Een bedrijfstak

19 waar merken van oudsher sterlt in de belangstelling staan is de voedingsmiddelenindustrie. Wereldwijd blijven de uitgaven aan voedingsmiddelen structureel achter bij de totale groei in bestedingen7. Marketers hebben hierop gereageerd door steeds meer waarde aar, het produkt toe te voegen, onder meer via het creeren van merken en deze strategie is over het algemeen succesvol geweest. De inkomenselasticiteit voor deze zogenaamde 'marketing activiteiten' is veel hoger dan de inkomenselasticiteit voor het onbewerkte produkt af boerderij. Illustratief zijn de bevindingen van Tangermann (1986) voor de zuivelen eiersector in Denemarken. Hij vindt een inkomenselasticiteit voor 'marketing activiteiten' van O,98 terwijl de Inltomenselasticiteit voor de verschillende onbewerkte produkten af boerderij varieert tussen -0,12 en 0,37. Een gevolg is dat een steeds kleiner deel van de verltoopprijs naar de boeren toevloeit! Dit verklaart waarom de voedingsmiddelenindustrie nog steeds groeit en zeer winstgevend is (en, misschien uit noodzaak geboren, veel van de beste marketers heeft) tenvijl de inkomensvorming van de agrariers onder druk staat. Een sterk internationaal merk is het belangrijkste bezit van menig onderneming, onder andere omdat consumenten een sterke voorkeur hebben voor bekende merken met een gegarandeerde kwaliteit. Tabel 4 toont de tien sterkste merken voor de drie polen van de Triade : de Verenigde Staten, Japan en de EG, en gecombineerd voor de gehele Triade. De resultaten zijn gebaseerd op twee aspecten: merkbekendheid en attitude ten opzichte van het merk. Beide zijn gemeten bij duizenden consumenten. Slechts 66n merk komt in alle drie regio's bij de top-l0 voor: Coca-Cola. Dit merk steekt dan ook met kop en schouders boven de rest uit. Wereldwijd is Sony een goede tweede en wordt 'the marketing phenomenon of the past two decades' genoemd (The Economist (1990a)). Het onderzoek wijst uit dat er slechts negentien echte wereldmerken zijn. Dit zijn naast de tien merken in meest rechtse kolom van Tabel 4 : Rolls-Royce, Honda, Panasonic, Levi's, Kleenex, Ford, Volkswagen, Kellogg's en Porsche. Van deze negentien merken zijn er tien Amerikaans, vijf Europees en vier Japans. Gelet op maatstaven als BNP en bevolking is Europa dus ondervertegenwoordigd. Een oorzaak hiervoor kan de traditionele versplintering van de Europese markt zijn.

20 TABEL 4 Wereldmerken Rang Verenigde Staten Japan EG Tliade 1 Coca-Cola Takashimaya Mercedes-Benz Coca-Cola 2 Campbell's Coca-Cola Philips Sony 3 Pepsi-Cola National Volkswagen Mercedes-Benz 4 AT&T Matsushita Rolls-Royce Kodak 5 McDonald's Sony Porsche Disney 6 Amelican Express Toyota Coca-Cola Nestle 7 I<ellogg's NTT Fenxi Toyota S IBM Japan Air Lies BMW McDonald's 9 Levi's All Nippon Air- Michelin IBM lines 10 Sears Seiko Volvo Pepsi-Cola Bron: The Economist ((1988), (1990a)) De internationale prijsstelling van de onderneming hangt af van interne factoren (zoals produktiekosten) maar ook van het besteedbare inkomen in de verschillende landen, de intensiteit van de concurrentie en macro-economische factoren zoals inflatie, belastingen en wisselkoersen. Daarnaast is de prijsgevoeligheid van consumenten in verschillende landen een relevante factor in de prijsstelling. Uit Tabel 2 bleek reeds dat de prijsgevoeligheid in de landen van de EG over het algemeen vrij bescheiden is (enige voorzichtigheid is echter altijd geboden wanneer consumenten naar het belang van prijs wordt gevraagd) en minder tussen landen varieert dan het belang dat gehecht wordt aan kwaliteit. Over het algemeen zijn consumenten in ontwikkelingslanden prijsgevoeliger dan consumenten in ontwikkelde landen hetgeen een drukkend effect op de prijs heeft (Jeannet en Hennessey (1992)). Verder zullen de prijzen lager zijn naarmate de concurrentie heviger is en hebben belastingen een prijsdrukkend effect. In landen zoals Denemarken moeten autoproducenten genoegen nemen met een lagere prijs omdat anders door de hoge belastingen het produkt nauwelijks meer is te verkopen. Een sterke daling van de wisselkoers kan hetzelfde effect hebben. Zo steeg de prijs van de BMW 528e tussen januari 1986 en januari 1987 op de Amerikaanse markt

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Relatiemarketing is gericht op het ontwikkelen van winstgevende, lange termijn relaties met klanten in plaats van het realiseren van korte termijn transacties.

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant

Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant IP/04/285 Brussel, 2 maart 2004 Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant Het jongste verslag over autoprijzen toont aan dat op alle markten de prijsconvergentie

Nadere informatie

FULL SERVICE RECLAME- EN DESIGNBUREAU

FULL SERVICE RECLAME- EN DESIGNBUREAU FULL SERVICE RECLAME- EN DESIGNBUREAU EEN BUREAU MET EEN DUIDELIJK DOEL Adson is een full service reclame- en designbureau, met als doel merken te voorzien van een eigen identiteit en deze bekend te maken.

Nadere informatie

Groeikansen voor pothyacint

Groeikansen voor pothyacint Groeikansen voor pothyacint Onderzoek onder bloemisten (NL, D, F, VK) en consumenten (NL, D, F, VK, It, Sp) PT 2010-56 augustus 2010 - Iris van Santen Productschap Tuinbouw, Markt & Innovatie Groeikansen

Nadere informatie

De digitale customer journey

De digitale customer journey De digitale customer journey 1 Inhoudsopgave Search Informatie zoeken voor aankoop p.3 Belangrijkste informatiebron p.4 Gezochte informatie tijdens oriëntatieproces p.5 Shop Voorkeur voor manier van aankoop

Nadere informatie

Tot uw dienst. Let s drive business

Tot uw dienst. Let s drive business Tot uw dienst Marktanalyse: voldoen Europese bedrijven aan de verwachtingen van consumenten voor wat betreft afgesproken afleveren afspraaktijden? Marktonderzoek: Service en aflevering aan huis Het marktonderzoek

Nadere informatie

De biobestedingen groeien tegen de algemene voedingstrend in

De biobestedingen groeien tegen de algemene voedingstrend in De biobestedingen groeien tegen de algemene voedingstrend in De biobestedingen groeiden in 2014 verder door terwijl de totale voedingsbestedingen voor het eerst sinds jaren daalden. Ruim negen op de tien

Nadere informatie

GfK Group Media RAB Radar- Voorbeeldpresentatie Merk X fmcg. Februari 2008 RAB RADAR. Radio AD Awareness & Respons. Voorbeeldpresentatie Merk X

GfK Group Media RAB Radar- Voorbeeldpresentatie Merk X fmcg. Februari 2008 RAB RADAR. Radio AD Awareness & Respons. Voorbeeldpresentatie Merk X RAB RADAR Radio AD Awareness & Respons Voorbeeldpresentatie Inhoud 1 Inleiding 2 Resultaten - Spontane en geholpen bekendheid - Herkenning radiocommercial en rapportcijfer - Teruggespeelde boodschap -

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2: KLANTGERICHTE MERKMEERWAARDE

HOOFDSTUK 2: KLANTGERICHTE MERKMEERWAARDE HOOFDSTUK 2: KLANTGERICHTE MERKMEERWAARDE 1 INTRODUCTIE H:2 Waaraan kun je een effectieve merkenpositionering herkennen? Wat zijn de bronnen van klantgerichte merkmeerwaarde en welke effecten of voordelen

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3: MERKPOSITIONERING

HOOFDSTUK 3: MERKPOSITIONERING HOOFDSTUK 3: MERKPOSITIONERING 1 INTRODUCTIE H:3 Hoofdstuk 3 gaat over merkkennisstructuren Positioneren is het identificeren en vaststellen van punten van verschil en punten van overeenkomst om zo de

Nadere informatie

One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership

One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership Samenvatting proefschrift Leonie Heres MSc. www.leonieheres.com l.heres@fm.ru.nl Introductie

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag beïnvloeden de ontwikkelingen in de globale retailmarkt. Dat blijkt uit de enquête

M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag beïnvloeden de ontwikkelingen in de globale retailmarkt. Dat blijkt uit de enquête DigitasLBi presenteert nieuwe enquête over wereldwijd winkelgedrag en onthult enkele belangrijke trends voor Belgische markt Brussel, 24 april, 2014 M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies

HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies 6 pagina 97 HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies 6.1 Nieuws 6.1.1 Content: Zijn jongeren in nieuws geïnteresseerd? 6.1.2 Waarde: Is nieuws volgen belangrijk? 6.1.3 Oordeel: Hoe beoordelen jongeren nieuws?

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

In contact met het merk: merkbelevingsmonitor

In contact met het merk: merkbelevingsmonitor In contact met het merk: merkbelevingsmonitor Het meten van de effectiviteit van marketing- en communicatie-inspanningen is en blijft een hot issue. Marketing intelligence van KPN ontwikkelde samen met

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 Consumentengedrag

Hoofdstuk 5 Consumentengedrag Hoofdstuk 5 Consumentengedrag Consumentengedrag Deel 1 Deel 2 Markten Deel 3 Deel 4 Deel 5 Deel 6 Deel 7 Deel 8 Deel 9 2 Leerdoelen 1. Een definitie geven van consumentenmarkt en een eenvoudig model construeren

Nadere informatie

Pastasauzen. Smaakverwachting versus smaak

Pastasauzen. Smaakverwachting versus smaak Pastasauzen Smaakverwachting versus smaak inhoud introductie, opzet, producten kwalitatief onderzoek vragenlijst Internet blinde en branded smaaktest algemene conclusies en aanbevelingen vragen 3 introductie

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DENEMARKEN

LANDEN ANALYSE DENEMARKEN LANDEN ANALYSE DENEMARKEN Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee6 de sector (cijferma?g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms?ge (2018) waarde van de consump?e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

Zelfstandig ondernemer, een goede keus!

Zelfstandig ondernemer, een goede keus! Zelfstandig ondernemer, een goede keus! Cash Converters is uitgegroeid tot een enorm internationaal succes. Na de aanvankelijke introductie van het concept in Australië, zijn er inmiddels meer dan vijfhonderd

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Bemanning Paraat voor Water Rijk. Promotie in het buitenland

Bemanning Paraat voor Water Rijk. Promotie in het buitenland Bemanning Paraat voor Water Rijk Promotie in het buitenland Even voorstellen Remco Wachelder Docent Marketing en luchtvaart NHTV Breda Op het programma: Bemanning paraat voor water rijk Markten voor expansie

Nadere informatie

Dit bestand niet correct? Meld misbruik op www.saxionstudent.nl. Saxionstudent.nl Blok1

Dit bestand niet correct? Meld misbruik op www.saxionstudent.nl. Saxionstudent.nl Blok1 Inleiding Dit verslag is geschreven in het kader voor het project Desk & Fieldresearch. Het project is voor het eerste studiejaar van de opleiding Commerciële Economie, aan Saxion Hogeschool te Enschede.

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE ITALIË

LANDEN ANALYSE ITALIË LANDEN ANALYSE ITALIË Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 accepteren en adapteren nieuwe diensten en technologieën steeds sneller. Zij zien vooral veel in het gebruik van een zelfscankassa, Click

Nadere informatie

Algemene conclusies van het onderzoek

Algemene conclusies van het onderzoek PERSBERICHT Brussel, donderdag 18 april 2013 JCDecaux, Clear Channel en GfK Panel services voeren een uniek onderzoek: de effecten van out-of-home advertising voor FMCG-producten. Out-of-home advertising

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE SPANJE

LANDEN ANALYSE SPANJE LANDEN ANALYSE SPANJE Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee6 de sector (cijferma?g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms?ge (2018) waarde van de consump?e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Detailhandel in wonen De detailhandel in wonen bestaat uit de volgende branches: woninginrichting (onder te verdelen in meubelspeciaalzaken, woningtextielspeciaalzaken, slaapspeciaalzaken en gemengde zaken),

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Vakantiegedrag. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Factoren die van invloed zijn op vakantiegedrag. Wat is vakantiegedrag?

Vakantiegedrag. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Factoren die van invloed zijn op vakantiegedrag. Wat is vakantiegedrag? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over vakantiegedrag van mensen. Het maakt je duidelijk waarom mensen met vakantie gaan en hoe de keuze voor een vakantie tot stand komt. Wat wordt er van jou

Nadere informatie

online winkelomgeving minder in staat is affectieve responsen te initiëren en de drang tot kopen te stimuleren. Daarom werd verondersteld dat online

online winkelomgeving minder in staat is affectieve responsen te initiëren en de drang tot kopen te stimuleren. Daarom werd verondersteld dat online Samenvatting Tegenwoordig is het internet sterk geïntegreerd in bijna elke dagelijkse activiteit, van het lezen van een krant tot het regelen van bankzaken en ook het doen van onze aankopen (CBS, 2006b).

Nadere informatie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie De Global Entrepreneurship Monitor (GEM) is een jaarlijks onderzoek dat een beeld geeft van de ondernemingsgraad van een land. GEM

Nadere informatie

ANTWOORDEN MARKETING. Antwoorden Marketing

ANTWOORDEN MARKETING. Antwoorden Marketing ANTWOORDEN MARKETING 1 Inleiding marketing... 1 2 Marketing management... 2 3 Afnemers... 3 4 Marktonderzoek... 4 5 Productbeleid... 5 6 Prijsbeleid en distributiebeleid... 6 7 Communicatie... 7 8 Diensten

Nadere informatie

Waarom gedragen mensen zich soms milieuvriendelijk en soms niet? Dr. John Gelissen Praatje World School

Waarom gedragen mensen zich soms milieuvriendelijk en soms niet? Dr. John Gelissen Praatje World School Waarom gedragen mensen zich soms milieuvriendelijk en soms niet? Dr. John Gelissen Praatje World School Waar ik het over ga hebben... Vinden mensen het milieu belangrijk...??? Zijn ze er bezorgd om???

Nadere informatie

Hoe ouder, hoe trouwer Switchen & behouden in de 50-plusmarkt

Hoe ouder, hoe trouwer Switchen & behouden in de 50-plusmarkt WHITEPAPER Hoe ouder, hoe trouwer Switchen & behouden in de 50-plusmarkt Onderzoek van het (een initiatief van Bindinc) toont aan dat onder 50-plussers merktrouw vaker voorkomt dan onder 50- minners. Daarbij

Nadere informatie

Optimel Puur. Productintroductie: Consument maakt zelf reclame voor Optimel Puur. Adverteerder: FrieslandCampina/Optimel.

Optimel Puur. Productintroductie: Consument maakt zelf reclame voor Optimel Puur. Adverteerder: FrieslandCampina/Optimel. Optimel Puur Productintroductie: Consument maakt zelf reclame voor Optimel Puur Adverteerder: FrieslandCampina/Optimel Branche: Food Mediabureau/reclamebureau: MEC / N=5 Campagneperiode: Juli t/m oktober

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 Inleiding. Deel 2 De context

Inhoud. Deel 1 Inleiding. Deel 2 De context Inhoud Deel 1 Inleiding 1 en scenario s 1.1 Wat is consumentengedrag? 1.1.1 Beschrijven, verklaren en voorspellen van consumentengedrag 1.1.2 Waarop heet consumentengedrag betrekking? 1.1.3 Veranderend

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Zowel online als offline

Zowel online als offline Zowel online als offline reclame creëren online interesse in een merk Volgens bepaalde experts dient reclame tegenwoordig slechts een enkel doel: de consument naar de website van het betrokken merk lokken

Nadere informatie

Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis

Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis November 2012 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

MARKETING ANNO NU: RELEVANT, OPRECHT EN KLANTGERICHT ZIJN

MARKETING ANNO NU: RELEVANT, OPRECHT EN KLANTGERICHT ZIJN Online marketing in de bouw HOOFDSTUK 1 MARKETING ANNO NU: RELEVANT, OPRECHT EN KLANTGERICHT ZIJN Lange tijd werd gedacht: Als ik maar vaak genoeg vertel hoe fantastisch mijn product is, dan overtuig ik

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2012

De agrarische handel van Nederland in 2012 De agrarische handel van Nederland in 2012 1. Opvallende ontwikkelingen Totale wereldhandel in agrarische producten groeit voor tweede opeenvolgende jaar met ruim 10% Nederlandse agrarische export groeit

Nadere informatie

Toerisme in perspectief

Toerisme in perspectief Toerisme in perspectief NBTC afdeling Research Leidschendam 10-7-2012 Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE NEDERLAND

LANDEN ANALYSE NEDERLAND LANDEN ANALYSE NEDERLAND Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee5 de sector (cijferma>g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms>ge (2018) waarde van de consump>e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1: MERKEN & STRATEGISCH MERKENMANAGEMENT

HOOFDSTUK 1: MERKEN & STRATEGISCH MERKENMANAGEMENT HOOFDSTUK 1: MERKEN & STRATEGISCH MERKENMANAGEMENT 1 INTRODUCTIE H:1 Een merk is in de eerste plaats een product. Een product is fysiek, een service, winkel, persoon, organisatie, plaats of een idee. Een

Nadere informatie

Hoofdstuk 20 Internationale. marketing

Hoofdstuk 20 Internationale. marketing Hoofdstuk 20 Internationale marketing Hoofdstuk 20 Internationale marketing Leerdoelen De invloed beschrijven van het internationale handelssysteem, de economische, politiek juridische en culturele omgeving

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in opnieuw

Nadere informatie

Consument maakt zelf reclame voor Optimel Puur

Consument maakt zelf reclame voor Optimel Puur Consument maakt zelf reclame voor Optimel Puur FrieslandCampina zette met de introductie van Optimel Puur een compleet nieuwe generatie zuivel in de markt. Om dit groots te ondersteunen is een combinatie

Nadere informatie

50+ in Europa Samenvatting van de eerste resultaten

50+ in Europa Samenvatting van de eerste resultaten share_belg_nl.indd 1 09.04.2006 14:00:20 Uhr share_belg_nl.indd 2-3 09.04.2006 14:00:21 Uhr Het aandeel ouderen in de totale populatie is in Europa hoger dan op elk ander continent en deze ontwikkeling

Nadere informatie

Het Marketingconcept: Tevreden klanten: Geintegreerde aanpak:

Het Marketingconcept: Tevreden klanten: Geintegreerde aanpak: Inhoud Inhoud... 1 Het Marketingconcept:... 2 Tevreden klanten:... 2 Geintergreerde aanpak:... 2 Behoeftengeoriënteerd werkterrein:... 3 Concurentieanalyse:... 3 Marktonderzoek:... 3 Winstbijdrage:...

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DUITSLAND

LANDEN ANALYSE DUITSLAND LANDEN ANALYSE DUITSLAND Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Vrouwen doen boodschappen, mannen aankopen Gezinspraak tijdens aankoopprocessen in families, maar rolpatronen traditioneel

Vrouwen doen boodschappen, mannen aankopen Gezinspraak tijdens aankoopprocessen in families, maar rolpatronen traditioneel Vrouwen doen boodschappen, mannen aankopen Gezinspraak tijdens aankoopprocessen in families, maar rolpatronen traditioneel Over gezinsaankopen wordt veel overleg gevoerd binnen families. Alle gezinsleden

Nadere informatie

STARTERSGIDS BUYER PERSONAS

STARTERSGIDS BUYER PERSONAS INBOUND MARKETING STARTERSGIDS BUYER PERSONAS DALLAS ANTWERP ? HOE ZIET EEN BUYER PERSONA ER UIT? INHOUD 1 Een korte introductie over buyer personas. 2 Hoe maak je een buyer persona? 3 Hoe ziet een buyer

Nadere informatie

Meer Merkbeleving door Merkextensies Een onderzoek naar de invloed van merkextensies op de merkbeleving van de consument

Meer Merkbeleving door Merkextensies Een onderzoek naar de invloed van merkextensies op de merkbeleving van de consument Meer Merkbeleving door Merkextensies Een onderzoek naar de invloed van merkextensies op de merkbeleving van de consument - Marieke van Westerlaak 2007 - 1. Inleiding Libelle Idee, Libelle Balans, Libelle

Nadere informatie

Quick-scan flexibiliteit

Quick-scan flexibiliteit Quick-scan flexibiliteit Hieronder leggen we u enkele stellingen voor die betrekking hebben op de omstandigheden en de markt waarin uw onderneming, divisie of business unit (dit kunt u zien als uw organisatie

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2014

De agrarische handel van Nederland in 2014 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale Nederlandse handelsoverschot is in gelijk gebleven aan het niveau van ( 47,6 mld.); handelsoverschot agrarische producten komt

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het modelleren van diffusiepatronen van innovaties Het concurrentieklimaat, nieuwe mogelijkheden dankzij technologische ontwikkelingen en de veranderende vraag van afnemers leiden

Nadere informatie

Inhoudsopgave beknopt

Inhoudsopgave beknopt Inhoudsopgave beknopt Hoofdstuk 1 Marketing en communicatie Hoofdstuk 2 Consumentengedrag Hoofdstuk 3 Reclame Hoofdstuk 4 Sales promotions Hoofdstuk 5 Direct marketing en persoonlijke verkoop Hoofdstuk

Nadere informatie

De biobestedingen groeien stevig door in 2015

De biobestedingen groeien stevig door in 2015 De biobestedingen groeien stevig door in 2015 De biomarkt deed het vorig jaar uitstekend. De bestedingen van biologische producten groeiden in 2015 met 18%. De groei was het sterkst in Brussel. Het totaal

Nadere informatie

DE KRACHT VAN HET BETER LEVEN KEURMERK 1-METING

DE KRACHT VAN HET BETER LEVEN KEURMERK 1-METING DE KRACHT VAN HET BETER LEVEN KEURMERK 1-METING Marcel Temminghoff en Niek Damen Presentatie door Monique van Holland Mei 2015, project 18016 1 Resultaten 1.1 Relevantie keurmerk en diervriendelijker 1.2

Nadere informatie

Voorpublicatie Vertrouwen in de wetenschap

Voorpublicatie Vertrouwen in de wetenschap Voorpublicatie Vertrouwen in de wetenschap Augustus 2015 Het meeste wetenschappelijk onderzoek wordt betaald door de overheid uit publieke middelen. De gevolgen van wetenschappelijke kennis voor de samenleving

Nadere informatie

Sportsponsoring is in enkele decennia uitgegroeid van een kleinschalige filantropische

Sportsponsoring is in enkele decennia uitgegroeid van een kleinschalige filantropische SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) Sportsponsoring is in enkele decennia uitgegroeid van een kleinschalige filantropische activiteit tot een onderdeel van het marketingbeleid dat bedrijfsmatig wordt aangepakt

Nadere informatie

Best Formats In Media Sponsoring. Marketing June 2015

Best Formats In Media Sponsoring. Marketing June 2015 Best Formats In Media Sponsoring Inleiding Advertising or sponsoring TV & Web formats The audience s point of view Key learnings Best Formats in Media Sponsoring is een studie over de waardering van sponsoring

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE FRANKRIJK

LANDEN ANALYSE FRANKRIJK LANDEN ANALYSE FRANKRIJK Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee9 de sector (cijfermabg) inzicht in de huidige (2013) en toekomsbge (2018) waarde van de consumpbe van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1267 / Danisco - Sidlaw I. MELDING 1. Op 5

Nadere informatie

Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland

Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland In april 2013 heeft TNS NIPO in opdracht van Thuiswinkel.org een herhalingsonderzoek uitgevoerd naar

Nadere informatie

Rapportages MultichannelMonitor

Rapportages MultichannelMonitor Rapportages MultichannelMonitor Met de inzet van verschillende informatiebronnen kan de puzzel opgelost worden In het oriëntatie- en koopproces kunnen consumenten gebruik maken van een grote verscheidenheid

Nadere informatie

Algemene inleiding Reclame is vandaag de dag niet meer weg te denken uit onze maatschappij. Bekende producenten brengen hun producten en diensten onder de aandacht van het grote publiek via verschillende

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Omgaan met Informatie over Complexe Onderwerpen: De Rol van Bronpercepties In het dagelijkse leven hebben mensen een enorme hoeveelheid informatie tot hun beschikking (bijv. via het

Nadere informatie

West-Europese krantensites komen terug op betaalstrategieën

West-Europese krantensites komen terug op betaalstrategieën VUB-onderzoek in het kader van FLEET (FLEmisch E-publishing Trends): West-Europese krantensites komen terug op betaalstrategieën In 2007 veranderden een aantal internationaal toonaangevende kranten hun

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

White Paper Content Marketing. In 10 stappen naar een succesvolle contentmarketingstrategie

White Paper Content Marketing. In 10 stappen naar een succesvolle contentmarketingstrategie White Paper Content Marketing In 10 stappen naar een succesvolle contentmarketingstrategie In 10 stappen naar een succesvolle contentmarketingstrategie Contentmarketing is hot. Dit komt omdat je hiermee

Nadere informatie

Linking the Customer Purchase Process to E-commerce

Linking the Customer Purchase Process to E-commerce Samenvatting Elektronische handel verandert fundamenteel de manier waarop consumenten goederen en diensten kopen. E-commerce is het kopen en verkopen van producten of diensten via elektronische systemen

Nadere informatie

WHITEPAPER FASHION 22% VAN NEDERLANDERS IS VOORLOPER OP HET GEBIED VAN KLEDING 75% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR NIEUWE AANBIEDERS VAN KLEDING

WHITEPAPER FASHION 22% VAN NEDERLANDERS IS VOORLOPER OP HET GEBIED VAN KLEDING 75% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR NIEUWE AANBIEDERS VAN KLEDING WHITEPAPER FASHION 75% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR NIEUWE AANBIEDERS VAN KLEDING 22% VAN NEDERLANDERS IS VOORLOPER OP HET GEBIED VAN KLEDING Vooral vrouwen zijn geïnteresseerd in kleding. Zij zoeken

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

Inhoud. 1 Inleiding 9 1.1 Voor wie is dit boek? 9 1.2 Doelstelling 11 1.3 Aanpak 11 1.4 Opzet 13

Inhoud. 1 Inleiding 9 1.1 Voor wie is dit boek? 9 1.2 Doelstelling 11 1.3 Aanpak 11 1.4 Opzet 13 Inhoud 1 Inleiding 9 1.1 Voor wie is dit boek? 9 1.2 Doelstelling 11 1.3 Aanpak 11 1.4 Opzet 13 2 Tevredenheid en beleid 15 2.1 Het doel van tevredenheid 16 2.2 Tevredenheid in de beleidscyclus 19 2.3

Nadere informatie

INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY

INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY Leesvervangende samenvatting bij het eindrapport Auteurs: Dr. B. Hulsebosch, CISSP A. van Velzen, M.Sc. 20 mei 2015 In opdracht van: Het

Nadere informatie

Inleiding CUSTOMER TOUCH MODEL. Is het mogelijk klanten zo goed te kennen dat je kunt voorspellen wat ze gaan kopen voordat ze dat zelf weten?

Inleiding CUSTOMER TOUCH MODEL. Is het mogelijk klanten zo goed te kennen dat je kunt voorspellen wat ze gaan kopen voordat ze dat zelf weten? Inleiding Is het mogelijk klanten zo goed te kennen dat je kunt voorspellen wat ze gaan kopen voordat ze dat zelf weten? Er zijn geruchten dat Amazon een dergelijke gedetailleerde kennis van haar klanten

Nadere informatie

Youth Today: hoe communiceer je best naar jongeren toe?

Youth Today: hoe communiceer je best naar jongeren toe? Youth Today: hoe communiceer je best naar jongeren toe? Wat betekent het om jong te zijn in 2015? Waarin verschillen de jongeren van vandaag met die van het vorige decennium? Één constante: jongeren leven

Nadere informatie

Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak

Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak 1 Achtergrond van het onderzoek Bedrijven vertrouwen meer en meer op social media om klanten te betrekken

Nadere informatie

Foodstep Marktontwikkeling

Foodstep Marktontwikkeling Foodstep Marktontwikkeling Onze filosofie Ons doel is mensen en organisaties in food en services stap voor stap te verbeteren door inzicht te geven in de markt en uw marktpositie en de basis te leggen

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Figuur 1: Mogelijke veranderingen dagelijks eetpatroon

Figuur 1: Mogelijke veranderingen dagelijks eetpatroon CONSUMENTENPLATFORM Ons voedsel over 10 OPINIEONDERZOEK In september 2003 heeft het onderzoeksbureau Survey@ te Zoetermeer onder 600 Nederlanders een representatieve steekproef gehouden. De vragen in het

Nadere informatie

Licht op de energiemarkt. Inzicht in markt en consument door de tijd heen. GfK Panel Services Benelux

Licht op de energiemarkt. Inzicht in markt en consument door de tijd heen. GfK Panel Services Benelux GfK Panel Services Benelux GfK Energie Monitor Licht op de energiemarkt Inzicht in markt en consument door de tijd heen GfK Panel Services Benelux Nederland: Middellaan 25 NL 5102 PB DONGEN Tel.: +31 (0)162-384

Nadere informatie

HOOFDSTUK 11: MERKSTRATEGIEËN OPSTELLEN EN UITVOEREN

HOOFDSTUK 11: MERKSTRATEGIEËN OPSTELLEN EN UITVOEREN HOOFDSTUK 11: MERKSTRATEGIEËN OPSTELLEN EN UITVOEREN 1 INTRODUCTIE H:11 Een merkstrategie voor een bedrijf identificeert welke merkelementen een bedrijf kiest voor toepassing op de diverse producten die

Nadere informatie

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Maatschappelijke waardering door de ogen van de TTALIS leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Bevindingen uit de Teaching And Learning International Survey (TALIS) 2013 IN FOCUS Faculteit

Nadere informatie

Het speelveld van de Chief Commercial Officer

Het speelveld van de Chief Commercial Officer Het speelveld van de Chief Commercial Officer Omgaan met dilemma s Stephan Linnenbank 28 november 2008 Atos, Atos and fish symbol, Atos Origin and fish symbol, Atos Consulting, and the fish symbol itself

Nadere informatie

HOOFDSTUK 14: MERKEN BEHEREN OVER GEOGRAFISCHE GRENZEN EN MARKTSEGMENTEN

HOOFDSTUK 14: MERKEN BEHEREN OVER GEOGRAFISCHE GRENZEN EN MARKTSEGMENTEN HOOFDSTUK 14: MERKEN BEHEREN OVER GEOGRAFISCHE GRENZEN EN MARKTSEGMENTEN 1 INTRODUCTIE H:14 Er zijn diverse factoren die bedrijven aansporen om producten en diensten buiten de eigen thuismarkt te verkopen.

Nadere informatie

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Irene Houtman & Ernest de Vroome (TNO) In het kort: Onderzoek naar de ontwikkeling van burn-outklachten en verzuim door psychosociale

Nadere informatie