GGD-criteria bij de Regeling verbetering binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GGD-criteria bij de Regeling verbetering binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009"

Transcriptie

1 GGD-criteria bij de Regeling verbetering binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009 Inleiding De Regeling verbetering binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009 stelt subsidie aan gemeenten beschikbaar voor 9 maatregelen die omschreven zijn in de bijlage II bij artikel 4 en 5 van de Regeling voor PO. De meeste van deze maatregelen zijn gericht op energiebesparing. Sommige van de maatregelen kunnen gunstig of ongunstig zijn voor het binnenmilieu, afhankelijk van de wijze van uitvoering van de maatregel. Om het risico te verminderen stelt de OCW-regeling een aantal voorwaarden (zoals bij maatregel 5 en 7). De werkgroep binnenmilieu van de Vakgroep Milieu & Gezondheid van GGD Nederland heeft de rijksregeling bestudeerd. Naar het oordeel van deze deskundigen zijn de subsidievoorwaarden die het rijk stelt aan gemeenten niet in alle gevallen toereikend om de meest voorkomende problemen te vermijden. Daarom heeft GGD Nederland in overleg met de VNG het volgende advies geformuleerd. GGD-criteria De GGD-criteria zijn bedoeld om gemeenten en eventueel de scholen, in staat te stellen een keus te maken voor verbeteringen die optimaal zijn voor zowel energieverbruik als binnenmilieu. Deze criteria kunnen worden toegepast op de maatregelen die voortkomen uit het energie- en binnenmilieu advies (EBA). De GGD-criteria zijn vooral randvoorwaarden voor de wijze van uitvoering van de subsidiabele maatregelen. De criteria zijn bedoeld om gemeenten en de scholen te adviseren bij de keuze van die maatregelen die optimaal zijn voor zowel energiegebruik als binnenmilieu. Iedere GGD kan de aangesloten gemeenten adviseren deze criteria te hanteren bij het opstellen van een subsidieaanvraag in het kader van de bovengenoemde regeling. Gemeenten kunnen er ook voor kiezen om de GGD-criteria als aanvullende subsidievoorwaarden aan de scholen te stellen bij het verder verdelen van het geld dat zij van het Rijk ontvangen. Op die manier hoeven gemeenten niet de GGD te raadplegen over iedere subsidieaanvraag in het kader van de regeling. Het hanteren van de GGD-criteria is niet in strijd met de Woningwet en het Bouwbesluit. De Woningwet verbiedt gemeenten om eisen te stellen die boven het niveau van het Bouwbesluit uitkomen. Hoewel een gemeente dus geen extra eisen aan schoolgebouwen in het algemeen mag

2 stellen, is het wel toegestaan om aanvullende voorwaarden te hanteren in het kader van een subsidieregeling. De aanvullende criteria van de GGD kunnen in sommige gevallen leiden tot een hoger kostenniveau van de te nemen maatregelen. GGD Nederland heeft eventuele meerkosten niet geschat omdat ze per situatie sterk kunnen verschillen. De VNG is van mening dat gemeenten zich goed rekenschap moeten geven van de eventuele meerkosten en de dekking daarvan als zij ervoor kiezen om de GGD-criteria als subsidievoorwaarden te stellen aan de scholen die zij in aanmerking willen brengen voor de extra maatregelen. De subsidieregeling kent maximumbedragen per eenheid. Gemeenten moeten er rekening mee houden dat als zij aanvullende criteria hanteren, het voor de hand ligt om ook de daardoor ontstane meerkosten te vergoeden. De OCW-maatregelen en voorwaarden worden in onderstaand schema weergegeven, met daarnaast de GGD-criteria met toelichting. Achterin in dit document zijn door de GGD Nederland een voetnoot en een begrippenlijst toegevoegd.

3 OCW-maatregel OCW-voorwaarden GGD-criteria GGD-toelichting met commentaar van de GGD voor zover relevant voor binnenmilieu A Isolatie en CV-installatie (alleen subsidiabel in les- en speellokalen) 1. Enkel glas vervangen door HR-glas Deze maatregel heeft vrijwel altijd Warmtedoorlatings- Om te kunnen spuien zijn ramen of Volgens de voorgenomen wijziging gevolgen voor de ventilatie. In de coëfficiënt < 1,2 deuren nodig met bruikbare openingen van het Bouwbesluit moet een meeste gevallen is voor HR-glas een W/m 2 K. van tezamen tenminste 6 m 2 in klaslokaal een spuivoorziening nieuwe pui nodig. Een nieuwe pui is leslokalen en tenminste 8 m 2 in een hebben. Te denken valt aan grote meer luchtdicht dan een oude pui. Dit is speellokaal indien de openingen in deze draaikiep-ramen. De openingen nadelig is voor de luchtkwaliteit in de ruimtes slechts in 1 gevel zitten. mogen lager zitten dan 1,8 meter school. HR-glas maakt het ook Indien er in 2 gevels openingen zijn, boven de vloer. moeilijker is overtollige warmte kwijt te dan moeten de bruikbare openingen Let op ruimte om te lopen en voor de raken na zonnige dagen. Het tezamen een grootte hebben van zonwering. aanbrengen van HR-glas moet daarom tenminste 1,5 m 2 per gevel in leslokalen De genoemde afmetingen zijn niet plaatsvinden zonder ruime en tenminste 2 m 2 per gevel in een gebaseerd op richtlijn NPR voorzieningen voor luchtverversing. speellokaal.

4 De nieuwe pui zal nog lange tijd in gebruik blijven. Een pui met HR-glas moet dus toekomstbestendig zijn en moet daarom een goede voorzieningen hebben. In een pui zijn voorzieningen nodig die tezamen geschikt moeten zijn voor drie soorten gebruik (zie begrippenlijst). a. Spuien b. Nachtventilatie c. Dagventilatie Een deel van de ventilatie kan ook plaatsvinden via mechanische voorzieningen, bijvoorbeeld die van maatregel 5. Als die voorzieningen bruikbaar zijn, dan kan de capaciteit van de nachtventilatie en/of de dagventilatie daaraan aangepast worden. Het valt te overwegen de capaciteit van de voorzieningen in de Voor nachtventilatie zijn roosters of veilige ramen nodig met de volgende ventilatiecapaciteit: - tenminste 1500 m 3 /h indien er geen adequate zonwering is en komt op een oost-, zuid- of westgevel; - tenminste 1000 m 3 /h indien er wel adequate zonwering is voor alle ramen in de oost-, zuid- en westgevel van het betreffende lokaal. N.B. De capaciteit van een eventuele balansventilatie kan hierop in mindering worden gebracht mits deze is voorzien van een automatische bypass. Voor dagventilatie zijn roosters en/of (klep)ramen nodig met de onderkant van de opening op tenminste 1,8 meter Lokalen zonder actieve koeling moeten in hete perioden warmte lozen gedurende tijden dat de buitentemperatuur lager is dan de binnentemperatuur. Hiervoor is nachtventilatie nodig wanneer het overdag warm is. Ramen worden uitgevoerd als inbraakveilige en vandalisme- en regen-bestendige klepramen of kiepramen. De beveiliging kan bestaan uit bijvoorbeeld spijlen. Roosters zijn veilig. De genoemde ventilatiecapaciteit is gebaseerd op berekeningen van TNO. Laag zittende ventilatievoorzieningen zijn bij slecht weer niet goed bruikbaar wegens de grote kans op klachten

5 pui zodanig te ontwerpen dat ze ook voldoende ventilatie kunnen leveren wanneer de mechanische ventilatie uitvalt. boven de vloer en met een totale ventilatiecapaciteit van tenminste 1200 m 3 /h per lokaal (zie Voetnoot). De roosters en/of (klep)ramen zijn gelijkmatig over de lengte van de pui verdeeld. De capaciteit van een eventuele balansventilatie kan hierop in mindering worden gebracht. De roosters en ramen zijn in alle standen te zetten tussen open en dicht door middel van een permanente bediening op 1-1,5 m boven de vloer. over tocht of koude. Hoe hoger de onderkant van de openingen zit, des te beter. Spreiding over de hele lengte van de pui vermindert de kans op plaatselijke tocht. De genoemde capaciteit is nodig om het CO 2 -gehalte* altijd lager te houden dan 1000 ppm in een volledig bezet lokaal (met 32 leerlingen). Voor ramen betekent dit volgens NPR 1090 een opening van tenminste 1,66 m 2 indien de openingen in 1 gevel zitten of 0,33 m 2 indien de openingen in 2 gevels zitten. Voor roosters is veelal een 2 maal zo grote opening nodig. In overeenstemming met de norm NEN 1089 moeten ventilatievoorzieningen fijnregelbaar zijn. Dit is noodzakelijk om bij slecht weer alle ventilatieopeningen tegelijk

6 In gevels met een geluidbelasting van > 55 db(a) vanuit de omgeving worden de ventilatieopeningen voorzien van geluiddemping (suskast). enigszins te kunnen sluiten om plaatselijke tocht te voorkomen. De gevel moet tenminste 20 db(a) dempen volgens het Bouwbesluit. Binnen mag het geluidniveau niet hoger zijn dan 35 db(a) volgens de voorgenomen wijziging van het Bouwbesluit. 2. Plat of hellend dak isoleren Isolatie in een dak kan zonnestraling Warmteweerstand > Er is (of komt) een voorziening voor Lokalen zonder actieve koeling tegenhouden en daardoor de 1,5 m 2 K/W nachtventilatie volgens de bij 1 moeten in de nacht warmte lozen opwarming binnen beperken. De genoemde criteria. wanneer het buiten koeler is dan stralingswarmte kan echter ook via het binnen. glas binnenkomen. Isolatie van het dak maakt het moeilijker overtollige warmte kwijt te raken. Isolatie van het dak moet daarom niet plaatsvinden zonder voorzieningen voor voldoende nachtventilatie.

7 3. Conventionele CV-ketel vervangen door HR-ketel Geen Geen Geen 4. Thermostatische radiatorkranen plaatsen Een gelijkmatige verwarming is Geen Thermostaatkranen op alle radiatoren in Gelijke regeling van alle radiatoren belangrijk voor een aangenaam een lokaal. voorkomt ongelijkmatige verwarming binnenklimaat. Het is vaak niet en daarmee comfortklachten. behaaglijk als de ene radiator veel warmer is dan de andere. * Het CO 2-gehalte is zelf geen probleem maar wordt beschouwd als een indicator voor diverse verontreinigingen die binnen vrijkomen in de lucht en afkomstig zijn van de aanwezige personen..

8 OCW-maatregel OCW-voorwaarden GGD-criteria GGD-toelichting met commentaar van de GGD voor zover relevant voor binnenmilieu B. Luchtbehandeling (alleen subsidiabel in les- en speellokalen ) 5. Balansventilatie met WTW plaatsen Criteria voor de capaciteit van balansventilatie De beide hiernaast vermelde - Ventilatiecapaciteit > voorwaarden van OCW liggen op een 750 m 3 /h per lokaal verschillend niveau. Een normale geschikt voor 30 ventilatie van 750 m 3 /h is in een lokaal personen. met 30 leerlingen niet genoeg om het CO 2 -gehalte lager te houden dan CO 2 < 1000 ppm in ppm gedurende 95% van de lestijd. 95% van de Daarvoor is een ventilatie van tenminste gebruikstijd m 3 /h nodig. De ventilatiecapaciteit is tenminste 1000 m 3 /h. Om 95% van de lestijd onder 1000 ppm te blijven moet er tenminste 1000 m 3 /h. geventileerd kunnen worden.

9 De GGD s streven naar een CO 2 - gehalte dat 98% van de lestijd lager blijft dan 1000 ppm. Daarvoor is een ventilatie van 1200 m 3 /h nodig. Voor een toelichting zie Voetnoot. De aanleg voldoet niet altijd aan de specificaties. Criteria voor balansventilatie voor balansventilatie met bypass De WTW moet buiten het stookseizoen automatisch uitgezet kunnen worden (bypass). Criteria voor geluid van balansventilatie in leslokalen Bij oplevering wordt een inregelrapport overlegd op basis van metingen. De balansventilatie of de combinatie van balansventilatie en roosters of ramen tezamen moet geschikt zijn voor nachtventilatie volgens de bij 1 genoemde criteria. De geluidproductie van de mechanische ventilatie is s nachts niet hinderlijk voor omwonenden. De verdeling van de luchtstromen is vaak anders dan in het ontwerp. Inregelrapport conform Bijlage C van ISSO-publicatie 63. Lokalen zonder actieve koeling moeten in de nacht warmte lozen wanneer het buiten koeler is dan binnen. In de nacht treedt gemakkelijker geluidhinder op door het lagere niveau van het achtergrondgeluid. Het heeft daarom voordelen om s nachts te ventileren met roosters of ramen.

10 Gebalanceerde ventilatie maakt niet Geluid van zelden teveel geluid. Een lawaaiig ventilatiesysteem < 35 systeem is niet goed bruikbaar. db(a) Criteria voor reinigbaarheid en reiniging van balansventilatie Gebalanceerde ventilatie is niet zelden Geen vervuild. Toegevoerde lucht is bestemd om in te ademen. Het is onhygiënisch om lucht in te ademen uit een vervuild toevoersysteem. Daarom zijn er ook aanvullende criteria voor reinigbaarheid en reiniging. Het systeem produceert bij oplevering minder dan 33 db(a) bij een debiet waarmee voldoende geventileerd wordt (tenminste 1000 m 3 /h). Dit blijkt uit een meting. Luchttoevoersysteem met openingen voor reiniging. Borging van onderhoud van het toevoersysteem inclusief de filters, bijvoorbeeld in een onderhoudscontract. Tussen oplevering en onderhoud kan het geluidniveau toenemen. Het moet dan lager blijven dan 35 db(a). Als reiniging lastig is, gaat dit vaak ten koste van de reinheid. Het regelmatig reinigen van het toevoersysteem blijkt er vaak bij in te schieten. Het is van belang bij het kiezen en aanleggen van balansventilatie het onderhoud meteen in te calculeren en te borgen., bijvoorbeeld conform bijlage D van ISSO-publicatie 63. De frequenties zijn tenminste conform de aanbevelingen van mijninstallaties.nl, dus als volgt. - Filters maandelijks reinigen en halfjaarlijks vervangen of zoveel eerder als nodig blijkt.

11 - Ventilatie unit jaarlijks reinigen en bijstellen. - Toevoerelementen jaarlijks reinigen. Algemeen. In een gebouw met een gastoestel dat lucht uit een binnenruimte gebruikt is voorzichtigheid is geboden met het eventueel terugzuigen van verbrandingsgassen door een nieuwe mechanische ventilatie. 6. CO 2 -indicator plaatsen Geen Geen Geen OCW-maatregel OCW-voorwaarden GGD-criteria GGD-toelichting met commentaar van de GGD voor zover relevant voor binnenmilieu C. Zonwering en verlichting (subsidiabel in alle ruimten van het schoolgebouw) 7. Buitenzonwering plaatsen op zonbelaste gevels Om te hoge temperaturen in lokalen te - de aanwezige Geen screen over openingen, behalve De zonwering mag de openingen voor beperken is buitenzonwering veel ventilatievoorzieningen; een screen dat meedraait met een raam ventilatie of spuien niet afdekken. effectiever dan binnenzonwering. Het - spuiventilatie; of deur.

12 8. 9. kiezen en ontwerpen van buitenzonwering blijkt echter vaak niet goed te gaan. - veiligheid, kans op letsel (op schoolplein e.d.). Geen screen op minder dan 7 cm van het glas. In een nauwe luchtspouw treedt stilstand en opwarming van lucht op. Geen screen in een donkere kleur Een donker screen wordt heet in de zon en gaat warmte uitstralen. Geen screen met losse randen Zijgeleiding voorkomt hinderlijke bewegingen. Geen bevestiging van uitvalscherm vlak boven roosters of ramen voor ventilatie. Onder een uitvalscherm verzamelt zich warme lucht die via een ventilatieopening daar naar binnen kan stromen. Geen uitvalschermen lager dan 2.10 m boven schoolplein of looproute. Laaghangende schermen die buiten de gevel uitsteken, kunnen leiden tot verwondingen. Conventionele TL vervangen door HF-spiegelarmaturen Geen Geen Geen Daglichtafhankelijke (dim)regeling aanbrengen Geen Geen Geen

13 Voetnoot Een ventilatie van 750 m 3 /h per lokaal zal leiden tot CO 2 concentraties die vaak hoger zijn dan 1000 ppm, tenzij verdringingsventilatie wordt gerealiseerd. Verdringingsventilatie is in leslokalen ongebruikelijk en technisch niet gemakkelijk. Voor de capaciteit van gebalanceerde ventilatie is de maatgevende voorwaarde van het ministerie van OCW dat het CO 2 -gehalte lager moet blijven dan 1000 ppm gedurende 95% van de lestijd. Daarvoor is een ventilatie van tenminste 1000 m 3 /h nodig per lokaal met maximaal 32 leerlingen (dus 33 personen). Dat 1000 m 3 /h nodig is om het CO 2 -gehalte meestal lager te houden dan 1000 ppm is ook af te leiden uit het Programma van Eisen voor kwaliteitsniveau B van SenterNovem voor een lokaal van 57 m 2. Dit geldt eigenlijk ook voor een kleiner lokaal omdat de benodigde ventilatie vooral afhangt van het aantal leerlingen. De GGD s streven in bestaande schoollokalen naar een CO 2 -gehalte dat 98% van de lestijd lager blijft dan 1000 ppm. Daarvoor is een ventilatie van 1200 m 3 /h nodig voor 32 leerlingen. Het is aan te bevelen dat gemeenten van de gelegenheid gebruik maken te kiezen voor een dergelijk hoger ambitieniveau in binnenluchtkwaliteit door te kiezen voor meer ventilatie. Het is echter niet verplicht in het kader van de subsidieregeling van OCW. Een klasse beter is een CO 2 -concentratie die 98% van de lestijd lager blijft dan 800 ppm; daarvoor is een ventilatie van 1600 m 3 /h per lokaal nodig. Het percentage mensen dat het lokaal bij binnenkomst bedompt vindt, kan daarmee dalen van ongeveer 20 naar 10%. Volgens onderzoekers is dit ook gunstig voor de gezondheid en het leerproces. Het kan een oplossing zijn te kiezen voor hybride ventilatie: er wordt geventileerd via roosters of ramen zolang en zoveel als het thermisch comfort het toelaat. Een elektronische regeling schakelt de mechanische ventilatie in, bijvoorbeeld wanneer het te koud wordt.

14 Begrippenlijst - Actieve koeling: Airconditioning of koeling van de vloer of betonkern door middel van een luchtstroom of vloeistofstroom die door een pomp in contact gebracht is met een actief afgekoeld medium. Veel systemen voor active koeling (b.v. airconditioning) kosten veel energie. - Capaciteit: Mogelijke luchtstroom in bijvoorbeeld m 3 /h. - Debiet: Luchtstroom in bijvoorbeeld m 3 /h. - Hybride aansturing: ventilatie via roosters en ramen zolang en zoveel als het kan zonder teveel koude. Zodra het moet schakelt een elektronische regeling de mechanische ventilatie in. - Dagventilatie: Overdag ventileren is bedoeld voor het continu afvoeren van de verontreinigingen die binnen tijdens de les vrijkomen, zoals fijn stof en micro-organismen. - Dagventilatie: Het continu vervangen van de binnenlucht voor het afvoeren van de verontreinigingen die tijdens gebruik in de lucht komen, zoals vocht, fijn stof, microorganismen en geurstoffen van o.a. mensen en materialen. - Klepramen: Ramen met een scharnier van boven die naar buiten open gaan. - m 3 /h: Kubieke meter lucht per uur - Nachtventilatie: Het binennlaten van koele buitenlucht verlaagt de temperatuur in het schoolgebouw dat overdag door de zon te warm is geworden. Nachtventilatie is, naast zonwering, belangrijk om oververhitting te voorkomen. Door alle energiebesparende maatregelen is oververhitting een toenemend probleem in scholen zonder actieve koeling. - ppm: Parts per million, een maat voor concentratie, bijvoorbeeld liters per miljoen liter. - Spuien: Luchten (= spuien) is het snel vervangen van bijzonder vervuilde of te warme binnenlucht door buitendeuren of grote ramen ver open te zetten, meestal gedurende korte tijd. Spuien kan echte (dag)ventilatie niet vervangen. - Screen: zonwering evenwijdig aan de ruiten, meestal van geperforeerd doek. - Uitvalscherm: zonwering die van de gevel schuin naar buiten toe uitzet kan worden. - Verdringingsventilatie: luchtverversing zonder dat binnenkomende zich mengt met de al aanwezige lucht; de binnenkomende lucht verspreidt zich over de vloer en duwt de aanwezige lucht omhoog.

Meten is weten (wat te doen) Gezondheid in woningen, scholen en kinderdagverblijven. Presentatie 3e kennisdag Bouwfysica 14 mei 2009

Meten is weten (wat te doen) Gezondheid in woningen, scholen en kinderdagverblijven. Presentatie 3e kennisdag Bouwfysica 14 mei 2009 Meten is weten (wat te doen) Gezondheid in woningen, scholen en kinderdagverblijven ir. Henk Versteeg Presentatie 3e kennisdag Bouwfysica 14 mei 2009 Lichtveld Buis & Partners BV Raadgevende ingenieurs

Nadere informatie

Bouwfysica. Ventilatie en Infiltratie. hoofdstuk 6 Bouwfysica. eisen m.b.t. ventilatie oppervlakte

Bouwfysica. Ventilatie en Infiltratie. hoofdstuk 6 Bouwfysica. eisen m.b.t. ventilatie oppervlakte Bouwfysica Ventilatie en Infiltratie hoofdstuk 6 Bouwfysica 1 Onderwerpen Inleiding Bouwbesluit eisen m.b.t. ventilatie oppervlakte Ventilatie Basisventilatie (luchtverversing) Spuiventilatie (zomerventilatie)

Nadere informatie

Achtergrondinformatie behorend bij het project: Mechanisch geventileerde scholen in Flevoland

Achtergrondinformatie behorend bij het project: Mechanisch geventileerde scholen in Flevoland Achtergrondinformatie behorend bij het project: Mechanisch geventileerde scholen in Flevoland Voor wie Basisscholen die mee hebben gedaan het project Mechanisch geventileerde scholen in Flevoland Inhoud

Nadere informatie

Toetswaarden voor ventilatie in scholen en kindercentra

Toetswaarden voor ventilatie in scholen en kindercentra Toetswaarden voor ventilatie in scholen en kindercentra Frans Duijm arts medisch milieukundige Kenniscentrum Milieu & Gezondheid GGD s Groningen, Friesland, Drenthe 21 maart 2007 ventilatie in scholen

Nadere informatie

~omazo... l'v Ambachte'ß. j\ Hoofdbedrijfs(hap. TNO: "Zonwering al in bouwontwerp meenemen"

~omazo... l'v Ambachte'ß. j\ Hoofdbedrijfs(hap. TNO: Zonwering al in bouwontwerp meenemen ~omazo..... j\ Hoofdbedrijfs(hap l'v Ambachte'ß -c TNO: "Zonwering al in bouwontwerp meenemen" AUTOMATISCHE ZONWERING BESPAART ENERGIE EN VERBETERT BINNENKLIMAAT Automatische zonwering kan op kantoor en

Nadere informatie

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?,

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, ir. F.W. (Freek) den Dulk Nieuwe eis per 1 januari 2006 EPC 0,8 Herziening norm: NEN 5128:2004 Energieprestatie van woonfuncties en

Nadere informatie

Aanvraag regeling verbetering Binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009. Dit formulier zenden aan: CFI OND/ODB Postbus 606 2700 ML Zoetermeer

Aanvraag regeling verbetering Binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009. Dit formulier zenden aan: CFI OND/ODB Postbus 606 2700 ML Zoetermeer blad 1 van 6 N.B. Aanvragen moeten uiterlijk 31 december 2009 worden ingediend. Uit de poststempel moet blijken dat de aanvraag uiterlijk 31 december 2009 is gepost. Aanvragen met een poststempel van 1

Nadere informatie

Invoer Algemeen. Type 1 Type 2 Type 3 Type 4 Klik op type om binnenklimaat van de lokaaltypen te bepalen. Naam school. Onderwijsvorm.

Invoer Algemeen. Type 1 Type 2 Type 3 Type 4 Klik op type om binnenklimaat van de lokaaltypen te bepalen. Naam school. Onderwijsvorm. Invoer Algemeen Naam school Onderwijsvorm primair onderwijs Adres Postcode Plaats Invoer lokaaltypen Type 1 Type 2 Type 3 Type 4 Klik op type om binnenklimaat van de lokaaltypen te bepalen. Bouwjaar B.V.O.

Nadere informatie

Gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning (wtw)

Gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning (wtw) Gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning (wtw) Onderhoud / storing Belangrijk: Maak 1x per maand de twee filters in de wtw-unit schoon en vervang ze minimaal 2 per jaar. Zowel voor het schoonmaken

Nadere informatie

1. Welk lesaanbod/lespakket voert de school uit voor het thema binnenmilieu? (meerdere antwoorden mogelijk)

1. Welk lesaanbod/lespakket voert de school uit voor het thema binnenmilieu? (meerdere antwoorden mogelijk) Vignet Milieu, po Vragenlijst Milieu Educatie 1. Welk lesaanbod/lespakket voert de school uit voor het thema binnenmilieu? (meerdere antwoorden mogelijk) o Energieke Scholen o Anders, namelijk... o Geen

Nadere informatie

Bij het opstellen van deze notitie zijn de volgende relevante documenten als uitgangspunten gehanteerd:

Bij het opstellen van deze notitie zijn de volgende relevante documenten als uitgangspunten gehanteerd: Project: Brede School Rembrandtkwartier te Rijswijk Projectnr.: 6.053 Datum: 20 februari 2017 Betreft: Ontwerpnotitie Ventilatie 1. UITGANGSPUNTEN Bij het opstellen van deze notitie zijn de volgende relevante

Nadere informatie

Artikel 23a Artikel 23b

Artikel 23a Artikel 23b Regeling Verbetering binnenklimaat huisvesting primair en speciaal onderwijs 2009 =============================================================== HOOFDSTUK 2F Artikel 23a Toepassing en begripsbepalingen

Nadere informatie

Binnenmilieu op de basisschool verdient meer aandacht

Binnenmilieu op de basisschool verdient meer aandacht Binnenmilieu op de basisschool verdient meer aandacht Het binnenmilieu in basisscholen is niet altijd wat het zijn moet. De luchtkwaliteit laat soms te wensen over, wat gezondheidsklachten kan veroorzaken.

Nadere informatie

'Your air.. Our care!'

'Your air.. Our care!' 'Your air.. Our care!' Beknopt kan hiermee de missie van KlimaVent environment worden omschreven. Ventileren is een vak. Een vak waar KlimaVent zich dagelijks mee bezig houdt. Voor het creëren van een

Nadere informatie

Beschrijving binnenmilieu en klimaatinstallaties en Jellama 6B - werktuigbouwkundige installaties en gasinstallaties.

Beschrijving binnenmilieu en klimaatinstallaties en Jellama 6B - werktuigbouwkundige installaties en gasinstallaties. Klimaatinstallaties in een woongebouw Gebouwen bevatten heden ten dage veel installaties; ten behoeve van water, gas en elektriciteit, communicatie, beveiliging en klimaatsbeheersing. In dit korte verslag

Nadere informatie

Op weg naar bijna energieneutrale gebouwen, met gezonde ventilatie

Op weg naar bijna energieneutrale gebouwen, met gezonde ventilatie Op weg naar bijna energieneutrale gebouwen, met gezonde ventilatie Themabijeenkomst De Nieuwe Standaard In Ventileren ing. G.A. (Gerton) Starink Nieman Raadgevende Ingenieurs B.V. 22-5-2015 2 1 Op weg

Nadere informatie

Mechanische ventilatie in de school GGD - Informatieblad voor schoolleiding

Mechanische ventilatie in de school GGD - Informatieblad voor schoolleiding Mechanische ventilatie in de school GGD - Informatieblad voor schoolleiding Goede ventilatie in school is belangrijk voor de gezondheid van leerlingen en personeel. Met het regelmatig verversen van de

Nadere informatie

Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje

Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje Bouwadviesburo van Niekerk, Emile Niekerk Gespreksleider: Steven van der Lelie (GGD Gelre- Ijssel) inhoudsopgave Inleiding Voorbeeld

Nadere informatie

Informatiebladen voor het verbeteren van de ventilatievoorzieningen in basisscholen

Informatiebladen voor het verbeteren van de ventilatievoorzieningen in basisscholen Briefrapport 609300012/2009 N. Nafisinia S. Oldenziel F. Duijm E.F. Hall Informatiebladen voor het verbeteren van de ventilatievoorzieningen in basisscholen RIVM-briefrapport 609300012/2009 Informatiebladen

Nadere informatie

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4 PASSIEFHUIZEN COLUMBUSKWARTIER ALMERE VEEL GESTELDE VRAGEN PASSIEFHUIZEN EN WONEN IN EEN PASSIEFHUIS 2 1. Wat is een Passiefhuis? 2 2. Wat is het voordeel van een Passiefhuis? 2 3. Wat zijn bewonerservaringen

Nadere informatie

INFORMATIE GIDS VOOR DOE HET ZELFVERS

INFORMATIE GIDS VOOR DOE HET ZELFVERS Ventileren Wat? Ventileren is verse lucht aanvoeren en vervuilde lucht, die schadelijke stoffen en geuren bevat, afvoeren. Ventileren is meer dan de kamer luchten door ramen en deuren even wijd open te

Nadere informatie

OXYGEN. Brochure 2012-2013.NL

OXYGEN. Brochure 2012-2013.NL OXYGEN Brochure 0-03.NL DE ADEMENDE RADIATOR: Intelligent en hygiënisch ventileren Jaga Oxygen is geen traditionele ventilatie, maar een intelligent gestuurd en energiebesparend luchtverversingssysteem.

Nadere informatie

Woningventilatie en renovatie

Woningventilatie en renovatie Woningventilatie en renovatie Bouwbesluit, bewoners en de praktijk Workshop Energie Nul73 Ir. H.J.J. (Harm) Valk Nieman Raadgevende Ingenieurs BV 19 mei 2015 Ventilatie Waarom ventileren? Kwaliteit en

Nadere informatie

Ventileren in huis. Handleiding warmte-terug-win-installatie

Ventileren in huis. Handleiding warmte-terug-win-installatie Ventileren in huis Handleiding warmte-terug-win-installatie Samen met uw huisgenoten, huisdieren en kamerplanten produceert u iedere dag gemiddeld tien liter vocht. Tel daarbij op de waterdamp die vrijkomt

Nadere informatie

SAMSUNG ERV. Ventilation is our business. Energie - Regeneratie - Ventilatie WTW unit met vochtrecuperatie. Clima Construct

SAMSUNG ERV. Ventilation is our business. Energie - Regeneratie - Ventilatie WTW unit met vochtrecuperatie. Clima Construct luchttechniek groothandel - fabrikant Ventilation is our business SAMSUNG ERV Energie - Regeneratie - Ventilatie WTW unit met vochtrecuperatie Samsung ERV 800 Bij het goed ventileren van een verblijfsruimte

Nadere informatie

Natuurlijke ventilatie van leslokalen

Natuurlijke ventilatie van leslokalen Natuurlijke ventilatie van leslokalen Seminar Actiflow - CFD in de bouw 20 mei 2011 ir. Henk Versteeg Inhoud presentatie Introductie LBP SIGHT Binnenmilieu basisscholen Ventilatie basisschool De Schakel

Nadere informatie

Verbetering binnenklimaat van de basisscholen in Amstenrade en Oirsbeek. Gemeentebladnummer: 2010/34 Vergaderdatum: 03 juni 2010 Agendapunt: 10

Verbetering binnenklimaat van de basisscholen in Amstenrade en Oirsbeek. Gemeentebladnummer: 2010/34 Vergaderdatum: 03 juni 2010 Agendapunt: 10 Verbetering binnenklimaat van de basisscholen in Amstenrade en Oirsbeek. Gemeentebladnummer: 2010/34 Vergaderdatum: 03 juni 2010 Agendapunt: 10 Aan de Raad Voorstel: tot het beschikbaar stellen van een

Nadere informatie

Woningen met EPC ( 0,8

Woningen met EPC ( 0,8 Een initiatief van in samenwerking met 1 Woningen met EPC ( 0,8 Toelichting wijzigingen en bouwkundige aandachtspunten en duurzame energie - ontwerp- en adviesbureau BNA ir. F.W. den Dulk (Freek) 2 1 Onderwerpen

Nadere informatie

Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen

Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen Seminar Swegon Air Academy 11 november 2008 ir. Froukje van Dijken BBA Binnenmilieu 010-2447025 www.binnenmilieu.nl Dagelijks 20.000 leerlingen

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

1. Op 26 maart 2010 hebben we een beschikking

1. Op 26 maart 2010 hebben we een beschikking Collegevoorstel Inleiding In het voorjaar van 2009 heeft het kabinet in het aanvullend coalitieakkoord impulsmiddelen opgenomen voor verlichting van de effecten van de economische crisis. Deze impulsmiddelen

Nadere informatie

Gezonde binnenlucht op school? Van belang voor je gezondheid!

Gezonde binnenlucht op school? Van belang voor je gezondheid! Gezonde binnenlucht op school? Van belang voor je gezondheid! www.airatschool.be www.mmk.be/onderwijs www.vlaamselogos.be www.zorg-en-gezondheid.be www.vigez.be Gezonde binnenlucht op school? Belang voor

Nadere informatie

Verwarmen, Koelen, Ventileren

Verwarmen, Koelen, Ventileren Gebruikershandleiding d.d. 1 mei 2015 Verwarmen, Koelen, Ventileren Appartementen dr. Struyckenplein, Rijpstraat en Jan Ligthartstraat Heeft u een storing aan de verwarming, de koeling of de ventilatie?

Nadere informatie

Gezond ventileren lekkere lucht is hoofdgerecht van gezond wonen. Evert Hasselaar Onderzoeksinstituut OTB, TUDelft 12 november 2009

Gezond ventileren lekkere lucht is hoofdgerecht van gezond wonen. Evert Hasselaar Onderzoeksinstituut OTB, TUDelft 12 november 2009 Gezond ventileren lekkere lucht is hoofdgerecht van gezond wonen Evert Hasselaar Onderzoeksinstituut OTB, TUDelft 12 november 20 Inhoud Gezond wonen Gezond wonen en ventilatie Gedrag en energiegebruik

Nadere informatie

Samenvatting. Invloeden op de gezondheid en op het cognitief functioneren

Samenvatting. Invloeden op de gezondheid en op het cognitief functioneren Samenvatting Het kabinet stelde in 2008 dat de kwaliteit van het binnenmilieu op basisscholen te wensen overlaat. Het gaat dan vooral om de luchtkwaliteit tijdens het stookseizoen, de temperatuur in de

Nadere informatie

Tekst: Cees van de Sande

Tekst: Cees van de Sande Het lijkt zo vanzelfsprekend als we zeggen dat klaslokalen zijn gemaakt om optimaal te kunnen leren. Helaas is dat niet altijd het geval. Het klimaat in klaslokalen kan zelfs een negatief effect op de

Nadere informatie

Puur genieten in Ittersum

Puur genieten in Ittersum Puur genieten in Ittersum De Trento Comfortabele Woning Zuiver Zuid en de Comfortabele Woning Een gezond woon- en leefklimaat Lekker kunnen slapen Met een nieuwbouwwoning in Zuiver Zuid kies je voor wonen

Nadere informatie

Passief Bouwen in de praktijk

Passief Bouwen in de praktijk Passief Bouwen in de praktijk Velve-Lindenhof: van idee tot realisatie ir. H.J.J. (Harm) Valk / ing. A.F. (André) Kruithof adviseur Energie & Duurzaamheid Programma Projectomschrijving Ontwerpvisie Bouwfysische

Nadere informatie

Blok voor Blok. Energiezuinigheid en binnenmilieu. Geregeld BV. Piet van Luijk

Blok voor Blok. Energiezuinigheid en binnenmilieu. Geregeld BV. Piet van Luijk Blok voor Blok Energiezuinigheid en binnenmilieu Piet van Luijk Geregeld BV September 26, 2014 Inhoud presentatie 1. Energiezuinigheid en binnenmilieu 2. Welke kwaliteitsaspecten spelen bij binnenmilieu

Nadere informatie

Duurzame woningverbetering

Duurzame woningverbetering Duurzame woningverbetering Op weg naar energieneutraal Houten, 20 februari 2017 Kees Stap Gemiddelde energierekening Maandrekening Gemiddeld energieverbruik jaar 15% 1500 m3 aardgas 5% 80% verwarming warmwater

Nadere informatie

Evaluatierapport project Binnenmilieu op scholen. Resultaten onderzoek op- en adviezen aan scholen in Den Haag periode 2007-2011

Evaluatierapport project Binnenmilieu op scholen. Resultaten onderzoek op- en adviezen aan scholen in Den Haag periode 2007-2011 Evaluatierapport project Binnenmilieu op scholen Resultaten onderzoek op- en adviezen aan scholen in Den Haag periode 2007-2011 GGD Den Haag Afdeling Leefomgeving Mei 2012 Samenvatting Bestaande scholen

Nadere informatie

Sensorgestuurde, natuurlijke ventilatie. Vent-O-System CO2. Een optimaal binnenklimaat zonder omkijken

Sensorgestuurde, natuurlijke ventilatie. Vent-O-System CO2. Een optimaal binnenklimaat zonder omkijken Sensorgestuurde, natuurlijke ventilatie Vent-O-System CO2 Een optimaal binnenklimaat zonder omkijken Vent-O-System CO 2 -gestuurd Ventileren zonder onnodig energieverlies maar ook met een permanent optimale

Nadere informatie

Gezond binnenmilieu voor kinderopvang Adviezen voor ver- en nieuwbouw

Gezond binnenmilieu voor kinderopvang Adviezen voor ver- en nieuwbouw Gemeente Den Haag Gezond binnenmilieu voor kinderopvang Adviezen voor ver- en nieuwbouw 1 GEZONDE KINDEROPVANG, ontwerp en inrichting Adviezen voor ver- en nieuwbouw Samengesteld door afdeling Leefomgeving,

Nadere informatie

Gebruik van de WTW-installatie:

Gebruik van de WTW-installatie: Gebruik van de WTW-installatie: Voor een zorgeloos gebruik van de WTW-installatie hoeft u slechts het volgende in acht te nemen: Koken: Als u gaat koken dient u de bedieningsschakelaar boven het aanrecht

Nadere informatie

Passief Bouwen: waarom en hoe?

Passief Bouwen: waarom en hoe? Passief Bouwen: waarom en hoe? Ontwerpen en bouwen vanuit een visie ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Passief Bouwen Kenmerken o hoogwaardige thermische schil o goed comfort

Nadere informatie

Bouwbesluit en Passief Bouwen

Bouwbesluit en Passief Bouwen Bouwbesluit en Passief Bouwen Welke (on)mogelijkheden zijn er vanuit de bouwregelgeving? ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Programma Bouwbesluiteisen en Passief Bouwen Gezondheid

Nadere informatie

Wonen in een passiefhuis

Wonen in een passiefhuis 2 2 2010 Bouwfysica Wonen in een passiefhuis Voor het eerst binnenmilieu in passiefhuizen gemeten Passiefhuizen zijn hot. Passiefhuizen worden de norm in 2015. Passiefhuizen zijn volop in het nieuws. En

Nadere informatie

Geef verse lucht de ruimte, woon en werk gezonder

Geef verse lucht de ruimte, woon en werk gezonder Geef verse lucht de ruimte, woon en werk gezonder Geef verse lucht de ruimte, woon en werk gezonder Gebouwen zijn steeds beter geïsoleerd. Goed voor de energierekening en het comfort in huis en op kantoor,

Nadere informatie

Gezonder binnenklimaat = verbetering van leerprestaties

Gezonder binnenklimaat = verbetering van leerprestaties Vraaggestuurd ventileren op basis van Gezonder binnenklimaat = verbetering van leerprestaties Fris en gezond binnenklimaat Lage onderhoudskosten Lagere energiekosten Laag geluidsniveau Gebruiksvriendelijk

Nadere informatie

Bouwfysica Ventilatie en Infiltratie. hoofdstuk 6 Bouwfysica

Bouwfysica Ventilatie en Infiltratie. hoofdstuk 6 Bouwfysica Bouwfysica Ventilatie en Infiltratie hoofdstuk 6 Bouwfysica 1 Onderwerpen Inleiding Bouwbesluit eisen eisen m.b.t. ventilatie oppervlakte Ventilatie Basisventilatie (luchtverversing) Spuiventilatie (zomerventilatie)

Nadere informatie

Eenvoudige oplossingen voor ventilatieproblemen in de kinderopvang

Eenvoudige oplossingen voor ventilatieproblemen in de kinderopvang 1 Eenvoudige oplossingen voor ventilatieproblemen in de kinderopvang vijf casussen onderzocht W/E adviseurs: Marit Béguin en Cees Leenaerts BOinK, Belangenvereniging Ouders in de Kinderopvang: Gjalt Jellesma

Nadere informatie

De revolutionaire innovatie voor de kozijnindustrie!

De revolutionaire innovatie voor de kozijnindustrie! De revolutionaire innovatie voor de kozijnindustrie! Selekt MOVAIR + kozijn 120 (Hout) Selekt MOVAIR + kozijn waarvan de onderregel is uitgevoerd met MOVAIR + glasvezelcomposietdorpel. Dit kozijn is uitgevoerd

Nadere informatie

I Ventilatiesystemen principes :

I Ventilatiesystemen principes : I Ventilatiesystemen principes : Types A, B, C van ventilatie technieken: Ventilatiesysteem A : Het natuurlijke ventilatieconcept, genaamd ventilatiesysteem A, gebruikt het schoorsteenprincipe om de luchtstroming

Nadere informatie

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen.

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen. DUCO at HOME De standaard voor woningventilatie Bij Duco Ventilation & Sun Control staat de gezondheid van de bewoners op de eerste plaats. Het Duco Comfort System en het DucoTronic System bieden de garantie

Nadere informatie

Het ontwerpen van een

Het ontwerpen van een Het ontwerpen van een ventilatiesysteem André Meester Alusta natuurlijke ventilatietechniek Het ontwerpen van een ventilatiesysteem Bepaling capaciteit toe en afvoer volgens bouwbesluit Aanvullende eisen

Nadere informatie

GEZONDE SCHOOLGEBOUWEN: tips voor ontwerp en inrichting

GEZONDE SCHOOLGEBOUWEN: tips voor ontwerp en inrichting GEZONDE SCHOOLGEBOUWEN: tips voor ontwerp en inrichting Goed ontwerp voorkomt problemen Veel binnenmilieu- en gezondheidsproblemen zijn te voorkomen door een goed ontwerp en inrichting van schoolgebouwen.

Nadere informatie

GEZONDE LUCHT OP SCHOOL

GEZONDE LUCHT OP SCHOOL GEZONDE LUCHT OP SCHOOL KINDEREN HEBBEN RECHT OP GEZONDE BINNENLUCHT! Gezonde lucht op school Wist u dat het binnenklimaat in bijvoorbeeld gevangenissen vele malen beter is dan in een schoolgebouw? Onderzoeken

Nadere informatie

Auerhaan geeft lucht......frisse lucht Frisse scholen en kinderdagverblijven

Auerhaan geeft lucht......frisse lucht Frisse scholen en kinderdagverblijven Auerhaan geeft lucht......frisse lucht Frisse scholen en kinderdagverblijven Auerhaan geeft lucht...... met warmteterugwinning Alarmerende binnenluchtkwaliteit Omdat we meer en meer isoleren en alle kieren

Nadere informatie

Balansventilatie in Vathorst Effectstudie van de verbetermaatregelen

Balansventilatie in Vathorst Effectstudie van de verbetermaatregelen Balansventilatie in Vathorst Effectstudie van de verbetermaatregelen Arjen Meijer 16-11-2009 In samenwerking met: GGD Midden-Nederland, DWA en GGD Groningen In opdracht van: Gemeente Amersfoort Begeleidingscommissie:

Nadere informatie

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag 13 juli 2006 PO/B&B/06.

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag 13 juli 2006 PO/B&B/06. logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk 13 juli 2006 PO/B&B/06.29506 Uw kenmerk 06-OCW-B-029 Onderwerp Rappel toezegging kabinet

Nadere informatie

Scholen. Gezonde. lucht. Duurzaam. Gezond. Comfortabel

Scholen. Gezonde. lucht. Duurzaam. Gezond. Comfortabel Scholen Duurzaam Gezond Comfortabel Gezonde op school lucht ClimaRad SVS (School Ventilatie Systeem) Met het ClimaRad SVS wordt een volledig frisse school gerealiseerd. Uiteraard frisse klaslokalen, maar

Nadere informatie

lezing ventilatie & luchtkwaliteit

lezing ventilatie & luchtkwaliteit 902.317 lezing & luchtkwaliteit Nederlands Vlaamse Bouwfysica Vereniging elphi nelissen 30 maart 2006 nelissen ingenieursbureau bv lezing NVBV maart 2006 1 inhoudsopgave lezing & luchtkwaliteit introductie

Nadere informatie

Goed ventileren in huis

Goed ventileren in huis Goed ventileren in huis Wist u dat de binnenlucht meestal viezer is dan de buitenlucht? Eén op de tien huizen heeft schimmel en in veel woningen is er meer fijnstof dan buiten. Daarom is ventileren zo

Nadere informatie

De revolutionaire innovatie voor de kozijnindustrie!

De revolutionaire innovatie voor de kozijnindustrie! De revolutionaire innovatie voor de kozijnindustrie! Selekt MOVAIR+ kozijn 120 (Hout) Selekt MOVAIR+ kozijn waarvan de onderregel is uitgevoerd met MOVAIR+ glasvezelcomposietdorpel. Dit kozijn is uitgevoerd

Nadere informatie

betere prestaties Powered by Zehnder - J.E. StorkAir & Rockfon

betere prestaties Powered by Zehnder - J.E. StorkAir & Rockfon Powered by Zehnder - J.E. StorkAir & Rockfon betere prestaties ComfoSchool, het gezonde ventilatieplafond voor klaslokalen: constant frisse lucht, uitstekende akoestiek ik voel me super, man! ComfoSchool

Nadere informatie

VENTILATIE VOOR THUIS. de duurzaam winkel. maakt uw woning klaar voor de toekomst

VENTILATIE VOOR THUIS. de duurzaam winkel. maakt uw woning klaar voor de toekomst VOOR THUIS VENTILATIE de duurzaam winkel maakt uw woning klaar voor de toekomst Wat is het belang van goed ventileren? Een slecht geventileerde woning kan fysieke klachten opleveren. Het CO 2 -gehalte

Nadere informatie

Nassaukade 1 te Beilen

Nassaukade 1 te Beilen Stichting Nardus 30 juni 2016 Verantwoording Titel : Projectnummer : 2016-022 Revisie : 0 Fase : Omgevingsvergunning Datum : 30-06-2016 Auteur : ing. A. Hamstra Email : arjen@vm-consultancy.nl Gecontroleerd

Nadere informatie

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen.

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen. DUCO at HOME De standaard voor woningventilatie Bij Duco Ventilation & Sun Control staat de gezondheid van de bewoners op de eerste plaats. Het Duco Reno System, Duco Comfort System en DucoTronic System

Nadere informatie

Instructie Ventilatie

Instructie Ventilatie Instructie Ventilatie Type woning Bij de bouw van een woning wordt er rekening mee gehouden dat de woning geventileerd kan worden. Hierin is onderscheid te maken in 3 type woningen; woningen met luchtkanalen,

Nadere informatie

De Home Supply Unit (HSU)

De Home Supply Unit (HSU) e ome Supply Unit (SU) Thermo Air is een Nederlands producent van hoogwaardige luchtbehandelingsproducten e ome Supply Unit (SU) e SU wordt net zoals een radiator op een CV-combiketel of stadsverwarming

Nadere informatie

GEBOUWEN SCHOLEN BEURSHALLEN HORECA ZWEMBADEN BEDRIJFSHALLEN KANTOREN WINKELS. HR-WTW Hoog Rendement Warmteterugwinning

GEBOUWEN SCHOLEN BEURSHALLEN HORECA ZWEMBADEN BEDRIJFSHALLEN KANTOREN WINKELS. HR-WTW Hoog Rendement Warmteterugwinning GEBOWEN SCHOLEN BERSHALLEN HORECA ZWEMBADEN BEDRIJFSHALLEN KANTOREN WINKELS HRWTW Hoog Rendement Warmteterugwinning Ventileren Doordat gebouwen steeds beter geïsoleerd worden en daardoor hermetisch zijn

Nadere informatie

Feitenboekje. 10 belangrijke feiten over ventilatie met warmterecuperatie

Feitenboekje. 10 belangrijke feiten over ventilatie met warmterecuperatie Feitenboekje 10 belangrijke feiten over ventilatie met warmterecuperatie Gezonde lucht is belangrijk. Helaas is een goede en gezonde luchtkwaliteit niet altijd vanzelfsprekend. Door woningen goed te isoleren

Nadere informatie

Welkom bij BouwLokalen. Gezond bouwen en verbouwen

Welkom bij BouwLokalen. Gezond bouwen en verbouwen Welkom bij BouwLokalen Gezond bouwen en verbouwen Gezond bouwen en verbouwen ing. John Bouwman Adviesburo Nieman B.V. april/mei 2005 Adviesburo Nieman: wie en wat? Middelgroot ingenieursbureau ca. 50 medewerkers

Nadere informatie

17-6-2013. Passief Bouwen. Passief Bouwen in de praktijk. Velve-Lindehof, Enschede. Stelling. Ontwerpvisie. Binnengasthuizen, Zwolle

17-6-2013. Passief Bouwen. Passief Bouwen in de praktijk. Velve-Lindehof, Enschede. Stelling. Ontwerpvisie. Binnengasthuizen, Zwolle Passief Bouwen Passief Bouwen in de praktijk Kennisdag Bouwfysica 2013 Passief bouwen' is een specifieke bouwstandaard met een comfortabel binnenklimaat, gedurende zowel het zomer- als het winterseizoen,

Nadere informatie

VentilatiemetenmetCO2alstracergas2009

VentilatiemetenmetCO2alstracergas2009 VentilatiemetenmetCO2alstracergas2009 Ventilatie meten met CO 2 als tracergas December 2009 G. Meijer F. Duijm GGD Groningen Postbus 584 9700 AN Groningen Samenvatting De capaciteit van mechanische ventilatie

Nadere informatie

Vocht, schimmels & gezondheid

Vocht, schimmels & gezondheid Vocht, schimmels & gezondheid Ongeveer 15 procent van de woningen in Nederland is vochtig. Te veel vocht vermindert de kwaliteit van de binnenlucht. Dit kan luchtweg- en andere gezondheidsklachten bij

Nadere informatie

Member of the. Ventilatie in uw woning

Member of the. Ventilatie in uw woning Member of the Ventilatie in uw woning Wist u dat we gemiddeld zo n 70% van onze tijd tussen 4 muren doorbrengen? Dit lijkt misschien veel, maar reken maar eens na. Overdag werken we binnen, s avonds leven

Nadere informatie

INNOVATIEF VENTILATIECONCEPT VOOR FRISSE SCHOOL MFA HET NEST

INNOVATIEF VENTILATIECONCEPT VOOR FRISSE SCHOOL MFA HET NEST 2 3 2014 BOUWFYSICA WWW.NVBV.ORG INNOVATIEF VENTILATIECONCEPT VOOR FRISSE SCHOOL MFA HET NEST VENTILATIECONCEPT MET NATUURLIJKE TOEVOER VOORKOMT KLACHTEN BINNENKLIMAAT Scholen worden steeds vaker voorzien

Nadere informatie

Verwarmen Ventileren Koelen. Aangenaam sporten. Energie besparen. Een aangenaam sportklimaat tegen minimale kosten. Aangenaam

Verwarmen Ventileren Koelen. Aangenaam sporten. Energie besparen. Een aangenaam sportklimaat tegen minimale kosten. Aangenaam Verwarmen Ventileren Koelen Energie besparen Een aangenaam sportklimaat tegen minimale kosten Aangenaam comfort Alles-in-één klimaatsysteem In een tijd waarin kritisch gekeken wordt naar bouw- en exploitatiekosten

Nadere informatie

Bestaat dé balans tussen isolatie en ventilatie?

Bestaat dé balans tussen isolatie en ventilatie? Bestaat dé balans tussen isolatie en ventilatie? Even voorstellen Simon van der Kamp Brink Climate Systems Adviseur installatieconcepten Brink Customize Lizette Koorn IsoBouw Systems Project manager woningbouw

Nadere informatie

Zo eenvoudig en gezond kan ventileren zijn

Zo eenvoudig en gezond kan ventileren zijn Vraaggestuurd ventileren met OxyGreen Zo eenvoudig en gezond kan ventileren zijn Gebruiksvriendelijk Optimaal binnenklimaat Comfortabel Energiezuinig Geluidsarm OxyGreen vraaggestuurde ventilatiesystemen

Nadere informatie

4 mogelijke ventilatieprincipes.

4 mogelijke ventilatieprincipes. 4 mogelijke ventilatieprincipes Systeem C Luchttoevoer: natuurlijk, zelfregelend en eventueel akoestisch Luchtafvoer: mechanisch, minstens kloksturing (IDA-C3) eventueel vraaggestuurd (IDA-C4/5/6) indien

Nadere informatie

Onzichtbaar ventileren en een gezond binnenklimaat

Onzichtbaar ventileren en een gezond binnenklimaat Onzichtbaar ventileren en een gezond binnenklimaat MISSIE: Movair stelt zich ten doel: Partijen in de bouw, aanbieders en vragers, in staat te stellen, op esthetisch verantwoorde wijze, een voor de bewoner

Nadere informatie

Technisch Programma van Eisen Frisse Scholen

Technisch Programma van Eisen Frisse Scholen Gevolgen voor de klimaatinstallatie Technisch Programma van Eisen Frisse Scholen Agentschap NL heeft in het kader van het project Frisse Scholen een technisch Programma van Eisen ontwikkeld voor scholen

Nadere informatie

Bouwfysica van Passief Bouwen in houtskeletbouw

Bouwfysica van Passief Bouwen in houtskeletbouw Bouwfysica van Passief Bouwen in houtskeletbouw Projectseminar Velve-Lindenhof ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Nieman Raadgevende Ingenieurs Inleiding Nieman Raadgevende Ingenieurs

Nadere informatie

Het binnenmilieu binnenste buiten

Het binnenmilieu binnenste buiten Het binnenmilieu binnenste buiten Resultaten van het onderzoek Gezondheid en ventilatie in woningen in Vathorst GGD Eemland in samenwerking met het ministerie van VROM In opdracht van de gemeente Amersfoort

Nadere informatie

Invulinstructie Energie Prestatie Gebouwen (EPG) Scholen Concept Klimaatgroep Holland, type CP oktober 2016

Invulinstructie Energie Prestatie Gebouwen (EPG) Scholen Concept Klimaatgroep Holland, type CP oktober 2016 Invulinstructie Energie Prestatie Gebouwen (EPG) Klimaatgroep Holland, type CP15 32 Inhoud: - Inleiding pagina 1 - Invulinstructie pagina 2 en 3 Inleiding Klimaatgroep Holland brengt sinds kort de vernieuwde

Nadere informatie

Energiebesparing. Kantoren A-01

Energiebesparing. Kantoren A-01 Energiebesparing in Kantoren A-01 Meijer Energie- & Milieumanagement BV, Laan van N.O.I. 277, 2593 BS Den Haag. tel: 070-315 57 15 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Energieprestatie. metalen gevelelementen in EP berekening Ubouw. 3, 10 en 17 november 2008 VMRG bijeenkomst. door Peter Vierveijzer

Energieprestatie. metalen gevelelementen in EP berekening Ubouw. 3, 10 en 17 november 2008 VMRG bijeenkomst. door Peter Vierveijzer Energieprestatie metalen gevelelementen in EP berekening Ubouw 3, 10 en 17 november 2008 VMRG bijeenkomst door Peter Vierveijzer aanleiding Denkt u projecten te missen doordat houten en kunststof kozijnen

Nadere informatie

90% DOUBLE300. Voor een gezonder luchtklimaat. WarmeTerugWinning rendement (WTW)

90% DOUBLE300. Voor een gezonder luchtklimaat. WarmeTerugWinning rendement (WTW) DOUBLE300 Voor een gezonder luchtklimaat De Double300 bestaat uit 1 unit die werkt op basis van een Fancoil met WTW (WarmteTerugWinning). De unit kan ventileren, direct verwarmen en eventueel koelen op

Nadere informatie

BROCHURE. Balansventilatie met warmterecuperatie CODUMÉ HRU OROKO 325. Een gezond en comfortabel binnenklimaat. EPB conform. www.codume.

BROCHURE. Balansventilatie met warmterecuperatie CODUMÉ HRU OROKO 325. Een gezond en comfortabel binnenklimaat. EPB conform. www.codume. BROCHURE Balansventilatie met warmterecuperatie CODUMÉ HRU OROKO 325 Een gezond en comfortabel binnenklimaat. EPB conform www.codume.eu EEN VERFRISSEND GEZOND BINNEN- MILIEU, OPTIMAAL WOONCOMFORT EN OOK

Nadere informatie

Addicool. Leo Suiker directeur

Addicool. Leo Suiker directeur Addicool. Leo Suiker directeur Voorwoord. Addicool heeft zich door haar jarenlange ervaring en expertise ontwikkeld tot marktleider op het gebied van custom made luchtbehandelings kasten. En omdat we veel

Nadere informatie

Methodiek Binnenmilieuprofiel

Methodiek Binnenmilieuprofiel Methodiek Binnenmilieuprofiel ISSO Landelijke Informatiedag Binnenmilieuprofiel 17 februari 2011 ir. Jaap Balvers BBA Binnenmilieu Tel 010-2447025 jb-bba@binnenmilieu.nl Inhoud Uitgangspunten Benodigdheden

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning Bewonersinformatie Rosmalen Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning 2 Voorwoord Afgelopen periode heeft BAM Woningbouw in opdracht van de eigenaar van uw woning, a.s.r., uw woning verbeterd. Bij de woningverbetering

Nadere informatie

PROTOCOL TEMPERATUUR, VOCHTBEHEERSING EN HITTE

PROTOCOL TEMPERATUUR, VOCHTBEHEERSING EN HITTE PROTOCOL TEMPERATUUR, VOCHTBEHEERSING EN HITTE 1 Temperatuur en vochtbeheersing T.a.v. de omgevingstemperatuur en vochtbeheersing hanteert Sisa Kinderopvang het volgende beleid: Stel de temperatuur in

Nadere informatie

Het hoofd in de wolken

Het hoofd in de wolken Het hoofd in de wolken Evert Hasselaar Trees Wouda, 1947 Fijn stof binnenshuis transport Van vervuilingsbron naar effect Bron vervuiling of hinder emissies Concentratie blootstelling opname gezondheids

Nadere informatie

EPC-verlagende systemen

EPC-verlagende systemen EPC-verlagende systemen In de vier natuurlijke ventilatiesystemen die in deze brochure de revue passeren, passen we uitsluitend roosters toe van bewezen kwaliteit: n Bingo ventilatieroosters n BingoForte

Nadere informatie

Projectvoorstelling Centrum Duurzaam Bouwen en Wonen Kamp C, Westerlo

Projectvoorstelling Centrum Duurzaam Bouwen en Wonen Kamp C, Westerlo Projectvoorstelling Centrum Duurzaam Bouwen en Wonen Kamp C, Westerlo Geert De bruyn & Luc Stijnen Kamp C Westerlo,, 4 oktober 2002 Het bouwteam Bouwheer Provincie Antwerpen Architectuur en ruimtelijke

Nadere informatie

Brink Renovent. www.atc-ventilation.be

Brink Renovent. www.atc-ventilation.be Brink Renovent www.atc-ventilation.be Renovent A B Brink Renovent Excellent 180 pagina 3 A+ A Brink Renovent Excellent 300/400/450 pagina 7 A+ A pagina 11 Brink Renovent Sky Brink Renovent Excellent 180

Nadere informatie