Naam: Hoe werk je met dit boekje?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Naam: Hoe werk je met dit boekje?"

Transcriptie

1 0

2 Naam: Hoe werk je met dit boekje? Dit boekje bestaat uit twee delen: een werkboek (blz. 1 t/m blz. 15) en de bronnen (blz. 16 t/m blz. 18). Hieronder staat uitgelegd hoe je met deze delen werkt. Het werkboek is de rode draad. Je begint bij vraag 1 en je eindigt bij vraag 24. Je moet alle vragen beantwoorden in het werkboek; je hebt dus geen schrift nodig. Het doen van de proeven en het beantwoorden van de vragen deel je zelf over de tijd die je ter beschikking hebt is. Vanuit de vragen in het werkboek wordt soms verwezen naar de bronnen. Daar vind je leesteksten, achtergrondinformatie, internetadressen en de instructies voor de proeven. Bij opdracht Operatie Contact is hulp van je PreGymMentor nodig. Spreek goed met je PreGymMentor af wanneer je deze opdracht wilt doen en noteer dat hieronder. Datum proef Operatie Contact: Veel succes! Wilma Teske Alex Zakarian 1

3 Werkboek In het project ga je een aantal proefjes doen. Je doet de proefjes met zijn tweeën of drieën. Het is belangrijk dat alle spullen die je nodig hebt op school aanwezig zijn op het moment dat je de proeven uitvoert. Hieronder vind je een overzicht met alle spullen die je voor je groep nodig hebt. Deze spullen moeten de eerstvolgende les meegenomen worden. Vraag eerst aan je meester/juf welke spullen op school aanwezig zijn. Bespreek met je groepje wie welke spullen van huis mee naar school kan nemen. De spullen die niet op school of thuis zijn, kun je kopen. Vraag aan de meester/juf wie dit mag doen. Vraag aan je meester/juf een plaats om de spullen te bewaren. Wat heb je nodig? Wie zorgt ervoor? Ballonproef Elektroscoop Operatie contact 4 ballonnen spaarlamp plastic zakje doek (liefst wol) leeg blikje frisdrank papiersnippers kraan donkere ruimte 1 glazen pot (lege 1L pot ) aluminiumfolie kartonnen bierviltje grote paperclip (metaal) Schaar PVC buisje (blaaspijpje) nylon doekje wollen doekje 3 stukken snoer + koperdraad PreGymMentor metalen klemmetjes PreGymMentor 3 x 1,5V batterijen Fietslampje (6volt) deksel schoenendoos schaar plakband aluminiumfolie paperclips 2

4 Elektriciteit Lees eerst bron 1 en bron 2 goed door (blz. 16 en blz. 17)en beantwoord daarna onderstaande vragen: 1. Hoe heten de kleine deeltjes die, door met een doek te wrijven, een atoom kunnen verlaten 2. Hoe heten de deeltjes die het atoom niet zo maar kunnen verlaten 3. Welke deeltjes zijn in de meerderheid als een voorwerp negatief geladen is 4. Een voorwerp is positief geladen. Welke zin klopt? Omcirkel het juiste antwoord. a. Er zijn protonen naar het voorwerp toe gegaan. b. Er zijn protonen van het voorwerp weggegaan. c. Er zijn elektronen naar het voorwerp toe gegaan. d. Er zijn elektronen van het voorwerp weggegaan. 5. Een negatief geladen bolletje A trekt een ander bolletje B aan. Welke zin klopt? Omcirkel het meest juiste antwoord. a. Bolletje B is negatief geladen b. Bolletje B is positief geladen c. Bolletje B is positief geladen of is neutraal d. Antwoord a, b en c zijn alle drie fout 6. Als je gebruik kunt maken van internet ga dan naar En wrijf de ballon langs de trui. Je kunt ook twee ballonnen wrijven en ook zien wat er gebeurt als je in de buurt van de muur komt. Deze muur kun je ook weghalen. Voer nu proef 1 uit 3

5 Proef 1: de zwevende ring nodig: ballon plastic zakje Doek (liefst wol) wat moet je doen: blaas de ballon op en leg er een knoop in knip een strookje van de plastic zak, zodat je een plastic cirkelvormige strook krijgt. wrijf de ballon met de doek. wrijf het cirkelvormige plastic strookje met de doek. gooi de ring een stukje omhoog en beweeg tegelijkertijd de ballon eronder. 7. Lukt het jou ook om hem te laten zweven? Zo niet, waarom niet? 8. Wat kun je zeggen over de lading (positief of negatief) op de ballon en de ring? 9. Deze proef gaat beter als het buiten een lekkere winterse dag is, dan als het een herfstachtige dag is. Kun je bedenken wat de oorzaak is dat de proef in de herfst minder goed gaat of zelfs helemaal niet? Voer nu proef 2 uit. 4

6 Proef 2: aantrekkelijke ballon nodig: ballon papiersnippers kraan leeg blikje frisdrank doek (liefst wol) wat moet je doen: onderdeel A Blaas de ballon op Leg de papiersnippers op tafel Wrijf de ballon met de doek. Houd de ballon vlak boven de snippertjes papier Wat gebeurt er? onderdeel B Wrijf de ballon opnieuw met een doek. Houd de ballon in de buurt van een lopende kraan Wat gebeurt er? onderdeel C Leg het blikje op tafel zodat hij kan rollen Wrijf de ballon opnieuw met een doek. Houd de ballon in de buurt van het blikje Wat gebeurt er? 10. De papiersnippers zijn neutraal. Betekent dit dat er geen elektronen in zitten? Ja/nee. Leg je antwoord uit. 11. Soms blijven de papiersnippers ook aan elkaar plakken. Geef hieronder met plusjes en minnetjes de ladingsverdeling aan in de snippers. Negatief geladen snippers (extra groot 5

7 Voer nu proef 3 uit. Proef 3: tegen de lamp nodig: ballon spaarlamp (zo een als op het plaatje) doek (liefst wol) donkere ruimte wat moet je doen: Blaas de ballon op. Ga naar een donkere ruimte of doe het licht uit. Wrijf de ballon met een doek. Houd de ballon tegen de spaarlamp aan 12. Wat zie je gebeuren? 13. Hoe komt dit? 14. Kun je ook een gloeilamp gebruiken denk je? Leg je antwoord uit. Voer nu proef 4 uit. 6

8 Proef 4: een elektroscoop maken nodig: 1 glazen pot aluminiumfolie kartonnen bordje of bierviltje grote blank metalen paperclip schaar pvc- buisje doek buig één kant van de paperclip recht (figuur 1) prik de paperclip door het karton en buig de bovenkant tot een rondje (figuur 2) knip één smal strookje aluminiumfolie, vou hem dubbel en hang die aan de paperclip. Laat het geheel in de glazen pot zakken (figuur 3) maak een propje van aluminiumfolie en boetseer dit om de bovenkant van de paperclip(figuur 4) TIP: als de paperclip naar beneden zakt, doe dan een beetje klei o.i.d. in de opening van het karton. LEES VERDER BLZ 12 7

9 DIT IS KNIPBLAD PROEF 5: OPERATIE CONTACT 8

10 9

11 10

12 11

13 Een elektroscoop Je hebt nu een elektroscoop gemaakt. Dat is een natuurkundig apparaat welke ons helpt om te laten zien óf een voorwerp geladen is. We kunnen alleen niet zien hoeveel lading het voorwerp heeft én we kunnen ook niet zien of we met een negatief of positief geladen voorwerp te maken hebben. Doe de volgende proefjes. Proef 1) Wrijf met je wollen doekje over je pvc- buisje en beweeg deze richting het aluminiumpropje tot heel dicht bij, maar raak het propje niet aan. Wat neem je waar? Proef 2) Wrijf weer met je doekje over je pvc- buisje en beweeg deze richting het aluminiumpropje en raak het propje daarbij nu wel aan (wrijf het pvc- buisje langs het propje). Wat neem je waar? Proef 3) Hou vervolgens je vinger tegen het aluminium propje. Wat neem je waar? Proef 4) Haal een paarkeer je hand goed over het buisje. Herhaal proef 1 t/m 3, maar gebruik nu het nylon doekje. Schrijf hieronder op of er verschil was te zien en zo ja, wat voor verschil. Verklaring van de waarnemingen. Om de waarnemingen te kunnen verklaren moet je eerst bron 3 goed lezen. 15. Wat is de verklaring van je waarneming bij proef 1 als je er vanuit zou gaan dat de PVC- buis een negatieve lading heeft gekregen 16. Wat is dan de verklaring van je waarneming bij proef Wat is vervolgens de verklaring van je waarneming bij proef 3 12

14 Als we er nu vanuit gaan dat de PVC- buis een positieve lading had, beantwoord dan de onderstaande vragen: 18. Wat is de verklaring van je waarneming bij proef Wat is dan de verklaring van je waarneming bij proef Wat is vervolgens de verklaring van je waarneming bij proef 3 Elektrische stroom: lees nu eerst bron 4 en beantwoord onderstaande vragen 21. Kijk rond in het lokaal en noem drie apparaten die zonder elektriciteit niet werken a. b. c. 22. Om de televisie te laten werken is stroom nodig. Welke deeltjes stromen er dan? 23. Een stekker heeft twee metalen pinnetjes. Waarom is dat? 24. Om apparaten te laten werken is energie nodig. Geef aan waar komt die energie vandaan komt bij een Zaklamp: Schemerlamp: Voer nu proef 5 uit.samen met je PreGymMentor 13

15 Proef 5: operatie contact nodig: 2 stukjes koperdraad niet geïsoleerd 3 snoeren stroomdraad geïsoleerd 3 x 1,5 volt batterij fietslampje deksel schoenendoos schaar plakband aluminiumfolie 2 metalen klemmetjes haal het voorbeeldfiguurtje (zie blz 9+10 poppetje)voorzichtig uit dit boekje, knip het uit en teken de omtrek op de deksel knip voorzichtig het poppetje uit vouw aluminiumfolie over het karton en plak het vast maak in het uitgeknipte poppetje het aluminiumfolie een beetje stuk vouw het aluminiumfolie om de randen van het poppetje maak van drie 1,5 volt batterijen één van 4,5 volt volgens figuur 1 maak het uiteinde van het eerste stuk snoer vast aan het metalen klemmetje maak het andere uiteinde vast aan één kant van de batterij neem een tweede snoer en maak één uiteinde vast aan de andere kant van de batterij maak het andere uiteinde vast aan het schroefdraad van het lampje (gebruik plakband) neem het derde snoer en maak één uiteinde vast aan de onderkant van het lampje (gebruik plakband) maak het andere uiteinde vast aan het tweede klemmetje klem één van de klemmetjes vast over de rand van je met aluminiumfolie bedekte karton (je opstelling ziet er nu uit zoals figuur 2) Verbinding maken met koperdraadje ( * ) Doe er plakband omheen * - + Figuur 1 - Figuur 2 14

16 vraag 1:Wat gebeurt er als je met het andere klemmetje het aluminiumfolie aanraakt? In dit proefje maak je gebruik van batterijen. Een batterij kan elektronen door stroomdraden heen sturen en ze daarbij wat energie meegeven. Die energie kan gebruikt worden door elektrische apparaten, zoals bijvoorbeeld het lampje. vraag 2:Leg uit waarom het lampje dus gaat branden als je met het andere klemmetje het aluminiumfolie aanraakt. Operatie Contact Leg wat paperclipjes op tafel en probeer als spelletje de paperclips te pakken zonder het lampje te laten branden. Variatie: je kunt meerdere paperclipjes voorzien van plakkertjes met verschillende punten en zo kijken wie de meeste punten bij elkaar kan pakken voordat hij/ zij af is. Veel plezier! Als het goed is ben je heel wat te weten gekomen dankzij dit boekje. We hopen dat je het leuk hebt gevonden! 15

17 BRONNEN BRON 1: ELEKTRONEN Wat hebben bliksem, haren die rechtop staan en overspringende vonken met elkaar te maken? Het antwoord is in al deze voorbeelden hebben we te maken met hele kleine deeltjes: ELEKTRONEN Elektronen kun je niet met het blote oog zien. Ze komen in alle stoffen die bestaan voor en als er op een plek elektronen te veel zijn, kunnen ze overspringen naar een plek waar er te weinig zijn. Je krijgt dan een vonk. Elektronen bevinden zich in atomen. Dat zijn hele kleine deeltjes waar alles om je heen uit opgebouwd is. Er bestaan héél veel verschillende atomen, en in elk atoom zitten elektronen en sommige van die elektronen kunnen wel eens van hun plek komen. proton atoom elektron Nog meer kleine deeltjes Behalve elektronen zitten in een atoom ook nog andere deeltjes, zoals protonen. Elektronen dragen een lading met zich mee. Deze lading raken ze nooit kwijt. We noemen deze lading negatief. Voorwerpen die allebei negatieve lading hebben, stoten elkaar af. Protonen hebben ook lading: positieve lading. Ook deze lading raken ze nooit kwijt. Verder kunnen protonen het atoom niet zo maar verlaten. 16

18 BRON 2: STATISCHE ELEKTRICITEIT Door met een doek langs een voorwerp te wrijven, haal je daar elektronen af, óf wrijf je er elektronen uit de doek op. Het voorwerp wordt door wrijven geladen. We noemen dit statische elektriciteit. Voorwerpen die geladen zijn kunnen op andere voorwerpen een kracht uitoefenen. Als er op een voorwerp elektronen bij zijn gekomen, dan is dat voorwerp negatief geladen. Je hebt meer elektronen dan protonen. Als van een voorwerp elektronen weg zijn gegaan, dan is dat voorwerp positief geladen. Je hebt dan meer protonen dan elektronen. Met het blote oog kun niet zien of voorwerpen geladen zijn. Wat merk je dan aan voorwerpen die geladen zijn? Voorwerpen met dezelfde lading stoten elkaar af. Voorwerpen met tegengestelde lading trekken elkaar aan. Geladen en ongeladen trekt elkaar ook aan. Neutraal en toch aantrekking Door een opgewreven ballon kun je een waterstraaltje naar de ballon laten buigen. Toch is water elektrisch neutraal. Dat wil niet zeggen dat er géén lading in zit, maar het betekent dat het net zoveel positieve als negatieve deeltjes bezit. Elk kleinste deeltje water (dit noemen we een watermolecuul) is aan één kant een beetje positief en aan één kant een beetje negatief. Daarom zal in het elektrisch neutrale water de negatieve kant van de watermoleculen afgestoten worden door de ballon en dus ver van de ballon in de straal gaan zitten, en de positieve kant van de watermoleculen aangetrokken worden en dicht bij de ballon in de straal gaan zitten. De kracht die aan de positieve kanten van de moleculen trekt is net iets sterker dan de kracht die de negatieve kanten van de moleculen wegduwt, doordat de positieve kant van de moleculen net iets dichterbij de ballon zit dan de negatieve kant. De kracht is sterk genoeg om de waterstraal af te buigen. In papiersnippers die aangetrokken worden door een opgewreven ballon gebeurt iets soortgelijks. Ook hier zal de ene kant van het snippertje een beetje positief worden en de andere kant een beetje negatief. Gloeilampen en spaarlampen Spaarlampen zijn veel zuiniger met energie dan gloeilampen. Dat komt omdat ze op heel verschillende manieren werken. Bij een gloeilamp moet de gloeidraad heel warm worden voordat hij licht geeft. Dit kost natuurlijk heel veel energie. Een gloeilamp geeft dan ook voornamelijk warmte en slechts een klein beetje licht af. Een spaarlamp is eigenlijk een opgevouwen tl-buis. Tl-buizen zijn gevuld met gas dat oplicht als er elektronen doorheen bewegen. Dit licht kun je niet met je blote ogen zien, want het is ultraviolet licht (UV). Het buitenste laagje van de buis zet het ultraviolet licht om in zichtbaar licht. Daarom licht een spaarlamp plaatselijk op, als je er een statisch geladen ballon tegenaan houdt. 17

19 BRON 3: ELEKTROSKOOP Een elektroscoop is een toestel om elektrisch lading te meten of te tonen. Het bestaat meestal uit twee bladen gemaakt van lichte metalen folie. De folie is verbonden met geleiders. De te meten lading vloeit langs de geleiders naar de bladen. In een geleider bewegen de zogenaamde vrije elektronen (ook wel geleidingselektronen genoemd). Dat zijn elektronen die vrij alle kanten op bewegen door een rooster van atomen. Ze bewegen kris- kras. Nadert een negatief geladen voorwerp de bovenkant van de elektroscoop, dan bewegen de vrije elektronen door de geleider in één richting naar beneden. Zij worden immers afgestoten door het negatief geladen voorwerp. We noemen dit influentie. De aluminiumblaadjes krijgen allebei meer negatieve dan positieve lading, waardoor de twee bladen elkaar gaan afstoten. Hoe groter de lading, hoe verder de bladen zich van elkaar verwijderen. De blaadjes gaan ook uit elkaar staan al er een positief geladen voorwerp de elektroscoop nadert, dus men kan niet zien, als een onbekend voorwerp de blaadjes uit laat slaan, welke lading het voorwerp heeft. De uitslag van de blaadjes is wel een maat voor de hoeveelheid lading, maar een elektroscoop is erg onnauwkeurig om er een meetinstrument van te maken en wordt dus meestal alleen gebruikt om lading aan te tonen. Een lading kan ook tijdelijk overgebracht worden op de elektroscoop. Het voorwerp moet er dan mee in contact zijn geweest. Lading die op de elektroscoop zit kun je er af halen door hem aan te raken. De aarde waar je mee in contact staat zorgt voor ladingoverdracht. BRON 4: ELEKTRISCHE STROOM Kunnen elektronen nog meer? Ja, elektronen kunnen door metalen voorwerpen bewegen en als ze allemaal dezelfde kant uit gaan hebben we een elektrische stroom. Als we de elektronen voldoende energie meegeven, kunnen we daar elektrische apparaten op laten werken. De elektronen moeten dan wel rond kunnen stromen in een gesloten stroomkring vanaf de bron en weer terug. Voorbeelden van bronnen die energie mee kunnen geven aan een elektrische stroom zijn batterijen, accu s en de elektriciteitscentrale. 18

20 19

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie

Werkstuk elektriciteit Mees Kleefmann Groep 7a Oktober 2010. Elektriciteit

Werkstuk elektriciteit Mees Kleefmann Groep 7a Oktober 2010. Elektriciteit Werkstuk elektriciteit Mees Kleefmann Groep 7a Oktober 2010 Elektriciteit Inhoudsopgave 1 - Wat is elektriciteit? 2 - Statische elektriciteit 3 - Stromende elektriciteit maken met een dynamo 4 - Elektriciteit

Nadere informatie

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas:

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas: Namen: Klas: Windmolenpark Houten Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten Ontwikkeld door: Geert Veenstra Gerard Visker Inhoud Probleem en hoofdopdracht Blz 3 Samenwerking

Nadere informatie

Haal de bliksem in huis!

Haal de bliksem in huis! Hiernaast zie je gravure van een bolbliksem, één van de vijf soorten bliksem die er zijn. Lange tijd dachten wetenschappers dat het een bestaan van de bolbliksem een fabeltje was maar tegenwoordig denkt

Nadere informatie

Het weer. Expertgroep 5 : Donder en bliksem. Naam leerling:... Leden expertgroep:..

Het weer. Expertgroep 5 : Donder en bliksem. Naam leerling:... Leden expertgroep:.. Naam leerling:...... Leden expertgroep:.. De voorbereiding Iedereen heeft het wel eens meegemaakt: onweer! Sommige kinderen vinden het eng en zien het liever niet, anderen vinden het juist spannend en

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R DE WILLIE WORTEL QUIZZZ Gaat er bij jou ook een lampje branden? Dan heb je het goede antwoord op de vraag gegeven. Maak een knotsgekke elektroquiz. Daarvoor gaan jullie zelf de quizvragen en antwoorden

Nadere informatie

Lessencyclus Elektriciteit

Lessencyclus Elektriciteit Lessencyclus Elektriciteit Gegeven in het Science Lab op zowel de 4 e Montessorischool de Pinksterbloem als op de 5 e Montessorischool Watergraafsmeer te Amsterdam Samengesteld door Elmer Roze 2013 In

Nadere informatie

Leerlingexperimenten ELEKTROSTATICA. Handleiding.

Leerlingexperimenten ELEKTROSTATICA. Handleiding. & Leerlingexperimenten Handleiding ELEKTROSTATICA www.ntl.at INDEX ELEKTROSTATICA 1. CONTACTELEKTRICITEIT ES 1.1 ES 1.2 ES 1.3 ES 1.4 Plastic staaf en acrylglasstaaf: statisch door wrijving Ontlading

Nadere informatie

een eigen lamp op veel manieren*

een eigen lamp op veel manieren* let op: al het klooien is op eigen risico! ;) Lekker samen klooien! Klooikoffer voor ouders & kinderen die samen aan de slag willen een eigen lamp op veel manieren* klooikoffer #1: de striptang! * bijvoorbeeld

Nadere informatie

Tevens is deze proefles ideaal als voorbereiding op de Mad Science workshop Elektriciteit die via deze link te boeken is.

Tevens is deze proefles ideaal als voorbereiding op de Mad Science workshop Elektriciteit die via deze link te boeken is. Lesbrief Elektriciteit : Voor u ligt een begeleidende lesbrief van Mad Science die u in uw eigen klas kunt gebruiken. De les bevat enkele experimenten die de kinderen zelf in de klas uit kunnen proberen.

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R WELKOM! Een bezoeker die een science center binnenkomt, moet gelijk in de stemming komen om van alles te ontdekken. Dat kan doordat er iets verrassends gebeurt. Daar gaan jullie op een heel speciale manier

Nadere informatie

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5)

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) 2.1 Inleiding 1. a) Warmte b) Magnetische Energie c) Bewegingsenergie en Warmte d) Licht (stralingsenergie) en warmte e) Stralingsenergie 2. a) Spanning (Volt),

Nadere informatie

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen.

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen. 2 ELEKTRICITEITSLEER 2.1. Inleiding Je hebt al geleerd dat elektriciteit kan worden opgewekt door allerlei energievormen om te zetten in elektrische energie. Maar hoe kan elektriciteit ontstaan? En waarom

Nadere informatie

havo practicumboek natuurkunde

havo practicumboek natuurkunde 3 havo practicumboek natuurkunde natuurkunde 3 havo Auteurs L. Lenders F. Molin R. Tromp Met medewerking van Th. Smits Vierde editie Malmberg s-hertogenbosch www.nova-malmberg.nl Inhoudsopgave 1 Krachten

Nadere informatie

Deel 2 Word elektrisch inspecteur!

Deel 2 Word elektrisch inspecteur! 1 Behaal je diploma Alvorens je één van jouw 5 favoriete toestellen aan een onderzoek mag onderwerpen, moet je bewijzen dat je iets kent van elektriciteit. Logisch toch? Je laat toch ook niet om het even

Nadere informatie

Energie : elektriciteit : stroomkringen

Energie : elektriciteit : stroomkringen Energie : elektriciteit : stroomkringen De netspanning is uitgevallen! Pas dan merk je wat elektriciteit voor ons betekent. Geen licht, geen computer, geen playstation, het eten op het elektrisch fornuis

Nadere informatie

Word elektrotechnisch inspecteur

Word elektrotechnisch inspecteur 8 Word elektrotechnisch inspecteur 1. Behaal je diploma Vóór je een van jouw 5 favoriete toestellen aan een onderzoek mag onderwerpen, moet je bewijzen dat je iets kent van elektriciteit. Logisch toch?

Nadere informatie

een eigen lamp op veel manieren*

een eigen lamp op veel manieren* let op: al het klooien is op eigen risico! ;) Lekker samen klooien! Klooikoffer voor ouders & kinderen die samen aan de slag willen een eigen lamp op veel manieren* klooikoffer #1: de striptang! * bijvoorbeeld

Nadere informatie

VWO-gymnasium. VWO gymnasium practicumboek. natuurkunde

VWO-gymnasium. VWO gymnasium practicumboek. natuurkunde VWO-gymnasium 3 VWO gymnasium practicumboek natuurkunde natuurkunde 3 vwo gymnasium Auteurs F. Alkemade L. Lenders F. Molin R. Tromp Eindredactie P. Verhagen Met medewerking van Th. Smits Vierde editie

Nadere informatie

Hier brandt de lamp. Klas:.. Hier brandt de lamp Blz 1 / 13 Cremers François, Boutsen Ingrid, Kenens Hilde

Hier brandt de lamp. Klas:.. Hier brandt de lamp Blz 1 / 13 Cremers François, Boutsen Ingrid, Kenens Hilde Hier brandt de lamp. Naam: Klas:.. Hier brandt de lamp Blz 1 / 13 Opdracht 1. Wat werkt met elektriciteit. 1. Welk toestel heeft elektriciteit nodig om de kunnen werken? Zet een kruisje onder JA of NEEN.

Nadere informatie

Licht in de ruimte. lesidee voor bovenbouw PO. colofon: info@ruimtevaartindeklas.nl www.ruimtevaartindeklas.nl

Licht in de ruimte. lesidee voor bovenbouw PO. colofon: info@ruimtevaartindeklas.nl www.ruimtevaartindeklas.nl Licht in de ruimte lesidee voor bovenbouw PO colofon: auteur: Wendy van den Putte, Science Center NEMO, Amsterdam info@ruimtevaartindeklas.nl www.ruimtevaartindeklas.nl Inhoud Lesopzet... 3 Materialenlijst...

Nadere informatie

Geschiedenis en Techniek Groep 8

Geschiedenis en Techniek Groep 8 Geschiedenis en Techniek Groep 8 Oude elektriciteit Oudheid Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over oudheid. De

Nadere informatie

Elektriciteit. Inlage

Elektriciteit. Inlage Elektriciteit Inlage Proef 1 Batterijen - Werkblad 1 - Potlood - Verschillende batterijen Bekijk de verschillende batterijen. Maak nu je werkblad. Proef 2 Brandend lampje - 1 Lampje (nr. 14) - Hittedraad

Nadere informatie

Opdracht 1. deel 8 De gereedschapskist van de elektricien. bektang. draadstriptang. krimptang. waterpomptang. combinatietang

Opdracht 1. deel 8 De gereedschapskist van de elektricien. bektang. draadstriptang. krimptang. waterpomptang. combinatietang deel 8 gereedschapskisk vkn de Opdracht 1 1. Bekijk de 5 foto s gereedschappen. Ontdek jij de verschillen? Schrijf bij de beschrijving op volgende pagina de naam tang op de foto. Tip: de naam tang kan

Nadere informatie

Opgave 1 Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading.

Opgave 1 Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading. itwerkingen Opgave Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading. Opgave 2 Een geleider kan de elektrische stroom goed geleiden. Metalen, zout water, grafiet. c. Een isolator kan de

Nadere informatie

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 SAMNVATTING LKTICITIT VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 HOVLHID LADING Symbool Q (soms q) enheid C (Coulomb) Iedereen heeft wel eens gemerkt dat voorwerpen elektrische eigenschappen kunnen krijgen. Als je over

Nadere informatie

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1 Nota s: Energie voor de lamp 1. Probleemstelling 50 2. Transport van elektriciteit in een kring 50 2.1. Wat is een elektrische stroomkring? 50 2.2. Stromen van water - stromen van elektriciteit 51 2.3.

Nadere informatie

BOUW JE EIGEN WEERSTATION

BOUW JE EIGEN WEERSTATION BOUW JE EIGEN WEERSTATION Als je wilt weten wat voor weer het is, dan moet je de verschillende weerselementen kunnen meten. Met enkele heel gewone dingen kan je jouw eigen weerstation bouwen. De thermometer

Nadere informatie

Les techniek licht. Lesdoelen. Bronnen

Les techniek licht. Lesdoelen. Bronnen Les techniek licht Lesdoelen Bronnen o http://nl.wikibooks.org/wiki/wikijunior:natuurkunde/licht#de_regenboog o http://www.proefjes.nl/categorie/licht o http://www.keesfloor.nl/artikelen/diversen/regenboog/12vragen.htm

Nadere informatie

Probeer je een dag in te beelden zonder stekkers en stopcontacten? Wat moeten we allemaal missen?

Probeer je een dag in te beelden zonder stekkers en stopcontacten? Wat moeten we allemaal missen? Probeer je een dag in te beelden zonder stekkers en stopcontacten? Wat moeten we allemaal missen?.......... Iedereen is het erover eens dat we eigenlijk niet meer zonder elektriciteit kunnen. Maar heb

Nadere informatie

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING STERREN DANSEN OP DE MUUR Als je op een onbewolkte avond naar de hemel kijkt zie je overal sterren. Net zoals je soms in wolken gekke figuren kunt ontdekken, kun je dat in sterren ook. Door lijnen te trekken

Nadere informatie

Groep 7 - Les 1 Stroom in huis

Groep 7 - Les 1 Stroom in huis Leerkrachtinformatie Groep 7 - Les Stroom in huis Lesduur: 45 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen ontdekken en beschrijven de werking van een stekker en stopcontact. De leerlingen kunnen het gebruik

Nadere informatie

Straks is het Halloween! Wanneer jij het woord Halloween hoort. Waaraan denk jij zoal? Je beschikt over volgend materiaal:

Straks is het Halloween! Wanneer jij het woord Halloween hoort. Waaraan denk jij zoal? Je beschikt over volgend materiaal: Straks is het Halloween! Wanneer jij het woord Halloween hoort. Waaraan denk jij zoal? Je beschikt over volgend materiaal: MDF-blokjes en plankjes 2 regenboogledjes 1 batterij 9V met batterijclip Een schakelaar

Nadere informatie

Water en vuur Theorie en bouwbeschrijving van de Kelvindruppelaar Samenvatting

Water en vuur Theorie en bouwbeschrijving van de Kelvindruppelaar Samenvatting Theorie en bouwbeschrijving van de Kelvindruppelaar Samenvatting Met behulp van een Kelvindruppelaar kunnen spanningen worden opgewekt die voldoende groot zijn om in lucht vonken te laten overspringen.

Nadere informatie

Laat de kinderen ook opzoeken in een woordenboek en/of spreekwoorden boek

Laat de kinderen ook opzoeken in een woordenboek en/of spreekwoorden boek Voorbereiding: Materialen verzamelen Voor de les alles al klaarzetten. De tafels in groepjes van vier zetten zodat je elk proefje eventueel twee keer kan klaar leggen. De werkbladen kopiëren De opdrachtvellen

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R LEKKER BAKKEN IN DE ZON! Nee niet zonnebaden, maar barbecuen zonder hout of kolen! Dat kan ook met zonlicht. Het lijkt een beetje op een oude truc met een sterk vergrootglas. Als de zon goed schijnt, en

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: WATER VERZAMELEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

De Techniek en de praktijk

De Techniek en de praktijk De Techniek en de praktijk De inhoud van dit werkboek komt LETTERLIJK van de geweldige site: http://www.ballonfigurensite.nl/ (Op die site staan nog tientallen andere voorbeelden! Neem maar eens een kijkje.)

Nadere informatie

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 1: Sunny Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel Opdracht

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: SUNNY Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL Copyright

Nadere informatie

Elektriciteit. Elektriciteit

Elektriciteit. Elektriciteit Elektriciteit Alles wat we kunnen zien en alles wat we niet kunnen zien bestaat uit kleine deeltjes. Zo is een blok staal gemaakt van staaldeeltjes, bestaat water uit waterdeeltjes en hout uit houtdeeltjes.

Nadere informatie

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 HOEVEELHEID LADING Symbool Q (soms q) Eenheid C (Coulomb) Iedereen heeft wel eens gemerkt dat voorwerpen elektrische eigenschappen kunnen krijgen.

Nadere informatie

Windturbine. Bouwplan

Windturbine. Bouwplan Windturbine Bouwplan Bouwplan Om onderstaande windturbine te maken kun je de aanwijzingen volgen die op deze pagina s staan. Deze turbine wordt een Savonius windturbine genoemd. Natuurlijk kan je bij elke

Nadere informatie

3 Slim met stroom. Inleiding

3 Slim met stroom. Inleiding 3 Slim met stroom Inleiding Hierboven zie je allerlei elektrische apparaten. Voor de een heb je batterijen nodig. De ander steek je met een stekker in het stopcontact. Al deze toestellen gebruiken stroom.

Nadere informatie

Deel 2 Word elektrisch inspecteur!

Deel 2 Word elektrisch inspecteur! 1 Behaal je diploma Alvorens je één van jouw 5 favoriete toestellen aan een onderzoek mag onderwerpen, moet je bewijzen dat je iets kent van elektriciteit. Logisch toch? Je laat toch ook niet om het even

Nadere informatie

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 3, 4, 5

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 3, 4, 5 Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW Groep 3, 4, 5 Eindhoven, 8 september 2011 In het kort In deze lesbrief vind je een aantal uitgewerkte lessen waarvan je er één of meerdere kunt uitvoeren.

Nadere informatie

Basisexperiment Stroomkring

Basisexperiment Stroomkring 1 0 3. 1 9 9 Basisexperiment Stroomkring Inhoud: 1x lampfitting 1x lampje 3,5 v/35a 1x platte batterij 4,5 V 1x tuimelschakelaar 1x grenen blokje 40x40 1x multiplex plaat 10x100x200 mm 3x houten latjes

Nadere informatie

Stappen: 1. doe de zaklamp aan vraag 1: Wat denk je dat er gebeurt als je in het licht van de zaklamp kijkt?

Stappen: 1. doe de zaklamp aan vraag 1: Wat denk je dat er gebeurt als je in het licht van de zaklamp kijkt? In het donker kun je weinig zien. Het licht van een zaklamp kan je dan uitstekend helpen. Maar wat zie je als je direct in het licht van een zaklamp kijkt? Nodig - Zaklamp; - Jezelf Duur: 15 min Stappen:

Nadere informatie

Voel je dat ook als je met je hand van boven naar beneden zwaait of cirkels in de lucht maakt?

Voel je dat ook als je met je hand van boven naar beneden zwaait of cirkels in de lucht maakt? Dit werkblad is van: PROEF 1 Opdracht 1.1 Ochtendgymnastiek Als ik mijn hand heen en weer zwaai, dan voel ik; Dat komt volgens mij door; Voel je dat ook als je met je hand van boven naar beneden zwaait

Nadere informatie

LESVOORBEREIDING nr: 31-32-33

LESVOORBEREIDING nr: 31-32-33 Professionele Bachelor Lager Onderwijs Campus Noord 2 Oudesteenweg 81 2060 Antwerpen 03 613 14 05 http://praktijkweb.kdg.be LESVOORBEREIDING nr: 31-32-33 naam: Tinneke Princen doestage: 2 opleidingsgroep:

Nadere informatie

Elektriciteit. Wat is elektriciteit

Elektriciteit. Wat is elektriciteit Elektriciteit Wat is elektriciteit Elektriciteit kun je niet zien, niet ruiken, niet proeven, maar wel voelen. Dit voelen kan echter gevaarlijk zijn dus pas hier voor op. Maar wat is het dan wel? Hiervoor

Nadere informatie

Volg het stappenplan en maak je eigendansmat. De dansmat kan je aansluiten op de computer en met Scratch bouw je een programma.

Volg het stappenplan en maak je eigendansmat. De dansmat kan je aansluiten op de computer en met Scratch bouw je een programma. Beschrijving Volg het stappenplan en maak je eigendansmat. De dansmat kan je aansluiten op de computer en met Scratch bouw je een programma. Materiaal Oud toetsenbord Dun snoer (8m) Aluminiumfolie Groot

Nadere informatie

Elektriciteit! Om van te bibberen! Of niet? Klas: Namen: Elektriciteit Om van te bibberen! Of niet? Stephanie Vermeulen (2 BALO WPL) 1

Elektriciteit! Om van te bibberen! Of niet? Klas: Namen: Elektriciteit Om van te bibberen! Of niet? Stephanie Vermeulen (2 BALO WPL) 1 Elektriciteit! Om van te bibberen! Of niet? Klas: Namen: 5... Elektriciteit Om van te bibberen! Of niet? Stephanie Vermeulen (2 BALO WPL) 1 1. Taakverdeling! Iedereen in de groep krijgt een taak! Wie doet

Nadere informatie

1.2. Breng een ballon (na wrijven over een wollen sok, haren of trui) dicht tegen een leeg drankblikje. Wat gebeurt er?

1.2. Breng een ballon (na wrijven over een wollen sok, haren of trui) dicht tegen een leeg drankblikje. Wat gebeurt er? 2 INLEIDING Wat is elektriciteit? Net als vuur is Elektriciteit is een natuurkundig verschijnsel. De mens heeft het alleen leren pwekken, beheersen en gebruiken.we kunnen elektriciteit niet zien maar wel

Nadere informatie

Sterke staaltjes. Proef 1. 4. Laat het kleine flesje voorzichtig in de grote pot vol koud water zakken.

Sterke staaltjes. Proef 1. 4. Laat het kleine flesje voorzichtig in de grote pot vol koud water zakken. Proef 1 1. Vul de glazen pot met koud water tot aan de vullijn. 2. Vul het kleine flesje met warm water. 3. Doe de inkt bij in het kleine flesje. 4. Laat het kleine flesje voorzichtig in de grote pot vol

Nadere informatie

Techniek? Electrospel. Voorbereidende doe-les groep 8. [Geef tekst op]

Techniek? Electrospel. Voorbereidende doe-les groep 8. [Geef tekst op] Techniek? Electrospel Voorbereidende doe-les groep 8 [Geef tekst op] Inhoud van de Doe-les Elektriciteit In deze doe-les ga je aan de gang met techniek om je heen. We gaan daarbij vooral kijken naar elektriciteit

Nadere informatie

Later heeft men ook nog een ongeladen deeltje met praktisch dezelfde massa als een proton ontdekt (1932). Dit deeltje heeft de naam neutron gekregen.

Later heeft men ook nog een ongeladen deeltje met praktisch dezelfde massa als een proton ontdekt (1932). Dit deeltje heeft de naam neutron gekregen. Atoombouw 1.1 onderwerpen: Elektrische structuur van de materie Atoommodel van Rutherford Elementaire deeltjes Massagetal en atoomnummer Ionen Lading Twee (met een metalen laagje bedekte) balletjes,, die

Nadere informatie

Werkbeschrijvingen. Vakantiebijbelweek 2011. Dag 1: Kleuters: Deurhanger Middengroep: Dakpan

Werkbeschrijvingen. Vakantiebijbelweek 2011. Dag 1: Kleuters: Deurhanger Middengroep: Dakpan Werkbeschrijvingen Vakantiebijbelweek 2011 Dag 1: Kleuters: Deurhanger Middengroep: Dakpan Dag 2: Kleuters: gezichtspel boterbakje Middengroep: gezichtspel melkfles Dag 3: Kleuters: Zacheus spaarpot Middengroep:

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HIER EN DAAR EEN BUI Soms klopt de voorspelling van de weerman. Maar vaak ook helemaal niet. Donkere wolken in plaats van de hele dag zon. Kunnen jullie dat beter? Jullie gaan een eigen weerstation bouwen

Nadere informatie

Telefoonhoesje. Patroon 1 Patroon 2 Patroon voor zelfhechtende voering

Telefoonhoesje. Patroon 1 Patroon 2 Patroon voor zelfhechtende voering Instructies Dit heb je nodig: Totally Me!- naaimachine 2 stukjes stof (11,4 cm x 33 cm) 1 stukje zelfhechtende voering 6,4 cm dun elastiek 1 gekleurde knoop Schaar Spelden De patronen staan op de laatste

Nadere informatie

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1:

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1: lesbrieven leerlingen werkblad Lesbrief 1: water verzamelen Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

BatterijenExpo. middenbouw 2007/2008. Docentenkaart 2 (1 van 2) Voorbereiding. Lesbeschrijving. Lesdoel

BatterijenExpo. middenbouw 2007/2008. Docentenkaart 2 (1 van 2)  Voorbereiding. Lesbeschrijving. Lesdoel BatterijEnexpo Docentenkaart 2 (1 van 2) Voorbereiding Vraag de kinderen een dag van te voren voorwerpen mee te nemen die te maken hebben met het onderwerp batterijen. Dat kunnen apparaten zijn, maar ook

Nadere informatie

1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE. Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad

1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE. Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad 1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad Timing: 1 á 2 lestijden De les in het kort: De leerlingen

Nadere informatie

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3:

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3: lesbrieven leerkrachtenbestand Lesbrief 3: geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 KAPITEINS LOGBOEK derde Logboekbericht De kok

Nadere informatie

Lees eerst bij Uitleg leerlingen, proef 1 alles over de onderdelen van de elektrische kringloop. stroomkring 1 stroomkring 2

Lees eerst bij Uitleg leerlingen, proef 1 alles over de onderdelen van de elektrische kringloop. stroomkring 1 stroomkring 2 Lees eerst bij Uitleg leerlingen, proef 1 alles over de onderdelen van de elektrische kringloop. Bekijk de twee stroomkringen op de foto s hieronder. stroomkring 1 stroomkring 2 Noem voor beide stroomkringen

Nadere informatie

Natraject Toelichting voor de leerkracht Een Talentkrachtige les

Natraject Toelichting voor de leerkracht Een Talentkrachtige les Natraject Toelichting voor de leerkracht Ter afsluiting van het bezoek aan de Magneet zijn er twee lessen waaruit gekozen kan worden: Een korte les van 1 uur of een lesmiddag van 2 uur. Een Talentkrachtige

Nadere informatie

werken met water - waterbladen

werken met water - waterbladen werken met water - waterbladen inhoud inhoud VVaterblad 1 Waterblad 2 Waterblad 3 Waterblad 4 Waterblad 5 Waterblad 6 Waterblad 7 Een boot laden De stevigheid van het wateroppervlak Een gat in de waterleiding

Nadere informatie

1.1 Hoe branden de lampen?

1.1 Hoe branden de lampen? 1.1 Hoe branden de lampen? In deze eerste opdracht ga je aan de slag met parallel- en serieschakelingen. De auto op de tekening heeft vier lampen met elk twee contactpunten, een accu en een contactsleutel

Nadere informatie

Tips voor activiteiten in de winter, lekker knutselen

Tips voor activiteiten in de winter, lekker knutselen Tips voor activiteiten in de winter, lekker knutselen 1) Voor de kleinste kinderen In de winter kunnen vogels wel wat extra s gebruiken. Met kinderen van alle leeftijden kun je hiermee aan de slag. Dennenappels

Nadere informatie

POWER LINE. Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit. Een lespakket van Zoleerjemeer

POWER LINE. Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit. Een lespakket van Zoleerjemeer POWER LINE Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit Een lespakket van Zoleerjemeer POWER LINE Colofon Zoleerjemeer Een uitgave van Zoleerjemeer www.zoleerjemeer.nl 2013 A. Elsinga, alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

WATER EN VUUR, EEN POP-POP-BOOTJE

WATER EN VUUR, EEN POP-POP-BOOTJE WATER EN VUUR, EEN POP-POP-BOOTJE Vooraf Het onderstaande is een bewerking van een artikel dat verschenen is in De Modelbouwer nr.1, 2013. In de beschrijving hebben we de jonge bouwer voor ogen gehad.

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R EEN ADEMBENEMEND INSTRUMENT Een liedje fluiten is niet zo makkelijk. Je lippen en je tong moet je in allerlei bochten wringen. Met een muziekinstrument gaat het al een stukje makkelijker. Even blazen en

Nadere informatie

E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science

E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science 1 2 3. 9 8 7 E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science N. B. De OPITEC bouwpakketten zijn gericht op het onderwijs. 1 Wat je nodig hebt: Voor de motorhouder: Voor de ventilator: 1 grote houten schijf

Nadere informatie

Elektrische lading en elektrische velden

Elektrische lading en elektrische velden Deze kam heeft een statische elektrische lading gekregen door bijvoorbeeld het kammen van hoofdhaar of doordat hij met een doek of een papieren handdoek opgewreven werd. De elektrische lading op deze kam

Nadere informatie

Cadeautjes inpakken en uitpakken

Cadeautjes inpakken en uitpakken Cadeautjes inpakken en uitpakken Doel: fijne motoriek en coördinatie van de aangedane arm en hand verbeteren. Klaarleggen: doosje, inpakpapier, schaar, plakband. 1 Ga rechtop aan tafel zitten. Knip het

Nadere informatie

Opdracht 1 Werkblad Tekenen met Tape. Opdracht 2 Werkblad Make your own Mondriaan. Opdracht 3 Werkblad Hands in tape

Opdracht 1 Werkblad Tekenen met Tape. Opdracht 2 Werkblad Make your own Mondriaan. Opdracht 3 Werkblad Hands in tape Opdracht 1 Werkblad Tekenen met Tape Opdracht 2 Werkblad Make your own Mondriaan Opdracht 3 Werkblad Hands in tape Opdracht 4 Werkblad Duct tape portmo TAPE UR DAY Werkblad Tape Wall Painting Werkblad

Nadere informatie

hoofdstuk 1 Elektriciteit.

hoofdstuk 1 Elektriciteit. hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op elektrische lading die stroomt. We kennen twee soorten lading:

Nadere informatie

bij vraag 2 Hoeveel munten er in het glas passen ligt aan de grootte van de munten en aan het glas.

bij vraag 2 Hoeveel munten er in het glas passen ligt aan de grootte van de munten en aan het glas. NAO proefjes Antwoorden werkbladen en extra informatie 1. Munten in borrelglaasje munten Het glas is eigenlijk te vol met, maar het stroomt niet over. Het in het glas staat bol, het komt er boven uit.

Nadere informatie

Werkboek. D e e e r l i j k e p r o e f. school: naam: Folkert Oldersma Henk de Vries 2011 Science & Ontwerp

Werkboek. D e e e r l i j k e p r o e f. school: naam: Folkert Oldersma Henk de Vries 2011 Science & Ontwerp Werkboek D e e e r l i j k e p r o e f school: naam: Folkert Oldersma Henk de Vries 2011 Science & Ontwerp Les 1 de slinger De Opdracht: Bestaat er een verband tussen lengte, gewicht, tijd en uitslag van

Nadere informatie

IN HET BASISONDERWIJS. De Zenuwspiraal. www.techniekinhetbo.nl

IN HET BASISONDERWIJS. De Zenuwspiraal. www.techniekinhetbo.nl De Zenuwspiraal De onderdelen die je gaat gebruiken: Naam van het onderdeel: Plankje (20 x 0 cm) Aantal in de doos: Waar is het voor? Het plankje is de ondergrond van de zenuwspiraal. Je maakt hier alle

Nadere informatie

Opdracht 1. Zoek in reclameblaadjes foto s van zaklampen en plak ze hier onder.

Opdracht 1. Zoek in reclameblaadjes foto s van zaklampen en plak ze hier onder. Opdracht 1. Zoek in reclameblaadjes foto s van zaklampen en plak ze hier onder. Materiaal: Een led is een speciaal soort lampje. Een lampje dat zeer weinig energie verbruikt. Hierdoor is het een milieuvriendelijke

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

3.3 Les 3: Het opstellen van een hypothese

3.3 Les 3: Het opstellen van een hypothese 3.3 Les 3: Het opstellen van een hypothese Doel: Lesinhoud De leerlingen formuleren hypotheses die beginnen met ik denk dat. De leerlingen weten dat ze bij een onderzoek ook het tegenovergestelde onderzoeken

Nadere informatie

Techniek? Electrospel. [Geef tekst op]

Techniek? Electrospel. [Geef tekst op] Techniek? Electrospel [Geef tekst op] Inhoudsopgave Inleiding... 2 Voorbereidende les Elektriciteit... 3 Aan de slag met het spelveld... 7 Voorbeelden voor het spelveld... 10 Praktijkles Electrospel...

Nadere informatie

Papier recyclen. Inlage

Papier recyclen. Inlage Inlage A1 Papier maken Voor deze opdracht heb je de volgende materialen nodig: A - 1 Drielenzige loep B - 3 Bladen viltpapier C - 1 Reinigingsdoek D - 1 Zeef E - 1 Scheprand F - Stapel oude kranten G -

Nadere informatie

Maakopdracht: Een tol met een motortje

Maakopdracht: Een tol met een motortje Informatie leerkracht Thema: spelen met motortjes aakopdracht: Een tol met een motortje Groep: 6, 7 In een batterij zit energie Deze energie kun je gebruiken om een motortje te laten draaien otortjes gebruiken

Nadere informatie

Benodigd gereedschap: potlood en liniaal papierlijm of alleslijm schaar of hobbymes. Hoe TechCard te gebruiken:

Benodigd gereedschap: potlood en liniaal papierlijm of alleslijm schaar of hobbymes. Hoe TechCard te gebruiken: 204.758 Tech Card - TechBot 2 De TechBot 2 is ontworpen om door het ruwste terrein te gaan. Kijk of hij over je hand kan rijden, maar pas op: hij kietelt! Stuklijst: 3 x U-strip 2 x wiel, ø 30 mm 2 x excentrisch

Nadere informatie

We hangen drie metalen bollen aan een draad en we geven ze alledrie een positieve of negatieve lading. Bol 1 en 2 stoten elkaar af en bol 2 en 3 stoten elkaar af. Wat kun je nu zeggen? 1. 1 en 3 hebben

Nadere informatie

Introductie. De kit bestaat uit verschillende materialen en een DVD. Op de DVD staan de volgende bestanden: Handboek over Gebouwen, met animaties;

Introductie. De kit bestaat uit verschillende materialen en een DVD. Op de DVD staan de volgende bestanden: Handboek over Gebouwen, met animaties; IUSES Toolkit Introductie Met deze experimentele toolkit kunnen experimenten uitgevoerd worden op het gebied van energie efficiency, energiebesparing en duurzame energie. Hij is ontwikkeld voor docenten

Nadere informatie

vaardigheden [ TO ] gereedschappen oefeningen 1 2 3 klas 1 graa 3 werkstukken

vaardigheden [ TO ] gereedschappen oefeningen 1 2 3 klas 1 graa 3 werkstukken vaardigheden [ TO ] gereedschappen oefeningen 1 2 3 klas 1 graa 3 werkstukken Voordat je zelf gaat ontwerpen, leer je eerst hoe je van een tekening een werkstuk maakt. In het werkboek leer je wat een stroomkring

Nadere informatie

ActiE! Wat als je elektriciteit kon zien? Dit heb je nodig. 4 Wrijf de ballon over je wollen trui (of over je haar). 2 Strooi wat zout op tafel.

ActiE! Wat als je elektriciteit kon zien? Dit heb je nodig. 4 Wrijf de ballon over je wollen trui (of over je haar). 2 Strooi wat zout op tafel. Wat als je elektriciteit kon zien? Dit heb je nodig fijngemalen peper grof zout een wollen trui een ballon Opgelet! Het is belangrijk dat de peper- en zoutkorrels een verschillende grootte (en dus een

Nadere informatie

Een les scheikunde: de stof water geeft een venster op de hemel (voorbeeldles voortgezet onderwijs)

Een les scheikunde: de stof water geeft een venster op de hemel (voorbeeldles voortgezet onderwijs) Een les scheikunde: de stof water geeft een venster op de hemel (voorbeeldles voortgezet onderwijs) Han Vuik Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door

Nadere informatie

hoofdstuk 1 Elektriciteit.

hoofdstuk 1 Elektriciteit. spanning 2007-2008 hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op van elektrische lading die stroomt. We kennen

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer?

Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer? Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer? Naam leerling: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Welke kleur wordt heter? Neem twee stukjes doek, een witte en een zwarte. Houd je ene hand onder het

Nadere informatie

Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6

Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6 Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6 Circuit met verschillende hoeken. Hierbij meerder intellegenties aanspreken. De kinderen wel in vele hoeken laten komen, zodat ze op verschillende manieren

Nadere informatie

Licht & schaduw. Inlage

Licht & schaduw. Inlage Inlage Proef 1 Lichtbronnen - Werkblad 1 - Pen Door de jaren heen zijn de lichtbronnen (voorwerpen die licht geven) van de mensen veranderd. Ken jij de lichtbronnen van vroeger en nu? Maak werkblad 1.

Nadere informatie

Wat zijn de verschillen tussen metalen en niet-metalen?

Wat zijn de verschillen tussen metalen en niet-metalen? Wat zijn de verschillen tussen metalen en niet-metalen? Proef 1.1: Uitzicht van de stof waarnemen Plakband Schuurpapier Leg de verschillende stoffen naast elkaar. Schrijf bij de waarneming (1) het juiste

Nadere informatie