.192. Etnische ongelijkheid in hart- en vaatziekterisico:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download ".192. Etnische ongelijkheid in hart- en vaatziekterisico:"

Transcriptie

1 Samenvatting

2 Etnische ongelijkheid in hart- en vaatziekterisico: de aanwezigheid van risicofactoren onder Amsterdammers met een Turkse en Marokkaanse etnische achtergrond. De incidentie van hart- en vaatziekten neemt wereldwijd snel toe. Het is de belangrijkste doodsoorzaak en hart- en vaatziekten leveren een belangrijke bijdrage aan de global burden of disease, ofwel de ziektelast in de totale wereldbevolking. Roken, een hoog cholesterolgehalte, een hoge (systolische) bloeddruk, diabetes en obesitas zijn de voornaamste risicofactoren voor hart- en vaatziekten. Er zijn aanwijzingen voor etnische verschillen in het patroon van hart- en vaatziekten mortaliteit en morbiditeit tussen Turkse en Marokkaanse migranten groepen en de West-Europese bevolking. Echter, ondanks het feit dat Turkse en Marokkaanse migrantengroepen een aanzienlijk gedeelte van de bevolking vormen in verschillende Europese landen, zijn zij vaak slecht vertegenwoordigd in epidemiologische studies. In Nederland, net als in de totale Europese bevolking, is de Turkse de grootste etnische minderheidsgroep. Met een absoluut aantal van inwoners vormen zij 2,3% van de Nederlandse bevolking. Marokkaanse migranten zijn de op een na grootste etnische minderheidsgroep in Nederlands en goed voor 2,1% ( ) van de populatie. Het feit dat deze groepen vaak ondervertegenwoordigd zijn in studies op het gebied van hart- en vaatziekten en gerelateerde risicofactoren heeft ervoor gezorgd dat de beschikbare informatie over dit onderwerp beperkt is. Er is met name een gebrek aan informatie over risicofactoren voor hart- en vaatziekten gebaseerd op lichamelijk onderzoek om zelfgerapporteerde onderzoeksgegevens te onderbouwen. In dit proefschrift werd het cardiovasculair risicoprofiel van Turkse en Marokkaanse etnische groepen in West-Europese landen, waaronder Nederland, bestudeerd..192 Hart- en vaatziekten mortaliteit, morbiditeit en risicofactoren onder Turkse en Marokkaanse migranten in Europa Allereerst is de beschikbare literatuur met betrekking tot hart- en vaatziekten mortaliteit, morbiditeit en risicofactoren onder Turkse en Marokkaanse migrantengroepen in Europa bestudeerd door middel van een systematische review (hoofdstuk 2). Ondanks het feit dat het aantal publicaties over hart- en

3 vaatziekten en determinanten onder deze migranten groepen is toegenomen in de afgelopen tien jaar, laat dit overzicht duidelijk zien dat de omvang nog altijd beperkt is. Het uitvoeren van onderzoek onder deze migrantengroepen is niet eenvoudig; lage respons en kleine, selectieve steekproeven maken het lastig om studieresultaten te projecteren naar de gehele migrantenpopulatie. Een andere beperking vormt het feit dat veel van deze studies zelfgerapporteerde data gebruiken. Daarnaast wordt, naast het feit dat migrantenpopulaties in verschillende landen niet per definitie vergelijkbaar zijn, de vergelijkbaarheid van studies verder bemoeilijkt door verschillen in onderzoeksopzet en variatie in de definitie van het begrip etniciteit, waardoor er verschillende subpopulaties binnen migrantengroepen worden onderzocht. Op basis van de beschikbare literatuur is het moeilijk om harde conclusies te trekken ten aanzien van hart- en vaatziekten mortaliteit, morbiditeit en risicoprofielen onder Turkse en Marokkaanse migranten. Het aantal publicaties waarin hart- en vaatziekterisicofactoren, met name obesitas, worden bestudeerd is groter dan het aantal dat hart- en vaatziekten morbiditeits- en mortaliteitspatronen bestudeert. Met enige voorzichtigheid kan geconcludeerd worden dat obesitas vaker voorkomt onder Turkse en Marokkaanse migrantengroepen in Europa dan in de populaties van de gastlanden waar zij naartoe zijn gemigreerd. Het risico dat zij diabetes hebben, lijkt eveneens hoger te zijn dan in de populaties van de gastlanden. In de Turkse migrantenpopulatie is er tevens een redelijke hoeveelheid bewijs voor ongunstige HDL cholesterol niveaus. Publicaties over systemische ontsteking als risicofactor voor hart- en vaatziekten ontbreken in deze migrantengroepen. Het feit dat het aantal grote, hoog kwalitatieve studies onder deze belangrijke etnische minderheidsgroepen beperkt is, vraagt in ieder geval om meer onderzoek naar dit onderwerp. De Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2004 Om de informatieleemte ten aanzien van hart- en vaatziekterisico onder Turkse en Marokkaanse migrantengroepen op te vullen, is een grote, algemene gezondheidsenquête uitgevoerd onder de multiculturele populatie (18+ jaar) van Amsterdam (hoofdstuk 3). In de steekproef (n=1.736) waren Turkse en Marokkaanse migrantengroepen oververtegenwoordigd (Turks: n=454, Marokkaans: n=374). Het onderzoek werd op locatie uitgevoerd onder begeleiding van een coördinator. Door middel van gezondheidsinterviews, 193. SAMENVATTING

4 .194 aan de hand van gestructureerde vragenlijsten en in de voorkeurstaal van de respondenten werd informatie verzameld over hun algehele gezondheidstoestand. Vervolgens werden in een lichamelijk onderzoek, uitgevoerd door een getrainde verpleegkundige, verschillende endogene risicofactoren voor hart- en vaatziekten gemeten. Tijdens het lichamelijk onderzoek werden lichaamslengte en- gewicht, middel- en heupomtrek alsmede de bloeddruk gemeten en werd bloed (niet-nuchter) afgenomen voor de bepaling van totaal en HDL cholesterol, geglycoliseerd hemoglobine (HbA 1c ), glucose en C-reactive protein (CRP). De totale respons was 44%, wat overeenkomt met de respons van verschillende andere vergelijkbare studies. Ondanks het feit dat de respons redelijk gelijk verdeeld was over de etnische groepen, bleek de etnisch Marokkaanse groep inwoners van Amsterdam het lastigst bereikbaar. Na een vergelijking van de respondenten met zowel non-respondenten als de totale Amsterdamse populatie leek de steekproef representatief voor de populatie op verschillende indicatoren voor gezondheid en sociaaleconomische status. De combinatie van een gezondheidsinterview met een lichamelijk onderzoek op locatie onder directe begeleiding van een coördinator leverde een goed controleerbare situatie, waarin praktische problemen snel konden worden aangepakt en waarin het mogelijk was de interviewers en verpleegkundigen intensief te begeleiden. De interviewer als intermediair in onderzoek onder deze etnische groepen is onmisbaar gebleken, maar heeft intensieve training, begeleiding, ondersteuning en aandacht nodig. Het lichamelijk onderzoek bleek zeer goed haalbaar, aangezien slechts een zeer klein deel van de respondenten hier niet aan deelnam. Ook de bloedafname leverde geen noemenswaardige problemen op. Het toevoegen van lichamelijk onderzoek heeft ertoe geleid dat objectieve data over de gezondheidstoestand konden worden verzameld en daarmee, dat prevalenties van risicofactoren voor hart- en vaatziekten, zoals obesitas, dyslipidemie, hypertensie, diabetes en systemische ontsteking onder Turkse en Marokkaanse migrantengroepen beter kunnen worden geschat. Endogene risicofactoren voor hart- en vaatziekten onder Turkse en Marokkaanse etnische groepen Gebruik makend van de data van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor (AGM) 2004 is in dit proefschrift de prevalentie van een aantal risicofactoren voor harten vaatziekten onder Turkse en Marokkaanse migrantengroepen bestudeerd.

5 De focus lag op endogene risicofactoren, te weten obesitas, hypertensie, dyslipidemia, diabetes en systemische inflammatie. Obesitas, lichaamsvetverdeling en sociaaleconomische status Tijdens het lichamelijk onderzoek dat onderdeel was van de AGM 2004 zijn lichaamslengte en gewicht, en middel- en heupomtrek gemeten en de Body Mass Index (BMI, kg/m 2 ) en waist-to-hip ratio berekend. Op basis van deze gegevens werd het vóórkomen van overgewicht en de lichaamsvetverdeling onder Turkse en Marokkaanse migranten bestudeerd (hoofdstuk 4). Daarbij is het effect van een aantal sociaaleconomische factoren op de prevalentie van obesitas onder deze groepen onderzocht. Uit de resultaten bleek dat overgewicht (BMI 25 kg/m 2 ) vaker voorkwam onder Turkse (72%) en Marokkaanse vrouwen (64%) en Turkse mannen (61%) dan onder Nederlandse mannen (44%) en vrouwen (45%). maar niet onder Marokkaanse mannen (). De obesitas (BMI 30 kg/m 2 ) prevalentie was ruim twee keer zo hoog onder Turkse en Marokkaanse vrouwen dan onder Nederlandse vrouwen. De verschillen in BMI konden voor een groot deel worden verklaard door verschillen in opleidingsniveau en, onder mannen, werkloosheid. Toch konden niet alle etnische verschillen verklaard worden door sociaaleconomische verschillen. De samenhang tussen BMI en middelomtrek leek anders te zijn in de verschillende etnische groepen. Onder vrouwen kwam abdominale obesitas vaker voor in de Turkse en Marokkaanse dan in de Nederlandse groep. Turkse en Marokkaanse vrouwen met een lagere BMI hadden echter een hogere middelomtrek, terwijl migrantenvrouwen met een relatief hoge BMI een lagere middelomtrek hadden dan Nederlandse vrouwen. Hetzelfde patroon was onder Turkse vrouwen bovendien te zien voor de waist-to-hip ratio. Onder Turkse mannen kwam overgewicht vaker voor dan onder Nederlandse, toch hadden zij geen hogere middelomtrek of waist-to-hip ratio dan Nederlandse mannen. Sterker nog, als rekening werd gehouden met hun relatief hoge BMI, hadden zij een lagere middelomtrek en waist-to-hip ratio, wat erop duidt dat Turkse mannen een gunstigere vetverdeling hadden met minder abdominaal vet dan Nederlandse mannen. Desalniettemin is de prevalentie van overgewicht hoger onder Turkse en Marokkaanse migranten vergeleken met de Nederlandse populatie, met name onder vrouwen. Gezien het effect dat sociaaleconomische status heeft op etnische verschillen in BMI, is het van belang dat gericht op het verminderen 195. SAMENVATTING

6 van etnische verschillen in het vóórkomen van obesitas, gezondheidsbevordering mede gericht is op het verminderen van sociaaleconomische verschillen..196 Hypertensie: prevalentie, bewustzijn en behandeling Het lichamelijk onderzoek van de AGM 2004 omvatte ook het (in duplo) meten van de systolische en diastolische bloeddruk (hoofdstuk 5). Uit deze metingen bleek dat de prevalentie van hypertensie aanzienlijk lager was onder Turkse (mannen 26% en vrouwen 22%) en Marokkaanse (mannen 26% en vrouwen 20%) dan Nederlandse individuen (mannen 49% en vrouwen 35%). Deze etnische verschillen werden alleen bij Turkse vrouwen minder als werd gecorrigeerd voor leeftijd. In alle andere groepen bleven etnische verschillen zichtbaar. Alleen Marokkaanse vrouwen met hypertensie waren zich minder vaak bewust van en werden ook minder vaak behandeld voor deze aandoening dan Nederlandse vrouwen. Er werden geen verschillen gevonden tussen etnische groepen in beheersing van hypertensie, dat wil zeggen dat behandeling ook daadwerkelijk resulteerde in een gezonde bloeddruk, dit gold zowel voor mannen als vrouwen. De lagere prevalentie van hypertensie onder Marokkaanse mannen draagt mogelijk bij aan de lagere hart- en vaatziekten mortaliteit die in eerder Nederlands onderzoek werd gevonden in deze groep. Het verschil in risico op sterfte door hart- en vaatziekten tussen Marokkaanse mannen en vrouwen zou veroorzaakt kunnen worden door de lagere mate van diagnosticering en behandeling van hypertensie onder Marokkaanse vrouwen. Strategieën die zich richten op het verbeteren van het opsporen en behandelen van hypertensie onder Marokkaanse vrouwen, kunnen mogelijk bijdragen aan het verkleinen van het verschil in hart- en vaatziekten mortaliteit tussen Marokkaanse mannen en vrouwen in Nederland. Dyslipidemie: totaal en high-density lipoprotein cholesterol Het serum dat tijdens het lichamelijk onderzoek werd verzameld is gebruikt om niet-nuchtere bloedwaarden van totaal en HDL cholesterol te bepalen (hoofdstuk 6). Tijdens het gezondheidsinterview werd informatie verzameld omtrent leefstijl, het in het verleden voorkomen van hypercholesterolemie en demografische achtergrond. Uit de resultaten bleek dat het totaal cholesterolgehalte gemiddeld lager was, en hiermee ook de prevalentie van hypercholes-

7 terolemie in de Marokkaanse (mannen: 4.7 mmol/l; vrouwen: 4.9 mmol/l) en Turkse (mannen/vrouwen: 5.0 mmol/l) dan de Nederlandse (mannen: 5.5 mmol/l; vrouwen: 5.4 mmol/l) etnische groep. De gemiddelde HDL cholesterol waarden waren echter ook relatief laag onder deze migrantengroepen. De totaal/hdl cholesterol ratio was met name ongunstig onder de Turkse etnische groep. Ondanks het feit dat het totaal cholesterolgehalte gemiddeld relatief laag is onder Turkse en Marokkaanse migranten wordt een deel van dit voordeel teniet gedaan door de eveneens lage HDL cholesterol niveaus. Dit resulteert in een ongunstige totaal/hdl cholesterol ratio, met name in de Turkse populatie. Factoren die een belangrijke rol spelen in het verklaren van deze etnische verschillen zijn de relatief hoge BMI en hoge frequentie van alcohol onthouding in deze migranten groepen. Diabetes Niet-nuchtere glucose en geglycoliseerd hemoglobine (HbA 1c ) waarden in het bloeden zelfgerapporteerde gegevens over het voorkomen van diabetes en het gebruik van bloedsuikerverlagende medicatie uit de AGM 2004, werden gebruikt om te bepalen of respondenten diabetes hadden (hoofdstuk 7). Op basis van deze data werden etnische verschillen in de prevalentie van diabetes in de Amsterdamse populatie geanalyseerd. De resultaten lieten zien dat de diabetes prevalentie significant hoger was onder Turkse (5.6%) en Marokkaanse (8.0%) dan onder Nederlandse personen (3.1%). Na correctie voor leeftijdsverschillen werden de etnische verschillen nog groter. Het vaker voorkomen van diabetes onder Turkse en Marokkaanse migranten kon slechts gedeeltelijk worden verklaard door een lagere sociaaleconomische status en een hogere prevalentie van obesitas. Het verschil tussen Nederlandse en Marokkaanse individuen bleef significant zelfs na correctie voor verschillende risicofactoren. Vergeleken met de Nederlandse populatie, is de gemiddelde leeftijd waarop diabetes zich voor het eerst voordoet een en twee decennia jonger in respectievelijk de Turkse en Marokkaanse groep. Vooral in de Marokkaanse etnische groep zou diabetes screening op een jongere leeftijd (<45 jaar) moeten starten dan de huidige richtlijnen aanbevelen SAMENVATTING

8 FiguUR 1 Prevalentie van risicofactoren voor hart- en vaatziekten onder Nederlandse, Marokkaanse en Turkse etnische groepen MANNEN obesitas hypercholesterolemie hypertensie laag HDL cholesterol diabetes* verhoogd CRP VROUWEN obesitas hypercholesterolemie hypertensie laag HDL cholesterol diabetes*.198 verhoogd CRP Nederlands Marokkaans Turks prevalentie cijfers gestratificeerd naar geslacht (18+ j), met uitzondering van *totale niet-gestratificeerde prevalentie (18-70 j) diabetes, zelfgerapporteerde diabetes met gebruik van bloedsuikerverlagende medicatie / niet-nuchtere glucose waarde >11,0 mmol/l + HbA 1c >48 mmol/mol; verhoogd CRP, 3 mg/l CRP <10 mg/l; hypercholesterolemie, zelfgerapporteerd hoog cholesterol met gebruik van cholesterolverlagende medicatie of totaal cholesterol 6.5 mmol/l; hypertensie, systolische bloeddruk 140 mmhg of diastolische bloeddruk 90 mmhg; Laag HDL cholesterol, HDL cholesterol <1.0 mmol (mannen)/ <1.2 mmol/l (vrouwen); obesitas, BMI 30 kg/m 2.

9 C-reactive protein: laag systemisch ontstekingsniveau C-reactive protein (CRP) is een gevoelige, niet-specifieke systemische marker voor ontsteking en weefselschade in het menselijk lichaam. Het is een relatief nieuwe risicofactor voor hart- en vaatziekten die onafhankelijk is geassocieerd met het voorkomen van hart- en vaatziekten en traditionele risicofactoren voor harten vaatziekten (HVZ). Het rest serum van het bloed dat tijdens de AGM 2004 werd verzameld is gebruikt om high-sensitive CRP te bepalen (hoofdstuk 8). CRP niveaus, na exclusie van acute ontstekingen, bleken hoger te zijn onder Turkse migranten (mannen: 2.1 mg/l; vrouwen: 2,9 mg/l) en Marokkaanse vrouwen (2,9 mg/l) dan de Nederlanders (mannen: 1.7 mg/l; vrouwen: 2,3 mg/l). Bekende CRP determinanten, zoals geslacht, leeftijd, BMI en roken konden de etnische verschillen in gemiddelde CRP niveaus niet verklaren. Hoog HVZ risico CRP waarden (3 mg/l CRP 10 mg/l) kwamen eveneens vaker voor in deze groepen. Traditionele risicofactoren voor hart- en vaatziekten waren verantwoordelijk voor een groot deel van de etnische verschillen in hoog HVZ risico CRP waarden onder mannen, maar niet onder vrouwen. De conclusie luidt dat de hoge CRP niveaus in deze etnische groepen, Turkse en Marokkaanse migranten, met name vrouwen, voor een hoger risico op toekomstige cardiovasculaire aandoeningen stellen. Er is echter meer onderzoek nodig om inzicht te krijgen in de exacte rol van CRP in etnische verschillen in hart- en vaatziekten risico. Discussie en conclusie Gezien het gebrek aan studies op het gebied van hart- en vaatziekten risico onder Turkse en Marokkaanse migranten groepen in Europa, levert deze studie waardevolle informatie omtrent een aantal belangrijke risicofactoren voor hart- en vaatziekten onder deze etnische groepen. De belangrijkste bevindingen van deze studie wijzen in de richting van een ogenschijnlijk paradoxaal cardiovasculair risicopatroon in de Turkse en Marokkaanse etnische groep vergeleken met de Nederlandse etnische groep (Figuur 1). Aan de ene kant is de prevalentie van overgewicht en obesitas hoog onder Turkse mannen en alarmerend hoog onder vrouwen met een Turkse en Marokkaanse etnische achtergrond. Gezien de sterke associatie tussen obesitas en diabetes, is het feit dat de diabetes prevalentie eveneens hoger is in de Turkse en Marokkaanse etnische groep niet verrassend SAMENVATTING

10 .200 De prevalentie van een laag niveau van systemische ontsteking, zoals dat blijkt uit verhoogde CRP niveaus is eveneens relatief hoog onder Turkse en Marokkaanse migranten vergeleken met Nederlanders. Aan de andere kant is de prevalentie van hypertensie lager in de Turkse en Marokkaanse etnische groep en komt een verhoogd cholesterol ook minder vaak voor. Het HDL cholesterol is echter ook vaker verlaagd vergeleken met de Nederlandse etnische groep. De combinatie van lichamelijk onderzoek en gezondheidsinterviews heeft geleid tot het verzamelen van een aanzienlijke hoeveelheid objectieve informatie over een aantal belangrijke risicofactoren voor hart- en vaatziekten, die als aanvulling kan dienen voor zelfgerapporteerde gegevens. Ondanks het feit dat het niet mogelijk was om bloed in een nuchtere staat te verzamelen of om herhaalde metingen uit te voeren, is er een waardevolle hoeveelheid aan informatie over obesitas en lichaamsvetverdeling, hypertensie, dyslipidemie, diabetes en systemische ontsteking onder deze migrantengroepen verzameld. Het bereiken van deze etnische minderheidsgroepen in epidemiologisch onderzoek is niet eenvoudig,. De respons (45%) is daarom in onze ogen acceptabel. Daarbij komt dat de respons redelijk gelijk verdeeld is over de etnische groepen en de absolute aantallen in iedere etnische groep aanzienlijk zijn. Het onverwachte, paradoxale cardiovasculaire risicoprofiel onder Turkse en Marokkaanse migranten vraagt dringend om meer onderzoek naar cardiovasculair risico onder deze belangrijke etnische minderheidsgroepen. Toekomstig onderzoek zou een sterke focus moeten hebben op het bevorderen van de respons onder Turkse en Marokkaanse etnische groepen en data zou via objectieve methoden verzameld moeten worden. In meer praktische zin, zou de nadruk moeten liggen op het ontwikkelen van cultuurspecifieke preventie strategieën gericht op het verminderen van cardiovasculair risico, waarbij rekening wordt gehouden met de kennelijke etnische verschillen in cardiovasculaire risicoprofielen. De alarmerende prevalentie van overgewicht in deze groepen vraagt om onmiddellijke actie. Er is dringen behoefte aan gezondheidsbevorderende strategieën, wederom cultuurspecifiek, gericht op de preventie van obesitas en toekomstige cardiovasculaire aandoeningen.

11

Vitale Vaten. Ineke Sterk projectleider Vitale Vaten 4 oktober 2011

Vitale Vaten. Ineke Sterk projectleider Vitale Vaten 4 oktober 2011 Vitale Vaten Ineke Sterk projectleider Vitale Vaten 4 oktober 2011 Dé Gezonde regio: waar? Dé Gezonde regio: wie? Verleiden Opbouw presentatie Inleiding hart- en vaatziekten Project Vitale Vaten Gorinchem

Nadere informatie

RIVM rapport 260801002/2007. G Bos, MAM Jacobs-van der Bruggen, JK Ujcic-Voortman, DG Uitenbroek, CA Baan

RIVM rapport 260801002/2007. G Bos, MAM Jacobs-van der Bruggen, JK Ujcic-Voortman, DG Uitenbroek, CA Baan RIVM rapport 260801002/2007 Etnische verschillen in diabetes, risicofactoren voor hart- en vaatziekten en zorggebruik Resultaten van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2004 G Bos, MAM Jacobs-van der Bruggen,

Nadere informatie

Risicofactoren voor hart- en vaatziekten in de Nederlandse bevolking. Een uitgave van de Nederlandse Hartstichting augustus 2006

Risicofactoren voor hart- en vaatziekten in de Nederlandse bevolking. Een uitgave van de Nederlandse Hartstichting augustus 2006 cijfers en feiten Risicofactoren voor hart- en vaatziekten in de Nederlandse bevolking Een uitgave van de Nederlandse Hartstichting augustus 26 Prevalenties en trends in leefstijl- en risicofactoren in

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Cardiovasculaire Beoordeling na Hypertensieve Afwijkingen van de Zwangerschap Hypertensieve zwangerschapscomplicaties rondom de uitgerekende datum zijn veelvoorkomende complicaties.

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 SAMENVATTING MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 ALIFE@WORK DE EFFECTEN VAN EEN LEEFSTIJLPROGRAMMA MET BEGELEIDING OP AFSTAND VOOR GEWICHTSCONTROLE BIJ WERKNEMERS ACHTERGROND Overgewicht, waarvan

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Poortvliet, Rosalinde Title: New perspectives on cardiovascular risk prediction

Nadere informatie

212

212 212 Type 2 diabetes is een chronische aandoening, gekarakteriseerd door verhoogde glucosewaarden (hyperglycemie), die wereldwijd steeds vaker voorkomt (stijgende prevalentie) en geassocieerd is met vele

Nadere informatie

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden.

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden. Samenvatting In hoofdstuk 1 hebben we het belang en het doel van het onderzoek in dit proefschrift beschreven. Wereldwijd vormen hart- en vaatziekten (HVZ) de belangrijkste oorzaak van sterfte. Volgens

Nadere informatie

Addendum. Nederlandse Samenvatting

Addendum. Nederlandse Samenvatting Addendum A Nederlandse Samenvatting 164 Addendum Cardiovasculaire ziekten na hypertensieve aandoeningen in de zwangerschap Hypertensieve aandoeningen zijn een veelvoorkomende complicatie tijdens de zwangerschap.

Nadere informatie

Overgewicht en Obesitas op Curaçao

Overgewicht en Obesitas op Curaçao MINISTERIE VAN Gezondheid, Milieu & Natuur Volksgezondheid Instituut Curaçao Persbericht Overgewicht en Obesitas op Curaçao In totaal zijn 62,6% van de mannen en 67,3% van de vrouwen op Curaçao te zwaar,

Nadere informatie

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities in Early Childhood Health The Generation R Study Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Sociaal-economische gezondheidsverschillen vormen een groot maatschappelijk

Nadere informatie

Samenvatting. Opvoeding en thuis omgeving als aangrijpingspunten in de preventie van overgewicht bij kinderen: resultaten van de ChecKid studie

Samenvatting. Opvoeding en thuis omgeving als aangrijpingspunten in de preventie van overgewicht bij kinderen: resultaten van de ChecKid studie Opvoeding en thuis omgeving als aangrijpingspunten in de preventie van overgewicht bij kinderen: resultaten van de ChecKid studie Overgewicht is een snel groeiend wereldwijd probleem en is geassocieerd

Nadere informatie

Wat is de invloed van reuma op hart- en vaatziekten?

Wat is de invloed van reuma op hart- en vaatziekten? Continuing Nursing Education (CNE) Hartrevalidatie Wat is de invloed van reuma op hart- en vaatziekten? Vokko van Halm, AMC / Jan van Breemen Instituut / Reade Wie zijn dit? Anita Witzier Gordon Queen

Nadere informatie

Samenvat ting en Conclusies

Samenvat ting en Conclusies Samenvat ting en Conclusies Samenvatting en Conclusies 125 SAMENVAT TING EN CONCLUSIES In dit proefschrift werd de invloed van viscerale obesitas en daarmee samenhangende metabole ontregelingen, en het

Nadere informatie

Samenvatting. Het Terneuzen Geboortecohort. Detectie en Preventie van Overgewicht en Cardiometabool Risico vanaf de Geboorte

Samenvatting. Het Terneuzen Geboortecohort. Detectie en Preventie van Overgewicht en Cardiometabool Risico vanaf de Geboorte Het Terneuzen Geboortecohort Detectie en Preventie van Overgewicht en Cardiometabool Risico vanaf de Geboorte In Hoofdstuk 1 worden de achtergrond, relevantie, gebruikte definities en concepten, en de

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor medisch niet-ingewijden

Nederlandse samenvatting voor medisch niet-ingewijden Nederlandse samenvatting voor medisch niet-ingewijden Chapter 8 Vitamine D, ter preventie van type 2 diabetes Dit proefschrift bevat de resultaten van enkele wetenschappelijke studies over vitamine D in

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting 12 Samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene inleiding en beschrijft de achtergronden en het doel van dit proefschrift. Met het stijgen van de leeftijd nemen de incidentie en prevalentie van hart- en vaatziekten

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING HbA 1c ontstaat door de versuikering van hemoglobine, het belangrijkste bestanddeel van rode bloedcellen. In het bloed bindt een glucosemolecuul (niet-enzymatisch) met een aminozuur van de β-keten van

Nadere informatie

SUMMARY. Samenvatting

SUMMARY. Samenvatting SUMMARY Samenvatting 165 166 SAMENVATTING Overgewicht en obesitas bij kinderen is een steeds groter wordend probleem. Eén van de gevolgen ervan is het ontstaan van hypertensie (een te hoge bloeddruk).

Nadere informatie

(hoofdstuk 2) vatting Samen

(hoofdstuk 2) vatting Samen The Multiple Environmental and Genetic Assessment of risk factors for venous thrombosis (MEGA studie) is een groot patiënt-controle onderzoek naar risicofactoren voor veneuze trombose. In deze studie zijn

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting

Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 De laatste jaren is de mortaliteit bij patiënten met psychotische aandoeningen gestegen terwijl deze in de algemene populatie per leeftijdscategorie is gedaald. Een belangrijke

Nadere informatie

Resultaten voor België Cardiovasculaire preventie Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor België Cardiovasculaire preventie Gezondheidsenquête, België, 1997 6.8.1. Inleiding In deze module worden 2 specifieke preventiedomeinen behandeld: de hypertensie en de hypercholesterolemie. De hart- en vaatziekten zijn aandoeningen die uit het oogpunt van volksgezondheid,

Nadere informatie

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd:

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd: Samenvatting In Westerse landen vormen niet-westerse migranten een steeds groter deel van de bevolking. In Nederland vertegenwoordigen Surinaamse, Turkse en Marokkaanse migranten samen 6% van de bevolking.

Nadere informatie

Het Vrouwenhart: begeerd maar (nog) onbekend

Het Vrouwenhart: begeerd maar (nog) onbekend Het Vrouwenhart: begeerd maar (nog) onbekend Nationale Gezondheidsbeurs 13 februari 2016 Utrecht Yolande Appelman Interventiecardioloog VU medisch centrum Amsterdam 2015 Campagne Hartstichting Awareness

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting 178 Samenvatting Samenvatting Hoofdstuk 1. Ouder worden is geassocieerd met een toenemend verlies van spiermassa (sarcopenie) en spierkracht, hetgeen kan bijdragen aan lichamelijke achteruitgang

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID. Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID. Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat

Nadere informatie

Samenvatting. Vitamine D-tekort in een multi-etnische populatie; determinanten, prevalentie en consequenties

Samenvatting. Vitamine D-tekort in een multi-etnische populatie; determinanten, prevalentie en consequenties Samenvatting Vitamine D-tekort in een multi-etnische populatie; determinanten, prevalentie en consequenties Samenvatting 116 In de huid van het menselijk lichaam wordt, bij blootstelling aan zonlicht,

Nadere informatie

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Vet in Historisch Perspectief simpele vetopstapelingsziekte

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 138 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Een belangrijke functie van de nier is het uitscheiden van afvalstoffen via de urine. Grote hoeveelheden water en kleine stoffen

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY)

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY) NEDERLANDE AMENVATTING (DUTCH UMMARY) 189 Nederlandse amenvatting (Dutch ummary) trekking van proefschrift Patiënten met een chronische gewrichtsontsteking, waaronder reumatoïde artritis (RA), de ziekte

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting 11 Samenvatting Bloedarmoede, vaak aangeduid als anemie, is een veelbesproken onderwerp in de medische literatuur. Clinici en onderzoekers buigen zich al vele jaren over de oorzaken en gevolgen

Nadere informatie

Dia 1 Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. Dia 2. Dia 3. Vet in Historisch Perspectief. simpele vetopstapelingsziekte

Dia 1 Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. Dia 2. Dia 3. Vet in Historisch Perspectief. simpele vetopstapelingsziekte Dia 1 Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Dia 2 Vet in Historisch Perspectief simpele vetopstapelingsziekte

Nadere informatie

Effectieve voeding en beweging bij overgewicht Esther van Etten Sportdietist

Effectieve voeding en beweging bij overgewicht Esther van Etten Sportdietist Effectieve voeding en beweging bij overgewicht Esther van Etten Sportdietist - Sportdietist: - Eigen praktijk: SMC Fysiomed Amsterdam - Nationale roeiselectie: KNRB - Schrijven van blogs en columns: JOGG,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 121 Nederlandse samenvatting Patiënten met type 2 diabetes mellitus (T2DM) hebben een verhoogd risico op de ontwikkeling van microvasculaire en macrovasculaire complicaties. Echter,

Nadere informatie

Checklists. Uitneembaar katern, handig om mee te nemen

Checklists. Uitneembaar katern, handig om mee te nemen Uitneembaar katern, handig om mee te nemen Hoofdstuk 2 Zorgverleners bij diabetes type 2 21 Checklists Dit uitneembare katern bevat checklists over controles die bij goede zorg horen; tips voor communicatie

Nadere informatie

Consensus Screening op risicofactoren hart/vaatziekten

Consensus Screening op risicofactoren hart/vaatziekten Consensus Screening op risicofactoren hart/vaatziekten Samenvatting Bij het preventief sportmedisch onderzoek (basisplus en groot Sportmedisch Onderzoek) bepalen we tenminste Cholesterol en HDL-cholesterol

Nadere informatie

SAMENVATTING. 140 Samenvatting

SAMENVATTING. 140 Samenvatting Samenvatting 140 Samenvatting SAMENVATTING Diabetes mellitus, ofwel suikerziekte, is een veelvoorkomende stofwisselingsziekte die gekenmerkt wordt door hyperglykemie (verhoogde bloedsuikerspiegels) als

Nadere informatie

Vaatrisico-polikliniek (behandeling van vaatziekten)

Vaatrisico-polikliniek (behandeling van vaatziekten) Vaatrisico-polikliniek (behandeling van vaatziekten) Inleiding U bent door uw behandelend arts verwezen naar de vaatrisicopolikliniek omdat u een vaatziekte heeft en/of vanwege risicofactoren voor het

Nadere informatie

Leuven protocol Cardiovasculaire preparticipatie screening en evaluatie van sporters boven 35 jaar goedgekeurd door ALV op 17 september 2015

Leuven protocol Cardiovasculaire preparticipatie screening en evaluatie van sporters boven 35 jaar goedgekeurd door ALV op 17 september 2015 Leuven protocol Cardiovasculaire preparticipatie screening en evaluatie van sporters boven 35 jaar goedgekeurd door ALV op 17 september 2015 Goedgekeurd door ALV op 17-09-2015 (VSG6816) 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Individueel zorgplan vitale vaten

Individueel zorgplan vitale vaten Individueel zorgplan vitale vaten Wat kunt u zelf doen? Een gezonde leefstijl is het belangrijkste bij de aanpak van risicofactoren. Misschien is uw leefstijl wel goed. Zorgverleners kunnen u adviseren

Nadere informatie

OVERGEWICHT EN OBESITAS

OVERGEWICHT EN OBESITAS Volksgezondheid Instituut Curaçao De Nationale Gezondheidsenquête CURAÇAO Themarapport OVERGEWICHT EN OBESITAS 2013 I. Jansen en S. Verstraeten De Nationale Gezondheidsenquête Curaçao 2013 Themarapport

Nadere informatie

Resultaten voor Brussels Gewest Cardiovasculaire Preventie Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Brussels Gewest Cardiovasculaire Preventie Gezondheidsenquête, België, 1997 6.8.1. Inleiding In deze module worden 2 specifieke preventiedomeinen behandeld: de hypertensie en de hypercholesterolemie. De hart- en vaatziekten zijn aandoeningen die uit het oogpunt van volksgezondheid,

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 SAMENVATTING 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 134 Type 2 diabetes is een veel voorkomende ziekte die een grote impact heeft op zowel degene waarbij

Nadere informatie

Physical activity in a multi-ethnic population: measurement and associations with cardiovascular health and contextual factors de Munter, J.S.L.

Physical activity in a multi-ethnic population: measurement and associations with cardiovascular health and contextual factors de Munter, J.S.L. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Physical activity in a multi-ethnic population: measurement and associations with cardiovascular health and contextual factors de Munter, J.S.L. Link to publication

Nadere informatie

Demonstratie aan de Waterkant te Paramaribo, Suriname, 1948.

Demonstratie aan de Waterkant te Paramaribo, Suriname, 1948. Demonstratie aan de Waterkant te Paramaribo, Suriname, 1948. binnenwerk_prataap_chandieshaw.indd 109 17-1-2008 13:45:19 binnenwerk_prataap_chandieshaw.indd 110 17-1-2008 13:45:20 Nederlandse samenvatting

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het onderwerp van dit proefschrift is depressieve en angst symptomen in chronische dialyse patiënten en andere patiënten. Het proefschrift bestaat uit twee delen (deel A en deel

Nadere informatie

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 10 156 Dit proefschrift bestaat uit een aantal studies waarin de veranderingen in het vermogen van plasma om de uitstroom (efflux) van cholesterol uit cellen

Nadere informatie

Preventie consult. Huisartspraktijk J.B. Sanders

Preventie consult. Huisartspraktijk J.B. Sanders Preventie consult Het risico op ziekte is nooit precies te voorspellen. U kunt wel te weten komen of uw risico op bepaalde ziekten misschien hoger is. Suikerziekte, hartinfarcten en beroertes zijn ernstige

Nadere informatie

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Cardiovasculaire Preventie Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Cardiovasculaire Preventie Gezondheidsenquête, België, 1997 6.8.1. Inleiding In deze module worden 2 specifieke preventiedomeinen behandeld: de hypertensie en de hypercholesterolemie. De hart- en vaatziekten zijn aandoeningen die uit het oogpunt van volksgezondheid,

Nadere informatie

B-vitaminen ter preventie van fracturen en de vermindering van het fysiek functioneren

B-vitaminen ter preventie van fracturen en de vermindering van het fysiek functioneren SAMENVATTING Samenvatting B-vitaminen ter preventie van fracturen en de vermindering van het fysiek functioneren Door de stijgende levensverwachting zal het aantal osteoporotische fracturen toenemen. Osteoporotische

Nadere informatie

Metabool syndroom. Bestaat het wel bij de oudere psychiatrische patiënt?

Metabool syndroom. Bestaat het wel bij de oudere psychiatrische patiënt? Metabool syndroom Bestaat het wel bij de oudere psychiatrische patiënt? Even voorstellen Casper Jansen Specialist ouderengeneeskunde Centrum voor ouderenpsychiatrie GGNet Sanne Wassink-Vossen Verpleegkundig

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting S 146 In vitro fertilizatie (IVF) is in de loop van de jaren wereldwijd uitgegroeid tot een routine procedure binnen de voortplantingsgeneeskunde voor koppels met vruchtbaarheidsproblemen.

Nadere informatie

A. Blokstra P. Vissink L.M.A.J. Venmans P. Holleman Y.T. van der Schouw H.A. Smit W.M.M. Verschuren Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

A. Blokstra P. Vissink L.M.A.J. Venmans P. Holleman Y.T. van der Schouw H.A. Smit W.M.M. Verschuren Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu A. Blokstra P. Vissink L.M.A.J. Venmans P. Holleman Y.T. van der Schouw H.A. Smit W.M.M. Verschuren RIVM Rapport 261521/211 Dit is een uitgave van: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu in samenwerking

Nadere informatie

Resultaten Vierdaagse Onderzoek 2012 Dr. Thijs Eijsvogels Drs. Tim Schreuder Dr. Dick Thijssen Drs. Jan Verbeek Dr. Femmie de Vegt Prof. Dr.

Resultaten Vierdaagse Onderzoek 2012 Dr. Thijs Eijsvogels Drs. Tim Schreuder Dr. Dick Thijssen Drs. Jan Verbeek Dr. Femmie de Vegt Prof. Dr. Resultaten Vierdaagse Onderzoek 2012 Dr. Thijs Eijsvogels Drs. Tim Schreuder Dr. Dick Thijssen Drs. Jan Verbeek Dr. Femmie de Vegt Prof. Dr. André Verbeek Prof. Dr. Maria Hopman 1 Voorwoord Het belang

Nadere informatie

Bij de behandeling en begeleiding van CVRM neemt de diëtist als zorgaanbieder binnen de zorgketen de dieetadvisering 1 op zich.

Bij de behandeling en begeleiding van CVRM neemt de diëtist als zorgaanbieder binnen de zorgketen de dieetadvisering 1 op zich. Bijlage 1: samenwerkingsafspraken diëtisten binnen DBC CVRM GHC Uitgangspunten Cardio Vasculair Risico Management (CVRM) staat voor de diagnostiek, behandeling en follow-up van risicofactoren voor hart-

Nadere informatie

Java Project on Periodontal Disease. Periodontal Condition in Relation to Vitamin C, Systemic Conditions and Tooth Loss Amaliya

Java Project on Periodontal Disease. Periodontal Condition in Relation to Vitamin C, Systemic Conditions and Tooth Loss Amaliya Java Project on Periodontal Disease. Periodontal Condition in Relation to Vitamin C, Systemic Conditions and Tooth Loss Amaliya Samenvatting en conclusie In vele studies is een verband aangetoond tussen

Nadere informatie

Het voorkomen van (ernstig) overgewicht of obesitas neemt wereldwijd ernstige vormen aan,

Het voorkomen van (ernstig) overgewicht of obesitas neemt wereldwijd ernstige vormen aan, Samenvatting voor de geïnteresseerde leek Het voorkomen van (ernstig) overgewicht of obesitas neemt wereldwijd ernstige vormen aan, met name door het overnemen van de zogenaamde Westerse leefstijl, dat

Nadere informatie

regio uw praktijk 2004 43.8 56.2 % % jaar 6.9 jaar 15.9 66.5 8.2 9.4 % % % 67.8 54.1 17.6 % % % 7.1 4.4 81.8 148.5 29.9 mmhg

regio uw praktijk 2004 43.8 56.2 % % jaar 6.9 jaar 15.9 66.5 8.2 9.4 % % % 67.8 54.1 17.6 % % % 7.1 4.4 81.8 148.5 29.9 mmhg Algemene gegevens -5 In het onderstaande overzicht kunt u de gegevens uit uw praktijk van 5 (laatste kolom) vergelijken met die van 5 huisartspraktijken uit de regio (eerste kolom) en uw eigen praktijk

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N LICHAAMSBEWEGING EN GEWICHT V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 4 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in

Nadere informatie

Gezond Zijn en Gezond Leven in Amsterdam. Amsterdamse Gezondheidsmonitor Gezondheidsonderzoek 2004

Gezond Zijn en Gezond Leven in Amsterdam. Amsterdamse Gezondheidsmonitor Gezondheidsonderzoek 2004 Gezond Zijn en Gezond Leven in Amsterdam Amsterdamse Gezondheidsmonitor Gezondheidsonderzoek 2004 Dit rapport is tot stand gekomen in samenwerking met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Samenvatting SAMENVATTING 189 Depressie is een veelvoorkomende psychische stoornis die een hoge ziektelast veroorzaakt voor zowel de samenleving als het individu. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)

Nadere informatie

J. Snel AdFundum, Vakblad voor de Drankenbranche, 13(11):14-15, november. 2005 Dagelijks, matig alcoholgebruik verlaagt het risico op diabetes

J. Snel AdFundum, Vakblad voor de Drankenbranche, 13(11):14-15, november. 2005 Dagelijks, matig alcoholgebruik verlaagt het risico op diabetes J. Snel AdFundum, Vakblad voor de Drankenbranche, 13(11):14-15, november. 2005 Dagelijks, matig alcoholgebruik verlaagt het risico op diabetes Diabetes 2 of ouderdomsziekte komt veel voor en begint epidemische

Nadere informatie

Samenvatting Dankwoord About the author

Samenvatting Dankwoord About the author Samenvatting Dankwoord About the author Samenvatting 177 Samenvatting Overgewicht en obesitas worden gedefinieerd op basis van de body mass index (BMI) (hoofdstuk 1). Deze index wordt berekend door het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift richt zich op statinetherapie in type 2 diabetespatiënten; hiervan zijn verschillende aspecten onderzocht. In Deel I worden de effecten van statines op LDLcholesterol en cardiovasculaire

Nadere informatie

Vaatrisico-polikliniek. screening/behandeling en begeleiding vaatziekten

Vaatrisico-polikliniek. screening/behandeling en begeleiding vaatziekten Vaatrisico-polikliniek screening/behandeling en begeleiding vaatziekten Inleiding Het Ommelander Ziekenhuis Groningen heeft een speciale vaatrisicopolikliniek voor patiënten met een vaatziekte en/of vanwege

Nadere informatie

De kans op arbeidsongeschiktheid bij zelfstandig ondernemers met overgewicht

De kans op arbeidsongeschiktheid bij zelfstandig ondernemers met overgewicht Mag het een onsje meer zijn? De kans op arbeidsongeschiktheid bij zelfstandig ondernemers met overgewicht Viona Lapré- Utama, Marjan Erkamp, Marga van Liere, Cees Geluk Samenvatting Overgewicht komt steeds

Nadere informatie

Plasma volume expansie in ernstige hypertensieve aandoeningen van de zwangerschap

Plasma volume expansie in ernstige hypertensieve aandoeningen van de zwangerschap Samenvatting Plasma volume expansie in ernstige hypertensieve aandoeningen van de zwangerschap Samenvatting Dit proefschrift beschrijft het effect van plasma volume expansie in de behandeling van ernstige

Nadere informatie

Diabetes. D1 Diabetes prevalentie 249,0 233,9. D2 Diabetespopulatie indicatoren 78,7 85,8. D3 Hoofdbehandelaar diabetes 58,2 49,6

Diabetes. D1 Diabetes prevalentie 249,0 233,9. D2 Diabetespopulatie indicatoren 78,7 85,8. D3 Hoofdbehandelaar diabetes 58,2 49,6 Diabetes uw praktijk alle praktijke n D1 Diabetes prevalentie 249,0 233,9 D2 Diabetespopulatie indicatoren 78,7 85,8 D3 Hoofdbehandelaar diabetes 58,2 49,6 D6 HbA1c bepaald 70,9 70,5 D36 HbA1c < 53 81,3

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Hart- en vaatziekten zijn de meest voortkomende ziekten in ontwikkelde landen en veroorzaken het hoogste sterftepercentage. De term hart- en vaatziekten omvat alle klinische uitingen van slagaderverkalking

Nadere informatie

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten In dit proefschrift werd de relatie tussen depressie en het risico voor hart- en vaatziekten onderzocht in een groep

Nadere informatie

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd oinleiding 1 c Gewichtsstijging ontstaat wanneer de energie-inneming (via de voeding) hoger is dan het energieverbruik (door lichamelijke activiteit). De laatste decennia zijn er veranderingen opgetreden

Nadere informatie

Van Klacht Naar Kracht deelnemersresultaten april 2010-2011

Van Klacht Naar Kracht deelnemersresultaten april 2010-2011 Feitenkaart Van Klacht Naar Kracht deelnemersresultaten april 010-011 In september 007 is de uitvoering van het Rotterdamse leefstijlprogramma Van Klacht naar Kracht gestart. Het doel van het programma

Nadere informatie

Zorginhoudelijke indicatoren over de kwaliteit van de diabeteszorg voor patiënten met diabetes type 2.

Zorginhoudelijke indicatoren over de kwaliteit van de diabeteszorg voor patiënten met diabetes type 2. Zorginhoudelijke indicatoren over de kwaliteit van de diabeteszorg voor patiënten met diabetes type 2. Nederlandse Diabetes Federatie 033-4480845 info@diabetesfederatie.nl Stationsplein 139 3818 LE Amersfoort

Nadere informatie

kennislink.nl maakt nieuwsgierig

kennislink.nl maakt nieuwsgierig pagina 1 van 8 kennislink.nl maakt nieuwsgierig Allochtonen en overgewicht Bij allochtone Nederlanders komt overgewicht vaker voor dan bij autochtonen. Ernstig overgewicht (obesitas) zien we vaak bij Turkse,

Nadere informatie

Bewegen en overgewicht in Purmerend

Bewegen en overgewicht in Purmerend Bewegen en overgewicht in Purmerend In opdracht van: Spurd, Marianne Hagenbeuk Uitgevoerd door: Monique van Diest Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Gemeente Purmerend mei 2009 Verkrijgbaar

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING In de Westerse wereld vormen hart- en vaatziekten de belangrijkste oorzaken van ziekte en overlijden. Bij het ontstaan van hart- en vaatziekten speelt atherosclerose (slagaderverkalking)

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden Samenvatting 188 Samenvatting Samenvatting voor niet-ingewijden Diabetes mellitus type 2 (DM2), oftewel ouderdomssuikerziekte is een steeds vaker voorkomende aandoening. Dit heeft onder andere te maken

Nadere informatie

24 september 2015. Van harte welkom!

24 september 2015. Van harte welkom! 24 september 2015 Van harte welkom! Programma 20.00: Welkom Wendy de Valk, verpleegkundig specialist cardiologie 20.10: Het vrouwenhart. Is er verschil tussen mannen en vrouwen? Mw. A. Lubbert-Verberkmoes,

Nadere informatie

& SAmeNvAttING dankwoord PuBLICAtIeLIJSt CurrICuLum vitae

& SAmeNvAttING dankwoord PuBLICAtIeLIJSt CurrICuLum vitae & Dankwoord PUBLICATIELIJST Curriculum vitae Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke oorzaak van mortaliteit en morbiditeit in Westerse landen. Bloedplaatjes spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling

Nadere informatie

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1)

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) Nederlandse Diabetes Federatie 033-4480845 info@diabetesfederatie.nl Stationsplein 139 3818 LE Amersfoort Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) De

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Goeij, Moniek Cornelia Maria de Title: Disease progression in pre-dialysis patients:

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK. psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK. psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Type 2 diabetes mellitus komt vaak binnen families voor en is een multifactoriële aandoening, d.w.z. dat meerdere erfelijke factoren samen met omgevingsfactoren een rol spelen

Nadere informatie

Samenvatting. Reumatoïde artritis: biologicals en bot

Samenvatting. Reumatoïde artritis: biologicals en bot * Samenvatting Reumatoïde artritis: biologicals en bot Samenvatting In deel I van dit proefschrift worden resultaten gepresenteerd van onderzoek naar gegeneraliseerd botverlies (osteoporose) in patiënten

Nadere informatie

Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen

Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen Kernboodschappen Uitgave januari 2016 www.diabetes.be Diabetes mellitus Iemand met diabetes heeft een verhoogd bloedsuikergehalte omdat men niet voldoende

Nadere informatie

Kinderen in Nederland - Bijlage B Respons, representativiteit en weging

Kinderen in Nederland - Bijlage B Respons, representativiteit en weging Kinderen in Nederland - Bijlage B Respons, representativiteit en weging Respons thuiszorgorganisaties en GGD en In deden er tien thuiszorgorganisaties mee aan het, verspreid over heel Nederland. Uit de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Amsterdam 1 11 11. Joke Lanphen Kaderarts Hart en Vaatziekten. huisarts in GZC de Lloods. Amsterdam 1-11-11 1

Amsterdam 1 11 11. Joke Lanphen Kaderarts Hart en Vaatziekten. huisarts in GZC de Lloods. Amsterdam 1-11-11 1 Amsterdam 1 11 11 Joke Lanphen Kaderarts Hart en Vaatziekten huisarts in GZC de Lloods Amsterdam 1-11-11 1 Amsterdam 1 11 11 Voor de fietslichten: Ik heb mijn eigen CVR beoordeeld ahv de score kaart Ik

Nadere informatie

Ethnic inequalities in early overweight: determinants and consequences de Hoog, M.L.A.

Ethnic inequalities in early overweight: determinants and consequences de Hoog, M.L.A. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Ethnic inequalities in early overweight: determinants and consequences de Hoog, M.L.A. Link to publication Citation for published version (APA): de Hoog, M. L. A.

Nadere informatie

De ziekte van Alzheimer. Diagnose

De ziekte van Alzheimer. Diagnose De ziekte van Alzheimer Bij dementie is er sprake van een globale achteruitgang van de cognitieve functies, zoals het geheugen of de taalfuncties. Deze achteruitgang leidt tot functionele beperkingen in

Nadere informatie

RAPPORTAGE. FITTEST 55+ Losser

RAPPORTAGE. FITTEST 55+ Losser RAPPORTAGE FITTEST 55+ Losser 17 mei 2008 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2 1.1 FITTEST 55+ LOSSER 2 2. RESULTATEN FITTEST 55+ 3 2.1 BLOEDDRUK 4 2.2 BUIKOMVANG 4 2.3 CHOLESTEROL, GLUCOSE EN DIABETES RISICO

Nadere informatie

vervolgonderwijs na de lagere school, waar men tot 14 jaar verblijft. Deze scholen zijn gelegen in Kosice, een stad in Oost-Slowakije met 240.

vervolgonderwijs na de lagere school, waar men tot 14 jaar verblijft. Deze scholen zijn gelegen in Kosice, een stad in Oost-Slowakije met 240. SAMENVATTING De aanwezigheid van sociaal-economische gezondheidsverschillen (SEGV) is bevestigd in bijna alle West Europese landen. Gedurende de vroege kinderleeftijd zijn de SEGV groot; ze blijven gedurende

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29692 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Bonten, Tobias N. Title: Time for aspirin : blood pressure and reactivity Issue

Nadere informatie