Nieuw ondernemerschap in herstel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nieuw ondernemerschap in herstel"

Transcriptie

1 Nieuw ondernemerschap in herstel Global Entrepreneurship Monitor 2004 Nederland Jolanda Hessels Niels Bosma Sander Wennekers Zoetermeer, mei 2005

2 ISBN: Bestelnummer: A Prijs: 40,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken. Voor alle informatie over MKB en Ondernemerschap: De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van EIM bv. EIM bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden. The responsibility for the contents of this report lies with EIM bv. Quoting numbers or text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of EIM bv. EIM bv does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections. 2

3 Inhoudsopgave Samenvatting 5 Summary 9 1 Inleiding Deelnemende landen Methode Leeswijzer 15 2 Niveau en ontwikkeling van nieuw ondernemerschap in Nederland in 2004 in internationaal perspectief Inleiding Index voor de mate van nieuw ondernemerschap Attitudes, percepties en intenties 'Nascent' ondernemerschap en ondernemers in jonge bedrijven Bedrijfsbeëindiging en bedrijfsopvolging Samenvatting 30 3 Structuurkenmerken van nieuw ondernemerschap in Nederland, Inleiding Economische kenmerken van nieuw ondernemerschap in Nederland, Regionaal patroon van nieuw ondernemerschap in Nederland, Demografische kenmerken van nieuw ondernemerschap in Nederland, Samenvatting 51 4 Motieven en ervaringen van 'nascents' en ondernemers in jonge bedrijven Motieven voor nieuw ondernemerschap Ervaringen van 'nascents' en starters Samenvatting 58 Literatuurlijst 59 Bijlage I Methodologie 61 3

4

5 Samenvatting Inleiding De Global Entrepreneurship Monitor (GEM) maakt jaarlijks een vergelijking van de mate van zogenoemd 'nieuw ondernemerschap' en de institutionele voorwaarden daarvoor in een groot aantal landen. Om de mate van nieuw ondernemerschap te meten is er in het kader van GEM een TEA (Total early-stage Entrepreneurial Activity) index ontwikkeld. Deze index is een combinatie van 'nascent' ondernemers (mensen die momenteel actief bezig zijn met het opzetten van een eigen onderneming) en ondernemers in jonge bedrijven (mensen die momenteel een eigen bedrijf hebben dat minder dan 42 maanden oud is). Nederland heeft in 2004 voor de vierde keer deelgenomen aan GEM. Daarbij is een telefonische survey gehouden onder personen. Dit rapport geeft een beschrijving van diverse aspecten van nieuw ondernemerschap in Nederland. Hierbij komen de volgende onderwerpen aan bod: 1 Het niveau en de ontwikkelingen van de mate van nieuw ondernemerschap in Nederland, mede bezien in internationaal perspectief. 2 Structuurkenmerken van nieuw ondernemerschap in Nederland. 3 Motieven en ervaringen van 'nascent' ondernemers en ondernemers in jonge bedrijven. 1 Niveau en ontwikkeling nieuw ondernemerschap Stijging nieuw ondernemerschap in Nederland in 2004 Na een daling in twee achtereenvolgende jaren is de mate van nieuw ondernemerschap in Nederland in 2004 voor het eerst sinds 2001 gestegen. In 2004 bedraagt de TEAindex voor Nederland 5,1, terwijl deze 3,6 bedroeg in De stijging van de TEAindex is met name het gevolg van een toename van het aandeel 'nascents'. Het aandeel 'nascent' ondernemers is gestegen van 1,7 in 2003 tot 3,0 in Nieuw ondernemerschap in Nederland nu op EU-gemiddelde In internationaal perspectief is de mate van nieuw ondernemerschap in Nederland laag. Ter vergelijking: de gemiddelde TEA-index voor alle landen die deelnemen aan GEM bedraagt 9,4 en het gemiddelde voor OESO-landen is 6,8. Van de OESO-landen hebben Nieuw-Zeeland, Australië, IJsland en de Verenigde Staten de hoogste TEA-indices. Het gemiddelde voor de EU-landen bedraagt 5,1. Qua niveau van nieuw ondernemerschap bezet Nederland een middenpositie in de Europese Unie. Zowel het aandeel 'nascent' ondernemers als het aandeel ondernemers in jonge bedrijven ligt op het EUgemiddelde. Attitudes en percepties ten aanzien van ondernemerschap bieden goede uitgangspositie In Nederland beschouwt een naar verhouding hoog aandeel mensen de stap naar nieuw ondernemerschap als positief. In internationaal perspectief scoort Nederland op dit punt het hoogst van alle OESO- en EU-landen. De kansen om een nieuwe onderneming te starten worden in 2004 positiever ingeschat dan in Ook het aandeel personen dat aangeeft de komende jaren een bedrijf te willen starten is in 2004 gestegen. Het aandeel Nederlanders dat aangeeft dat angst voor mislukking hen ervan weerhoudt om een nieuw bedrijf op te richten laat een stijgende tendens zien sinds 2001, maar is wel lager dan het gemiddelde voor de OESO- en EU-landen. 5

6 Weinig stoppers Bedrijven in Nederland hebben goede kansen om te overleven. In Nederland heeft 1,2% van de steekproef in 2004 aangegeven de afgelopen 12 maanden gestopt te zijn met het eigen bedrijf. In 2003 bedroeg dit aandeel 1,6%. In vergelijking tot het gemiddelde voor OESO- en EU-landen is het aandeel stoppers in Nederland laag. 2 Structuurkenmerken nieuwe ondernemers Ondernemerschap naar economische kenmerken, regio en demografische kenmerken In dit rapport zijn de data zoals verzameld voor Nederland in de periode 'gepoold' om een uitsplitsing te kunnen maken naar economische, regionale en demografische kenmerken van nieuw ondernemerschap. Het blijkt dat 11% van de nieuwe ondernemers actief is in de primaire sector, 26% in de distributie en nijverheid, 31% in de zakelijke dienstverlening en 32% in consumentgerichte sectoren. In vergelijking met andere landen met een hoog inkomen per hoofd van de bevolking zijn nieuwe ondernemers in Nederland minder actief in consumentgerichte sectoren. Met name mannen, jongeren en hoger opgeleiden verwachten groei van het aantal meewerkende personen in de onderneming Ongeveer een derde van de nieuwe ondernemers heeft geen meewerkende personen in de onderneming. Bijna 80% verwacht over vijf jaar meewerkende personen in het eigen bedrijf te hebben. Het zijn naar verhouding vaker mannen dan vrouwen die verwachten meewerkende personen te hebben. Ook jongeren hebben positievere verwachtingen ten aanzien van de groei van het aantal meewerkende personen dan ouderen, en hetzelfde geldt voor hoger opgeleiden in vergelijking met lager opgeleiden. 'Nascent' ondernemers, nieuwe ondernemers in stedelijke gebieden en hoger opgeleiden introduceren het vaakst een nieuwe productmarktcombinatie Gemiddeld introduceert 13% van de nieuwe ondernemers een nieuwe productmarktcombinatie. Het zijn vooral 'nascents' die aangeven zichzelf op dit punt als innovatief te zien. Ook nieuwe ondernemers in stedelijke gebieden en hoger opgeleiden geven naar verhouding vaak aan een nieuwe product-marktcombinatie te introduceren. Vooral hoger opgeleiden zeggen gebruik te maken van een nieuwe technologie Gemiddeld maakt 7% van de nieuwe ondernemers gebruik van een nieuwe technologie. Er zijn vrijwel geen verschillen tussen 'nascent' ondernemers en ondernemers in jonge bedrijven wat betreft het gebruik van een nieuwe technologie. Het zijn vooral hoger opgeleiden die aangeven gebruik te maken van een nieuwe technologie. Nieuwe ondernemers met name in het westen van het land Nieuwe ondernemers in Nederland zijn met name te vinden in het westen van het land en deze ondernemers beginnen het bedrijf naar verhouding vaak in de zakelijke dienstverlening. Zowel het aandeel 'nascents' als het aandeel ondernemers in jonge bedrijven ligt in deze regio boven het Nederlandse gemiddelde. Ondernemers in het westen van Nederland verwachten ook vaker een groei van het aantal meewerkende personen in de onderneming dan in de rest van Nederland. De mate van innovativiteit verschilt vrijwel niet tussen nieuwe ondernemers in het westen en in de rest van Nederland. Daarnaast lijken nieuwe ondernemers vooral geconcentreerd te zijn in gebieden die óf in zeer hoge mate verstedelijkt óf juist zeer landelijk zijn. Nieuwe ondernemers in verstedelijkte 6

7 gebieden starten het bedrijf relatief vaak in de zakelijke dienstverlening en consumentgerichte sectoren. Naarmate gebieden meer landelijk zijn stijgt de participatie van nieuwe ondernemers in de primaire sector. De verwachte groei van het aantal meewerkende personen in de onderneming is het grootst voor nieuwe ondernemers in verstedelijkte gebieden. Mannen twee keer zo vaak betrokken bij nieuw ondernemerschap als vrouwen Er zijn twee keer zoveel mannelijke als vrouwelijke nieuwe ondernemers in Nederland, een patroon dat ook in de meeste andere landen zichtbaar is. Dit geldt zowel voor 'nascent' ondernemers als voor ondernemers in jonge bedrijven. Mannen hebben ook positievere percepties dan vrouwen ten aanzien van het starten van een eigen bedrijf. Ze schatten bijvoorbeeld de eigen kennis en vaardigheden om een bedrijf te starten positiever in dan vrouwen. Mannen richten vaker een nieuwe onderneming op in de zakelijke dienstverlening en in de nijverheid en distributie, terwijl vrouwen naar verhouding vaak een bedrijf beginnen in consumentgerichte sectoren. Aantal nieuwe ondernemers bovengemiddeld in de categorie jaar De nieuwe ondernemers bevinden zich vooral in de leeftijdscategorie jaar en zijn ondervertegenwoordigd in de categorieën jaar en in de categorie 55+. In vergelijking met andere landen met een hoog inkomen per hoofd van de bevolking valt voor Nederland het relatief hoge aandeel nieuwe ondernemers in de leeftijd jaar op. Voor de verschillende leeftijdsgroepen bestaan er weinig verschillen wat betreft de sectoren waarin ze actief zijn. Jongeren kennen vaker persoonlijk iemand die recent een bedrijf is gestart en zijn optimistischer over de perspectieven om een nieuw bedrijf op te richten dan ouderen. Hoger opgeleiden vaakst betrokken bij nieuw ondernemerschap Het zijn vooral hoger opgeleiden die betrokken zijn bij nieuwe ondernemerschapsactiviteiten in Nederland. Hoger opgeleiden hebben naar verhouding ook positievere percepties ten aanzien van het starten van een eigen bedrijf dan lager opgeleiden, en ze zijn naar verhouding vaak actief in de zakelijke dienstverlening en in consumentgerichte sectoren. 3 Motieven en ervaringen van 'nascents' en ondernemers in jonge bedrijven Wens om 'eigen' baas te zijn en uitdaging belangrijkste motieven voor nieuw ondernemerschap De belangrijkste motieven om een bedrijf op te zetten zijn de wens om 'eigen' baas te zijn en de uitdaging die het eigen bedrijf biedt. Nieuwe ondernemers in Nederland starten vooral een bedrijf omdat dit hun kansen biedt, ook wel aangeduid als 'opportunitybased' ondernemerschap, en niet zozeer uit noodzaak of gebrek aan alternatief. Ondernemers vinden het vooral van belang om een bedrijf alleen te kunnen runnen Degenen die geïdentificeerd zijn als 'nascent' ondernemer en ondernemer in een jong bedrijf in de GEM-enquête in 2002, 2003 en 2004 zijn opnieuw benaderd in een follow-up onderzoek. Voor degenen die hieraan meededen blijkt dat meer dan de helft van de 'nascents' al gestart is met het bedrijf en dat 15% nog steeds bezig is met de oprichting van de onderneming. Vrijwel alle jonge bedrijven (90%) in de follow-up geven aan nog actief te zijn met de onderneming. 7

8 Voor de 'nascents' is het opzetten van de eigen onderneming en voor de ondernemers in jonge bedrijven is het runnen van het bedrijf veelal meegevallen of zoals verwacht. Zowel 'nascents' als ondernemers in jonge bedrijven streven niet zozeer naar een zo groot mogelijk bedrijf, maar vinden het vooral van belang om een bedrijf in hun eentje te kunnen runnen. 8

9 Summary Introduction The Global Entrepreneurship Monitor (GEM) presents an annual assessment of the national level of so called early-stage entrepreneurial activity and the institutional conditions that it is subjected to in a large number of countries. A TEA (Total early-stage Entrepreneurial Activity) index was developed within the GEM framework to measure early-stage entrepreneurial acitivity. This index is a combination of nascent entrepreneurs (people that are currently involved in concrete activities to start up a new business) and owners of young businesses (people currently owning a business that is less than 42 months old). The Netherlands participated in the Global Entrepreneurship Monitor for the fourth time in 2004 and for that purpose people took part in a telephone survey. This report provides a description of various aspects of early-stage entrepreneurship in the Netherlands. The following issues are addressed: 1 The level and development of early-stage entrepreneurship in the Netherlands, also viewed from an international perspective. 2 Structural characteristics of early-stage entrepreneurial activity in the Netherlands. 3 Motives and experience of nascent entrepreneurs and owners of young businesses. 1 Level and development of early-stage entrepreneurship Increase in early-stage entrepreneurship in the Netherlands in 2004 In 2004, after a decline in two successive years, the level of entrepreneurial activity in the Netherlands increased for the first time since In 2004 the TEA index for the Netherlands was 5.1 while the index had been 3.6 in The increase in the TEA index is mainly a consequence of the increase in the share of nascents. The rate of nascent entrepreneurs increased from 1.7 in 2003 to 3.0 in Early-stage entrepreneurship in the Netherlands now at EU-average From an international perspective the level of early-stage entrepreneurial activity in the Netherlands is low. As a comparison, the average TEA index for all countries that participate in GEM is 9.4 and the average for the OECD-countries is 6.8. New-Zealand, Australia, Iceland and the United States have the highest TEA rates of the OECDcountries. The average for the EU-countries is 5.1. The Netherlands now takes a position in the middle of the European Union as regards the level of early-stage entrepreneurship. Both the share of nascent entrepreneurs and the share of owners of young businesses are at EU-average. Attitudes to and perceptions of entrepreneurship provide a good base In the Netherlands a comparatively large number of people consider the step to set up a new enterprise to be positive. From an international perspective the Netherlands scores highest of all OECD- and all EU-countries. The opportunities to set up a new enterprise are regarded as more positive in 2004 compared to Also the number of people that indicate their intention to start their own enterprise increased in The number of Dutch people that state that fear of failure would prevent them from setting up a new business has increased constantly since 2001, but is lower than the average for the OECD- and EU-countries. 9

10 Few people shut down a business Businesses in the Netherlands have a good chance of survival. In 2004, 1.2% of the sample in the Netherlands indicated having shut down a business they had owned in the previous twelve months. In 2003 this share was 1.6%. The share of entrepreneurs that shuts down a business is low in comparison to the average for OECD- and EUcountries. 2 Structural characteristics of early-stage entrepreneurs Entrepreneurship divided into economic, regional and demographic characteristics In this report, the data as collected for the Netherlands in the period are pooled in order to be able to make a division of early-stage entrepreneurship into economic, regional and demographic characteristics. It appears that 11% of the early-stage entrepreneurs are active in the extractive sector (agriculture, forestry, fishing, and mining), 26% in the transformation sector (construction, manufacturing, transportation, and wholesale distribution), 31% in business services and 32% in consumer oriented sectors. Early-stage entrepreneurs in the Netherlands are less active in consumer oriented sectors compared to other high income countries. Men, young people and more highly educated people in particular expect an increase in the number of assistant persons in the enterprise About one third of the early-stage entrepreneurs do not have any assistance but almost 80% expects to have assistant persons in their own enterprise five years from now. Proportionally, men more often expect to have assistant persons than women do. Also younger people have more positive expectations with respect to the growth of the number of assistant persons than older people and the same applies to more highly educated people than to those with a lower education. Nascent entrepreneurs, early-stage entrepreneurs in urban areas and more highly educated people most often introduce new productmarket combinations On average 13% of the early-stage entrepreneurs introduce new product-market combinations. Nascents, in particular, view themselves as innovative in this respect. In addition, early-stage entrepreneurs in urban areas and more highly educated people relatively often introduce new product-market combinations. More highly educated people, in particular say they are making use of new technologies On average 7% of the early-stage entrepreneurs have adopted new technologies. There are few differences between nascent entrepreneurs and owners of young businesses concerning the use of new technologies. The more highly educated entrepreneurs in particular indicate the use of new technologies. Early-stage entrepreneurs are especially active in the west of the Netherlands Early-stage entrepreneurs in the Netherlands are to be found mainly in the west of the country and these entrepreneurs start the enterprise comparatively often in the business services sector. Both the share of nascents as well as the share of owners of young businesses in this region is above the average for the Netherlands. Entrepreneurs in the west of the Netherlands also more often expect a growth in the number of assistant persons in the enterprise than is the case in the rest of the Netherlands. The level of in- 10

11 novation differs only slightly between early-stage entrepreneurs in the west and earlystage entrepreneurs in the rest of the Netherlands. Early-stage entrepreneurs are also particularly concentrated in areas that are, to a high extent, urban or on the contrary in areas that are very rural. Early-stage entrepreneurs in urban areas relatively often start their enterprise in business services or consumer oriented sectors. As areas become more rural, the participation of early-stage entrepreneurs in the extractive sector increases. The expected growth in the number of assistant persons in the enterprise is highest for early-stage entrepreneurs in urban areas. Men are twice as often involved in early-stage entrepreneurship than women There are twice as many male as female early-stage entrepreneurs in the Netherlands, a pattern that is also visible in most other countries. This holds for nascent entrepreneurs as well as for owners of young businesses. Men also have more positive perceptions about setting up their own enterprise than women. For example, they assess their own know-how and skills required to set up a business more positively than women do. Men more often start a new enterprise in the business services sector or in the transformation sector, while women relatively often set up an enterprise in consumer oriented sectors. Number of early-stage entrepreneurs is above average in the age group years old Early-stage entrepreneurs are to be found mainly in the age bracket and are underrepresented in the years and 55+ age groups. In comparison to other high income countries the high share of early-stage entrepreneurs in the age group of years old is striking for the Netherlands. There are almost no differences between the various age groups with respect to the sectors in which they are involved. Young people are more often personally acquainted with someone that recently started an enterprise and are more optimistic about the opportunities for setting up an enterprise than older people. More highly educated persons are most often involved in early-stage entrepreneurship More highly educated people form a majority of those involved in early-stage entrepreneurial activity in the Netherlands. They also have a more positive perception of setting up their own firm compared to people with a more limited education and are comparatively often active in business services and consumer oriented sectors. 3 Motives and experience of nascents and owners of young businesses Desire to be their own boss and meeting a challenge are the dominant motives for early-stage entrepreneurship The most important motives for setting up a firm are the desire to be your own boss and to meet the challenge that owning your own firm offers. Early-stage entrepreneurs in the Netherlands start their own firms mainly because this provides them with opportunities, also defined as opportunity-based entrepreneurship, and not so much out of necessity or the lack of an alternative. 11

12 Entrepreneurs find it especially important to be able to run a business themselves Those persons identified as nascent entrepreneurs or as owners of a young firm in the GEM-survey of 2002, 2003 and 2004 were once more approached in a follow-up survey. For those that participated in this survey it appears that more than half of the nascent entrepreneurs had already started their enterprise and that 15% is still actively involved in setting up the enterprise. Almost all the owners of young firms (90%) indicate in the follow-up that their business is still running. For the nascents the setting up of the enterprise and for the owners of young businesses the running of the enterprise has mostly turned out better than expected or as expected. Both nascents and owners of young businesses do not so much aspire to have an enterprise that is as large as possible, but find the fact that they run their business alone of great importance. 12

13 1 Inleiding Dit rapport geeft een beeld van de mate van 'nieuw ondernemerschap' in Nederland mede bezien vanuit internationaal perspectief, zoals gemeten en geanalyseerd in het kader van de Global Entrepreneurship Monitor (GEM). De Global Entrepreneurship Monitor is ontstaan als een gezamenlijk initiatief van Babson College en de London Business School. In 1999 is het project gestart met tien deelnemende landen. EIM neemt sinds 2001 het Nederlandse gedeelte voor zijn rekening. In 2004 waren 34 landen betrokken bij de Global Entrepreneurship Monitor. Nederland heeft nu voor de vierde keer geparticipeerd in de Global Entrepreneurship Monitor. Het onderzoek wordt uitgevoerd door een internationaal consortium, aangestuurd door de London Business School en Babson College. Door middel van de Global Entrepreneurship Monitor is een goede internationale vergelijking mogelijk van de mate en ontwikkeling van nieuw ondernemerschap en van het ondernemersklimaat voor bedrijfsoprichtingen en jonge bedrijven. Nieuw ondernemerschap houdt in dat men, alleen of met anderen, betrokken is bij activiteiten om een eigen bedrijf op te zetten (het zogenaamde 'nascent entrepreneurship'), dan wel dat men ondernemer is in een jong bedrijf. De index voor de mate van nieuw ondernemerschap per land wordt berekend als het percentage van mensen die dergelijke activiteiten ondernemen ten opzichte van de bevolking tussen de 18 en 64 jaar. De belangrijkste doelen van de Global Entrepreneurship Monitor bestaan uit: het meten van verschillen in de mate van nieuwe-ondernemerschapsactiviteiten tussen landen; het identificeren van factoren die bijdragen aan een adequaat niveau van ondernemerschap; het doen van beleidsvoorstellen die bij kunnen dragen aan het stimuleren van ondernemerschapsactiviteiten op nationaal niveau. Elk jaar wordt er in het kader van de Global Entrepreneurship Monitor een wereldwijd rapport gepubliceerd. Ook ontwikkelen de meeste nationale teams een eigen nationaal rapport. De wereldwijde rapporten en alle nationale rapporten zijn te downloaden via de website 1 Het voorliggende rapport is geschreven vanuit Nederlands perspectief en geeft een beschrijving van diverse aspecten van nieuw ondernemerschap in Nederland. Hierbij wordt ingegaan op de volgende onderwerpen: Het niveau en de ontwikkelingen van de mate van nieuw ondernemerschap in Nederland, mede bezien in internationaal perspectief. Structuurkenmerken van nieuw ondernemerschap in Nederland. Motieven en ervaringen van 'nascent' ondernemers en ondernemers in jonge bedrijven. 1 Op de website zijn Nederlandse nationale rapporten te vinden, evenals GEM-data. 13

14 1.1 Deelnemende landen In 2004 hebben 34 landen deelgenomen aan de Global Entrepreneurship Monitor. Het gaat om 22 OESO-landen, 16 EU-landen (waarvan er 15 ook OESO-lid zijn) en 11 landen die geen lid zijn van de OESO en/of de EU. OESO-landen in GEM 2004: Australië, België, Canada, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Japan, Nederland, Nieuw-Zeeland, Noorwegen, Polen, Portugal, Spanje, Verenigd Koninkrijk, Verenigde Staten, IJsland, Zweden. EU-landen in GEM 2004: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Nederland, Polen, Portugal, Slovenië (geen OESO-lid), Spanje, Verenigd Koninkrijk, Zweden. Overige landen in GEM 2004: Argentinië, Brazilië, Ecuador, Hong Kong, Israël, Jordanië, Kroatië, Peru, Singapore, Uganda, Zuid-Afrika. 1.2 Methode In dit rapport wordt in hoofdzaak gebruik gemaakt van de volgende data: 1 Representatieve bevolkingssurveys in de deelnemende landen 2 Gepoolde data over nieuwe ondernemers in Nederland 3 Follow-up onderzoek onder 'nascents' en ondernemers in jonge bedrijven. Ad 1) Representatieve bevolkingssurveys in de deelnemende landen De dataverzameling voor GEM bestaat onder meer uit jaarlijkse representatieve bevolkingssurveys onder de volwassen bevolking (18-64 jaar oud) in elk van de deelnemende landen. Hiertoe worden in elk land ten minste volwassenen telefonisch ondervraagd. De vragen die zij voorgelegd krijgen hebben deels te maken met onderwerpen die gerelateerd zijn aan deelname aan ondernemerschapsactiviteiten. Daarnaast worden er ook vragen gesteld over attitudes en percepties ten aanzien van ondernemerschap. In Nederland zijn in juni volwassenen ondervraagd in een telefonische enquête. Om een representatieve dataset te verkrijgen zijn de data herwogen op basis van de daadwerkelijke verdeling van de Nederlandse bevolking naar sekse en leeftijdscategorieën. Ad 2) Gepoolde data over nieuwe ondernemers in Nederland Om meer inzicht te krijgen in structuurkenmerken van nieuwe ondernemers in Nederland zijn de data over nieuwe ondernemers voor Nederland zoals verzameld in de telefonische bevolkingssurveys van 2001, 2002, 2003 en 2004 gepoold. Deze gepoolde data zijn vervolgens herwogen naar sekse en leeftijd zodat een representatieve dataset verkregen is. Ad 3) Follow-up onderzoek onder 'nascents' en ondernemers in jonge bedrijven In maart 2004 is een follow-up onderzoek gehouden onder degenen die als 'nascents' en ondernemers in jonge bedrijven waren geïdentificeerd in de bevolkingssurveys van 2002 en Degenen die als 'nascents' en ondernemers in jonge bedrijven waren onderscheiden in de survey van juni 2004 zijn in november 2004 opnieuw benaderd voor een follow-up. Een nadere toelichting op de methodologie is te vinden in Bijlage I van dit rapport. 14

15 1.3 Leeswijzer De voorliggende rapportage geeft een beeld van diverse aspecten van nieuw ondernemerschap in Nederland. Hoofdstuk 2 gaat in op het niveau en de ontwikkeling van nieuw ondernemerschap in 2004 mede bezien vanuit een internationaal perspectief. Hoofdstuk 3 bevat een nadere uitsplitsing van structuurkenmerken van de mate van nieuw ondernemerschap, 'nascent entrepreneurship', en ondernemerschap in jonge bedrijven in Nederland. Hierbij komen economische kenmerken, regionale patronen en demografische kenmerken (sekse, leeftijd en opleiding) aan bod, gebaseerd op de 'gepoolde' GEM-data over de jaren 2001 tot en met In hoofdstuk 4 wordt, tot slot, nader aandacht besteed aan motieven van 'nascents' en ondernemers in jonge bedrijven voor het opstarten van een eigen bedrijf en aan hun ervaringen met het opzetten en runnen van een onderneming. 15

16

17 2 Niveau en ontwikkeling van nieuw ondernemerschap in Nederland in 2004 in internationaal perspectief 2.1 Inleiding Dit hoofdstuk gaat in op het niveau en de ontwikkeling van nieuw ondernemerschap in Nederland in 2004, mede bezien ten opzichte van voorgaande jaren en andere landen die deelnemen aan GEM. Hierbij komt allereerst de index voor nieuw ondernemerschap aan bod. Deze gecombineerde index is speciaal door GEM ontwikkeld om de mate van nieuw ondernemerschap in een land te meten. Vervolgens zal ingegaan worden op attitudes, percepties en intenties ten aanzien van ondernemerschap. Daarna volgt er een verdieping waarbij apart aandacht besteed zal worden aan 'nascent' ondernemerschap en aan ondernemers in jonge bedrijven. Tot slot wordt aandacht besteed aan bedrijfsbeëindiging en bedrijfsopvolging. 2.2 Index voor de mate van nieuw ondernemerschap Met behulp van de GEM-gegevens is het mogelijk om de mate van nieuw ondernemerschap in een land te meten. Dit gebeurt in alle deelnemende landen op een geharmoniseerde manier, zodat het mogelijk is om landen met elkaar te vergelijken. Voor dit doel is de zogenaamde TEA (Total early-stage Entrepreneurial Activity) index ontwikkeld. De TEA-index wordt samengesteld op basis van jaarlijkse bevolkingssurveys die in de deelnemende landen worden gehouden. De index geeft een schatting van het aandeel mensen in de volwassen bevolking dat betrokken is bij het oprichten of managen van een eigen nieuwe onderneming. Het kan daarbij ook gaan om activiteiten als freelancer of 'zelfstandige zonder personeel'. Meer specifiek bestaat de TEA-index uit een combinatie van het identificeren van: 'nascent' ondernemers: mensen die momenteel actief bezig zijn met het opzetten van een eigen onderneming ondernemers in jonge bedrijven: mensen die momenteel een eigen bedrijf hebben dat minder dan 42 maanden oud is. De TEA-index betreft het aantal individuen dat actief is in ondernemerschap in de twee hierboven genoemde categorieën, per 100 ingezetenen in de leeftijdscategorie jaar. In figuur 1 wordt de TEA als onderdeel van de 'levenscyclus' van bedrijfsoprichtingen getoond. Van de volwassen bevolking kan slechts een deel aangemerkt worden als potentiële ondernemers. Van deze potentiële ondernemers zal weer een fractie daadwerkelijk bezig zijn met het opstarten van een bedrijf. Dit zijn de 'nascent' ondernemers. Wanneer de pogingen om een bedrijf te starten succesvol zijn, wordt men ondernemer in een jong bedrijf. In het GEM-project wordt expliciet onderscheid gemaakt tussen ondernemers in jonge bedrijven (tot 42 maanden oud) en ondernemers in gevestigde bedrijven (meer dan 42 maanden oud). 17

18 figuur 1 Total early-stage Entrepreneurial Activity (TEA) als onderdeel van de levenscyclus van bedrijfsoprichtingen Bron: EIM/GEM. TEA-index voor Nederland dit jaar voor het eerst weer gestegen Na een daling van twee jaar is de ondernemerschapsactiviteit in Nederland, zoals uitgedrukt in de TEA-index, in 2004 voor het eerst weer gestegen. De index voor Nederland is 5,1 in 2004, hetgeen gelijk is aan de gemiddelde waarde voor de deelnemende EUlanden (zie tabel 1). tabel 1 Ontwikkeling Total early-stage Entrepreneurial Activity (TEA) index Nederland en EU, Jaar Nederland EU ,4 7, ,6 5, ,6 5, ,1 5,1 Bron: EIM/GEM. Nederland deed in 2001 voor het eerst mee met GEM. In 2002 en 2003 daalde de TEAindex twee jaren achtereenvolgens van 6,4 in 2001 tot 3,6 in Deze daling hangt hoogstwaarschijnlijk samen met de economische neergang in deze jaren. De conjunctuur heeft namelijk veelal direct invloed op het aantal starters (Bangma et al. 2003). In 2004 is de mate van nieuw ondernemerschap in Nederland weer toegenomen, wat een weerspiegeling vormt van het (trage) economische herstel. Dit biedt immers omzetkansen voor nieuwe ondernemers. Er zijn meer landen die na 2001 te maken hebben gehad met een daling van de TEAindex en waarbij zich nu weer een groei heeft voorgedaan, zoals bijvoorbeeld Frankrijk, Italië, Nieuw-Zeeland, Singapore, Canada en Finland. Daarentegen zijn er ook landen die in 2004 kampen met een daling ten opzichte van 2003, zoals Ierland, Denemarken en Spanje. Vergeleken met andere landen is de stijging van de TEA-index in Nederland (+42%) behoorlijk te noemen. De gemiddelde TEA-index voor EU-landen is in 2004 bijvoorbeeld gelijk gebleven ten opzichte van 2003 (in beide jaren 5,1; zie tabel 1). Een aantal andere landen had te maken met een vergelijkbare stijging van de TEA-index als in Nederland, zoals Italië (+35%) en Finland (+40%). In Frankrijk (+131%) was de relatieve stijging van de TEA-index verreweg het grootst. De stijging van de TEA-index in Frankrijk is vooral het gevolg van een sterke toename van het aandeel 'nascent' ondernemers. 18

19 Ondernemerschapsactiviteiten in 2004 in internationaal perspectief De TEA-indices voor 2004 van alle 34 landen die aan GEM deelnemen zijn te vinden in figuur 2. De verticale balken die verbonden zijn aan de TEA-waarden per land geven aan hoe precies de schatting voor dat land is. De balken geven met 95% betrouwbaarheid weer binnen welke bandbreedte de werkelijke TEA-index (dus als de gehele bevolking van een land ondervraagd zou zijn) zich bevindt. figuur 2 Total early-stage Entrepreneurial Activity (TEA) indices per land, ,00 40,00 35,00 30,00 25,00 20,00 15,00 10,00 5,00 - Japan Slovenië Hong Kong België Zweden Kroatië Portugal Hongarije Italië Finland Duitsland NEDERLAND Spanje Denemarken Zuid-Afrika Singapore Griekenland Frankrijk Verenigd Koninkrijk Israël Noorwegen Ierland Polen Canada Verenigde Staten Argentinië Australië Brazilië IJsland Nieuw-Zeeland Jordanië Ecuador Uganda Peru GEMIDDELDE Bron: EIM/GEM (2004). De verticale 'balken' vertegenwoordigen het 95% betrouwbaarheidsinterval. Het gemiddelde van de TEA-index voor alle landen die deelnemen aan GEM in 2004 bedraagt 9,4. Nederland scoort met 5,1 dus ruim onder dit gemiddelde. Evenals in andere jaren geldt dat de ondernemerschapsactiviteit in Nederland relatief laag is. Het blijkt dat juist de minder ontwikkelde landen hoge scores hebben, zoals Peru (40,3), Uganda (31,6) en Ecuador (27,2). Dit zijn landen met het laagste niveau van BNP per hoofd van de bevolking van de deelnemende GEM-landen. In ontwikkelingslanden is de sectorstructuur meer georiënteerd op kleinschalige landbouw, detailhandel en ambacht. Daarnaast is er in deze landen vaak eerder noodzaak tot het starten van een eigen bedrijf en zijn er vaak minder alternatieven voor zelfstandig ondernemerschap. Echter, in sommige van de meest ontwikkelde landen, zoals de VS, is de TEA-index ook aanzienlijk hoger dan in Nederland. Er lijkt sprake te zijn van een U-vormige relatie tussen de mate van (nieuw) ondernemerschap en het nationaal inkomen per hoofd (zie figuur 3) (Carree et al., 2002; Acs et al., 2005). In landen met een laag inkomensniveau zijn er vaak relatief veel ondernemers zoals hierboven toegelicht. Wanneer een land zich economisch verder ontwikkelt, 19

20 betekent dit vaak dat er eerst sprake is van een daling van het niveau van ondernemerschap. Hier zijn verschillende mogelijke verklaringen voor, bijvoorbeeld de overgang van een agrarische naar een meer industriële economie. Wanneer een land een nog hoger niveau van ontwikkeling doormaakt is er vaak weer sprake van een stijgend aantal ondernemers, bijvoorbeeld doordat de dienstensector groeit in omvang terwijl de industriële sector kleiner wordt, en doordat er meer ruimte komt voor kennisintensieve nieuwe bedrijven. Vanwege het globaal vergelijkbare economische ontwikkelingsniveau is het met name relevant om Nederland te vergelijken met andere OESO-landen en EUlanden. In het vervolg van deze rapportage zal dit zo veel mogelijk gebeuren. figuur 3 Total early-stage Entrepreneurial Activity (TEA) naar economische ontwikkeling en passende parabolische trend per land*, PE UG 25 EC 20 JO 15 BR AR NZ AU IS SA HR PL HU IL GR PT SI SG HK ES CA IT FR DE BE US UK NL FI SE JP IE DK NO BNP per hoofd van de bevolking, 2004, US$ * AR=Argentinië, AU=Australië, BE=België, BR=Brazilië, CA=Canada, DE=Duitsland, DK=Denemarken, EC=Ecuador, ES=Spanje, FI=Finland, FR=Frankrijk, GR=Griekenland, HK=Hongkong, HR=Kroatië, HU=Hongarije, IE=Ierland, IL=Israël, IS=IJsland, IT=Italië, JO=Jordanië, JP=Japan NL=Nederland, NO=Noorwegen, NZ=Nieuw-Zeeland, PL=Polen, PT=Portugal, PE=Peru, SA=Zuid-Afrika, SE=Zweden, SG=Singapore, SI=Slovenië, UG=Uganda, UK=Verenigd Koninkrijk, US=Verenigde Staten. Bron: GEM (2004). De TEA-indices van de OESO-landen die in 2004 deelnamen aan GEM zijn weergegeven in figuur 4. Het gemiddelde van de TEA-index voor alle OESO-landen die deelnemen aan GEM is in ,8. Nederland scoort met een TEA-index van 5,1 onder het OESOgemiddelde. Vergeleken met andere OESO-landen valt de lage index voor Japan op. Nieuw-Zeeland, IJsland, Australië, en daarna de VS, hebben de hoogste TEA-indices. 20

M200503 Omvang, kenmerken en belang van informele investeerders in Nederland

M200503 Omvang, kenmerken en belang van informele investeerders in Nederland M200503 Omvang, kenmerken en belang van informele investeerders in Nederland Jolanda Hessels Zoetermeer, augustus 2005 Omvang, kenmerken en belang van informele investeerders in Nederland Voor het vierde

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2002

Global Entrepreneurship Monitor 2002 Global Entrepreneurship Monitor 2002 Niels Bosma Zoetermeer, 14 november 2002 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2005 Nederland

Global Entrepreneurship Monitor 2005 Nederland Global Entrepreneurship Monitor 2005 Nederland Jolanda Hessels Kashifa Suddle Zoetermeer, juli 2006 ISBN: 90-371-0974-8 Bestelnummer: A200609 Prijs: 40,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek

Nadere informatie

Global Entrepeneurship Monitor 2006. Nederland. K. Suddle S.J.A. Hessels

Global Entrepeneurship Monitor 2006. Nederland. K. Suddle S.J.A. Hessels Global Entrepeneurship Monitor 2006 Nederland K. Suddle S.J.A. Hessels Zoetermeer, juni 2007 ISBN: 978-90-371-0697-8 Bestelnummer: A200707 Prijs: 40,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, oktober 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Zoetermeer, vrijdag 13 november 2015 In opdracht van Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Uitgevoerd in opdracht van Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Zoetermeer, 17 september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV Tevredenheidsonderzoek 2015 AM Werk Reïntegratie BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van AM Werk Reïntegratie BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Ondernemerschap in Zuidoost-Brabant in perspectief

Ondernemerschap in Zuidoost-Brabant in perspectief M201208 Ondernemerschap in in perspectief Ondernemerschap in vergeleken met en de rest van Ro Braaksma Nicolette Tiggeloove Zoetermeer, februari 2012 Ondernemerschap in in perspectief In zijn er meer nieuwe

Nadere informatie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie De Global Entrepreneurship Monitor (GEM) is een jaarlijks onderzoek dat een beeld geeft van de ondernemingsgraad van een land. GEM

Nadere informatie

Ondernemerschap in België: een vergelijkende, internationale studie

Ondernemerschap in België: een vergelijkende, internationale studie Ondernemerschap in België: een vergelijkende, internationale studie Ondernemerschap is een van de drijfveren van economische groei en heeft als studiedomein de laatste jaren internationaal heel wat aan

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages Tevredenheidsonderzoek 2014 STE Languages Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van STE Languages De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

Benchmark klanten Qredits

Benchmark klanten Qredits Benchmark klanten Qredits Lia Smit Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201308 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 Rijn IJssel, Educatie & Integratie Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Rijn IJssel, Educatie & Integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling Tevredenheidsonderzoek 2015 Stap.nu Reïntegratie & Counseling Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Stap.nu Reïntegratie & Counseling De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering Tevredenheidsonderzoek 2011 BHP Groep Loopbaanadvisering Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van BHP Groep Loopbaanadvisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/Stratus.

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Stichting ActiefTalent Zoetermeer, donderdag 21 mei 2015 In opdracht van Stichting ActiefTalent De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Effecten BTW-verandering op het gedrag van consumenten in de Schilders- en stukadoorsbranche drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, 23 maart 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door CNV Vakmensen, FNV

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten Evaluatie campagne Doe meer met Afval mening betrokken gemeenten Zoetermeer, 10 maart 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Staatvandienst B.V. Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Staatvandienst B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten Tevredenheidsonderzoek 2014 SWA HR Diensten Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van SWA HR Diensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 P&M arbeidsreintegratie Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van P&M arbeidsreintegratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Coaching en Advisering Zoetermeer, zondag 3 augustus 2014 In opdracht van Coaching en Advisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurmeting oktober 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN?

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? 2/09/2008-22/10/2008 Er zijn 329 antwoorden op 329 die voldoen aan uw criteria DEELNAME Land DE - Duitsland 55 (16.7%) PL - Polen 41 (12.5%) DK - Denemarken 20

Nadere informatie

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Zoetermeer, 6 juni 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Arbo Coaching B.V. Zoetermeer, maandag 20 juli 2015 In opdracht van Arbo Coaching B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Statistieken 2015 99 ste Vierdaagse

Statistieken 2015 99 ste Vierdaagse Statistieken 2015 99 ste Vierdaagse De limiet voor het aantal inschrijvingen is in 2015 gesteld op 46.000. In totaal zijn 5.462 personen uitgeloot voor de Vierdaagse. Barometer 2015 alle lopers % uitval

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013 Baanfit verzuim en re-integratie Zoetermeer, zaterdag 20 juli 2013 In opdracht van Baanfit verzuim en re-integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Grensoverschrijdende aftrek van fiscale verliezen

Grensoverschrijdende aftrek van fiscale verliezen Grensoverschrijdende aftrek van fiscale verliezen 20.01.2006-20.02.2006 220 antwoorden. Geef aan op welk gebied uw hoofdactiviteit ligt D - Industrie 58 26,4% G - Groothandel en kleinhandel; reparatie

Nadere informatie

DETERMINANTEN VAN LAGE WERKINTENSITEIT IN HUISHOUDENS MET ARBEIDSONGESCHIKTE GEZINSLEDEN Empirische analyses voor de EU-15

DETERMINANTEN VAN LAGE WERKINTENSITEIT IN HUISHOUDENS MET ARBEIDSONGESCHIKTE GEZINSLEDEN Empirische analyses voor de EU-15 DETERMINANTEN VAN LAGE WERKINTENSITEIT IN HUISHOUDENS MET ARBEIDSONGESCHIKTE GEZINSLEDEN Empirische analyses voor de EU-15 Leen Meeusen, Annemie Nys en Vincent Corluy 17 juni 2014 Opbouw presentatie Inleiding

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers IMMIGRATIE IN DE EU Bron: Eurostat, 2014, tenzij anders aangegeven De gegevens verwijzen naar niet-eu-burgers van wie de vorige gewone verblijfplaats in een land buiten de EU lag en die al minstens twaalf

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 19 mei 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Financiering bij familiebedrijven

Financiering bij familiebedrijven Financiering bij familiebedrijven Ro Braaksma Zoetermeer, 23 september 2011 Dit onderzoek is gefinancierd door het Centrum van het Familiebedrijf. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM.

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers VBO Woonindex Vierde kwartaal 2008 drs. J.J.J. Donkers Zoetermeer, 7 januari 2009 In opdracht van VBO Makelaars. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Betalingsachterstand bij handelstransacties

Betalingsachterstand bij handelstransacties Betalingsachterstand bij handelstransacties 13/05/2008-20/06/2008 408 antwoorden 0. Uw gegevens Land DE - Duitsland 48 (11,8%) PL - Polen 44 (10,8%) NL - Nederland 33 (8,1%) UK - Verenigd Koninkrijk 29

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 1 juni 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

EIM onderdeel van Panteia

EIM onderdeel van Panteia EIM onderdeel van Panteia Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Onderzoek voor Bedrijf & Beleid Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Zoetermeer, 30 januari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Statistieken 2013 97 ste Vierdaagse

Statistieken 2013 97 ste Vierdaagse Statistieken 2013 97 ste Vierdaagse De limiet voor het aantal inschrijvingen is in 2013 gesteld op 46.000. In totaal zijn 4.314 personen uitgeloot voor de Vierdaagse. Barometer 2013 alle lopers % uitval

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Loopbaankamer Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van Loopbaankamer De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Werkelijk B.V. Zoetermeer, zondag 31 januari 2016 In opdracht van Werkelijk B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk Tevredenheidsonderzoek 2014 Oog voor werk Zoetermeer, vrijdag 30 januari 2015 In opdracht van Oog voor werk De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Onderzoeksrapport World Economic Forum: The Leveraging Entrepreneurial Ambition and Innovation Report 2014-2015

Onderzoeksrapport World Economic Forum: The Leveraging Entrepreneurial Ambition and Innovation Report 2014-2015 Ondernemerschap in Nederland blijft achter Hoge mondiale concurrentiepositie geen garantie voor een sterk ondernemerschapsklimaat Rotterdam, 21 januari 2015 Onlangs heeft het World Economic Forum (WEF)

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB Starters

Financieringsmonitor MKB Starters Financieringsmonitor MKB Starters Starters en gevestigd MKB vergeleken Pim van der Valk Lia Smit Zoetermeer, 19 januari 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie van Economische Zaken Programmaonderzoek

Nadere informatie

Consumer survey on personal current accounts

Consumer survey on personal current accounts Consumer survey on personal current accounts April 24 GfK 24 Consumer survey on personal current accounts April 24 Table of contents. Management Summary 2. Research design. Research findings GfK 24 Consumer

Nadere informatie

Cloud adoptie in Europa:

Cloud adoptie in Europa: Public Briefing / Maart 2015 Cloud adoptie in Europa: Angst voor onveiligheid en gebrek aan kennis temperen implementaties Door: Maurice van der Woude 1 In december 2014 heeft EuroStat, een orgaan van

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Sportopleidingen in Internationaal perspectief

Sportopleidingen in Internationaal perspectief Sportopleidingen in Internationaal perspectief Platform kader Den Haag, 29 maart 2010 Danny Meuken Jan Minkhorst 967 LONDEN DAGEN Het internationale Speelveld GAISF IOC VN (UNESCO) Internationale Sportfederaties

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit Minirapportage drs. W.H.J Verhoeven dr. R.G.M. Kemp drs. H.H.M. Peeters Zoetermeer, 26 september 2002 Deze studie

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Vragenlijsten kwaliteit van leven

Vragenlijsten kwaliteit van leven Click for the English version Vragenlijsten kwaliteit van leven TNO heeft een aantal vragenlijsten ontwikkeld om de gezondheidsrelateerde kwaliteit van leven te meten van kinderen, jongeren en jong-volwassenen.

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie