Introductieles randje Texel. Brief - woordweb - thematafel

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Introductieles randje Texel. Brief - woordweb - thematafel"

Transcriptie

1 Randje Texel 3 en 4 1 Introductieles randje Texel Brief - woordweb - thematafel Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: worden enthousiast voor het thema en hun voorkennis wordt geactiveerd. de Noordzee, de Waddenzee, de duinen, het strand, de dijk Digitaal schoolbord (of computer met beamer) Themaplaat: Randje Texel Brief van Texelse Tim versie 1 of versie 2 Materialen om een thematafel of themahoek mee in te richten, zoals: Doek of tafelkleed Boeken over het thema Eventueel spullen die met het thema te maken hebben. Gedurende het thema wordt de thematafel verder gevuld met voorwerpen, boeken en werkstukken van de leerlingen. 40 minuten Vooraf Verstuur de brief per post zodat het lijkt alsof de leerlingen hem echt van Texelse Tim ontvangen. Inleiding (5 minuten) De leerlingen en de leerkracht ontvangen een brief van Texelse Tim. Het leukste is, als de brief echt per post is verstuurd en één van de leerlingen de envelop open kan maken. Lees de brief van Texelse Tim voor: Versie 1 (aansluitend op de jaarthema s water en zon, licht en warmte uit groep 1/2): Hallo! Ken je me nog? Ik ben Tim van Texel. Weet je nog wel? Ik was er ook in groep 1 en 2. Met Droppie Water. En koning Lollie. Ik heb nu een fiets. Hij is nieuw. Ik kreeg hem toen ik jarig was. Als ik heel hard fiets, krijg ik het heel warm. Ik ga iets heel leuks doen. 1. introductieles: randje Texel 1

2 Ik fiets langs de rand van Texel. Bij het strand en bij de dijk! Heb je daar wel eens gefietst? De dijk is heel scheef. Als ik er maar niet af val. Nou ja, ik stuur soms wel een brief. Dan weet je hoe het gaat. Groet van Tim Versie 2 (aansluitend op het jaarthema voedsel voor groep 3/4): Hallo! Kennen jullie me nog? Vorig jaar reed ik met mijn fiets kris-kras over Texel. Langs akkers en weilanden. We hadden het over eten. Ik ga weer fietsen. Nu helemaal langs het randje van Texel! Bij het strand en bij de dijk! Hebben jullie daar wel eens gefietst? De dijk is super scheef. Als ik er maar niet af val. Nou ja, ik zal jullie zo nu en dan een briefje sturen. Met wat ik allemaal mee maak. Groet van Texelse Tim Kern (15 minuten) Bespreek met de leerlingen wat in de brief staat. Tim gaat langs de rand van Texel fietsen. Schrijf op het bord: randje Texel. Onderzoek samen met de leerlingen hoe de rand van Texel eruit ziet. Start Google Maps op de computer. Neem Texel in beeld. Start streetview (klik op het oranje poppetje links) en bekijk met de leerlingen een aantal plekken op de rand van Texel. (Wanneer je op het oranje poppetje klikt, wordt er een blauwe lijn zichtbaar. Als je deze aanklikt, zie je het straatbeeld op die plek.) Zoek de volgende plekken: Duinen Strand Noordzee Waddenzee Dijk Bespreek met de leerlingen wat ze zien. Wie herkent deze plekken? Wat zijn de ervaringen van de leerlingen? 1. introductieles: randje Texel 2

3 Afronding (20 minuten) Introduceer de themaplaat. Bespreek met de leerlingen wat erop te zien is en welke woorden erop staan. Maak duidelijk dat dit is waar jullie het de komende tijd over gaan hebben. Maak een begin met de thematafel en hang de themaplaat erboven. De leerlingen mogen de boeken van de thematafel bekijken of een tekening maken bij de themaplaat en/of de brief van Texelse Tim. 1. introductieles: randje Texel 3

4 hallo! ken je me nog? ik ben tim van texel. weet je nog wel? ik was er ook in groep 1 en 2. met droppie water. en koning lollie. ik heb nu een fiets. hij is nieuw. ik kreeg hem toen ik jarig was. als ik heel hard fiets, krijg ik het heel warm. ik ga iets heel leuks doen. ik fiets langs de rand van texel. bij het strand en bij de dijk! heb je daar wel eens gefietst? de dijk is heel scheef. als ik er maar niet af val. nou ja, ik stuur soms wel een brief. dan weet je hoe het gaat. groet van tim

5

6 hallo! kennen jullie me nog? vorig jaar reed ik met mijn fiets kris-kras over texel. langs akkers en weilanden. we hadden het over eten. ik ga weer fietsen. nu helemaal langs het randje van texel! bij het strand en bij de dijk! hebben jullie daar wel eens gefietst? de dijk is super scheef. als ik er maar niet af val. nou ja, ik zal jullie zo nu en dan een briefje sturen. met wat ik allemaal mee maak. groet van tim

7 Randje Texel 3 en 4 2 Duinen en wind filmpje proefje werkblad doe-opdrachten Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat de duinen Texel beschermen tegen overstroming. weten dat de duinen worden gemaakt door de wind. weten dat het helmgras op de duinen het zand vasthoudt. ervaren op een speelse manier dat de wind diverse voorwerpen in beweging kan brengen. kunnen een paar situaties noemen waarin we blij zijn met de wind en een paar situaties waarin we last kunnen hebben van de wind. het helmgras, de duinen, de Waddeneilanden Uitzending van Huisje Boompje Beestje: In de duinen (Te vinden op onder lesmateriaal BO onderbouw duinen lesfilmpjes duinen.) Brief met foto van Texelse Tim Per tafelgroepje: föhn, haarborstel met ijzeren pinnen, bakje droog zand Werkblad 2A of 2B Materialen voor de wind-activiteiten, afhankelijk van de gekozen activiteiten Inleiding + kern: 50 minuten, afronding: 5-60 minuten Vooraf Print de brief van Texelse Tim en vouw hem als een vliegtuigje. Laat dit vliegtuigje ergens in de klas landen, alsof het hiernaartoe is gevlogen vanuit de duinen. Inleiding (25 minuten) De leerkracht/leerlingen vinden een papieren vliegtuigje in de klas. Het is een brief van Texelse Tim. Hij heeft de brief vanuit de duinen naar de leerlingen gestuurd. Brief: Hallo! Ik ben met de fiets op weg. Naar de duinen. Op en af en op en af. Het waait heel hard. Puf, puf, ik ben er moe van! 2. Duinen en wind 7

8 Hoera! Jij vond mijn brief. De wind nam het vliegtuigje mee. De wind kan veel. Hij heeft de duinen gemaakt. De duinen stoppen de zee. Zo kan de zee niet over het land. En blijft mijn huis droog. De zee hoort bij het strand. Niet in de straat. Niet in de school. Ik fiets weer door. De wind duwt in mijn rug. Schrijf je me terug? Groet van Tim Lees samen de brief. Texelse Tim stuurt de brief vanuit de duinen. Wie is er ook wel eens in de duinen geweest? Bespreek kort de eigen ervaringen van de leerlingen. Texelse Tim zegt dat de wind de duinen heeft gemaakt. Hoe zit dat nu eigenlijk? Bekijk de uitzending van Huisje Boompje Beestje: In de duinen. Dit gaat over Texel. Kern (25 minuten) In de uitzending van Huisje Boompje Beestje wordt een proefje gedaan waarin de werking van helmgras wordt nagebootst. Blik met de leerlingen terug op wat ze hebben gezien. Vertel dat de wind het zand van het strand naar de duinen blaast. Het helmgras zorgt ervoor dat het zand in de duinen blijft liggen. Dat kun je nabootsen met het proefje met de föhn en de haarborstel. Laat de leerlingen het proefje nog een keer doen in de klas. Bijvoorbeeld per tafelgroepje. Begeleid het proefje klassikaal: Leg eerst een hoopje droog zand op de tafel. Dit is een duin zonder helmgras. Blaas met de föhn tegen het hoopje aan: het waait in de duinen. Wat gebeurt er? Leg dan de borstel op tafel met de platte kant naar beneden en de pinnen omhoog. Maak opnieuw een hoopje zand maar nu op de pinnen. Die moeten nog boven het zand uitkomen. Dit is een duin met helmgras. Blaas opnieuw met de föhn tegen het duin aan. Wat gebeurt er nu met het zand? Waait het minder snel weg? Of juist sneller? Het helmgras zorgt er dus voor dat het zand in de duinen blijft liggen. 2. Duinen en wind 8

9 Waarom mag je op Texel eigenlijk niet vrij door de duinen lopen en moet je op de paden blijven? Wat zou er gebeuren als je vrij door de duinen zou mogen lopen? Dan zou het helmgras stukgaan en verdwijnen. Dan zou de wind het zand van de duinen weer wegblazen, zouden de duinen de zee niet meer tegenhouden en zou Texel kunnen overstromen. Bovendien zouden de dieren en planten, die in de duinen leven, verstoord worden. Tip, het is natuurlijk ook leuk om eerst het proefje te doen en dan naar het filmpje te kijken. Over de duinen en de wind gaan de leerlingen een werkblad maken. Afhankelijk van het niveau van de leerlingen kan er gekozen worden voor werkblad A of B. Werkblad A: Lees klassikaal de tekst over de duinen en de wind. Bespreek samen de opdracht. De leerlingen knippen de plaatjes en de woorden/tekstjes uit. Ze zoeken de goede plaatjes en tekstjes bij elkaar en plakken ze in de goede kolom. Wanneer de woorden/teksten nog te moeilijk zijn voor de leerlingen, kunnen ook alleen de plaatjes worden gebruikt. Werkblad B: De leerlingen lezen de tekst over de duinen en de wind eerst zelf. Lees het daarna nog een keer klassikaal. De leerlingen schrijven bij elk plaatje op wat er gebeurt. Laat de leerlingen losse woorden of hele zinnen gebruiken, afhankelijk van hun niveau. Bij de plaatjes waarop we blij zijn met de wind, tekenen de leerlingen een blij gezichtje. Bij de plaatjes waarop we niet blij zijn met de wind, tekenen de leerlingen een niet-blij gezichtje. Afronding tijdsduur is afhankelijk van de activiteiten die gekozen worden Bespreek het werkblad. De wind kan dus duinen maken en dingen laten bewegen. Ter afsluiting doen de leerlingen verschillende activiteiten waarin ze zelf ervaren dat de wind dingen kan laten bewegen. 2. Duinen en wind 9

10 Maak een keuze uit de volgende activiteiten: Spelen met ballonnen en donsveertjes Windlinten maken Laat de leerlingen een strook crêpepapier knippen en op een versierde stok of wc-rolletje vastmaken. Molentjes maken Blaasvoetbal Met rietjes, pingpongballetje of wattenbolletje en twee doeltjes van blokken kan een wedstrijd gespeeld worden. Voorwerpen blazen Zeilbootjes in de watertafel Speel Flip de vis Ballonvliegtuigje 2. Duinen en wind 10

11 2. Duinen en wind 11

12 Extra Filmpje: Schooltv Beeldbank: Nederlandse duinen Hoe zijn de duinen in Nederland ontstaan? (Primair onderwijs typ de zoekterm duinen) 2. Duinen en wind 12

13 Randje Texel 3 en 4 2a Werkblad Duinen en wind Samen lezen de duinen en de wind de wind blaast het zand van het strand. de wind blaast het zand op de duinen. op de duinen groeit helmgras. door het helmgras waait het zand in de duinen niet weg. de wind maakt duinen. Daar zijn we blij mee. Zo stroomt de zee niet over Texel. de wind kan nog veel meer. soms zijn we er blij mee. soms niet. 2. Duinen en wind

14 tim is blij tim is niet blij 2. Duinen en wind

15 Randje Texel 3 en 4 2 Knipblad Duinen en wind de boom de molen de muts de vlieger op de fiets op de fiets zee-ziek de zeil-boot 2. Duinen en wind 15

16 Randje Texel 3 en 4 2b Werkblad Duinen en wind Om te lezen De duinen en de wind De wind blaast het zand van het strand. De wind blaast het zand op de duinen. Op de duinen groeit helmgras. Door het helmgras waait het zand in de duinen niet weg. De wind maakt duinen. Daar zijn we blij mee. Zo stroomt de zee niet over Texel. 2. Duinen en wind 16

17 De wind kan nog veel meer. Schrijf op wat je op het plaatje ziet. Waar zijn we blij mee? Zet daar een. Waar zijn we niet blij mee? Zet daar een. 6. Waterwasmachine

18 hallo! ik ben met de fiets op weg. naar de duinen. op en af en op en af. het waait heel hard. puf, puf, ik ben er moe van! hoera! jij vond mijn brief. de wind nam het vliegtuigje mee. de wind kan veel. hij heeft de duinen gemaakt. de duinen stoppen de zee. zo kan de zee niet over het land. en blijft mijn huis droog. de zee hoort bij het strand. niet in de straat. niet in de school. ik fiets weer door. de wind duwt in mijn rug. schrijf je me terug? groet van tim

19

20 Randje Texel 3 en 4 3 Planten en dieren in de duinen Tekenen en plakken met zand Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: kunnen een aantal planten en dieren noemen die in de duinen voorkomen. leven zich in hoe een dier leeft in de duinen. ze kennen de verschillen in leefwijze en het prikkelt hun fantasie. verwerken hun kennis op een creatieve manier. het konijn, de haas, de roofvogel, de lepelaar, de mantelmeeuw, de zilvermeeuw, de stormmeeuw, de kokmeeuw, de meeuwenkolonie, de bergeend, de kiekendief, de vos, het helmgras, de duindoorn Uitzending van Huisje Boompje Beestje: In de duinen (te vinden op onder lesmateriaal BO onderbouw duinen lesfilmpjes duinen) Stevig tekenpapier Tekenmaterialen Droog zand Lijm Platen voor het verhaal 70 minuten Inleiding (20 minuten) Blik kort terug op de vorige les over de duinen en de wind. De leerlingen hebben toen de uitzending van Huisje Boompje Beestje: In de duinen bekeken en het proefje met de haarborstel nog een keer in de klas gedaan. In de uitzending werd ook genoemd welke planten en dieren er in de duinen leven, zoals het helmgras uit de vorige les. Maar welke planten groeien er nog meer? En welke dieren? Wat zijn de eigen ervaringen van de leerlingen? Kern (20 minuten) Bekijk de uitzending van Huisje Boompje Beestje: in de duinen nog een keer. Dit gaat over Texel. Geef de leerlingen een kijkopdracht: welke planten en dieren worden in de uitzending genoemd? Bespreek de uitzending van Huisje Boompje Beestje na. Welke dieren en planten werden er genoemd? Schrijf de namen van de dieren en planten op het bord. In de uitzending is ook een dier genoemd dat in de duinen aan de overkant wel voorkomt, maar op Texel niet (de vos). Weten de leerlingen om welk dier het gaat? Hier kun je een vraagspel van maken: het kan niet 3. Planten en dieren in de duinen 20

21 vliegen, het kan niet zwemmen, het eet eieren en jonge vogels, het heeft een lange staart, rood haar, vier poten, etc. Tot ze het weten. Het volgende verhaal gaat over dieren die in de duinen leven. Lees het verhaal voor en laat de bijbehorende platen zien. Verhaal Konijn Witoor is haar holletje kwijt Vlakbij de zee staan duinen. Veel zand en wat helmgras erop. Maar wat verder van de zee af staan ook duinen. Oudere duinen en die zijn helemaal groen. Ze zijn begroeid met gras, struiken en bloemen. Tussen het gras zitten gaten in de grond. Heeft iemand hier zitten graven? Jazeker! Een konijn. Kijk daar hupt er één. Bruin met een klein wit vlekje op haar oor. Ze snuffelt bij een hol en rent dan weer verder. Naar het volgende hol. Zij graaft een beetje met haar voorpootjes, snuffelt weer en rent verder. Kris kras over het pad. Pas nou maar op konijn! Boven je vliegt een kiekendief. Hij zweeft met zijn grote vleugels wijd uitgespreid door de lucht. Hij is op zoek naar een lekker hapje. En hij lust graag kuikens, muizen en kleine konijntjes. Konijnenvrouwtje Witoor is op zoek naar haar holletje. Zij is een beetje vergeten waar het was. Ze had nog wel wat poepjes bij de ingang achtergelaten zodat ze kon ruiken als ze weer thuis was. Misschien wat hoger op het duin? Witoor klimt tegen het duin op. Pfft, wat is het hier warm in de zon. Aan de andere kant van de duintop, in de schaduw, is het wat koeler. Zij rent weer terug naar de zonnige kant, want daar ruikt het wel weer veel lekkerder naar de bloeiende heideplanten en de kamperfoelie. Wat groeien hier ook veel prikstekels. Daar moet ze ook goed voor uitkijken. Aan het eind van de zomer groeien daar van die mooie oranje besjes aan. Duindoornbessen. Maar Witoor vindt die niet lekker. Veel te zuur. Mensen maken daar wel sap van. Ook van bramen. Ja, hier in de buurt moet haar holletje toch zijn. Dit hoekje om en... hé! Wat is dat nou? Daar zit een grote dikke eend in het hol. Op eieren. Een duineend. De mensen noemen haar een bergeend. Wel een beetje gek. De eend hapt met haar snavel naar Witoor. Zij heeft een leeg konijnenhol gebruikt om haar nest in te maken. Ze vindt het helemaal niet leuk dat het konijn zo dichtbij komt. Het is gelukkig niet het hol van Witoor. Die ruikt al dat ze een eindje verder woont. Ze graaft haar holletje open en wipt naar binnen. Daar zitten haar kleine kindjes al te wachten. Ze willen graag bij hun moeder drinken. Ze hebben heel erge honger. En weet je hoeveel het er zijn? Niet 1, niet 2, niet 3, niet 4, maar 5 kleine konijntjes! 3. Planten en dieren in de duinen 21

22 Afronding (30 minuten) Laat de leerlingen een duintekening maken, waarop ze later verschillende planten en dieren tekenen die in de duinen voorkomen. De stukken waar ze zand getekend hebben, kunnen ze insmeren met sterke lijm en bestrooien met zand. Hang de zandtekeningen als ze droog zijn naast elkaar. Zo vormen ze een hele duinenrij. De leerlingen kunnen ook één grote groepstekening maken, bijvoorbeeld op een stuk behang. Extra Onderzoeken: Bekijk verschillende soorten zand met een loep. Excursies: Ga met Staatsbosbeheer op excursie naar de meeuwenkolonie. Mei/juni. Neem contact op met de receptie van Ecomare over de mogelijkheden en de kosten. Ga zelf op insectenjacht in de duinen met loeppotjes. In de Slufter mag je van de paden af. Ga zelf bramen plukken. Eind augustus/september mag je in de Muy van de paden af. Lessen: Meeuwen knutselen. Ga naar lesmateriaal BO onderbouw duinen 7. Een meeuwenkolonie. Werkblad. Ga naar lesmateriaal BO onderbouw duinen 5. Wat leeft er in de duinen? 3. Planten en dieren in de duinen 22

23 plaat 3. Planten en dieren in de duinen 23

24 plaat 3. Planten en dieren in de duinen 24

25 plaat 3. Planten en dieren in de duinen 25

26 Randje Texel 3 en 4 4 De Noordzee en het strand Excursie Ecomare filmpje Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: zoeken op het strand naar aanspoelsels van dieren, planten en afval. kunnen een aantal dieren noemen die in zee leven. kunnen een aantal dieren uit zee herkennen. de bruinvis, de kwal, de heremietkreeft, de garnaal, de mossel, de zeester, het plankton, de paardenanemoon, de haring, de krab, jutten, de flessenpost Fles met daarin wat schelpen en een brief met een foto van Texelse Tim op het strand Plaatjes van dieren die in zee leven: bruinvis, kwal, heremietkreeft, garnaal, mossel, zeester, plankton, paardenanemoon, haring Uitzending van Huisje Boompje Beestje: Aan het strand (te vinden op onder lesmateriaal BO onderbouw strand en zee lesfilmpjes strand en zee) 205 minuten Inleiding (10 minuten) De leerkracht heeft de flessenpost van Texelse Tim gevonden. Lees samen de brief: hallo! daar ben ik weer. ik ben met mijn fiets op het strand. niet met de fiets in de zee. de zee is zout. mijn fiets zou dan roesten. weet je wat ik vond? een schelp, een mooie steen en een fles. een lege fles. daar stopte ik de brief in. wie vond hem? jij? of de juf? of de meester? ik ga weer jutten! wat ligt er nog meer op het strand? groet van Tim Houd een kort klassengesprek naar aanleiding van de brief. Hierbij kunnen de volgende vragen worden gesteld: Wie gaat er wel eens naar het strand? Wat doen de leerlingen op het strand? 4. De Noordzee en het strand 26

27 Wie gaat er wel eens schelpen zoeken? Bekijk samen de schelpen. Wat zijn schelpen eigenlijk? Schelpen zijn de resten van een schelpdier. Schelpdieren leven in of op de bodem van de zee. Als het dier dood gaat, blijft de schelp over. Die kan dan aanspoelen op het strand. Welke dierenresten kun je nog meer op het strand vinden? Bijvoorbeeld: veren, krabbenpoten of krabbenschildjes, poep, botten, eieren van wulken (zeeslakken), haaien of van roggen. Kern (180 minuten of 20 minuten) Doe met de klas het buitenprogramma zwerfafval op het strand van Ecomare. Spel als alternatief of verwerking: Laat de plaatjes van een aantal zeedieren zien en kijk of de leerlingen weten hoe ze heten. Laat de verschillen benoemen. Speel een raadspelletje over zeedieren door een dier in gedachte te nemen en te omschrijven. De anderen raden om welk dier het gaat. Bijvoorbeeld: Ik ken een dier dat met scharen stukjes van een dode vis afknipt en in zijn bek stopt. (krab) Ik ken een dier dat de vorm van een ster heeft. (zeester) Ik ken een dier dat in een slakkenhuisje woont. (heremietkreeft) Etc. Afronding (15 minuten) Bekijk het filmpje van Huisje Boompje Beestje: Aan het strand. Dit gaat over Texel. Extra Website: lesmateriaal BO onderbouw, strand en zee Les 2: Het strand. Werkblad over strandvondsten. Les 3: Strand en duinen maken in de zandtafel. Les 4: Doosje versieren. Creatief met schelpen. Les 5: Wat is jutten. Jutverhaal maken. Excursie: Bezoek het Maritiem en juttersmuseum Kaap Skil en reserveer de juttersverhalen. Bezoek Ecomare. 4. De Noordzee en het strand 27

28 Thematafel: Laat de leerlingen eigen gejutte dingen meenemen voor de thematafel. Of met een zoekkaart (zie uitzoeken wat het is. Filmpjes : Zie lesmateriaal BO onderbouw strand en zee, in een apart kader: Het zandkasteel Ko de Kreeft versiert zijn huisje Zeekat op jacht Plankton Zeediertjes vangen 4. De Noordzee en het strand 28

29 hallo! daar ben ik weer. ik ben met mijn fiets op het strand. niet met de fiets in de zee. de zee is zout. mijn fiets zou dan roesten. weet je wat ik vond? een schelp, een mooie steen en een fles. een lege fles. daar stopte ik de brief in. wie vond hem? jij? of de juf? of de meester? ik ga weer jutten! wat ligt er nog meer op het strand? groet van tim

30

31 bruinvis 4. De Noordzee en het strand 31

32 kwal 4. De Noordzee en het strand 32

33 heremietkreeft 4. De Noordzee en het strand 33

34 garnaal op mossel 4. De Noordzee en het strand 34

35 zeester 4. De Noordzee en het strand 35

36 plankton 4. De Noordzee en het strand 36

37 haring 4. De Noordzee en het strand 37

38 paardeanemoon 4. De Noordzee en het strand 38

39 Randje Texel 3 en 4 5 Zout water - zoet water Proefje werkblad Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: weten dat zeewater zout is. weten dat het water in sloten en vijvers niet zout is, maar dat we dit water zoet water noemen. onderzoeken of een bloem kan blijven leven in zout water. weten dat in de zee andere dieren leven dan in de sloot of de vijver en dat ze niet zomaar van leefgebied kunnen wisselen. zout water, zoet water Per groepje: 2 glazen (jam)potjes Een kan/fles water 2 etiketten Zout Eetlepel 2 bloemen Voor elke leerling: Werkblad 5 Schaar, lijm, pen/potlood Duur 50 minuten Inleiding (10 minuten) Blik kort terug op de vorige les. Deze les ging over dieren die in zee leven en aanspoelsels die je op het strand kunt vinden. Behalve de zee zijn er op Texel ook sloten en vijvers. In groep 1/2 hebben de leerlingen het met Texelse Tim over water gehad. In één van de lessen hebben ze toen gevist in een vijver of een sloot. Welke dieren hebben ze toen gevangen? Zaten in de vijver of de sloot dezelfde dieren als in de zee? Zouden deze slootdieren ook in zee kunnen leven? Bespreek dat het water in de zee anders is, dan het water in een sloot of een vijver (of een meer). Het smaakt ook anders. Hoe? Waarschijnlijk weten veel leerlingen wel dat zeewater zout smaakt. Het water in de sloot of de vijver smaakt niet zout. Dat water noemen we zoet. In deze les gaan de leerlingen het verschil onderzoeken tussen zout zeewater en zoet (sloot)water. Maak op het bord twee kolommen. Schrijf in de ene kolom zoet (of zoet water ) en in de andere kolom zout (of zout water ). 5. Zout water - zoet water 39

40 Kern (30 minuten) Laat elk groepje de woorden zout en zoet overnemen op de etiketten. Vervolgens vullen ze de twee (jam)potjes met water. Op het ene potje plakken ze het etiket met zout en op het andere potje het etiket met zoet. In het potje waar zout op staat doen de leerlingen twee volle eetlepels zout. Goed doorroeren. Wat gebeurt er? (Het zout lost op.) Laat de leerlingen een klein beetje uit beide glazen proeven, door hun vinger erin te steken en af te likken. Hoe proeft het? Smaakt het zoete water echt zoet, net als limonade? Welk water drinken wij? De leerlingen mogen in elk glas een bloem zetten. Laat de leerlingen voorspellen wat er met de bloemen zal gebeuren. Hoe zal dat komen? Deel het werkblad uit. Lees samen het versje over de zee. Bespreek vervolgens de opdracht. Op het werkblad staan twee kolommen, zoals die ook op het bord staan. In de kolommen komen dingen te staan die met zoet water, of met zout water te maken hebben. Bedenk eerst samen wat woorden en schrijf die in de juiste kolom op het bord. De leerlingen schrijven de woorden van het bord over op hun werkblad. Daarna gaan de leerlingen zelf verder met het werkblad. Voorbeelden van woorden zijn: zee, sloot, vijver, meer, rivier, schelp, dolfijn, walvis, garnaal, zeewier, kraan, drinken, bloemen, regen, plas, slak, etc. De leerlingen kunnen wat ze zelf bedenken in de kolommen schrijven of tekenen, afhankelijk van hun niveau. Ook kunnen ze de plaatjes die onderaan het werkblad staan uitknippen en in de juiste kolom plakken. Laat ze eventueel bij de plaatjes schrijven wat het is. Afronding (15 minuten) Bespreek het werkblad na en vul de tabel op het bord verder in. Kijk regelmatig samen naar de bloemen. Bespreek wat er gebeurt en hoe dit komt. Deze bloemen kunnen dus niet tegen zout. Extra Creatief Schrijf met vetkrijt de woorden zout en zoet op twee grote vellen papier. Teken er dieren omheen die in het zoute water of het zoete water leven. Beschilder de vellen papier vervolgens met blauwe ecoline. 5. Zout water - zoet water 40

41 Randje Texel 3 en 4 5 Werkblad Zout water zoet water Om te lezen een versje over zee: als ik de wereld maken kon, dan maakte ik geen zoute zee. ik deed er limonade in en de hele buurt dronk mee. Zout water Zoet water 5. Zout water - zoet water 41

42 Randje Texel 3 en 4 6 De waddendijk Kringgesprek werkblad meten Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat Texel tussen de Waddenzee en de Noordzee in ligt. weten dat de duinen ons beschermen tegen overstroming door de Noordzee en de dijk tegen overstroming door de Waddenzee. weten dat aan de Noordzee kant strand is en aan de Waddenzee kant wad is. bedenken een oplossing voor het meten van gebogen lijnen. kunnen van twee gebogen lijnen aangeven welke het langst is (en eventueel hoe groot het verschil in cm is). onderzoeken wat langer is: de duinenrij of de dijk van Texel. de Waddenzee, de Noordzee, de dijk, de duinenrij Brief van Texelse Tim Werkblad 6A: De waddendijk (voor elke leerling en nog wat extra voor de meetopdracht). Werkblad 6B: Zeeduizendpoten Wol of dun touw Kleine blokjes (bijvoorbeeld van een kubieke centimeter) Flexibel meetlint Scharen Linialen Foto van wadpierenpoephoopje 40 minuten Inleiding (10 minuten) Lees de brief van Texelse Tim voor (of laat hem lezen door een leerling): Hoi! Ik ben al heel ver op mijn fiets. Ik ging de hoek om bij de vuurtoren. Eerst waren er duinen. Maar toen kwam er een dijk. Van steen en asfalt. De zee is hier anders. De golven niet zo hoog. Het strand is van modder. Er ligt een schelp op de dijk. Daar nog één. Wat veel! Een meeuw gooit ze stuk. Ik pas op dat mijn band niet lek gaat. Dag! Tim 6. De waddendijk 42

43 Blik met de leerlingen terug op de lessen over de duinen en het strand. Teken schematisch een kaart/de vorm van Texel op het bord. Wijs aan dat de duinen en het strand aan de ene kant van Texel liggen (de westkant). De zee aan die kant noemen we de Noordzee. De duinen houden aan deze kant het water van de Noordzee tegen en zorgen ervoor dat Texel niet overstroomt. Schrijf aan deze kant van Texel de woorden: Noordzee (of noord-zee) duinen (of duin) strand Texel is een eiland, dus helemaal omringd door zee. De zee aan de andere kant van Texel is veel minder diep dan de Noordzee. Deze zee noemen we de Waddenzee. Schrijf aan deze kant van Texel het woord: Waddenzee (of wadden-zee) Randje Texel 3 en 4 6a Werkblad De waddendijk Aan deze kant van Texel zijn geen duinen. Hoe zorgen we ervoor dat Texel dan toch niet overstroomt? Aan deze kant van Texel hebben de mensen een dijk gebouwd. Een soort duin van stenen en asfalt. de kaart van Texel schrijf elk woord op de goede plek: de dijk, de duinen, de Noordzee, het wad, de Waddenzee, het strand. Kleur de dijk grijs. Kleur de duinen groen. Schrijf onder het woord Waddenzee het woord: dijk. Is er aan deze kant van Texel dan geen strand? Nee, niet echt. Het is daar veel modderiger. Dit noemen we het wad. Schrijf onder het woord dijk het woord: wad. 6. De waddendijk 47 Deze les gaat over de dijk en de duinen. Deel het werkblad De waddendijk uit. Laat de leerlingen de woorden overschrijven op het werkblad. De duinen kleuren ze groen. De dijk grijs. Kern (20 minuten) Op Texel hebben we dus aan de ene kant duinen die ervoor zorgen dat Texel niet overstroomt en aan de andere kant de dijk. Geef de leerlingen de opdracht om met behulp van het werkblad uit te zoeken wat langer is: de duinenrij of de dijk? Laat de leerlingen zelf bedenken hoe ze dit zouden kunnen meten. Hierbij mogen ze overleggen. Houd wat extra werkbladen achter de hand, voor het geval de leerlingen erin willen knippen. Geef eventueel (afhankelijk van het niveau van de leerlingen) ook de opdracht om de lengtes van de dijk en de duinen te meten in centimeters en uit te rekenen hoe groot het verschil in lengte is. 6. De waddendijk 43

44 Leerlingen die er veel moeite mee hebben, kunnen op weg geholpen worden door verschillende hulpmaterialen aan te bieden, zoals touwtjes, kleine blokjes, of een flexibel meetlint. Leerlingen die snel klaar zijn, kunnen de opdracht krijgen om nog een andere oplossing te bedenken voor het meten, of ze kunnen dezelfde opdracht uitvoeren met het werkblad Zeeduizendpoten. Afronding (10 minuten) Bespreek of het is gelukt de duinen en de dijk te meten. Met een liniaal gaat dit lastig, want de duinen en de dijk zijn niet recht. Welke oplossingen hebben de leerlingen bedacht? Hoe lang is de dijk op het kaartje? En hoe lang de duinenrij? Hoe groot is het verschil? Wat is het langst? Voorbeelden van mogelijke oplossingen: Touwtjes: Meet de duinenrij en de dijk met twee touwtjes en vergelijk de lengtes van de touwtjes. Vervolgens kunnen de touwtjes eventueel gemeten worden met een liniaal. Blokjes: Bedek de duinen en de dijk met kleine blokjes. Waar liggen er meer? Als je blokjes neemt van een kubieke centimeter, kun je zo ook de lengtes in centimeters bepalen. Knippen: Knip de duinenrij en de dijk in stukjes en maak ze zo recht. Vergelijk of meet met een liniaal. Vingers: Gebruik de breedte van de wijsvinger om te meten. Hoeveel keer past de breedte van die vinger in de lengte van de dijk en van de duinenrij? Flexibel meetlint. Randje Texel 3 en 4 6b Werkblad Zeeduizendpoten Op het werkblad Zeeduizendpoten zijn twee door elkaar gekronkelde zeeduizendpoten te zien omringd door wadslakjes. Deze dieren leven in de bodem van de Waddenzee. Dit werkblad kan gebruikt worden om eenzelfde soort meetopdracht mee uit te voeren, bijvoorbeeld voor leerlingen die snel klaar zijn, of na afloop met de hele klas. Laat de foto van het wadpierenpoephoopje zien. Laat de leerlingen bedenken wat dit zou kunnen zijn. Vertel dat het antwoord wordt gegeven in de volgende les. 6. De waddendijk De waddendijk 44

45 hoi! ik ben al heel ver op mijn fiets. ik ging de hoek om bij de vuurtoren. eerst waren er duinen. maar toen kwam er een dijk. van steen en asfalt. de zee is hier anders. de golven niet zo hoog. het strand is van modder. er ligt een schelp op de dijk. daar nog één. Wat veel! een meeuw gooit ze stuk. ik pas op dat mijn band niet lek gaat. dag! tim

46

47 Randje Texel 3 en 4 6a Werkblad De waddendijk de kaart van Texel schrijf elk woord op de goede plek: de dijk, de duinen, de Noordzee, het wad, de Waddenzee, het strand. kleur de dijk grijs. kleur de duinen groen. 6. De waddendijk 47

48 Wat is het langst? De dijk of de duinen? 6. De waddendijk 48

49 Randje Texel 3 en 4 6b Werkblad Zeeduizendpoten 6. De waddendijk 49

50

51 Randje Texel 3 en 4 7 Het wad Filmpje wadexcursie spel Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat er veel dieren in de Waddenzee leven. weten dat veel vogels voor hun voedsel afhankelijk zijn van het wad. gaan wadlopen. zoeken naar dieren op/in het wad. ervaren hoe het is om als wadvogel voedsel te zoeken in het wad. kennen de begrippen: eb, vloed, hoogwater, laagwater. het wad, de Waddenzee, wadlopen, eb, vloed, hoogwater, laagwater Foto van wadpierenpoephoopje uit de vorige les Uitzending van Huisje Boompje Beestje: Op het wad Te vinden op onder lesmateriaal BO onderbouw wadden lesfilmpjes wadden. Digitaal schoolbord (of computer met beamer) Per tafelgroepje: Grote platte bak gevuld met zand en water 10 knikkers Stopwatch Blinddoek 235 minuten (inclusief wadprogramma) Vooraf Boek het wadprogramma Krassekeet bij Ecomare. Zorg voor vervoer en voldoende extra begeleiding. Inleiding (20 minuten, inclusief filmpje) Blik terug op de vorige les. Laat de foto van het wadpierenpoephoopje nogmaals zien. Wat denken de leerlingen dat dit voorstelt? Bespreek wat het is. Wie is er wel eens op het wad geweest? Wat zijn de ervaringen van de leerlingen? Bekijk samen de uitzending van Huisje Boompje Beestje: Op het wad. Kern (wadprogramma + reistijd: 180 minuten, spel: 20 minuten) Wadprogramma Krassekeet: Ontdek (met Ecomare) het wad en de dieren die er leven. Wadvogel voelspel: (als alternatief of verwerking) In het filmpje van Huisje Boompje Beestje en tijdens het wadprogramma hebben de leerlingen gezien dat veel vogels hun voedsel zoeken op het wad. Bespreek met de leerlingen welke dieren zoal gegeten worden door 7. Het wad 51

52 wadvogels. Bijvoorbeeld: wormen, schelpdieren, krabben, visjes en garnalen. Deze dieren willen natuurlijk niet opgegeten worden. Daarom verstoppen ze zich in de modder. Ze zijn er wél,maar je ziet ze niet! De vogels kunnen hun voedsel dus niet zien. Daarom prikken ze met hun snavel in de bodem en voelen zo waar wat te eten zit. De platte bak met zand en water stelt de wadbodem voor. In de bak zitten knikkers verstopt. Dat zijn schelpdieren. De leerlingen gaan uit de bak zo snel mogelijk tien knikkers vissen. Dat gaat als volgt: Eén leerling krijgt een blinddoek voor. Met één vinger (de snavel) prikt hij in de modder. Een andere leerling houdt de tijd bij met een stopwatch. Hoelang duurt het totdat alle knikkers gevonden zijn? Na elke beurt worden de knikkers weer in de modderbak verstopt en begint het knikkerspel opnieuw. Afronding (15 minuten) De Waddenzee is een heel bijzondere zee. Tijdens het wadprogramma hebben de leerlingen gelopen op het wad. Lopen over de bodem van de zee! Er leven heel veel dieren in de bodem en dit is weer voedsel voor de vogels. Wadlopen en voedsel zoeken kan op het wad, doordat met eb het water wegtrekt. Tijdens laagwater is het water op zijn laagst. Daarna is het vloed en komt het water weer op. Het moment waarop het water op zijn hoogst is noemen we hoogwater. Bespreek met de leerlingen de begrippen eb, vloed, hoogwater en laagwater en schrijf ze op het bord. Speel het eb-en-vloed-spel : Bedenk samen met de leerlingen bij elk begrip een beweging, bijvoorbeeld: Laagwater: een loopbeweging; wadlopen Eb: een beweging omlaag met de armen en door de hurken zakken Hoogwater: een zwembeweging Vloed: een beweging omhoog met de armen en vanuit hurkzit omhoog komen. Speel het spel zoals commando pinkelen, maar gebruik in plaats van het woord commando de woorden Tim zegt. Bijvoorbeeld, als er wordt gezegd Tim zegt: het is eb, dan maken alle leerlingen een beweging met de armen omhoog, als er wordt gezegd Tim zegt: het is hoogwater, dan maken ze een zwembeweging, etc. Maar als er alleen wordt gezegd het is eb dan moeten de leerlingen stil blijven staan. 7. Het wad 52

53 Extra Website: lesmateriaal BO onderbouw, wadden Les 1: Dieren op het wad. Via een spel kennismaken met waddieren en hun kenmerken. Les 3: Schatten van het wad. Voel wat van het wad komt en wat niet. Les 4: Memorie met wadgeluiden. Zoek de geluiden van wadvoorwerpen bij elkaar. 7. Het wad 53

54 Randje Texel 3 en 4 8 Thema-afsluiting: scheur en plak je eigen eiland scheuren en plakken Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: verwerken de informatie uit de voorgaande lessen in een fantasievol product. weten welke verschillende landschappen er op een eiland voor kunnen komen. vogelvlucht, landschappen Oude kleurrijke tijdschriften Stevig papier op A4-formaat, of A3-formaat als er in groepjes wordt gewerkt Per leerling een schaar en plaksel 65 minuten Inleiding (5 minuten) Kern (30 minuten) De leerlingen ontvangen weer een brief van Texelse Tim: Hallo! Ik ben weer thuis hoor. Klaar met mijn rondje, randje Texel! Op de fiets. Langs duinen, strand en dijk en wad. De vuurtoren en de boot. Noordzee en Waddenzee. Wind mee en wind tegen. Ik zag veel vogels. Die zien Texel mooi vanuit de lucht. Alles in één keer. Dat wil ik ook wel eens zien. Maak je dat voor mij? Texel van uit de lucht? Bedankt Groet Tim De leerlingen gaan een eiland maken van papier, van bovenaf gezien, zoals de vogels in de lucht het zien. Dit kan individueel of in groepjes. Verschillende plekken/landschappen krijgen verschillende kleuren, bijvoorbeeld: geel voor het strand. Bedenk samen met de leerlingen welke plekken/landschappen er op het eiland moeten komen en welke kleuren daarvoor gebruikt zouden kunnen worden. Bijvoorbeeld: 8. Thema-afsluiting: scheur en plak je eigen eiland 54

55 Strand: Duinen: Zee: Dijk: Wad: Dorp: Bos: Weiland: Zoet water: geel oranje lichtblauw grijs bruin rood donkergroen lichtgroen donkerblauw De leerlingen scheuren stukjes gekleurd papier uit de tijdschriften. Vervolgens tekenen de leerlingen op het witte papier globaal de omtrekken van het eiland. Ze geven met potlood aan waar strand is, duinen, de zee, de dijk, het wad, een dorp, bos, weiland, slootjes, etc. Deze vlakken vullen ze met de gekleurde stukjes papier. Tot slot voegen de leerlingen nog wat weggetjes en getekende of geknipte icoontjes toe. Kerkjes, campings, zwembaden, bootjes, vuurtoren, etc. Afronding (30 minuten) Laat de leerlingen een naam bedenken voor hun eiland. Vervolgens presenteren ze hun eiland aan elkaar. Dit kunnen ze doen door een toeristisch praatje te houden over hun eiland. Kom deze zomer naar Duindinges, want bij ons kun je heerlijk... Variatie op deze les: Laat de leerlingen op een wat groter stuk karton een eiland maken met hoogteverschillen. Met papier-maché. 8. Thema-afsluiting: scheur en plak je eigen eiland 55

56 hallo! ik ben weer thuis hoor. klaar met mijn rondje, randje texel! op de fiets. langs duinen, strand en dijk en wad. de vuurtoren en de boot. noordzee en waddenzee. wind mee en wind tegen. ik zag veel vogels. die zien Texel mooi vanuit de lucht. alles in één keer. dat wil ik ook wel eens zien. maak je dat voor mij? texel van uit de lucht? bedankt groet tim

57

De waddendijk. Kringgesprek werkblad meten

De waddendijk. Kringgesprek werkblad meten Randje Texel 6 De waddendijk Kringgesprek werkblad meten Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat Texel tussen de Waddenzee en de Noordzee in ligt. weten dat de duinen ons beschermen tegen

Nadere informatie

Texel (5 minuten) Het eiland Texel Op Texel schijnt de zon langer, regent het minder en waait het meer dan in de rest van Nederland. D. C........ D. K... D. W... O........ D.. H..... D.. B... O.........

Nadere informatie

Het g e h e i m van de w

Het g e h e i m van de w Lessenserie over een bijzonder natuurgebied 3 8 natuur- en Het g e h e i m van de w Mieke Bon De Waddenzee... Wadlopen, zeilen, zeehon- & Janneke Bakker den spotten, de eilanden ontdekken, een weekendje

Nadere informatie

Lespakket Strandvondsten

Lespakket Strandvondsten Lespakket Strandvondsten Instructieblad groep 1 & 2 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op www.rotterdam.nl/lesmateriaalnatuuronderwijs - Instructieblad groep 1 & 2 - Materialen van het pakket:

Nadere informatie

Wadden. Wat eet ik vanavond? Spelcircuit - quiz. VO onderbouw

Wadden. Wat eet ik vanavond? Spelcircuit - quiz. VO onderbouw Wadden VO onderbouw Wat eet ik vanavond? Spelcircuit - quiz Doel: Materialen: De leerlingen maken kennis met het wad, de dieren en planten die er leven en ondervinden wie wie eet. - Foto wadpierenhoopje

Nadere informatie

Les met werkblad - biologie

Les met werkblad - biologie Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen hebben na de deze les een idee hoe het is om te wadlopen. Ze weten wat ze onderweg tegen kunnen komen. Materialen: - Werkblad 5: Wadlopen - Platte bak (minimaal

Nadere informatie

Uitsterven of wegwezen

Uitsterven of wegwezen Klimaatverandering 7 en 8 5 Uitsterven of wegwezen Voedselwebspel Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: kennen een aantal oorzaken waardoor dieren uitsterven of verdwijnen, waaronder de klimaatverandering.

Nadere informatie

Visje,visje, in de sloot. Waterdiertjes vangen en bekijken

Visje,visje, in de sloot. Waterdiertjes vangen en bekijken Water 1 en 2 5 Visje,visje, in de sloot Waterdiertjes vangen en bekijken Doelen Begrippen Materialen Duur Inleiding (10 minuten) De leerlingen: ontdekken dat er in de sloot behalve eenden ook andere dieren

Nadere informatie

Planten en dieren in de duinen. Interactief verhaal

Planten en dieren in de duinen. Interactief verhaal Interactief verhaal Doel: Leerlingen kennen na de les een aantal belangrijke eigenschappen van planten en dieren. Konijnen leven, hazen niet. Konijnen zijn sprinters, hazen zijn lange afstand renners.

Nadere informatie

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken.

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken. Kreeftachtigen Er zijn veel verschillende soorten kreeftachtigen. Van ieder soort leven er vaak zeer grote aantallen in zee. Kreeftachtigen zijn bijvoorbeeld de roeipootkreeftjes, de zeepissebedden en

Nadere informatie

Opdrachtkaarten Lente

Opdrachtkaarten Lente Zandspoor Opdrachtkaarten Lente Zandspoor Opdrachtkaarten Lente Je onderzoekt straks in het duingebied allerlei dingen die met zand te maken hebben. De materialen die daarvoor nodig zijn, zitten in de

Nadere informatie

Voedselweb van strand en zee

Voedselweb van strand en zee Spel Doel: Materialen: Groepsgrootte: Duur: De leerlingen leren dat verschillende zeedieren en planten van elkaar afhankelijk zijn, doordat ze elkaar eten. Alle dieren en planten zijn met elkaar verbonden,

Nadere informatie

Duinen en mensen. In zes groepjes wordt de discussie voorbereid. De discussie is klassikaal.

Duinen en mensen. In zes groepjes wordt de discussie voorbereid. De discussie is klassikaal. 2 en mensen Rollenspel Doel: Leerlingen kunnen argumenten noemen voor of tegen het openstellen van de duinen voor vrij wandelen. Ze kunnen zich inleven, in de rol van dierbeschermer, plantbeschermer, dijkwacht,

Nadere informatie

Klassengesprek - knutselen. Open de envelop, laat de foto zien en lees samen de brief:

Klassengesprek - knutselen. Open de envelop, laat de foto zien en lees samen de brief: Tim eet op Texel 3 en 4 6 Afval Klassengesprek - knutselen Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: beseffen dat er veel voedsel weggegooid wordt. beseffen dat verpakkingsmateriaal van voedsel veel

Nadere informatie

Ontdekkingstocht duin, bos en strand

Ontdekkingstocht duin, bos en strand Ontdekkingstocht duin, bos en strand Opdracht 1 Het noorden van de kaart Start deze ontdekkingstocht op de parkeerplaats van Ecomare. Om te weten of je goed loopt, is het belangrijk dat je de kaart goed

Nadere informatie

DOCENT. Thema: Water BEESTJES IN DE SLOOT. groep 1 en 2. Stadshagen

DOCENT. Thema: Water BEESTJES IN DE SLOOT. groep 1 en 2. Stadshagen In en rondom is veel water te vinden, zoals slootjes, weteringen maar ook het Zwarte Water en de Millingerplas. In het thema water gaan de kleuters onderzoeken welke dieren er in en rondom het water bij

Nadere informatie

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark NME-leerroute Kabouters in het Westerpark 1 Groep Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen In het Westerpark woont een kaboutervolk. Dat weten niet zoveel mensen, maar voor deze ene keer hebben

Nadere informatie

Mamma vliegt steeds hoger.

Mamma vliegt steeds hoger. MEEUWTJE Meeuwtje is het verhaal van een jonge meeuw die zijn leefwereld verkent. Zijn moeder helpt hem daarbij, vooral door aan het eind van de dag nog eens na te gaan wat er allemaal voor dieren, kleuren

Nadere informatie

WERKBUNDEL SEAFRONT ZEEBRUGGE Niveau 2 (3-6 de leerjaar)

WERKBUNDEL SEAFRONT ZEEBRUGGE Niveau 2 (3-6 de leerjaar) GEBOUW 1 1. De cyclus van water 1.1 Vul de volgende tekst aan. Maak gebruik van onderstaande woorden: rivieren wolken zee regen afkoeling zon beken ondergronds wind 1. Water verdampt door de warmte van

Nadere informatie

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie

Noach. moest een ark gaan bouwen. 2009 Ans Heij - de Boer / www.bijbelidee.nl

Noach. moest een ark gaan bouwen. 2009 Ans Heij - de Boer / www.bijbelidee.nl Noach moest een ark gaan bouwen 2009 Ans Heij - de Boer / www.bijbelidee.nl 1 2 De ark van Noach Vouw een ( bruin) vel karton dubbel. Vouw de beide zijkanten 3 cm om. Plak deze plakstroken (A) tegen de

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGEN WERKBLAD LESBRIEF 3: VLIEGEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 3) Vliegen Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Ontwerp een vliegmachine Proefvliegen: drijven op

Nadere informatie

WIE EET WAT OP HET WAD

WIE EET WAT OP HET WAD Waddenzee De prachtige kleuren, de zilte geuren en de geluiden van de vele vogels, maken de Waddenzee voor veel mensen tot een geliefd gebied. Maar niet alleen mensen vinden het fijn om daar te zijn, voor

Nadere informatie

De planeten Reis door het zonnestelsel

De planeten Reis door het zonnestelsel De planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 1-2 01 tijdsduur 40 minuten kerndoelen 1, 46 en 54 lesdoelen De leerling: (her)kent de namen van de acht planeten weet dat de planeten om de zon draaien kan

Nadere informatie

Klassengesprek - excursie

Klassengesprek - excursie 5 Klassengesprek - excursie Doelen Materialen Duur De leerlingen: herkennen verschillende dieren uit hun omgeving. weten dat er diereneters, planteneters en alleseters zijn. observeren het gedrag van dieren.

Nadere informatie

Natuurtentoonstelling

Natuurtentoonstelling Natuurtentoonstelling We gaan schilderijlijstjes maken. Knip elk een rechthoekige lijst uit een vel A4-papier. Daarna mag je jouw lijst versieren met kleurpotloden, verf, wascokrijt of ander materiaal.

Nadere informatie

MENU. Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! 1. Help de boom - groep 1 t/m 4 (hoofdopdracht)

MENU. Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! 1. Help de boom - groep 1 t/m 4 (hoofdopdracht) MENU Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! In deze bijlage wordt het menu voor het tekenevenement beknopt weergegeven. Per opdracht leest u: - het idee van de opdracht - de duur hiervan - de daarbij

Nadere informatie

Arie Aardvarken. Lesbrief. Tips

Arie Aardvarken. Lesbrief. Tips Lesbrief Arie Aardvarken In Naturalis ontmoet u met uw groep Arie Aardvarken. Hij laat uw leerlingen ontdekken dat dieren heel handig in elkaar zitten. Het museumbezoek bestaat uit een interactieve rondleiding

Nadere informatie

Lessuggesties voor groep 3 & 4

Lessuggesties voor groep 3 & 4 Lessuggesties voor groep 3 & 4 1 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/downloadslesmateriaal - Leskaarten met lessuggesties groep 3 & 4 - Materialen van het pakket: Leskaart

Nadere informatie

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron!

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Energie 5 en 6 3 Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Filmpjes werkblad Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat fossiele brandstoffen hele oude resten van planten zijn. kunnen een

Nadere informatie

Over haaien, vissen en bruinvissen. Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen.

Over haaien, vissen en bruinvissen. Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen. VO Werkblad Doel: Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen. Materialen: - Werkblad 3: - Potlood - Filmpjes: Dolfijnen, bruinvissen en vissen. De filmpjes zijn te vinden

Nadere informatie

Arie Aardvarken. Lesbrief

Arie Aardvarken. Lesbrief Arie Aardvarken Lesbrief Arie Aardvarken Lesbrief In Naturalis ontmoet u met uw groep Arie Aardvarken. Hij laat uw leerlingen ontdekken dat dieren heel handig in elkaar zitten. Het museumbezoek bestaat

Nadere informatie

Eigen eiland. laat de leerlingen zelf een begrippenlijstje maken met woorden die ze tegenkomen en niet kennen.

Eigen eiland. laat de leerlingen zelf een begrippenlijstje maken met woorden die ze tegenkomen en niet kennen. 7 en 8 Verhalend ontwerp Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: passen alle opgedane kennis van de afgelopen jaren toe op hun eigen duurzaam te ontwikkelen eiland. denken na over duurzame omgang

Nadere informatie

Op het strand. Ben jij ook wel eens aan zee geweest? En heb je toen ook schelpen gezocht? Waar was jij in de vakantie? Ik was. mesheft.

Op het strand. Ben jij ook wel eens aan zee geweest? En heb je toen ook schelpen gezocht? Waar was jij in de vakantie? Ik was. mesheft. Op het strand Els en Tim zijn terug. Ze zijn op vakantie geweest. Helemaal naar Frankrijk. Ze hebben daar gespeeld met nieuwe vriendjes. Ook hebben ze gezwommen in zee. Op het strand lagen mooie schelpen.

Nadere informatie

Lessuggesties creatieve lessen groep 1-2. Onderwaterwereld tekenen. Over de lessuggesties. Nodig: Voorbereiding: Uitvoering:

Lessuggesties creatieve lessen groep 1-2. Onderwaterwereld tekenen. Over de lessuggesties. Nodig: Voorbereiding: Uitvoering: Lessuggesties creatieve lessen groep 1-2 Over de lessuggesties Bij het werken binnen het thema vissen in de zee is het leuk om van de klas een kleurrijke zee te maken. U organiseert uw creatieve lessen

Nadere informatie

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen binnen dit thema geleerd dat er in de natuur verschillende kleuren, vormen en texturen te vinden zijn. De leerlingen in groep 3 en 4 richten zich in dit thema op bomen.

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Totaal materialen heide Materialen per groepje 1A Sporen van grazers 3 Witte bakken 3 Pincetten Zoekkaart bos- en heideplanten 1B Dennen trekken Handschoenen voor elk kind Zoekkaart bos- en heideplanten

Nadere informatie

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os)

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os) Keutelgedichten Het konijntje Er was eens een konijntje en hij was echt niet dom hij keek wanneer hij drukken moest steeds even achterom Dan telde hij de keuteltjes die vielen in het gras zo wist hij elke

Nadere informatie

De leerlingen: leren en ervaren dat mensen niet zonder water kunnen leven. zien waar water voor wordt gebruikt.

De leerlingen: leren en ervaren dat mensen niet zonder water kunnen leven. zien waar water voor wordt gebruikt. Water 2 Speuren naar water Doelen Begrippen De leerlingen: leren en ervaren dat mensen niet zonder water kunnen leven. zien waar water voor wordt gebruikt. de druppel, stromend water Materialen Tip Lamineer

Nadere informatie

Begin en eindig de les klassikaal. Tijdens de kern van de les vouwen de leerlingen individueel hun dieren aan de hand van het werkblad.

Begin en eindig de les klassikaal. Tijdens de kern van de les vouwen de leerlingen individueel hun dieren aan de hand van het werkblad. Vissen vouwen Lesbeschrijving voor de leerkracht groep 3-4 Voorbereiding Vouw zelf elke vis en de andere zeedieren volgens de instructie op het werkblad. Zo weet u hoe de dieren gevouwen moeten worden

Nadere informatie

Het strand, kwallen en krabben

Het strand, kwallen en krabben Het strand, kwallen en krabben Eb en vloed Door de getijden en de invloed van wind en zee is het strand nooit even breed. Soms gebeurt het dat als je terugkomt van het zwemmen, het water wel heel dicht

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht...

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Les 4 De opdracht... Drents Museum Groep 3 Duur: naar eigen inzicht (evt. te verdelen over meerdere lessen) Lesvoorbereiding

Nadere informatie

Laat de kinderen ook opzoeken in een woordenboek en/of spreekwoorden boek

Laat de kinderen ook opzoeken in een woordenboek en/of spreekwoorden boek Voorbereiding: Materialen verzamelen Voor de les alles al klaarzetten. De tafels in groepjes van vier zetten zodat je elk proefje eventueel twee keer kan klaar leggen. De werkbladen kopiëren De opdrachtvellen

Nadere informatie

LESBRIEF NR 3 OPDRACHT 1 REPORTERS- CLUB + APP VOOR GROEP 5 + 6 +

LESBRIEF NR 3 OPDRACHT 1 REPORTERS- CLUB + APP VOOR GROEP 5 + 6 + LESBRIEF NR 3 VOOR GROEP 5 + 6 + DOWNLOAD DEZE LESBRIEF OOK OP SAMSAM.NET Wat is Samsam? Samsam is een cross-mediale methode over wereldburgerschap en kinderrechten. Het doel van Samsam is leerlingen te

Nadere informatie

Ontdekdoos Zaden. groep 5 en 6. docentenhandleiding

Ontdekdoos Zaden. groep 5 en 6. docentenhandleiding Ontdekdoos Zaden groep 5 en 6 docentenhandleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Zaden Docentenhandleiding De ontdekdoos Zaden is voor groep 5 en 6 Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden

Nadere informatie

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/58369

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/58369 Auteur Iris Kikkert Laatst gewijzigd 11 March 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/58369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Werkblad: Vind me dan

Werkblad: Vind me dan Werkblad: Vind me dan Stap 1 Stap 2 Wat is het probleem? Vraag het de natuur! Hoe lost de natuur dit probleem op? Hoe zorgen planten en dieren ervoor dat ze niet opvallen? Kennen jullie voorbeelden? Schrijf

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Wat en waar zijn de wadden? Les met werkblad - topografie

Wat en waar zijn de wadden? Les met werkblad - topografie Les met werkblad - topografie Doel: De leerlingen kennen na afloop de namen van de waddeneilanden en de volgorde waarin ze liggen. Ze kunnen enkele belangrijke plaatsen rond het waddengebied aanwijzen

Nadere informatie

De lente in met foam!

De lente in met foam! De lente in met foam! VOORJAARSONTWERPEN FOAM 2012 Thea van Mierlo - Uil - Sneeuwklokjes - Narcis - Knutsel-zwaan - Haai-schilderij Handig om te weten over het werken met Foam Paint Verven met de foam

Nadere informatie

Lesmateriaal op school

Lesmateriaal op school Lesmateriaal op school Instructieblad groep 1 & 2 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie - Instructieblad groep 1 & 2 - Materialen van het pakket: * memoryspel water * zout * 1 praatplaat het meer * 1 praatplaat

Nadere informatie

Leerpad Natuurbeleving kleuters Lesduur: ca 60 minuten Bestemd voor groep 1/2/3 Sluit aan bij kerndoel: 39, 40a

Leerpad Natuurbeleving kleuters Lesduur: ca 60 minuten Bestemd voor groep 1/2/3 Sluit aan bij kerndoel: 39, 40a Leerpad Natuurbeleving kleuters Lesduur: ca 60 minuten Bestemd voor groep 1/2/3 Sluit aan bij kerndoel: 39, 40a Inleiding Korte omschrijving van de les: In groepjes van 4 kinderen lopen ze begeleid de

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: WATER VERZAMELEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe Opdrachten thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: schaatsenrijders Groepje 2: beekprikken Groepje 3: schrijvertjes Groepje 4: bloedzuigers Groepje 5:

Nadere informatie

7-12 jaar Scharrelavontuur. 7-12 jaar Scharrelavontuur

7-12 jaar Scharrelavontuur. 7-12 jaar Scharrelavontuur Geluiden Wees 1 minuut helemaal stil. Luister naar de geluiden om je heen. Hoeveel geluiden heb je gehoord? Welke geluiden heb je herkend? Je eigen geur maken Verzamel verschillende soorten blaadjes, mos,

Nadere informatie

Texels restaurant. De leerlingen: passen de opgedane kennis uit de voorgaande lessen toe.

Texels restaurant. De leerlingen: passen de opgedane kennis uit de voorgaande lessen toe. Tim eet op Texel 3 en 4 7 Texels restaurant Echt restaurant maken Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: passen de opgedane kennis uit de voorgaande lessen toe. het restaurant, het diner, het menu,

Nadere informatie

Middenbouw: Wieringerzand

Middenbouw: Wieringerzand Middenbouw: Wieringerzand Wieringerzand, ons eigen eiland Daar gaan we kamperen en er valt veel te leren. We bouwen een huis daar voelen wij ons thuis. We gaan op de fiets dat kost bijna niets. Grote Rekendag

Nadere informatie

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen? Afval the Game Docentenhandleiding les 2 Duur Voor deze les hebt u ongeveer 80 minuten nodig. Leerdoelen De kinderen hebben in de vorige les geleerd dat het belangrijk is om plastic te scheiden, zodat

Nadere informatie

Speel mee met de dieren in het bos

Speel mee met de dieren in het bos bij het boek Een muis om van te houden van Ans Heij-de Boer Tien dieren voor op je vingers Vingerpoppetjes maken en hoe speel je ermee? * Liedje bij de vingerpoppetjes * Doe de dieren na * Speel mee met

Nadere informatie

In deze lesbrief vindt u lesideeën bij een selectie van onze Klavertjesboeken. - voor groep 3/4 en 5/6

In deze lesbrief vindt u lesideeën bij een selectie van onze Klavertjesboeken. - voor groep 3/4 en 5/6 In deze lesbrief vindt u lesideeën bij een selectie van onze Klavertjesboeken. - voor groep 3/4 en 5/6 Klavertje Een: De hut van Marion van de Coolwijk, AVI 2 Klavertje Twee: De draak van Harmen van Straaten,

Nadere informatie

Spelen met zand. Zandpaspoort voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar

Spelen met zand. Zandpaspoort voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar Spelen met zand Zoals je hebt kunnen zien is zand heel interessant, maar zand is ook heel erg leuk. Je kunt er namelijk onwijs goed mee spelen! Zandpaspoort voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar Schrijf

Nadere informatie

Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet

Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet William van den Akker camouflage opvallend onopvallend Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet op in hun omgeving en worden daarom minder snel gevangen door

Nadere informatie

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien:

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: Gemiddelde: diepte 94 meter Oppervlak: 572.000 km2 Bodem: hoofdzakelijk zand Bewoners van de Noordzee Introductie Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: De Noordzee is natuurlijk

Nadere informatie

LESSENSERIE VLIEGTUIGEN GROEP 3/4

LESSENSERIE VLIEGTUIGEN GROEP 3/4 LESSENSERIE VLIEGTUIGEN GROEP 3/4 1. Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 De lessenserie in het kort 3 Doelstellingen 3 Benodigdheden 3 Trefwoorden en kernbegrippen 3 Overzicht lesinhouden 4 Les 1 Probleem constateren

Nadere informatie

gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was...

gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was... Kabouter Keu is weg! Hallo lieve kinderen, we leven hier in het Sprookjesbos meestal lang en gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was... Ik weet het zeker. Vandaag gaat het me lukken!, gniffelt

Nadere informatie

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1:

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1: lesbrieven leerlingen werkblad Lesbrief 1: water verzamelen Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Lesbrief met enkele suggesties voor creatieve verwerkings- lessen n.a.v. het bezoek aan de tentoonstelling Le Peintre de

Nadere informatie

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde.

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. 1 In het begin GENESIS 1:1-25 In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. De aarde is nat en donker. God wil van de aarde iets heel moois maken.

Nadere informatie

2. Auditieve Sinthese: A: Lettergrepen samenvoegen tot een woord. B: Letters samenvoegen tot een woord.

2. Auditieve Sinthese: A: Lettergrepen samenvoegen tot een woord. B: Letters samenvoegen tot een woord. Auditieve taaloefeningen bij het onderwerp: Max en de toverstenen. 1. Auditieve Analyse: A: Eén en twee lettergrepen. B: Drie of meer lettergrepen. 2. Auditieve Sinthese: A: Lettergrepen samenvoegen tot

Nadere informatie

Hoe dieren wonen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/54785

Hoe dieren wonen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/54785 Auteur DigilessenPO Laatst gewijzigd 03 September 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/54785 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Een kreeft in de klas

Een kreeft in de klas Een kreeft in de klas Leerdagboek van:... Een kreeft in de klas Wat doet de kreeft? Kijk een poosje heel nauwkeurig naar de kreeft. Schrijf heel nauwkeurig op wat de kreeft doet en hoe hij dat doet. Doe

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: spechten Groepje 2: muizen Groepje 3: vossen Groepje 4: eekhoorns Groepje 5: egels Kleine beestjes + voedselketens

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

Van eitje tot vlinder

Van eitje tot vlinder Werkblad Van eitje tot vlinder Wat is de goede volgorde van de plaatjes? Begin bij plaatje : de vlinder legt eieren. Schrijf de letter a in hokje. Welk plaatje is de volgende? Zet de letter ervan in hokje

Nadere informatie

LESSENSERIE GROEI VAN TUINKERS GROEP 1/2

LESSENSERIE GROEI VAN TUINKERS GROEP 1/2 LESSENSERIE GROEI VAN TUINKERS GROEP 1/2 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 De lessenserie in het kort 3 Doelstellingen 3 Benodigdheden 3 Trefwoorden en kernbegrippen 3 Overzicht lesinhouden 4 Aandachtspunten

Nadere informatie

1 Actief in de natuur. Bodemgespuis en kriebeldiertjes

1 Actief in de natuur. Bodemgespuis en kriebeldiertjes Bodemgespuis en kriebeldiertjes Overal vind je kriebeldiertjes, als je maar goed kijkt. Zullen we eens samen gaan kijken of er hier ook diertjes zijn? Als je een diertje gevonden hebt, mag je roepen. Dan

Nadere informatie

Lesbrief Slakkenevolutiespel 1

Lesbrief Slakkenevolutiespel 1 Slakkenevolutiespel 1 Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 15 minuten Klassikaal Wereldoriëntatie Doel van de opdracht: Het begrijpen waarom slakken verschillende kleuren hebben

Nadere informatie

Het onderzoek van de burgemeester 5/6

Het onderzoek van de burgemeester 5/6 Het onderzoek van de burgemeester De burgemeester hoorde dat kinderen ongerust zijn. Nee, ze zijn niet bang voor onweer of harde geluiden. Ze maken zich zorgen over de natuur. Dieren krijgen steeds minder

Nadere informatie

Beach Clean-up 2013. Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden

Beach Clean-up 2013. Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden Beach Clean-up 2013 Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden Inhoudsopgave Inleiding 3 1. De zee: een bron van plezier 4 2. Eten en gegeten worden 5 3. Vervuiling

Nadere informatie

Lesbrief Uitvinders. Inleiding

Lesbrief Uitvinders. Inleiding Lesbrief Uitvinders Inleiding Ruben laat Sara zien dat hij een satéprikker door een ballon kan prikken zonder dat de ballon knapt! Ook kan hij een regenboog maken met een glas water. Sara vindt het erg

Nadere informatie

4-7 jaar Scharrelavontuur. 4-7 jaar Scharrelavontuur. Sterke geuren. Aardegeuren. Pluk een blaadje van een plantje.

4-7 jaar Scharrelavontuur. 4-7 jaar Scharrelavontuur. Sterke geuren. Aardegeuren. Pluk een blaadje van een plantje. Sterke geuren Pluk een blaadje van een plantje. Wrijf erover met je vingers, en verkreukel het blaadje een beetje. Ruik nu eens. Laat elkaar je blaadje ruiken. Waar ruikt het naar? Aardegeuren Ga op de

Nadere informatie

lesbrieven vervuild water avonturenpakket de uitvinders en het werkbladen Lesbrief 2:

lesbrieven vervuild water avonturenpakket de uitvinders en het werkbladen Lesbrief 2: lesbrieven werkbladen Lesbrief 2: vervuild water avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 vervuild water WAter zuiveren Proef 1 Bezinken Materialen

Nadere informatie

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam.

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam. Opdracht 1. Gebruik je ogen goed. In het bos kun je van alles ontdekken! Komen er onder de bomen verschillende soorten insecten en of bodemdiertjes voor? Het beste bos 1. Materiaal tas 1: zoekraam, 1 schepje,

Nadere informatie

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3:

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3: lesbrieven leerkrachtenbestand Lesbrief 3: geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 KAPITEINS LOGBOEK derde Logboekbericht De kok

Nadere informatie

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit.

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Wat is dat dan precies, een ecoduct? Zo vroeg een jonge

Nadere informatie

Ga je mee op watersafari?

Ga je mee op watersafari? Informatie en reserveringen voor het Nationaal Park Weerribben-Wieden: www.np-weerribbenwieden.nl Beulakerpad 1 8326 AH Sint Jansklooster t 0527-246196 / 06-12890380 e n.vanderlaan@ivn.nl Ga je mee op

Nadere informatie

De zee wat denk je zelf? Eerste kennismaking met zee d.m.v. ludieke quiz. Deze kan vragen en discussies oproepen over de zee.

De zee wat denk je zelf? Eerste kennismaking met zee d.m.v. ludieke quiz. Deze kan vragen en discussies oproepen over de zee. Strand en zee VO onderbouw 1 De zee wat denk je zelf? Quiz Doel: Materialen: Groepsgrootte: Duur: Eerste kennismaking met zee d.m.v. ludieke quiz. Deze kan vragen en discussies oproepen over de zee. Muziek

Nadere informatie

handleiding voor de leerkracht bij de leskist:

handleiding voor de leerkracht bij de leskist: handleiding voor de leerkracht bij de leskist: 1. Inhoud van de leskist Map met: - Handleiding voor de leerkracht van OeroeBoeroe, educatieve projecten - Submap Introductieles met: Verhaal Jop vindt een

Nadere informatie

WOORDEN VERANDEREN. grap. glas. kras. grijs NIEUWE WOORDEN MAKEN. sterk - kers. ster. Kies een woord uit het woordpakket. gras -

WOORDEN VERANDEREN. grap. glas. kras. grijs NIEUWE WOORDEN MAKEN. sterk - kers. ster. Kies een woord uit het woordpakket. gras - WOORDEN VERANDEREN Kies een woord uit het woordpakket. gras - grap Schrijf dit woord in je schrift. glas kras Maak een nieuw woord door één letter grijs te veranderen. Zoek zoveel mogelijk nieuwe woorden.

Nadere informatie

STRANDBALLEN. Potlodenbakje ZELF SAMENGESTELDE CD

STRANDBALLEN. Potlodenbakje ZELF SAMENGESTELDE CD Hallo ik heb weer ideeën verzameld voor als u dochter/zoon jarig is of als afscheid van school of als er gevierd moet worden dat er een broertje of zusje geboren is. Mocht u door dit te zien zelf ook leuke

Nadere informatie

Vormen van een raket Raketten

Vormen van een raket Raketten Vormen van een raket Raketten Vgroep 1-2 17 tijdsduur 65 minuten kerndoelen 1, 23, 32, 44, 45 en 54 lesdoelen De leerling: herkent een aantal wiskundige vormen: een cirkel, een driehoek, een rechthoek

Nadere informatie

Lesactiviteit 2.1 Aanpassingen vogels algemeen en die van kusttrekvogels

Lesactiviteit 2.1 Aanpassingen vogels algemeen en die van kusttrekvogels Lesactiviteit 2.1 Aanpassingen vogels algemeen en die van kusttrekvogels Werkvorm: Klassikaal, binnen. Materialen: bord; plaatjes van vogels, opgezette vogels of delen daarvan. Achteraan deze lesactiviteit

Nadere informatie

Opdrachtkaarten Herfst

Opdrachtkaarten Herfst Zandspoor Opdrachtkaarten Herfst Zandspoor Opdrachtkaarten Herfst Je gaat in het duingebied onderzoek doen naar allerlei dingen die met zand te maken hebben. De materialen die daarvoor nodig zijn, zitten

Nadere informatie

Spel 0 Adam woont in het paradijs. God praat elke dag met Adam. Hij mag alle dieren een naam geven. Wij gaan Adam helpen.

Spel 0 Adam woont in het paradijs. God praat elke dag met Adam. Hij mag alle dieren een naam geven. Wij gaan Adam helpen. Genesis 2:18-20 0 Leeftijd: 4-8 jaar Wat heb je nodig? 0 Lied: Adam geeft de dieren namen 0 Estafette: touw en attributen, bijvoorbeeld: pionnen, emmers, tafel 0 Speel het spel in 2 groepen Spel 0 Adam

Nadere informatie

Kwelder. Planten en zout water. Proefje. VO onderbouw

Kwelder. Planten en zout water. Proefje. VO onderbouw Kwelder Proefje Doel: Materialen: Leerlingen weten dat alleen speciale planten tegen zout water kunnen. De leerlingen weten dat zout, water aantrekt. Hierdoor gaan de meeste planten door uitdroging dood

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

Voorbereiding post 3. Vogels op reis Groep 1-3

Voorbereiding post 3. Vogels op reis Groep 1-3 Voorbereiding post 3 Vogels op reis Groep 1-3 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 3: Vogels op reis voor groep 1, 2 en 3. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel Werkvel Opruimen

Nadere informatie

STEENSOEP OMA VERTELT EEN VERHAAL

STEENSOEP OMA VERTELT EEN VERHAAL Hotel Hallo - Thema 6 Hallo opdrachten STEENSOEP 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en leg

Nadere informatie