De boekhouders regeren

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De boekhouders regeren"

Transcriptie

1 Oppotten in het voortgezet onderwijs De boekhouders regeren Voorzichtigheid is troef in het voortgezet onderwijs: niet meer uitgeven dan er binnenkomt en zoveel mogelijk geld opzijzetten voor slechte tijden. Dankzij deze boekhouderscultuur hadden de scholen eind 2004 gezamenlijk 912 miljoen euro op de bank staan en nog eens 449 miljoen euro belegd, samen ruim 1,3 miljard euro. Maar tien jaar na de invoering van de lumpsumfinanciering begint eindelijk door te dringen dat meer reserves niet altijd beter zijn. De buffers zijn op orde, we moeten ons geld nu durven uit te geven. Tekst Yvonne van de Meent Beeld Barbara Moget Het aanleggen van reserves is misschien een beetje uit de hand gelopen, bekent Theo Jorna, directeur van de Bonifatiusmavo in Emmeloord. Met 345 leerlingen behoort de zelfstandige mavo tot de vijf kleinste scholen voor voortgezet onderwijs, maar ook tot de vijf rijkste. De afgelopen vijf jaar hield Bonifatius gemiddeld meer dan 10 procent over van de 1,3 miljoen euro die het ministerie van Onderwijs jaarlijks overmaakt. Eind 2004 stond er euro op de bank en daarnaast had Bonifatius ook nog eens euro belegd. Dat blijkt uit de financiële gegevens afkomstig uit de jaarrekeningen over 2000 tot en met 2004 die het Onderwijsblad bij het ministerie van Onderwijs (Cfi) heeft opgevraagd. Meer dan één miljoen euro die meteen besteed zouden kunnen worden aan het onderwijs. Waarom blijft dat op de bank staan? We staan voor een uitbreiding van ons gebouw, want het aantal leerlingen is de afgelopen jaren flink gegroeid, vertelt Jorna. Bovendien moeten we als kleine school een flinke personeelsreserve aanhouden, want als er plotseling minder leerlingen komen, moeten we wel de docenten kunnen betalen. En als er meer leerlingen komen, moeten we extra docenten kunnen aanstellen, terwijl het geld daarvoor pas een jaar later binnenkomt. Ook hebben we geld opzijgezet voor onderhoud van ons gebouw want daar zijn we sinds 2005 ook helemaal zelf verantwoordelijk voor. Maar het oppotten is doorgeschoten, beseft de directeur. De vermogenspositie is meer dan riant. De solvabiliteit, een verhoudingsmaat voor omvang van het eigen vermogen, ligt op 87 procent, terwijl het ministerie 45 procent al te veel vindt. Het heeft te maken met een oude cultuur. Ons bestuur wil graag zelfstandig blijven en heeft sinds de invoering van de lumpsumfinanciering aangedrongen op het vormen van flinke reserves. Logisch. Als je als kleine school ineens op eigen benen moet staan, ontstaat er een cultuur van op zeker spelen, vindt Jorna. Maar we zijn nu met een omslag bezig. We hebben vorig jaar de klassen verkleind, onderwijsassistenten aangenomen, een openleercentrum ingericht en er komen grotere werkruimtes zodat leerlingen meer in groepen kunnen werken. Het bestuur heeft nu gezegd dat een solvabiliteit van 70 procent genoeg is, maar als straks alle investeringen gedaan zijn, komen we daar waarschijnlijk onder. 1,3 miljard De Bonifatiusmavo is niet de enige school die jaar in jaar uit geld overhoudt, maar is wel een extreem geval. Tussen 2000 en 2004 had ruim driekwart van de 309 schoolbesturen een overschot. Bij een kwart was dat meer dan 3 procent van de totale inkomsten, wat het ministerie van Onderwijs te veel vindt. In 2004 boekte de hele sector een positief resultaat van 75 miljoen euro, 1,3 procent van de 5,5 miljard euro die er binnenkwam. Daaruit zou je kunnen afleiden dat het voortgezet onderwijs de financiële huishouding keurig op orde heeft. Er wordt, op enkele uitzonderingen na, niet meer uitgegeven dan er binnenkomt. Sinds de invoering van de lumpsumfinanciering in 1997 is ook geen enkel schoolbestuur failliet gegaan en daar werd tien jaar geleden wel voor gewaarschuwd. Maar die angst voor faillissementen is nogal misplaatst, want het voortgezet onderwijs heeft vette reserves en kan financiële tegenvallers makkelijk opvangen. In 2004 kwam de gemiddelde solvabiliteit uit op 50 procent, 5 procent boven de oppotnorm die het minis- 16 het Onderwijsblad nr. 21z2 december 2006

2 terie van Onderwijs vorig jaar heeft vastgelegd. Ruim 60 procent van de scholen zit boven die norm, 36 procent heeft een gezond vermogen en bij 3 procent (negen schoolbesturen) is de vermogenspositie zwak. In het voortgezet onderwijs zit het vermogen niet vast in onroerend goed, zoals in het hoger onderwijs en het mbo het geval is, want de gemeenten zijn eigenaar van de schoolgebouwen. De schoolbesturen zijn alleen verantwoordelijk voor het onderhoud en het vervangen van de inventaris. Het overgrote deel van het eigen vermogen bestaat uit vrij besteedbaar geld. Dat blijkt ook uit de cijfers. In 2004 hadden de scholen gezamenlijk 912 miljoen euro op de bank staan, daarnaast hadden ze nog eens 449 miljoen euro belegd. In totaal 1,3 miljard euro, dat is zo n 25 procent van de totale inkomsten van een jaar. Volgens het ministerie van Onderwijs is een buffer van 10 procent van de totale jaarinkomsten genoeg om de gevolgen van een plotselinge leerlingendaling en andere onverzekerbare risico s op te vangen. 87 Procent van de schoolbesturen heeft een grotere of een enorm veel grotere buffer. Kortom, niet alleen bij de Bonifatiusmavo is het aanleggen van reserves uit de hand gelopen, vrijwel het hele voortgezet onderwijs is aan het hamsteren. En niet alleen kleine schooltjes hebben vette bankrekeningen. Groeischool Neem de Amsterdamse onderwijsstichting Esprit, die zeven middelbare scholen met in totaal 3900 leerlingen en een basisschool bestuurt. Van 2000 tot en met 2004 hielden de vo-scholen van Esprit gemiddeld 9,7 procent van de inkomsten over (twee tot zes miljoen euro per jaar). Het banksaldo liep in die tijd op van 12 miljoen naar bijna 22 miljoen euro en de solvabiliteit steeg van 51 naar 67 procent. We hebben een extra buffer nodig om schommelingen in de leerlingenaantallen op te vangen, verklaart directiesecretaris Wolter Vegter. In het verleden hadden we veel nieuwkomers, leerlingen die net in Nederland zijn en in schakelklassen worden geplaatst. Door het restrictieve immigratiebeleid van minister Verdonk neemt dat soort leerlingen af en komt er minder geld binnen, terwijl we natuurlijk wel het personeel dat we in dienst hebben, moeten betalen. De scholen moeten nu hun h Het huishoudboekje van het voortgezet onderwijs Bedragen in miljoen euro Totale inkomsten 5.553,6 Exploitatieresultaat 75,6 Rentabiliteit 1,3% Beleggingen 447,1 Liquide middelen 912,3 Eigen vermogen 1619,2 Voorzieningen 548,0 Solvabiliteit (exclusief voorzieningen) 50% Solvabiliteit (inclusief voorzieningen) 67% Eind 2004 telde het voortgezet onderwijs ruim zevenhonderd scholen die bestuurd werden door 309 stichtingen, verenigingen, bestuurscommissies of gemeenten. Ongeveer de helft van die besturen heeft maar één school onder zijn hoede. Dat zijn de zogenoemde éénpitters. Een kwart bestuurt een klein aantal scholen met in totaal 3500 tot 9000 leerlingen en een kwart behoort tot de categorie grote schoolbesturen met meer dan 9000 leerlingen. Met een jaaromzet van 376 miljoen euro is het Brabantse Ons Middelbaar Onderwijs (OMO) met kop en schouders de grootste. Het Carmelcollege (214 miljoen euro omzet) en de stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs (187 miljoen euro) bekleden de tweede en de derde plaats. De meeste scholen hebben in hun jaarrekeningen over 2005 wat uit te leggen. Vorig jaar stuurde minister Van der Hoeven namelijk nieuwe signaleringsgrenzen naar de Tweede Kamer.Haar ambtenaren hielden tot voor kort alleen in de gaten welke instellingen failliet dreigden te gaan, maar sinds vorig jaar wordt ook buitenproportioneel spaargedrag in kaart gebracht. Scholen die meer dan 3 procent van hun jaarinkomen overhouden, moeten aangeven waarom er zoveel geld opzij wordt gezet. Tussen 2000 en 2004 boekte een kwart van de schoolbesturen (83 in totaal) zo n hoge winst. Dat wordt moeilijk want 60 procent (190 schoolbesturen) is de bovengrens voor gezonde vermogensvorming ruimschoots gepasseerd. De rekenmeesters van het ministerie van Onderwijs vinden een solvabiliteit van 45 procent meer dan genoeg. Scholen hoeven dus geen geld opzij te zetten voor later, de spaarpotten zijn al lang overvol. nr. 21z2 december 2006 het Onderwijsblad 17

3 onderwijsaanbod aanpassen aan nieuwe doelgroepen en investeren bijvoorbeeld in de ontwikkeling van tweetalig onderwijs. Daarnaast heeft Esprit volgens Vegter geld gereserveerd om de onderwijsgebouwen om te toveren in moderne leer/werkomgevingen. En wat te denken van de twee christelijke vmbo-scholen in Barneveld die begin dit jaar een bestuurlijke fusie aangingen? Samen hebben ze 1800 leerlingen en meer dan tien miljoen euro op de bank staan. De solvabiliteit ligt op 68 procent. Henk van Diermen, voorzitter van de centrale directie, heeft er wel een verklaring voor. De Christiaan Huygens, een voormalige lts, zou al in 1997 een nieuw Oppotters top tien gebouw krijgen, maar de gemeenteraad van Barneveld heeft pas dit najaar ingestemd met Gemiddelde rentabiliteit Solvabiliteit 2004 Islamitisch College Amsterdam 12,2% 88% Groen van Prinstererschool (vmbo) Barneveld 11,7% Bonifatiusmavo Emmeloord 10,4% Esprit Scholengroep Amsterdam 9,7% SG Beroepsonderwijs Heerenveen 9,4% Don Bosco College Volendam 9,4% Pieter Zandt Lyceum Kampen 8,7% Pallas Athene College Ede 8,4% 54% CSG Willem de Zwijger Schoonhoven 8,3% 60% Christiaan Huygens (vmbo) Barneveld 8,1% 74% gezamenlijke nieuwbouw voor de fusiescholen. Daarom is er tien jaar niet meer geïnvesteerd in het oude gebouw en zijn de middelen voor vervanging van de inventaris opge- 65% spaard. In een nieuw gebouw wil je ook starten met nieuwe tafels en stoelen. Fusiepart- 87% ner Groen van Prinsterer is een groeischool. Omdat de overheidssubsidie altijd een jaar 67% achterloopt bij de leerlingengroei, loopt de uitbreiding van de personeelsformatie ook 64% altijd een jaar achter en zo houd je bijna automatisch geld over, legt Van Diermen uit. 88% Bovendien kun je als groeischool ook veel jonge docenten aantrekken en dan ben je 74% goedkoper uit. Maar Van Diermen vindt zelf dat er wel erg veel geld opzij is gezet. We hebben externe adviseurs naar onze jaarcijfers laten kijken en die zeggen dat een buffer van 10 of 15 procent van de jaarlijkse inkomsten voldoende is om alle risico s op te vangen. Wij zitten op 75 procent. Het bestuur wil echter verantwoord omgaan met het geld. We weten natuurlijk dat we als school met overheids- Driekwart van de scholen voor voortgezet onderwijs wist tussen 2000 en 2004 geld over te geld werken en dat het de bedoeling is dat we houden, een kwart zelfs meer dan 3 procent. De tien scholen die het Onderwijsblad heeft dat geld investeren in het onderwijs. Maar in opgenomen in de Oppotters top tien vertonen echter bijzonder buitenissig spaargedrag. Zij ons bestuur zitten plaatselijke ondernemers zetten de afgelopen vijf jaar gemiddeld 8 tot 12 procent van de totale inkomsten opzij. Niet en die denken in termen van winst maken. Ze verrassend behoren de tien grootste oppotters ook tot de meest vermogende scholen. Hun willen ook graag reserveren voor de nieuw- solvabiliteit ligt zonder uitzondering ver boven de oppotnorm van 45 procent die het minis- bouw. De gemeente verwacht namelijk een terie van Onderwijs hanteert. Dat er bij de oppotters veel geld op de plank blijft liggen, blijkt aanzienlijke eigen bijdrage. ook uit de hoge tot extreem hoge liquiditeit. Samen hebben de tien kleine en middelgrote scholen ruim vijftig miljoen euro op de bank staan, veel meer dan nodig is om de uitstaande Geen visie rekeningen te betalen. Bedrijfseconoom Jan Waal, die medezeggenschapsraden in het onderwijs en de zorg adviseert, wordt er een beetje treurig van. 18 het Onderwijsblad nr. 21z2 december 2006

4 De lumpsumfinanciering is ingevoerd om schoolbesturen de ruimte te geven eigen beleid te ontwikkelen, maar daar komt nog bitter weinig van terecht. De boekhouders regeren. Alles draait om het sluitend krijgen van de begroting. Ik kom bij scholen die schrappen in de uitgaven omdat ze euro tekortkomen op de begroting, terwijl ze twintig miljoen op de bank hebben staan. Of de groepsgrootte wordt verhoogd van 32 naar 37 leerlingen om de begroting sluitend te krijgen, terwijl een school hartstikke rijk is. Dat spoort toch niet? Het bestuur heeft vaak geen visie, het heeft geen idee hoe hoog het vermogen zou moeten zijn en de medezeggenschapsraad vraagt er ook niet naar. Er is in het voortgezet onderwijs meer sprake van financieel beheer dan van financieel beleid, vindt ook Willem Spee, senior adviseur bij Interstudie, een bureau dat onderwijsmanagers traint en adviseert. Scholen denken nog te veel in termen van baten en lasten: wat eruit gaat, mag niet meer zijn dan wat erin komt. Het effect daarvan is dat er aanzienlijke bedragen worden opgepot. Dat meer reserves niet altijd beter zijn, begint hier en daar door te dringen. Maar de angst voor potverteren blijft groot. Esprit is volgens directiesecretaris Vegter bezig met een voorzichtige cultuuromslag. We hebben dit jaar een echte investeringsbegroting waarbij we een à twee miljoen meer uitgeven dan er binnenkomt. Esprit werkt sinds een jaar met schoolontwikkelingsplannen. Voor de uitvoering daarvan kunnen schoolleiders een extra budget aanvragen, waarmee ze kunnen investeren in onderwijsontwikkeling en in daarop afgestemde professionalisering van het personeel en vernieuwing van de onderwijsomgeving. Vegter geeft aarzelend toe dat Esprit de afgelopen jaren te voorzichtig is geweest. Bij de introductie van de lumpsumfinanciering hebben we eerst de kat uit de boom gekeken. We hebben scholen strak gehouden. Maar we realiseren ons dat we hier in Amsterdam een stevige maatschappelijke opdracht hebben. Er is echt werk aan de winkel en we moeten ervoor zorgen dat we de publieke middelen optimaal inzetten. Dat is in het verleden door die voorzichtige aanpak misschien niet voldoende gebeurd. Maar Esprit gaat de 22 miljoen die op de bank staat, er heus niet zomaar doorheen jagen. Onze reserves kunnen kleiner, stelt Vegter, maar we hebben wel een buffer nodig om risico s op te vangen. Als de leerlingenaantallen dalen, ben je zo door een miljoen heen. Hoe groot de reserves moeten zijn, kan Vegter nog niet zeggen. Daar zijn we nog mee bezig. Risicoanalyse Ook het Carmelcollege wil niet meer geld op de plank laten liggen dan nodig is. Met twaalf scholen, verspreid over 54 locaties, en met leerlingen is Carmel het op één na grootste schoolbestuur in het voortgezet onderwijs. Alleen het Brabantse OMO (Ons Middelbaar Onderwijs) is groter. In 2003 en 2004 hielden de Carmelscholen samen ruim Door vergrijzing en ontvolking daalt het aantal leerlingen in het Limburgse voortgezet onderwijs de komende vijftien jaar met 20 procent. tien miljoen euro over, 4,7 procent van de totale inkomsten. Onzettend veel, vindt Karel van der Velden, die begin dit jaar is aangesteld als controller. Hij tekent daarbij aan dat de overschotten zijn ontstaan door vrijgevallen voorzieningen. Carmel houdt dus geen geld over uit de lumpsum. Maar het is wel dikke winst en dat is natuurlijk niet nodig. Geld dat beschikbaar is voor het onderwijs, moet daar ook terechtkomen, geeft de controller toe. Met een solvabiliteit van 60 procent is de vermogenspositie van Carmel riant te noemen. Maar of de reserves te ruim zijn, weet Van der Velden nog niet. We moeten natuurlijk oppassen voor oppotten, maar ook niet doorslaan naar de andere kant. De lumpsumvergoeding die we van de overheid krijgen, is te laag. De energiekosten rijzen bijvoorbeeld de pan uit, maar die stijging wordt al jaren niet gecompenseerd. Door de introductie van nieuwe onderwijsconcepten moeten we onze gebouwen aanpassen; er komen studielandschappen, mediatheken, projectgroepzaaltjes. Die verbouwingskosten krijgen we niet vergoed. We moeten dus echt reserves aanhouden om voor continuïteit op langere termijn te zorgen. Om uit te vinden hoe hoog die reserves moeten zijn, is Carmel bezig met een risicoinventarisatie. Van der Velden heeft een offerte aangevraagd bij twee bedrijven die een softwareprogramma hebben ontwikkeld waarmee je kunt berekenen hoeveel geld er beschikbaar moet zijn. En ik hoop natuurlijk dat daaruit rolt dat onze reserves te groot zijn, dan kunnen we meer investeren in het onderwijs, zegt hij. De collega s in Limburg hebben al zo n inventarisatie uitgevoerd en daar zit de schrik er goed in. Door vergrijzing en ontvolking daalt het aantal leerlingen in het Limburgse voortgezet onderwijs de komende vijftien jaar met 20 procent. Die leerlingendaling is eigenlijk geen risico, het is een zekerheid, stelt Gertjan van der Brugge, waarnemend voorzitter van de stichting LVO, die zeventien Limburgse openbare en bijzondere scholen bestuurt en daarmee in grootte het derde vo-schoolbestuur van Nederland is. De leerlingendaling gaat LVO geld kosten. Schoolgebouwen komen gedeeltelijk leeg te staan, maar je kunt ze niet sluiten. Dus zullen de huisvestingslasten per leerling oplopen, betoogt Van der Brugge. Dat er de komende jaren veel docenten met pensioen gaan is een geluk bij een ongeluk, maar er kunnen natuurlijk wel personele fricties ontstaan. De ene school kan docenten tekortkomen, terwijl de andere er te veel heeft. We moeten mobiliteitsbeleid ontwikkelen om docenten te stimuleren over te stappen naar een andere school. Dat kost ook geld, aldus de collegevoorzitter. Bovendien kan er een tekort ontstaan aan bijvoorbeeld wiskundedocenten. Dan moeten we andere leraren die boventallig zijn geworden omscholen. Want we willen dit probleem zonder ontslagen oplossen. Rode cijfers Hoeveel geld LVO nodig heeft om de terugloop op te vangen, is moeilijk in te schatten, zegt Van der Brugge. Dit is een volledig nieuw probleem. Sinds de invoering van de lumpsumfinanciering heeft zich nog nergens in Nederland zo n krimpsituatie voorgedaan. Ik word regelmatig gevraagd te spreken op congressen over ontvolking, maar ben h nr. 21z2 december 2006 het Onderwijsblad 19

5 ook geen expert. Niemand weet precies hoe je dit moet aanpakken. Toch gaat het bestuur de komende jaren extra investeren in het onderwijs. We stoppen de komende jaren extra geld in de bouw van nieuwe scholen, in de professionalisering van docenten en we zijn bezig met een elektronische leeromgeving voor alle scholen. Door die meerjareninvesteringen komen we in 2008 waarschijnlijk in de rode cijfers. Dat kan, want LVO heeft de afgelopen jaren flink wat overgehouden: tussen 2000 en ,8 procent van de totale inkomsten. Daardoor hebben de Limburgse scholen genoeg vet op de botten. In 2004 kwam de solvabiliteit uit op 46 procent, net boven de oppotnorm. Dat oppotten heeft de overheid zelf gestimuleerd, verdedigt Van der Brugge het beleid van zijn voorgangers. Bij de invoering van de lumpsumfinanciering zijn scholen indringend gewaarschuwd voor de risico s die zij lopen. De overheid zei letterlijk: Denk eraan, jullie worden nu zelfstandig en moeten je eigen broek ophouden. Scholen kunnen ook failliet gaan, brengt hij in herinnering. Dat heeft oppotten in de hand gewerkt. Maar de buffers zijn nu wel op orde. Ons vermogen is voldoende om de fricties op te vangen. We moeten nu ons geld durven uitgeven. Maar dat betekent niet dat er geen extra overheidsinvesteringen nodig zijn, waarschuwt de collegevoorzitter. Er zijn nog allerlei maatschappelijke wensen, zoals kleinere klassen en meer uren op het lesrooster, waaraan scholen graag willen voldoen maar waarvoor de middelen ontbreken. We hebben de afgelopen jaren perfect de tering naar de nering gezet en dankzij meevallers hielden we steeds wat geld over. We kunnen de boel dus net draaiende houden, maar hebben wel degelijk extra geld nodig voor kwaliteitsverbeteringen. H 190 oppotters op een rij Docenten en ouders zouden meer kritische vragen moeten stellen over de jaarcijfers van scholen, vinden adviseurs Jan Waal en Willem Spee. Maar schoolbesturen zijn vaak niet scheutig met het verstrekken van die gegevens. Daarom heeft het Onderwijsblad de jaarcijfers van alle 309 schoolbesturen netjes op een rij gezet. U kunt de gegevens van uw eigen schoolbestuur vinden op de website van de AOb: Is uw school één van de 190 oppotters? Een korte handleiding. Tekst Yvonne van de Meent 1 Hoeveel geld mag een school overhouden? Scholen zijn geen bedrijven en hoeven dus ook geen winst te maken. Maar het ministerie van Onderwijs vindt 3 procent van de totale jaarinkomsten overhouden nog net aanvaardbaar. Als een school meer overhoudt moet het bestuur in de jaarrekening uitleggen welke bijzondere redenen er zijn om het geld opzij te zetten. Overigens valt ook een tekort van 3 procent volgens het ministerie nog binnen de normale marges. Als je heel erg rijk bent, wat de meeste scholen zijn, is het idioot om meer over te houden dan 1 of 1,5 procent, vindt bedrijfseconoom Jan Waal, die medezeggenschapsraden adviseert. Het is ook echt niet nodig om overschotten te begroten. Meestal zijn er meevallers en als het tegenzit, is het echt niet erg om een keertje verlies te draaien. 2 Wanneer is een school rijk? Het ministerie van Onderwijs beoordeelt de vermogenspositie aan de hand van de solvabiliteit: de verhouding tussen reserves en schulden. De solvabiliteit wordt berekend door het eigen vermogen te delen door het totaal aanwezige vermogen. Om tegenvallers te kunnen opvangen, moet de solvabiliteit volgens het ministerie minimaal 10 procent zijn. Scholen die boven de 45 procent zitten, potten te veel geld op. Schoolbesturen zijn het niet eens met die norm. Omdat ze hun gebouwen niet in eigendom hebben, hebben ze meestal ook geen (hypotheek)leningen. Het totale vermogen is daardoor laag en de solvabiliteit automatisch hoog. Karel van der Velden, controller bij het Carmelcollege, vindt daarom dat je beter naar het weerstandsvermogen kunt kijken als je wilt weten hoe rijk een school is. Je zet dan het vermogen af tegen de jaaromzet en dat is een veel betere maat. Jan Waal is het daar roerend mee eens. Maar hoe hoog moet het weerstandsvermogen zijn? Een risicobuffer van 8 tot 10 procent van de jaaromzet is meer dan voldoende, vindt Waal. Willem Spee, senior adviseur bij Interstudie, houdt het op 10 tot 15 procent. Een werkgroep met vertegenwoordigers van besturenorganisaties en experts van het ministerie van Onderwijs stelt dat het weerstandsvermogen minimaal 10 en maximaal 45 procent zou moeten zijn. Als die normen gebruikt zouden worden, daalt het aantal oppotters in het voortgezet onderwijs in één klap van 190 naar 46. Maar minister Van der Hoeven heeft het advies van de werkgroep (nog) niet overgenomen, dus blijven er voorlopig 190 rijke scholen. 3 Tien miljoen euro op de bank, is dat veel? Scholen moeten geld in kas houden om hun rekeningen te betalen. Grote scholen meer dan kleine scholen, want grote scholen hebben uiteraard hogere lasten. Als een school in januari een aannemer moet betalen die een verbouwing heeft uitgevoerd, kan er eind december zomaar een paar miljoen euro op de bank staan. Kortom, het banksaldo alleen zegt niet zoveel. 20 het Onderwijsblad nr. 21z2 december 2006

6 Beleggers top vijf Beleggingen in miljoen euro % van totale baten Beleggingen in miljoen euro % van totale baten Vereniging OMO Tilburg 44,1 12,0 BC Burg. Harmsmaschool Gorredijk 3,6 79,7 Stichting Carmel college Hengelo 39,5 18,5 Pallas Athene College Ede 2,9 60,4 SCO Lucas Voorburg 24,3 14,6 Chr. mavo De Saad Damwoude 1,1 58,0 Stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs Sittard 21,6 11,5 SG Hoeksche Waard Oud Beijerland 5,3 56,5 Stichting Sint-Bernardinus Heerlen 12,5 19,4 De Nuborgh Elburg 7,4 53,0 Totaal 142,0 20,4 Om te bepalen of er veel of weinig geld in kas is, wordt meestal de liquiditeit berekend, de verhouding tussen liquide middelen en de kortetermijnschulden. Een liquiditeit van één wordt als normaal beschouwd, want dan zijn de schulden en liquide middelen precies in evenwicht. Een hoge liquiditeit wijst niet per se op overweldigende rijkdom, maar eerder op onverstandig geldbeheer. De grootste beleggers zijn - niet verrassend - te vinden onder de grote katholieke schoolbesturen: OMO en Carmel voeren de top vijf aan. De totale waarde van de beleggingsportefeuille van de top vijf bedraagt 142 miljoen euro, ruim dertig procent van het totale beleggingsbedrag. Maar als de waarde van de beleggingsportefeuille wordt afgezet tegen de jaarinkomsten ontstaat er een ander beeld. Dan voert ineens een aantal kleine openbare schoolbesturen de lijst aan. De openbare Burgemeester Harmsmaschool in Gorredijk (Friesland) heeft maar 3,6 miljoen euro belegd, maar dat is wel bijna tachtig procent van de jaaromzet. Gemiddeld hebben scholen in het voortgezet onderwijs 8 procent van de jaarinkomsten belegd. 4 Mogen scholen beleggen? Geld dat scholen krijgen van de overheid, hoort aan het onderwijs besteed te worden. Maar tijdelijk overtollig geld, mag belegd worden, mits het om risicomijdende beleggingen gaat. Speculeren met aandelen is dus uit den boze, want als de beurskoersen instorten is een school het ingelegde bedrag kwijt. Scholen mogen wel obligaties kopen, want daarbij is de inleg gegarandeerd. Overtollig geld op een spaardeposito zetten mag ook. Scholen hebben in totaal 450 miljoen euro belegd. Daarbij gaat het meestal om oud geld dat in het verleden is opgespaard, stellen de beleggers. Onze oudste school is het Bisschoppelijk College in Weert, zegt LVO-voorzitter Gertjan van der Brugge. Dat is in 1648 gesticht. Katholieke scholen kregen vroeger ouderbijdragen, er werd geld opgehaald via de kerk en soms kreeg een school een erfenis, voegt Karel van der Velden van het Carmelcollege daaraan toe. Maar daarbij gaat het om kleinere bedragen, hooguit enkele miljoenen. Het Carmelcollege heeft in totaal bijna veertig miljoen euro belegd. Dat bedrag is grotendeels bij elkaar gespaard door kleine exploitatieoverschotten toe te voegen aan het eigen vermogen. Het Carmelcollege bestaat al zo n 85 jaar, dus dan loopt zo n bedrag lekker op, verklaart van der Velden. Die beleggingen brengen jaarlijks twee miljoen rente op. Dat steken we weer in het onderwijs. Een school is geen beleggingsinstelling, vindt Jan Waal. Scholen kunnen zich beter concentreren op het verzorgen van onderwijs. En geld dat door particulieren is geschonken, is net als overheidsgeld bedoeld voor het onderwijs. Je kunt buffertjes natuurlijk tijdelijk beleggen, maar geld permanent beleggen voor de rente-inkomsten, lijkt me niet de bedoeling. 5 Wat is het verschil tussen reserves en voorzieningen? Kritische vragen stellen over de hoogte van de voorzieningen is hard nodig. Naast 1,6 miljard aan eigen vermogen heeft het voortgezet onderwijs ook nog voor ruim een half miljard euro voorzieningen getroffen, 17 procent van het totale vermogen. Belachelijk veel, vindt Waal. Reserves en bestemmingsreserves zijn bedoeld voor toekomstige uitgaven die nog niet precies vastliggen. Als er nieuwbouwplannen zijn, maar het bestuur heeft nog geen idee hoeveel het daaraan gaat uitgeven, kan de bestemmingsreserve huisvesting alvast gespekt worden. Voorzieningen zijn h nr. 21z2 december 2006 het Onderwijsblad 21

7 Fokkema Egbert Fokkema spaarpotjes voor toekomstige uitgaven die al zijn vastgelegd en waarvan de hoogte redelijk kan worden ingeschat. Als een school de personeelsformatie moet inkrimpen en met de vakbonden een sociaal plan heeft vastgesteld, kan er een personeelsvoorziening worden gevormd om afvloeiingsregelingen te betalen. Voorzieningen zijn dus eigenlijk toekomstige schulden en tellen daarom niet mee bij het eigen vermogen. Het hoge voorzieningenniveau in het voortgezet onderwijs doet Waal vermoeden dat het vaak niet om echte voorzieningen gaat, maar om verborgen reserves. Scholen gaan reserves wegzetten als voorziening om onder de oppotnorm te blijven. Die voorzieningen moet je gewoon optellen bij het eigen vermogen, vindt Waal. Als je dat doet komt de gemiddelde solvabiliteit van het voortgezet onderwijs uit op 67 procent. Scholen zijn dus nog rijker dan het op papier lijkt. 6 Wanneer is een school financieel gezond? Hoe meer reserves hoe beter, denken veel medezeggenschapsraden. Want er hoeft op school maar één steekpartij plaats te vinden en de aanmeldingen lopen terug. En wat als de claimcultuur doorzet? Ouders eisen nu al een schadevergoeding als hun kind op school wordt gepest of als de school het voorgeschreven aantal lesuren niet haalt. Als een school stevige reserves heeft, hoeven er bij dergelijke calamiteiten niet meteen docenten ontslagen te worden. Het zou goed zijn als scholen de risico s die ze lopen, preciezer in kaart brachten, vindt Willem Spee. Nu praten ze er veel te veel in algemene termen over. Als de risico s bekend zijn, kan een bestuur ook beleid ontwikkelen om de kans dat ze zich voordoen te verminderen. Dan hoeven de reserves ook niet zo groot te zijn. Maar een degelijke risicoanalyse is pas het begin. Scholen die hun managementinformatie goed op orde hebben, kunnen snel ingrijpen als er tekorten dreigen te ontstaan en hebben ook minder grote buffers nodig. En als een school heldere beleidskeuzes maakt, hoeft er ook geen baaierd aan bestemmingsreserves te zijn. Het gaat niet om de hoogte van de reserves, maar om de kwaliteit van het financiële beleid, concludeert Spee. En daar kan nog een hoop aan verbeterd worden. H Leraar vmbo Schoolboeken Op het moment gaat alle aandacht in onderwijsland naar schoolboeken, gratis schoolboeken. Economisch gezien is dit begrijpelijk. Iedere overheid wil zichzelf in stand houden door via onderwijs nieuwe ambtenaren te rekruteren voor de grijze golf die straks vertrekt. Bovendien zijn wij belastingbetalers best over te halen om wat extra te betalen voor schoolboeken. Immers, is dat niet de generatie die straks onze aow gaat betalen, al wordt het dan iets later dan verwacht? Hoe beter hun opleiding, hoe zekerder wij kunnen zijn van een uitkering. Psychologisch ligt het echter anders. Ik heb geleerd dat alles wat gratis wordt weggegeven niet op waarde wordt geschat. Alleen voor niets gaat de zon op, bracht mijn moeder me al bij en de economie leek dat te bevestigen. Schoolboeken gratis maken, maakt ze waardeloos. Bovendien gaat zich een ander probleem voordoen. Wat zou ik doen als schoolboeken gratis waren? Juist, een setje voor ieder lokaal enne... een extra setje thuis. Voor mij vier setjes in totaal. En wat denk je dat mijn leerlingen zouden doen? Precies, hetzelfde! Setje in de kluis, setje thuis en setje voor onderweg of tegen verlies. Natuurlijk heeft dit economische voordelen. Per exemplaar worden schoolboeken veel goedkoper, want de oplage verdrievoudigt. Waarschijnlijk gaat dat ook gelden voor de bijdrage die wij aan de boeken moeten leveren via de belasting, maar ach, in het grote totaal merk je daar niet zoveel van. Wat zouden nu de argumenten worden om geen huiswerk gemaakt te hebben? Meneer, ik heb wel twee boeken, alleen maar één schrift en dat ben ik nu kwijt. Mijn moeder had mijn economieboek nodig voor onder de kast, want die stond zo wankel. Ik ben mijn kluissleutel kwijt en mijn andere setje ligt thuis. Ik heb nog wel een boek thuis, maar hoe moet ik dat mee naar school nemen? Ik ben aan het verhuizen en ik heb nog geen extra setje boeken voor het nieuwe huis. Ik ben nu ook mijn tweede economieboek kwijt. Mijn vader zou vier nieuwe bestellen. Ik heb mijn repetitie niet kunnen leren, want ik dacht dat ik een boek thuis had, maar ze lagen alle twee in mijn kluisje. Ik heb mijn boek verkocht, want de oudpapierprijs is lekker hoog geworden. Ik denk dat er met twee sets boeken eigenlijk niet zoveel verandert in de smoezen. We kunnen er wèl zeker van zijn dat de vraag naar papier enorm zal stijgen. Daarin beleggen zal dan ook geen kwaad kunnen. En ik zie mezelf al rijk zijn in de toekomst. Terwijl ik op zoek ben naar een bos, waar ik nog wat zou kunnen wandelen. En dan haalt Tom me weer helemaal terug naar het heden, het digitale tijdperk. Meneer, waarom zetten ze al die boeken niet op cd-rom? Dan hoeven we niet meer zo te sjouwen. Maar natuurlijk: laptopje, draadloos internet. Geef ze een laptop, dat is even duur als een jaar boeken en laat ze verder de boeken gratis downloaden. Scheelt kosten, scheelt papier! Meneer, ik ben mijn cd vergeten. Tja, Cindy, download maar even opnieuw van de uitgever. Ik ben mijn huiswerk vergeten. Jeetje, Nick, dan haal je het toch even van je server thuis? Ik zie de hemel op aarde. Meneer, ik ben mijn laptop vergeten. Verandert er dan nooit wat? nr. 21z2 december 2006 het Onderwijsblad 23

Raadsvragenvan het raadslid de heer J. Vleeshouwers inzake de financiele

Raadsvragenvan het raadslid de heer J. Vleeshouwers inzake de financiele gemeente Eindhoven Dienst Maatschappelijke Onnvikkeling Raadsnummer O8. RZ 6O g. OOX Inboeknummer o8bstoo886 Beslisdatum B%W ax mei 2008 Dossiernummer 8aa asr Raadsvragenvan het raadslid de heer J. Vleeshouwers

Nadere informatie

Eindexamen vwo m&o I

Eindexamen vwo m&o I Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 tot en met 10. Veel scholen voor voortgezet onderwijs hebben jaarlijks hogere baten dan lasten. Dit wordt vaak oppotgedrag genoemd (zie informatiebron

Nadere informatie

Einde in zicht voor de VUT

Einde in zicht voor de VUT Einde in zicht voor de VUT 11 0 Drs. J.L. Gebraad en mw. T.R. Pfaff Publicatiedatum CBS-website: 1 september 2011 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** =

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Niet eerlijk. Kyara Blaak

Niet eerlijk. Kyara Blaak Kyara Blaak Niet eerlijk Kyara Blaak Kyara Blaak 248media uitgeverij, Steenwijk Grafische realisatie: MDS Grafische Vormgeving Illustraties binnenwerk: Kyara Blaak Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Onderstaand treft u de balans aan per 31 december 2014. Na de balans volgt een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen in de balans.

Onderstaand treft u de balans aan per 31 december 2014. Na de balans volgt een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen in de balans. FINANCIEEL BELEID Financiële positie op balansdatum Onderstaand treft u de balans aan per 31 december 2014. Na de balans volgt een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen in de balans. Activa

Nadere informatie

Het PWRI is er voor ons

Het PWRI is er voor ons Het PWRI is er voor ons Populair jaarverslag 2013 106 102 1.104 2.707 40.937 39.915 Gepensioneerden Werkgevers Voormalige deelnemers Actieve deelnemers WIW SW 98.364 33.926 Onderweg zijn Het PWRI is op

Nadere informatie

Financiële benchmark over de cijfers van 2012

Financiële benchmark over de cijfers van 2012 Financiële benchmark over de cijfers van 2012 Jaarlijkse financiële benchmark van de kengetallen, opgesteld naar aanleiding van de cijfers voorkomend uit de jaarrekeningen van het jaar 2012. Ridderkerk,

Nadere informatie

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik Inleiding Laat ik met de deur in huis vallen: ik geloof dat het midden- en kleinbedrijf een verschil maakt in de wereld. Denk aan bedrijven die nieuwe manieren bedenken om oceanen plasticvrij te maken,

Nadere informatie

Raadsvergadering : 29 oktober 2012 Agendanr. 14. : jaarverslag en jaarrekening 2011 Scholengroep OPRON

Raadsvergadering : 29 oktober 2012 Agendanr. 14. : jaarverslag en jaarrekening 2011 Scholengroep OPRON Raadsvergadering : 29 oktober 2012 Agendanr. 14 Voorstelnr. : R 6912 Onderwerp : jaarverslag en jaarrekening 2011 Scholengroep OPRON Stadskanaal, 12 oktober 2012 Beslispunten 1. Kennisnemen van het jaarverslag

Nadere informatie

FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS. Utrecht, november 2014

FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS. Utrecht, november 2014 FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS 2014 Utrecht, november 2014 INHOUD Inleiding 5 1 Basisonderwijs en speciaal basisonderwijs 7 2 Expertisecentra 10 3 Voortgezet onderwijs 12 4 Samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

De feiten over stille bezuinigingen in het primair onderwijs

De feiten over stille bezuinigingen in het primair onderwijs De feiten over stille bezuinigingen in het primair onderwijs Het primair onderwijs kampt met de gevolgen van zogenoemde stille bezuinigingen die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden. Sinds enkele weken

Nadere informatie

259 mensen hebben de enquête volledig ingevuld. Dat is bijna een kwart van alle schoolbesturen (22%).

259 mensen hebben de enquête volledig ingevuld. Dat is bijna een kwart van alle schoolbesturen (22%). ENQUETE: Groepsgrootte in het basisonderwijs 259 mensen hebben de enquête volledig ingevuld. Dat is bijna een kwart van alle schoolbesturen (22%). 1. Hoeveel scholen vallen er onder uw bestuur? Ingevuld

Nadere informatie

VUT-fondsen kalven af

VUT-fondsen kalven af 132 VUT-fondsen kalven af Drs. J.L. Gebraad en mw. T.R. Paff Publicatiedatum CBS-website: 03-07-2013 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader voorlopig cijfer

Nadere informatie

Misplaatst armoedegevoel

Misplaatst armoedegevoel Basisscholen zijn veel rijker dan ze zelf denken Misplaatst armoedegevoel Schoolverenigingen lijken wel spaarverenigingen. Negen van de tien schoolbesturen in het basisonderwijs hebben een riante vermogenspositie,

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Zet de geldmachine aan

Hoofdstuk 1 Zet de geldmachine aan Hoofdstuk 1 Zet de geldmachine aan De praktijk Mijn verzekeraar stopte met het uitkeren van geld, terwijl ik helemaal niet in staat was om te werken. Stel dat je partner overlijdt en je daardoor mentaal

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten

Onderzoeksresultaten Onderzoeksnaam Grote Moraalenquête 2009 Selectie alle vragen Selectiedatum 10-8-2009-25-9-2009 Onderzoeksresultaten - 22-09-2009 1. Hieronder staan zes zaken die mensen belangrijk kunnen vinden. Wilt u

Nadere informatie

TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG voor de centrale cliëntenraad-

TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG voor de centrale cliëntenraad- TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2015 -voor de centrale cliëntenraad- Inleiding Wat maakt 2015 nu nog uit? 2016 is al weer een paar maanden oud. En we zijn al benieuwd naar 2017. Het eerste jaar zonder Pierre.

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT. bij STICHTING VOOR R.K. HOGER- EN MIDDELBAAR VOORBEREIDEND ONDERWIJS NOORDELIJK ROTTERDAM

RAPPORT VAN BEVINDINGEN FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT. bij STICHTING VOOR R.K. HOGER- EN MIDDELBAAR VOORBEREIDEND ONDERWIJS NOORDELIJK ROTTERDAM RAPPORT VAN BEVINDINGEN FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT bij STICHTING VOOR R.K. HOGER- EN MIDDELBAAR VOORBEREIDEND ONDERWIJS NOORDELIJK ROTTERDAM Plaats : Utrecht Bestuursnummer : 78482 Onderzoeksnummer

Nadere informatie

Jaarbericht Terugblikken en vooruitkijken. delta lloyd pensioenfonds

Jaarbericht Terugblikken en vooruitkijken. delta lloyd pensioenfonds delta lloyd pensioenfonds Jaarbericht 2010 Terugblikken en vooruitkijken In dit Jaarbericht leest u wat er in 2010 bij het pensioenfonds gebeurde. We gaan wat dieper in op onze beleggingen en andere financiële

Nadere informatie

FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT. bij Schoolvereniging Aerdenhout-Bentveld te Aerdenhout

FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT. bij Schoolvereniging Aerdenhout-Bentveld te Aerdenhout RAPPORT VAN BEVINDINGEN FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT bij Schoolvereniging Aerdenhout-Bentveld te Aerdenhout Plaats : Utrecht Bestuursnummer : 94316 Onderzoeksnummer : 286673 Datum onderzoek : oktober

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2010 Algemeen Mijnwerkersfonds Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd Door de huidige dekkingsgraad en de onzekere economische omstandigheden heeft het bestuur, na advies van

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT

RAPPORT VAN BEVINDINGEN FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT RAPPORT VAN BEVINDINGEN FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT bij Stichting Protestants Christelijk Basisonderwijs Leiderdorp Plaats : Utrecht Bestuursnummer : 41316 Onderzoeksnummer : 285715 Documentnummer

Nadere informatie

Christelijke school voor vmbo met leerwegondersteuning. College de OpMaat. Op maat voor jou!

Christelijke school voor vmbo met leerwegondersteuning. College de OpMaat. Op maat voor jou! Christelijke school voor vmbo met leerwegondersteuning College de OpMaat Op maat voor jou! 2015-2016 College de OpMaat: Op maat voor jou! Leuke activiteiten Ik kan me niet zo goed concentreren in een grote

Nadere informatie

FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT. bij Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Ede (Pallas Athene College)

FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT. bij Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Ede (Pallas Athene College) RAPPORT VAN BEVINDINGEN DEFINITIEF FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT bij Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Ede (Pallas Athene College) Plaats : Utrecht Bestuursnummer : 42549 Onderzoeksnummer : 248850

Nadere informatie

Werken voor loon of voor winst? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 4 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 1.9 en 1.

Werken voor loon of voor winst? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 4 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 1.9 en 1. Werken voor loon of voor winst? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 4 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 1.9 en 1.10 Als jij een baan hebt naast je schoolwerk, ben je waarschijnlijk

Nadere informatie

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Definitie: Eigen vermogen gedeeld door het vreemde vermogen.

Definitie: Eigen vermogen gedeeld door het vreemde vermogen. Definitie: Eigen vermogen gedeeld door het vreemde vermogen. Jaar kengetal Gemiddelde sector Indicator risicoanalyse inspectie 2016 73,6% 1 Don: ondergrens 3 2015 75% Don: ondergrens 3

Nadere informatie

ONDERZOEK OMVANG FINANCIËLE BUFFER. Stichting Openbaar Primair en Speciaal Onderwijs Leiden /42504

ONDERZOEK OMVANG FINANCIËLE BUFFER. Stichting Openbaar Primair en Speciaal Onderwijs Leiden /42504 ONDERZOEK OMVANG FINANCIËLE BUFFER Stichting Openbaar Primair en Speciaal Onderwijs Leiden 4527702/42504 Utrecht, april 2015 Voorwoord Dit rapport bevat de resultaten van het onderzoek naar de omvang

Nadere informatie

Lumpsum 2.0. Lumpsum 2.0

Lumpsum 2.0. Lumpsum 2.0 Lumpsum 2.0 Lumpsum 2.0 Schoolbesturen krijgen een grote pot geld voor onder meer salarissen, leermiddelen, schoonmaak en onderhoud. Deze pot, de lumpsum, kunnen ze grotendeels naar eigen inzicht besteden.

Nadere informatie

Tegemoetkoming. Financieel steuntje in de rug

Tegemoetkoming. Financieel steuntje in de rug Tegemoetkoming Ouders Financieel steuntje in de rug Als uw kind jonger is dan 18 jaar en voortgezet onderwijs of beroepsonderwijs volgt, kunt u een tegemoetkoming ouders aanvragen. U komt er eerder voor

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN (DEFINITIEF) FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT

RAPPORT VAN BEVINDINGEN (DEFINITIEF) FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT RAPPORT VAN BEVINDINGEN (DEFINITIEF) FINANCIEEL CONTINUITEITSTOEZICHT bij Onderwijs Stichting College Hageveld Plaats : Utrecht Bestuursnummer : 78157 Onderzoeksnummer : 249329 Documentnummer : 4397189

Nadere informatie

Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen

Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen 0n07 07 Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen Florianne Matser en Wouter Jonkers Publicatiedatum CBS-website: 14 juli 2008 Voorburg/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Aflevering 6: Eigen bedrijf

Aflevering 6: Eigen bedrijf Aflevering 6: Eigen bedrijf Vragen vooraf: Heb je wel eens een eigen bedrijf gehad? Ken je mensen met een eigen bedrijf? Wat voor soort bedrijf is dat? Hoofditem Fragment 1 Korte inhoud: Khalid wil een

Nadere informatie

Centraal Bestuur. Een beter beeld. Toelichting bij de jaarrekening 2008. Datum: oktober 09 Versie: 2

Centraal Bestuur. Een beter beeld. Toelichting bij de jaarrekening 2008. Datum: oktober 09 Versie: 2 Centraal Bestuur Een beter beeld Toelichting bij de jaarrekening 2008 Datum: oktober 09 Versie: 2 1 . Een beter beeld Toelichting bij de jaarrekening 2008 In 2007 werd duidelijk dat het slecht ging met

Nadere informatie

Een gelukkige huisvrouw

Een gelukkige huisvrouw Een gelukkige huisvrouw Voordat ik zwanger was, was ik een gelukkige huisvrouw, ik had alles wat ik wilde. En daarvoor hoefde ik geen dag te werken. Want werken, dat deed mijn man Harry al. Harry zat in

Nadere informatie

JAARREKENINGEN 2012 VAN INSTELLINGEN VOOR FUNDEREND ONDERWIJS. FINANCIEEL BEELD PER SECTOR Versie 1.0 definitief

JAARREKENINGEN 2012 VAN INSTELLINGEN VOOR FUNDEREND ONDERWIJS. FINANCIEEL BEELD PER SECTOR Versie 1.0 definitief JAARREKENINGEN 2012 VAN INSTELLINGEN VOOR FUNDEREND ONDERWIJS FINANCIEEL BEELD PER SECTOR Versie 1.0 definitief Utrecht, december 2013 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Basisonderwijs en speciaal basisonderwijs...

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

Kruis in onderstaande tabel aan hoeveel uw netto vermogen, uw liquide netto vermogen en uw totale vermogen bedraagt.

Kruis in onderstaande tabel aan hoeveel uw netto vermogen, uw liquide netto vermogen en uw totale vermogen bedraagt. Vaststellen beleggersprofiel Met de volgende vragen probeert Stichting Obligatiebeheer Noordenwind inzicht te krijgen in uw financiële positie, kennis, ervaring, doelstellingen en risicobereidheid ten

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

Jaarrekening 2012 Gereformeerde kerk Utrecht Noord-West

Jaarrekening 2012 Gereformeerde kerk Utrecht Noord-West Jaarrekening 2012 Gereformeerde kerk Utrecht NoordWest Samenvatting resultaat 2012 Afgelopen jaar hebben we als Opstandingskerk 18.983, meer uitgegeven dan binnengekregen. Dit tekort is kleiner dan we

Nadere informatie

[zelf op te maken en in te vullen > denk hierbij aan het tonen van een foto en/of logo van de bank, je naam etc.

[zelf op te maken en in te vullen > denk hierbij aan het tonen van een foto en/of logo van de bank, je naam etc. Beschrijving Deze gastles gaat over inzicht krijgen in je inkomen en uitgaven. Jongeren moeten zorgen dat ze inkomen hebben. Anders is het lastig om een eigen leven in te vullen. Zakgeld, kleedgeld, baantje,

Nadere informatie

SAMENVATTEND RAPPORT VAN HET INSPECTIEONDERZOEK OP. Islamitische basisschool Al Islaam

SAMENVATTEND RAPPORT VAN HET INSPECTIEONDERZOEK OP. Islamitische basisschool Al Islaam SAMENVATTEND RAPPORT VAN HET INSPECTIEONDERZOEK OP Islamitische basisschool Al Islaam Utrecht, Vaststelling rapport, 13 september 2010 1. Waarom ontvangt u dit samenvattende rapport? De Inspectie van

Nadere informatie

1Help: faalangst! 1.1 Verkenningen

1Help: faalangst! 1.1 Verkenningen 11 1Help: faalangst! Karel heeft moeite met leren. Dat zal wel faalangst zijn! zegt iemand. Een gemakkelijk excuus, want Karel is wel erg snel klaar met zijn huiswerk. Ellen, die ook moeite heeft met leren,

Nadere informatie

Verkort jaarverslag PHI 2010

Verkort jaarverslag PHI 2010 Verkort jaarverslag PHI 2010 uitgave van stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de houtverwerkende industrie Voorwoord 2010 was een roerig jaar. Ook voor Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houtverwerkende

Nadere informatie

BEOORDEEL DE VERMOGENSPOSITIE VAN UW SCHOOLBESTUUR

BEOORDEEL DE VERMOGENSPOSITIE VAN UW SCHOOLBESTUUR BEOORDEEL DE VERMOGENSPOSITIE VAN UW SCHOOLBESTUUR Door financieel adviseur Reinier Goedhart, VOS/ABB Hoe beoordeel ik de vermogenspositie van mijn schoolbestuur? Op deze vraag wordt uitgebreid ingegaan

Nadere informatie

Portefeuilleprofielen

Portefeuilleprofielen Portefeuilleprofielen Rood BANDBREEDTE van de portefeuille Laatste update: 1 oktober 2015 ROOD Minimum Maximum Tactisch Aandelen 80,00% 100,00% 95,00% Obligaties 0,00% 15,00% 0,00% Onroerend Goed 0,00%

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

De vergrijzing komt, de VUT gaat

De vergrijzing komt, de VUT gaat 0n08 08 De vergrijzing komt, de VUT gaat John Gebraad en Feny Pfaff Publicatiedatum CBS-website 28 augustus 2009 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x = geheim

Nadere informatie

a Wie lenen er allemaal voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed? b Wie lenen er allemaal wegens een onverwachte tegenslag?

a Wie lenen er allemaal voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed? b Wie lenen er allemaal wegens een onverwachte tegenslag? Eindtoets hoofdstuk 1 Kopen doe je zo (CONSUMEREN) 1.3 Ik spaar, leen en beleg mijn geld 1 REDENEN OM TE SPAREN Hier staan zes mensen die sparen: Linda zet geld opzij voor haar vakantie Roy belegt in aandelen

Nadere informatie

Aan de bestuursleden van de Stichting Openbaar Primair Onderwijs Zuid- Kennemerland

Aan de bestuursleden van de Stichting Openbaar Primair Onderwijs Zuid- Kennemerland Aan de bestuursleden van de Stichting Openbaar Primair Onderwijs Zuid- Kennemerland Onderwerp: Analyse begroting 2007 Algemeen Hierbij bied ik u de concept-begroting 2007 ter voorlopige vaststelling aan.

Nadere informatie

Jezus vertelt, dat God onze Vader is

Jezus vertelt, dat God onze Vader is Eerste Communieproject 26 Jezus vertelt, dat God onze Vader is Jezus als leraar In les 4 hebben we gezien dat Jezus wordt geboren. De engelen zeggen: Hij is de Redder van de wereld. Maar nu is Jezus groot.

Nadere informatie

Onderwerp Doordecentralisatie Rijnlands Lyceum Sassenheim (RLS) - Besluitvormend

Onderwerp Doordecentralisatie Rijnlands Lyceum Sassenheim (RLS) - Besluitvormend BESLUIT OPSCHRIFT Vergadering van 4 februari 2014 bestemd voor de gemeenteraad nummer: 2014_BW_00072 Onderwerp Doordecentralisatie Rijnlands Lyceum Sassenheim (RLS) - vormend Beknopte samenvatting De gemeenteraad

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Totaal Baten 13.093 13.860 13.048 767

Totaal Baten 13.093 13.860 13.048 767 KNGF 2015 2014 2013 Verschil Begroting 2015 Begroting Begroting Exploitatie 2015-2014 Baten Contributie A 7.459 7.979 7.940 520 Externe financiering B 39 26 39 Congressen en Events C 300 605 200 305 Registergelden

Nadere informatie

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT ROOS Roos (27) is zeer slechtziend. Ze heeft een geleidehond, Noah, een leuke, zwarte labrador. Roos legt uit hoe je het beste met geleidehond en zijn baas

Nadere informatie

Passend Onderwijs. Scholen verantwoordelijk voor alle leerlingen in een regio Nieuw onderwijsstelsel voor regulier én speciaal onderwijs

Passend Onderwijs. Scholen verantwoordelijk voor alle leerlingen in een regio Nieuw onderwijsstelsel voor regulier én speciaal onderwijs Maart 2012 1e Op 1 augustus 2013 wordt naar verwachting het nieuwe onderwijsstelsel ingevoerd. Het wetsvoorstel is op 6 en 8 maart behandeld in de Tweede Kamer. Daarna moet het voorstel nog door de Eerste

Nadere informatie

Pagina 1 van 5 Versie Nr. 1 Registratienr.: 2013I00700 Agendapunt 5

Pagina 1 van 5 Versie Nr. 1 Registratienr.: 2013I00700 Agendapunt 5 Pagina 1 van 5 Versie Nr. 1 Afdeling: Beleid Leiderdorp, 29-04-2013 Onderwerp: bijdragen aan voorkomen faillissement PCSV Aan de raad. Beslispunten 1. Vooruitlopend op de vaststelling van de jaarrekening

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN IN SAMENWERKINGSVERBANDEN PASSEND ONDERWIJS (HERZIEN)

RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN IN SAMENWERKINGSVERBANDEN PASSEND ONDERWIJS (HERZIEN) RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN IN SAMENWERKINGSVERBANDEN PASSEND ONDERWIJS (HERZIEN) Versie 1.0 februari 2017 Bé Keizer en Rick de Wit in opdracht van PO-Raad en Steunpunt Passend Onderwijs VO

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST

VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST - LEERLING SuccesformulesVoorkant_Opmaak 1 06-10-14 10:08 Pagina 1 VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST 1 anigap 80:01 41-01-60 1 kaampo_tnakroovselumrofseccus

Nadere informatie

Financiële positie van onderwijsinstellingen 2006 2008

Financiële positie van onderwijsinstellingen 2006 2008 Financiële positie van onderwijsinstellingen 2006 2008 109 Marcus Driessen Publicatiedatum CBS-website: 2 juli 2010 Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig

Nadere informatie

VUT-fondsen op weg naar het einde

VUT-fondsen op weg naar het einde Webartikel 2014 VUT-fondsen op weg naar het einde Drs. J.L. Gebraad mw. T.R. Pfaff 05-03-2013 gepubliceerd op cbs.nl CBS VUT-fondsen op weg naar het einde 3 Inhoud 1. Minder VUT-fondsen in 2012 5 2. Kortlopende

Nadere informatie

Renteprofiel en Risico-analyse

Renteprofiel en Risico-analyse Welke hypotheekvorm heeft u gekozen? Aflossingsvrije hypotheek (10 punten). Leven hypotheek (traditioneel), Annuïteiten hypotheek, Lineaire hypotheek (8 punten). Vermogensplanning hypotheek, Leven hypotheek

Nadere informatie

Raadsvergadering : 12 april 2016 agendapunt : Commissie : Bestuur en Ruimte

Raadsvergadering : 12 april 2016 agendapunt : Commissie : Bestuur en Ruimte Zaaknummer : Raadsvergadering : 12 april 2016 agendapunt : Commissie : Bestuur en Ruimte Onderwerp : Beleid overschotten Collegevergadering : 15 maart 2016 agendapunt : 10 Portefeuillehouder : J.B. Boer

Nadere informatie

HYPOTHEEK VOOR ZZP ERS. Een e-book door ikbenfrits.nl. Vragen? Maandag t/m vrijdag tussen en 18.00

HYPOTHEEK VOOR ZZP ERS. Een e-book door ikbenfrits.nl. Vragen? Maandag t/m vrijdag tussen en 18.00 HYPOTHEEK VOOR ZZP ERS Een e-book door ikbenfrits.nl 1 VOORWOORD Hallo, ik ben Frits! Leuk dat je mijn e-book hebt gedownload! Ik leg je stap voor stap uit hoe je als zzp er een hypotheek kunt afsluiten.

Nadere informatie

STICHTING OBS DE PIONIER COMBI FINANCIEEL JAARVERSLAG 2011/2012

STICHTING OBS DE PIONIER COMBI FINANCIEEL JAARVERSLAG 2011/2012 STICHTING OBS DE PIONIER COMBI FINANCIEEL JAARVERSLAG 2011/2012 Voorzitter: Tonnie Ligtermoet Penningmeester: Esther Roode-de Jong Datum: 5 oktober 2012 ALGEMEEN De Stichting OBS De Pionier Combi beheert

Nadere informatie

2016D04781 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

2016D04781 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG 2016D04781 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te leggen over de

Nadere informatie

Toelichting bij de begroting 2015 Stopoz Hierbij biedt het bestuur van Stopoz u de toelichtingsbrief en de begroting 2015 aan.

Toelichting bij de begroting 2015 Stopoz Hierbij biedt het bestuur van Stopoz u de toelichtingsbrief en de begroting 2015 aan. Toelichting bij de begroting 2015 Stopoz 28-10-2014 Inleiding Hierbij biedt het bestuur van Stopoz u de toelichtingsbrief en de begroting 2015 aan. De toelichtingsbrief beschrijft de financiële uitgangspunten,

Nadere informatie

Onderzoek Bedrijvenpanel: Gevolgen economische crisis

Onderzoek Bedrijvenpanel: Gevolgen economische crisis Versie definitief Datum 29 april 2010 1 (8) Onderzoek Bedrijvenpanel: Gevolgen economische crisis Auteur Tineke Brouwers Het derde onderzoek Op 30 maart 2010 kregen alle leden van het Bedrijvenpanel van

Nadere informatie

Kinderen Roepnaam Voorletters Achternaam Geboortedatum Geslacht Woonsituatie Man Vrouw Thuis Uit

Kinderen Roepnaam Voorletters Achternaam Geboortedatum Geslacht Woonsituatie Man Vrouw Thuis Uit Inventarisatieformulier Persoonsgegevens Achternaam (cliënt) Geslacht Man Vrouw Voorletters Roepnaam Geboortedatum Roker Ja Nee E-mail adres Telefoonnummer mobiel Uw opleidingsniveau LBO MBO HBO Universitair

Nadere informatie

Portefeuilleprofielen

Portefeuilleprofielen Portefeuilleprofielen Rood Aandelen 80,00% 100,00% 95,00% Obligaties 0,00% 15,00% 0,00% Onroerend Goed 0,00% 10,00% 5,00% 16,84 8,01% -25,00% 41,02% Je bent zeer risicobewust en hebt tenminste een beleggingshorizon

Nadere informatie

Financiële benchmark over de cijfers van 2014

Financiële benchmark over de cijfers van 2014 Financiële benchmark over de cijfers van 01 Jaarlijkse financiële benchmark van de kengetallen, opgesteld naar aanleiding van de cijfers voortkomend uit de jaarrekeningen over het jaar 01 Ridderkerk, 1

Nadere informatie

In één klap. Auteur: Johanna van Caspel

In één klap. Auteur: Johanna van Caspel In één klap Auteur: Johanna van Caspel Voorwoord Beste lezer, In deze tijd zijn veel mensen bezig met allerlei dingen die er niet toe doen, we maken ons druk om van alles en nog wat maar zien niet wat

Nadere informatie

Wat zegt uw financiële balans?

Wat zegt uw financiële balans? Wat zegt uw financiële balans? Samen met een door uw accountant opgestelde toelichting vormen de winst- en verliesrekening en de balans gezamenlijk de jaarrekening van uw onderneming. De balans is een

Nadere informatie

Aandacht geven op afstand

Aandacht geven op afstand Aandacht geven op afstand In het voortgezet onderwijs experimenteert een groep docenten van CVO Zuid-West Fryslân en het Dockinga College met onderwijs op afstand via videoconferencing. Zij verbinden hun

Nadere informatie

1e Plaats. Als u bewust kiest voor beleggen, helpt onderstaande vragenlijst u om uw beleggingsprofiel vast te stellen.

1e Plaats. Als u bewust kiest voor beleggen, helpt onderstaande vragenlijst u om uw beleggingsprofiel vast te stellen. Beleggingsprofiel binnen uw Beleggershypotheek bepalen 1. Uw gegevens 1a Naam en voorletters 1b Huisnummer (met toevoeging) 1c Straat 1d Postcode 1e Plaats 1f Rekeningnummer 1g Naam en voorletters partner

Nadere informatie

Vermogensopbouw  gegarandeerde rente. De voordelen op een rij: U wilt een flink bedrag opbouwen. Bijvoorbeeld om eerder te stoppen met werken,

Vermogensopbouw  gegarandeerde rente. De voordelen op een rij: U wilt een flink bedrag opbouwen. Bijvoorbeeld om eerder te stoppen met werken, Goudse Opbouwplan Vermogen opbouwen met een gegarandeerd eindkapitaal U wilt een flink bedrag opbouwen. Bijvoorbeeld om eerder te stoppen met werken, Vermogensopbouw  gegarandeerde rente aanvullingen

Nadere informatie

FINANCIEEL CONTINUÏTEITSTOEZICHT. Bij Vereniging Scholen der Evangelische Broedergemeente te Zeist

FINANCIEEL CONTINUÏTEITSTOEZICHT. Bij Vereniging Scholen der Evangelische Broedergemeente te Zeist RAPPORT VAN BEVINDINGEN DEFINITIEF FINANCIEEL CONTINUÏTEITSTOEZICHT Bij Vereniging Scholen der Evangelische Broedergemeente te Zeist Plaats : Utrecht Bestuursnummer : 29577 Onderzoeksnummer : 282182 Edocs

Nadere informatie

Almelo, 8 juli 2015. En dat is niet zo makkelijk voor iedereen want de meeste kinderen zijn gewend aan school, vrienden, azc, enz, enz.

Almelo, 8 juli 2015. En dat is niet zo makkelijk voor iedereen want de meeste kinderen zijn gewend aan school, vrienden, azc, enz, enz. Almelo, 8 juli 2015 Onderwerp: Moeilijk verhuizen! Beste heer/mevrouw Ik ben (...) Ik ben 14 jaar oud. Ik woon met mijn ouders en mijn 2 kleine broertjes in azc Almelo. In deze vakantie moeten er ongeveer

Nadere informatie

Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het Programma en Overzicht voorzieningen huisvesting onderwijs 2007. Nummer: 3d.

Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het Programma en Overzicht voorzieningen huisvesting onderwijs 2007. Nummer: 3d. Gemeente Boxmeer Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het Programma en Overzicht voorzieningen huisvesting onderwijs 2007. Nummer: 3d. AAN de Raad van de gemeente Boxmeer Boxmeer, 24 oktober 2006 Aanleiding

Nadere informatie

Meer doen met minder mensen

Meer doen met minder mensen Meer doen met minder mensen Voor het achtergrondverhaal Meer doen met minder mensen in het Onderwijsblad 14 van 22 september is gebruik gemaakt van verschillende bronnen, cijfers van het ministerie van

Nadere informatie

Financiële benchmark over de cijfers van 2013

Financiële benchmark over de cijfers van 2013 Financiële benchmark over de cijfers van 2013 Jaarlijkse financiële benchmark van de kengetallen, opgesteld naar aanleiding van de cijfers voortkomend uit de jaarrekeningen over het jaar 2013. Ridderkerk,

Nadere informatie

Tekst Rob Voorwinden Beeld Fred van Diem

Tekst Rob Voorwinden Beeld Fred van Diem Dág boeken, werkboeken en schriften voor rekenen, taal en begrijpend lezen. Leerlingen van basisschool de Delta in Assendelft werken met tablets. Leerlingen zien nu meteen of ze een opgave goed of fout

Nadere informatie

1e Plaats. Als u bewust kiest voor beleggen, helpt onderstaande vragenlijst u om uw beleggingsprofiel vast te stellen.

1e Plaats. Als u bewust kiest voor beleggen, helpt onderstaande vragenlijst u om uw beleggingsprofiel vast te stellen. Beleggingsprofiel binnen uw enmix Hypotheek bepalen 1. Uw gegevens 1a Naam en voorletters 1b Huisnummer (met toevoeging) 1c Straat 1d Postcode 1e Plaats 1f Rekeningnummer 1g Naam en voorletters partner

Nadere informatie

GEMEENTE LEEUWARDERADEEL

GEMEENTE LEEUWARDERADEEL GEMEENTE LEEUWARDERADEEL Raadsvergadering: 4 juli 2013 Voorstelnummer: 2013/ 37 12 Stiens, 5 juni 2013 Behandelend ambtenaar: Jitske Bosch E-mail: j.bosch@leeuwarderadeel.nl Telefoonnr. : 058 257 66 68

Nadere informatie

TANDARTSASSISTENTE. Lis Hendriks 11 NOVEMBER 2013. Sectorwerkstuk HET ASSINK LYCEUM

TANDARTSASSISTENTE. Lis Hendriks 11 NOVEMBER 2013. Sectorwerkstuk HET ASSINK LYCEUM TANDARTSASSISTENTE Lis Hendriks 11 NOVEMBER 2013 HET ASSINK LYCEUM Sectorwerkstuk Inhoudsopgave Inleiding... 3 Waarom heb je voor deze opleiding gekozen? Waarom zou je voor deze opleiding kiezen?... 3

Nadere informatie

Lieve vrienden van El Manguaré,

Lieve vrienden van El Manguaré, Lieve vrienden van El Manguaré, Vanuit een overstroomd Iquitos de tweede tamtam van 2012. Twee dagen geleden schreef ik onderstaand stukje: Manguaré kampt met wateroverlast! Zoals Yolanthe in de vorige

Nadere informatie

BALANS PER 31 DECEMBER 2013 (na verwerking resultaatbestemming)

BALANS PER 31 DECEMBER 2013 (na verwerking resultaatbestemming) JAARREKENING 2013 BALANS PER 31 DECEMBER 2013 (na verwerking resultaatbestemming) 2013 2012 ACTIVA Vaste activa Materiële vaste activa 301.692 349.096 301.692 349.096 Vlottende activa Vorderingen 192.327

Nadere informatie

OPPOTTEN IN HBO EN BVE

OPPOTTEN IN HBO EN BVE NR.7 1 APRIL 2006 het Onderwijsblad Algemene Onderwijsbond 1 nieuws, achtergronden, opinie en AOb-service 12 14 Openbaar onderwijs: Afvalbak of fijn pluriform? Vermogens roc s en hogescholen blijven groeien

Nadere informatie

Tips voor een goede spreekbeurt

Tips voor een goede spreekbeurt Diabetes?! Een spreekbeurt die je alles vertelt over diabetes: Wat is het? Hoe ontstaat het? En vooral ook: Wat betekent het voor jou, je broer, zus, vader of moeder. Tips voor een goede spreekbeurt Vertel

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Samengevoegd College Hageveld en Hageveld Beheer

Samengevoegd College Hageveld en Hageveld Beheer Jaarrekening Grondslagen Deze jaarrekening is in opdracht van het bestuur van de Stichting Hageveld Beheer en de Onderwijsstichting College Hageveld opgesteld door de Stichting Regionaal Onderwijsbureau

Nadere informatie

Hoe financieel gezond is uw gemeente?

Hoe financieel gezond is uw gemeente? Hoe financieel gezond is uw gemeente? drs. R.M.J.(Rein-Aart) van Vugt RA A.(Arie)Elsenaar RE RA 1 Hoe financieel gezond is uw gemeente? In dit artikel geven de auteurs op hoofdlijnen aan welke indicatoren

Nadere informatie

De regeling is al goedgekeurd voor 2013. Voor 2014 maakt deze deel uit van het Belastingplan, wat nog moet worden goedgekeurd.

De regeling is al goedgekeurd voor 2013. Voor 2014 maakt deze deel uit van het Belastingplan, wat nog moet worden goedgekeurd. Particulier Toeslagen op tijd aanvragen Zorg ervoor dat de toeslagen op tijd worden aangevraagd. Als de deadline gepasseerd is heeft u geen recht meer op uitbetaling. Als u bij ons op de uitstellijst staat

Nadere informatie