Colofon. Pamflet 2.nl Onderwijshelden. Pamflet2.nl Onderwijshelden 60x het bewijs dat het kan

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Colofon. Pamflet 2.nl Onderwijshelden. Pamflet2.nl Onderwijshelden 60x het bewijs dat het kan"

Transcriptie

1

2 Colofon Pamflet2.nl Onderwijshelden 60x het bewijs dat het kan Pamflet 2.nl Onderwijshelden Auteurs: Marcel Derksen, Alette Baartmans en Claire Boonstra Ontwerp / lay-out: Henny Witjes Dit is een uitgave van: Sinds uitgevers, Leiden Uitgever: Kiki Vikdazir, Sinds uitgevers Redactie en correctie: Frans Wildenborg NUR ISBN folio: ISBN e-book: Copyright 2014 Sinds uitgevers Alles uit deze uitgave mag alleen na voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook.

3 Onderwijshelden 60x het bewijs dat het kan Pamflet 2.nl

4 Tijgers Vorige week was ik op een middelbare school in Culemborg. We zouden het geschiedenislokaal mogen gebruiken voor een fotoshoot van een nieuw Omdenken boekje. Dat lokaal is super geschikt, vertelde de behulpzame geschiedenisleraar ons, het is een mooi ruim lokaal voor 30 kinderen met veel licht. Wat verwacht je op grond van die informatie? Precies. Een mooi ruim lokaal met veel licht. Geschikt voor 30 kinderen. Het licht klopte wel. Het ruim en voor 30 kinderen wat minder. Bankjes voor twee personen, netjes naast en achter elkaar geschakeld, tussendoor nauwelijks ruimte om tassen neer te zetten, laat staan om heen en weer te lopen of anderszins te bewegen. Het was net een kippenhok. Dit lokaal was bedoeld om stil te zitten. Heel erg stil. Vertwijfeld bekeek ik de ruimte. Hier zaten dag in dag uit 30 kinderen, als sardientjes in een blik, geschiedenis tot zich te nemen. Wat gebeurt er met een tijger die je in een kooi opsluit? Hij wordt onrustig, gaat monotoon rondjes heen en weer lopen, krijgt schurft, wordt ziek, geraakt in een depressie. Waarom? Logisch. Tijgers horen niet in kooien. Tijgers horen in het wild. Ruimte. Vrijheid. Lucht. Wat gebeurt er met levenslustige kinderen die je tafel-naast-tafel, als kippen in een legbatterij, in een ruimte plaatst om ze vervolgens s ochtends vanaf 8 uur ( Jongeman, het was weer wat te laat gisteren, zie ik? Nee meneer, het was weer wat te vroeg vanmorgen. ) op monotone toon te instrueren over zaken waar ze in het geheel niet mee bezig zijn? Exact hetzelfde. Ze worden onrustig. Ze gaan depressieve of overactieve verschijnselen vertonen. Zo krijgt in Finland, ons grote voorbeeld als het gaat om hoe het onderwijs er uit zou moeten zien, 1 op de kinderen medicatie voor ADHD. In Nederland is dat maar liefst 19 keer zoveel. In de geest van Louis van Gaal: Indiceren zij nou zo weinig of wij nou zo veel?! Wie kent de beelden van de middelbare school niet? Verveling aan de ene kant van het spectrum (op de tafel liggen, gapen, uit het raam staren, vanaf oktober schema s invullen hoeveel weken, dagen, lesuren het nog duurt tot de zomervakantie), verzet aan de andere kant (conflicten zoeken met de directie, lijstjes bijhouden wie het meest de klas wordt uitgestuurd, andere kinderen het leven zuur maken) en op het midden van het spectrum de redelijk goed aangepasten (uit onderzoek, zo blijkt, nog net de krappe meerderheid). Tja. Wanneer ligt het aan het kind? En wanneer aan de kooi? Is dit nieuws? Nee. Natuurlijk niet. Dit weten we. We weten het allang. Sterker nog, het enige verschil tussen dit geschiedenislokaal in Culemborg en mijn geschiedenislokaal in

5 Apeldoorn van vroeger we hebben het over midden jaren 70 is dat er tegenwoordig geen bord met spons en krijt maar een heus digibord voor de klas hangt. Waarvan de werking in nogal wat gevallen door de leerling aan de leerkracht moet worden uitgelegd (qua salariëring werkt het uiteraard andersom). Moet er iets veranderen? Natuurlijk moet er iets veranderen. Dat weten we met z n allen al heel lang. Zo schreef Leo Tolstoj: Wat bedoel ik met de niet-inmenging van de school in het leren? Daarmee bedoel ik, dat leerlingen de volledige vrijheid gegeven wordt om hun eigen onderwijs te verzorgen, dat tegemoet komt aan hun eigen behoeften en slechts in die mate, waarin zij het daadwerkelijk gebruiken kunnen en willen; het betekent dat we hen niet kunnen dwingen dat te leren, wat ze niet nodig hebben of vanuit zichzelf willen leren. ( ) Ik betwijfel het of [zo n soort school] over een eeuw algemeen aanvaard zal zijn. Het is zelfs niet waarschijnlijk, dat scholen, waarvan de basis de keuzevrijheid van leerlingen is, over honderd jaar vanaf nu zullen bestaan. Leo Tolstoj schreef dit in zijn Essay Opleiding en Cultuur reeds in Nederlandse kinderen behoren al jarenlang tot de gelukkigste kinderen ter wereld. Waarom? Uiteraard omdat ze goed gevoederd en verzorgd worden, maar vooral omdat we in Nederland een zogenaamde autoritatieve opvoedingsstijl hanteren: overleg, redelijkheid en dialoog staan centraal en daar waar nodig stellen wij als ouders heldere grenzen. Is het een vreemde, nieuwe manier van omgaan met mensen? Nee. Natuurlijk niet. Ook wij als volwassenen verwachten op ons werk op een dergelijke manier aangesproken te worden. We willen graag erkend en als autonoom wezen gezien worden. Op je werk hoef je niet je vinger op te steken om naar de wc te mogen. Bijna nergens is er een grotere kloof waar te nemen dan tussen de cultuur in het bedrijfsleven, de overheid en het gezin aan de ene kant en de cultuur in (met name) het middelbare onderwijs aan de andere kant. Natuurlijk zijn er ongelooflijk veel goede leerkrachten, natuurlijk zijn er ongelooflijk veel goedbedoelende scholen, maar in de kern bepaalt het systeem wat er geleerd moet worden, op welk moment en op welke manier. Voor tijgers die ruimte nodig hebben, is er niet echt een curriculum. Ben ik bezorgd, somber of triest? Nee. Ik ben zeer hoopvol. Leo Tolstoj heeft goed gezien dat het onderwijs meer dan een eeuw nodig zou hebben om (in mijn woorden) zichzelf om te denken : van aanbod gedreven kennis naar door de leerling verworven kennis. Van antwoorden naar vragen. Van telt dat voor een proefwerk naar hoe kan ik daar meer van weten. We staan op de drempel van een nieuwe tijd. Niemand zag de ineenstorting van het voormalig Oostblok aankomen. Op een dag ging er een auto de grens over, daarna nog een paar, wat mensen klommen het hek over en als een plumpudding stortte het systeem in. Totaal en onoverkomelijk. Als een reus op lemen voeten. Tot het laatst verzetten de machthebbers zich met hand en tand met processen, staatspolitie en sancties tegen het onvermijdelijke, maar toen het hek eenmaal van de dam was, was het ook echt van de dam. Onomkeerbaar. Ik durf te

6 voorspellen dat wat het onderwijs betreft een vergelijkbare omwenteling aanstaande is. Het systeem kraakt, piept en hapert aan alle kanten. De onderliggende onvrede bestaat al decennia lang. Nergens belanden zoveel mensen in een burn-out als in het onderwijs: maar liefst één op de zes. Hoeveel treurnis zit er achter dit getal? Voor de betrokken leerkrachten zelf, maar ook voor de collega s en kinderen die met hen te maken hebben. Hoe ziet het onderwijs van de toekomst eruit? De grap is, dat is precies de verkeerde vraag. De tijd van blauwdrukken, grootse plannen en prachtige visioenen is voorbij. De dagen van de planners, structuralisten en quasi-visionairen zijn geteld. Goed onderwijs kenmerkt zich niet door standaardisering en externe controle, maar door diversiteit en interne gedrevenheid. Goed onderwijs is vooral veelvormig en rijkgeschakeerd. Het biedt uitdagende, spannende, complexe omgevingen voor de tijgers onder ons en veilige, warme en verbindende omgevingen voor andere diersoorten (ik zou zeggen, vul deze metafoor zelf maar aan met dieren als schapen, konijnen, honden, uilen, apen, koeien, whatever). Het goede nieuws is: als je goed luistert en om je heen kijkt, zie je dat die toekomst er op heel veel plekken al is. Op allerlei manieren trekken en duwen mensen al aan de muur. Vaak met verbluffende resultaat. Deze bundel is er het levende bewijs van. Hij bevat tientallen inspirerende, veelvormige verhalen van mensen uit de onderwijspraktijk die laten zien hoe het anders kan; beter en vaak ook nog eens (veel) goedkoper. Niet in theorie, maar in de praktijk. Laten we ons door hen laten inspireren om ook onze grote of kleine bijdragen te leveren. Elke auto over de grens, elke steen uit de muur is er één. Samen vormen we een beweging. Het is slechts een kwestie van tijd is voordat het hele systeem zal kantelen. Hoe dat in de praktijk verder precies zal verlopen, zal de geschiedenis moeten uitwijzen. Van één ding ben ik echter overtuigd: we zullen in de toekomst beter gebruik maken van de interne gedrevenheid van kinderen om te leren. Want dát kinderen willen leren als ze in een rijke omgeving geplaatst worden en mee willen doen met de samenleving is het enige en tegelijkertijd meest inspirerende houvast dat we hebben. Berthold Gunster, Utrecht, juli 2014

7 Inhoud Berthold Gunster Tijgers Erica Aalsma De O van onderwijs is misleidend Ingrid Aaltink-Fidder Dyscalculie en Dyslexie: een (op)gave? Edith Baartmans Tijd, ruimte en vertrouwen zijn de basis Joris van Ballegoijen Oog in oog met de geschiedenis Bianca Blom Onderweg anders wijs! Minka Bos Oorlog in mijn Buurt Job Christians Schoolleider, wie bent u? Femke Cools Digiknappe digimaatjes Jochum Damstra Wat is leren leven? Bram Defesche Voor kinderen, door kinderen Kirsten Derksen Luister, kijk en sta open Anke van Donkersgoed Jij kan het ook Frans Droog Genius Hour: tijd voor passie! Berni Drop Ode aan de leerling Sjef Drummen Agora, het einde van de klassieke school? Frum van Egmond Een 10 voor Topo Corline van Es Het meisje voor de boekenkast Guus Geisen Echte helden Jetske van der Greef Op heldenpad met de ontdekkingsreis Johan t Hart Open innovatie Eveline Havenith Een held vertelt Tamir Herzberg Aan Jordy, Femke en Max die eruit waren gestuurd omdat ze bij biologie zaten te kloten met een gummetje Sarina Hoogendam Een meesterlijke missie Femke Hulsenbek In iedereen schuilt een held Lex Hupe Het meisje en het helikoptertje Tanja Jadnanansing De beste editie van jezelf Arnold Jonk Geen boeven, alleen maar helden Ilja Klink En toen begon het te sneeuwen Tijl Koenderink Hoogbegaafd geluk Danielle Krabshuis Leren voor het leven Sarah van Leeuwen Delen is vermenigvuldigen Hanneke Lokhoff KnapVilla: een b(l)oeiend leerlandschap Erno Mijland Wat als alles kan? Gewoon doen en later sorry zeggen Jos van Mil

8 Kimon Moerbeek Eva Mondeel Maaike van Mourik Pauline Nonnekes Corné van Oers Marieke Peters Peter la Roi Lotte de Rooij Victor van Saltbommel Tjeu Seeverens Janita Seinstra Rik Seveke Casper Stubbé Hans Thissen Steven van den Tol Jaap Vermuë Michel Visser Nils Visser Claire Walkate Stefan van der Weide Theo Wismans Patrique Zaman Thijs de Zoete Auteurs Wielen uitvinden Juf Eva opereert Van moestuin naar bos Je hebt zelf de regie. School is een middel om je doel te bereiken Het tij gekeerd Durf jij creatief te zijn? Beeld van een groep Van paint by numbers naar leeg canvas Ster in de toekomst Mag ik in je ogen kijken? Een paradijselijke tuin Compassie als bouwblok Persoonlijke ontwikkeling normaal maken De waterstofzuiger Talent voor onderwijs Verborgen schatten Beste buur, ik kan nog zo veel van u leren! Wij zijn de fantasten Zullen we stoppen? Weg met the box Swag Niet lullen maar poetsen Genoeg te kiezen Nawoord

9 Auteur: Erica Aalsma Over de auteur: Erica Aalsma werkt als zelfstandige onder de naam de Leermeesters aan inspirerende leeromgevingen waar leren in de beroepspraktijk centraal staat. Naam van het initiatief: Hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs Locatie: Wijk bij Duurstede Speech te houden voor vertegenwoordigers van onderwijsinstellingen, bedrijfsleven en overheid. De O van onderwijs is misleidend Een beroep leren in een klaslokaal is onzin! Iedereen die mij dit hoort zeggen, knikt beamend: Ja natuurlijk, wat een open deur! Maar hoe komt het dan toch dat ik elke keer als ik weer een ROC binnenstap, verbijsterd om me heen kijk? Wie heeft ooit bedacht dat zulke immens grote gebouwen vol met klaslokalen inspirerend zouden zijn voor jongeren die het liefst met hun handen leren? Hoe zijn we zover gekomen dat we zijn gaan denken dat leren voor een beroep mogelijk is in of vanuit een klaslokaal? Vraag enkele willekeurige mensen in je omgeving aan welke begrippen ze denken als je het woord onderwijs noemt en ik weet zeker dat ze het zullen hebben over: school, les, leraar, klaslokaal, leren en misschien zelfs wel instructie. De begrippen onderwijs en school zijn voor de meeste mensen volledig synoniem geworden. Het is een systeem dat ooit is gebouwd op het bieden van kansen, maar tegelijkertijd zo strak in zijn vel zit dat het voor veel jongeren ook de kansen belemmert. Jan Rotmans (hoogleraar aan de Erasmus Universiteit) is van mening dat de samenleving aan het kantelen is. De nieuwe economie vraagt om investeren in leerprocessen, zodat wat mensen leren ook daadwerkelijk wordt gebruikt. Aan de opleving van het begrip vakmanschap zie je dat de aandacht al aan het verschuiven is: steeds meer beleidsmakers wijzen op het belang van vakmensen voor de samenleving. Maar helaas koppelen we vakmanschap nog steeds aan werken met je handen en hebben we ons aangeleerd dit minder te waarderen. De opvatting is dat het onderwijs weer aandacht moet geven aan het ontwikkelen van vaardigheden om goede vakmensen op te leiden.

10 De kans is echter groot dat de focus daarmee weer doorslaat naar de praktische kant van het onderwijs, terwijl nu juist verbinding nodig is. Goede vakmensen van nu zijn denkende doeners zoals Tanja Jadnanansing (lid Tweede Kamer voor de PvdA) zo mooi zegt: geen handvaardigheid alleen, maar ook denkvaardigheid en het liefst een mooie combinatie. Een beroep leren in een klaslokaal is onzin! Sinds tien jaar houd ik me bezig met het ontwerpen en realiseren van leeromgevingen waar theorie en beroepspraktijk in elkaar verweven worden. Ik noem dit de Omgekeerde Leerweg : leren voor een beroep begint in de beroepspraktijk en niet bij de theorie.voor het beroepsonderwijs betekent dit een enorme kanteling. Ondanks het feit dat het middelbaar beroepsonderwijs in de basis een intrinsiek hybride karakter heeft, blijkt het leggen van verbindingen tussen de leerprocessen op school en die in het bedrijf een complex vraagstuk. De school is in het denken en doen sterk aanwezig en daarmee ook het klaslokaal-docent-boek-model. De beroepspraktijk staat vaak letterlijk buiten het onderwijs en vormt daarmee een andere wereld dan de school. Zo blijft er een waterscheiding bestaan tussen theorie en praktijk, en tussen school en werk. In een hybride leeromgeving (Zitter, 2010) lukt het wel om te komen tot consistente, integrale leeromgevingen. In plaats van de schoolse context staat daarbij het beroepsproces centraal en is samenhang het sleutelwoord. In zo n omgeving is het voor de student zichtbaar wat het toekomstig beroep inhoudt, hij kan eraan proeven, ruiken, voelen. De student leert de praktijk aan de benodigde theorie te verbinden en andersom, en hoeft niet op zoek te gaan naar een vertaalslag van de aangeleerde theorie naar de praktijk. Die is ingebed in de vormgeving van de leeromgeving. We hebben al enkele mooie voorbeeldprojecten gerealiseerd op basis van deze uitgangspunten. In de Waterfabriek in Den Bosch werken en leren studenten van verschillende opleidingen en op verschillende niveaus in een leerwerkomgeving die de traditionele klaslokalen (bijna) overbodig maakt. Ook de Middelbare Horeca School in Den Bosch heeft haar onderwijsafdeling getransformeerd naar een hybride leeromgeving. Daar zijn studenten enthousiast over, omdat zij nu begrijpen waarom ze sommige delen van de theorie nodig hebben. Binnen de context van het bedrijfsleven is de TechniekFabriek van NedTrain een mooi voorbeeld. Door de beroepspraktijk centraal te stellen, is de opleiding gekanteld naar een leertraject met de treintechniek als uitgangspunt en de verbreding naar een diploma Mechatronica als eindresultaat. We zien de winst van deze aanpak heel direct bij de studenten: het past bij hun manier van leren. Maar het past ook bij de behoefte van het bedrijfsleven, waar kennis met name zichtbaar moet worden in probleemoplossend vermogen op de werkplek.

11 Het gedachtegoed achter de omgekeerde leerweg en hybride leeromgeving wint terrein. Dat laat zien dat onder de oppervlakte de kanteling al langzaamaan op gang begint te komen. Het biedt perspectief op een nieuwe manier van leren voor een beroep, die past bij de transitie van onze veranderende economie. De O van onderwijs zit echter nog veel te vaak in de weg: het hele systeem met alle regels, eisen en structuren is niet gebouwd op leren voor een beroep. Zolang de O van onderwijs belangrijker is dan de B van beroep is de kanteling nog niet gelukt. Leren voor een beroep vraagt om andere leeromgevingen, een andere aanpak, een andere begeleiding en een andere mentaliteit.

12 Auteur: Ingrid Aaltink-Fidder Over de auteur: Ingrid Aaltink-Fidder is LeerstijlCoach-educatief spel-leermateriaal-humor-positief-kanjermunten-kind dyscalculie, dyslexie-kind epilepsie, licht autistisch-beelddenkster-ideeënkanon-ontwikkelares. Naam van het initiatief: Ingrid Aaltink Locatie: Nijverdal Speech te houden voor kinderen, leerkrachten, schoolbesturen en ouders. Dyscalculie en Dyslexie: een (op)gave? Enkele jaren geleden hebben wij onze dochter laten testen op dyscalculie. Uit deze test bleek dat zij zowel dyscalculie als dyslexie had. Toen begonnen er kwartjes te vallen. Geen wonder dat zowel haar geheugen als ook haar concentratie te wensen overlieten. Daarom gingen de dingen die ze heel graag wilde, niet zoals ze dat bedacht had. Door alles liep ook een andere rode draad ze is een beelddenkster. Eindelijk was het plaatje compleet. En dan volgt direct de vraag: En nu? School inlichten, diverse therapieën volgen. Voor ik het wist, was ik 14 uur per week bezig met het halen en brengen van haar. Vriendschappen vielen uiteen en mijn dochter ging er zichtbaar onder gebukt. Op een gegeven moment werd het ons te veel en zijn we gestopt met alle therapieën. Die uren zijn we anders gaan indelen. Ik ben begonnen aan een ander soort begeleiding, eigen begeleiding. Leuk en spelenderwijs (bijna gezellig). Met inzicht- en concentratiespelletjes en oefeningen. Op pad met een fototoestel en getallen fotograferen, daarna napraten. Wat doen we met die getallen? Hoe belangrijk zijn die getallen voor ons? Wat kunnen we er allemaal mee? Daardoor kreeg zij ook het besef dat getallen in ons leven iets aanduiden, iets vertellen. Dat je er beter vrienden mee kunt worden dan dat je er bang voor bent. Dat maakt ook dat ze nu weet wat haar wel en niet ligt, wat ze moeilijk en lastig vindt. Ze gaat het niet uit de weg.

13 Eigen kracht is kernkracht In overleg met school zijn we begonnen met extra begeleiding vanuit de gebruikte rekenmethode. We gingen niet vooruit werken, maar werkten achteraf thuis aan dat wat goed ging en wat niet. De dingen die ze lastig en moeilijk vond, herhaalden we en boden we op een andere manier aan. We maakten de dingen visueel met materialen, filmpjes kijken van Klokhuis, Beeldbank, Willem Wever, enzovoort. Doordat we alles zo beeldend (zo visueel mogelijk) maakten, keken we ook anders naar andere dingen. Je ontdekt dan andere kwaliteiten die je sterk en krachtig maken. We groeiden beiden in een bijzonder leerproces. Zo veranderde ons meisje weer in een stoere meid. Ze ging er helemaal voor. Vooral door de methode Ikleeranders haalde ze zelfs voldoendes voor de spellingwoordjes. Ondertussen had ik ook door de intensieve begeleiding gezien dat er genoeg te koop was aan materialen, maar dat je die in principe maar een korte tijd nodig hebt. Daarom richtte ik Speel Leer Doen op voor het verhuren en verkopen van educatieve materialen. Ook volgde ik de ene na de andere cursus. Ik verdiepte mezelf verder in het beelddenken, de materie en ook in naar het kind kijken: naar de praktische kant en vanuit het kind. Ook heb ik veel van mijn dochter kunnen leren en dat heeft mij veel praktische kennis bezorgd. Nu, drie jaar later, komen leerkrachten, coaches, RT ers en IB ers, ouders en anderen naar mijn winkel. Ze vragen advies en raad over de materialen, hoe die te gebruiken en toe te passen om diverse leerlingen/kinderen te helpen met leren. De informatieavonden, lezingen, workshops en beurzen volgen elkaar in rap tempo op. In korte tijd vergaar ik veel kennis in elke vorm van het leerproces van het kind. Dan volgt er al snel een eigen praktijkruimte in de winkel, waar ik werkzaam ben als LeerstijlCoach, omdat de leerstijl als rode draad door het gezinsleven loopt. In deze jaren heb ik zelfs al samen met iemand een spel gemaakt (Time4Activity). Het tweede spel (Blik vol Tijdsbesef) komt in het najaar uit en er zijn al ideeën voor een derde spel. In april heb ik samen met Charlotte van Doorn een onderwijsevent.nl georganiseerd dat vanwege het succes op 1 april 2015 een vervolg krijgt. En nu sta ik aan de vooravond van een nieuw, bijzonder avontuur dat veel kinderen zal ondersteunen en op weg kan helpen. Het is bijzonder te zien hoe mijn leven is veranderd na die dyscalculietest van mijn dochter. Nu help ik niet alleen mijn eigen kind, maar ook andere kinderen! Onze kanjer is nu (juni 2014) bezig met de laatste weken van klas 3 vmbo, theoretische leerweg. Al vanaf klas 1 werd ons aangeraden haar de basis/kader-opleiding te laten volgen. Daar wilde onze dochter niets van weten; zij wil haar best blijven doen en haar tl-diploma halen. Zij weet dat ze hard moet werken om de doelen te kunnen halen, want

14 in veel vakken zit het rekenen verstopt. Maar ze leeft ook in een digitale tijd en al die online mogelijkheden ondersteunen haar enorm. Wiskundige formules? Op YouTube staat genoeg. De ene formule nog mooier uitgelegd dan de andere. Natuurlijk is het een kunst om de meest pakkende en doelgerichte eruit te halen. Hier gaat ze voor en daardoor is zij een inspirerend voorbeeld voor velen!

15 Auteur: Edith Baartmans Over de auteur: Edith Baartmans is juf van groep 7 op de Liduina school in Haarlem en moeder van vier kinderen. Naam van het initiatief: Kinderen ontwikkelen een eigen museum op basis van vertrouwen en verantwoordelijkheid Locatie: Haarlem Speech te houden voor een ieder die denkt dat volwassenen alles voor kinderen moeten regelen en bepalen. Tijd, ruimte en vertrouwen zijn de basis Mijn peuter riep wanneer ik zijn jasje dicht wilde maken: Zelf doen! Met opgetrokken schouders keerde hij zich van mij af. Na minuten ingespannen prutsen en rommelen lukte het, de rits zat vast en mijn kleintje stapte triomfantelijk door de gang. Ik hoefde de rits alleen nog maar iets hoger op te trekken. Een succeservaring was een feit. Mijn rol als moeder was een aanschouwende geweest. Het geven van tijd en ruimte aan mijn peuter om zijn onderzoek te kunnen doen, maakte in mij iets moois wakker. Er groeide een wederzijds belang. Verantwoordelijkheid geven en nemen. Het geven van vertrouwen dat ook ík geloofde dat hij zelf zijn rits dicht kon maken, heeft de relatie met mijn peuter sterk gemaakt. Hoe vaak ik niet op mijn handen moest gaan zitten om ongevraagde hulp te bieden, is niet te tellen. Wat was het soms moeilijk niet in te grijpen omdat ik door wilde. Gelukkig kon ik het vaker wel dan niet, de blije reactie van mijn peuter was daarvan de oorzaak. Tijd, ruimte en vertrouwen zijn sterke bakens die mij richting geven tijdens het onderwijzen van mijn leerlingen. Onderwijs is altijd in beweging en dat maakt dat jaarlijks veel nieuwe inzichten mijn pad kruisen. Gek genoeg passen tijd, ruimte en vertrouwen steeds opnieuw binnen de processen die ik inga. Als juf van 57 jaar geeft mij dat enorm veel zelfvertrouwen en energie om iedere dag weer met mijn kinderen aan het werk te gaan. Het afgelopen schooljaar heb ik vaak ervaren hoe mijn passie voor onderwijs vorm kreeg. Hoe dat er uit ziet, beschrijf ik graag. Begin juni van dit jaar leidde ik met mijn collega s van de cultuurcommissie het proces

16 om binnen de muren van onze basisschool een klein Frans Hals museum op te bouwen. Het begon al geweldig doordat al onze leerlingen een rondleiding door het Frans Hals Museum in Haarlem konden maken. Als jonge kunstkenners kwamen zij die middag thuis. Vol enthousiasme en met hulp van vrijwillige kunstenaars schilderde ieder kind een dag later zijn eigen schilderij op doek. De les van de schilder die daaraan vooraf ging, zorgde ervoor dat er prachtige kinderkunstwerken konden worden opgehangen in het museum. Die dag was er niemand in de school te vinden zonder verfvegen of verfspetters. Mijn motivatie groeide na zoveel creativiteit en blijheid. Een van de vrijwilligers vroeg de kinderen naar de hond van Frans Hals op het schilderij dat zij in het museum hadden gezien. Ja, de kinderen wisten nog precies waar dit lieve dier zat. De kleintjes mochten nu zelf een hond schilderen die op het schilderij een beetje verstopt zat. Die spanning maakte dat de kleintjes zonder remming aan de slag gingen. Bij de vraag aan een van de jonge schilders waar haar hondje zat op haar schilderij, keerde het druk doende meisje met een ondeugende blik het doek om en toonde een klein hondje op de achterkant. Deze kan niemand vinden, zei ze lachend. Waarom ik graag juf ben, behoeft geen uitleg. Aan het einde van de dag hingen er 230 schilderijen waarvan er een paar nog nadrupten. Ze maakten samen met mij een WhatsApp-groep aan. Nu kwam het er op aan. Hoe konden we, samen met de kinderen, ouders en buurtbewoners enthousiasmeren om straks ons museum te komen bezoeken. Deze vraag stelde ik mijn kinderen en toen gebeurde het. Mag je dan...? Juf, zullen we dan...? Zij namen het initiatief, ik volgde. Tijd, ruimte en vertrouwen waren de basis. Er ontstonden ideeën voor het maken van informatiebalies, museumpassen, de weetjeshoek, werk voor suppoosten, een doe- en speurboekje voor de jongste leerlingen van de school. Ik mocht los. Alle vaardigheden die kinderen nodig hadden om hun plannen te realiseren, kon ik begeleiden. Door vragen te stellen over hoe, waar, wie en wanneer, barstte een stroom aan creativiteit los. Een stroom waar ik als juf het meest blij van word en dan stiekem hoop dat ook ik even met de kinderen mee mag doen. De groep suppoosten vroeg ik wat hun taak zou moeten zijn. Wat doet een suppoost en welke verantwoordelijkheid draagt deze? De mannen gingen op onderzoek uit. Via de site zochten ze net zolang totdat zij het antwoord gevonden hadden. Ze konden hier hun ICT-vaardigheden inzetten. Ze maakten samen met mij een WhatsApp-groep aan, zodat zij binnen het museum straks met elkaar in verbinding zouden staan. Ja, juf, want als er iets gebeurt, kunnen we elkaar waarschuwen! Heel goed, mannen! De kinderen van de informatietafels overlegden over de beste plek in hun museum. Ze overtuigden elkaar van hun mening met een niet te stuiten enthousiasme. Samenwerkend leren werd ingezet. Een week lang werden de ideeën uitgewerkt met als resultaat een fantastische afsluiting van onze cultuurweken: het kleine Frans Hals museum opende zijn deuren. Suppoosten,

17 voorzien van een oortje, bewaakten het en wezen de weg, ouders luisterden aandachtig naar de weetjes en presentaties, vierjarigen liepen met hun doe- en speurboekje alle schilderijen langs waarna het nagekeken werd door leerlingen van de bovenbouw, een journalist van de plaatselijke krant vroeg kinderen naar hun museum. De volgende dag was te lezen wat onderwijs kan doen met kinderen. Wat overbleef, was mijn vertrouwen dat er altijd mogelijkheden zijn om onderwijs beter en mooier te maken.

18 Auteur: Joris van Ballegoijen Over de auteur: Joris van Ballegoijen was meer dan 30 jaar werkzaam als film-geluidsman en filmmaker bij het maken van TV-documentaires voor de publieke omroepen. De laatste twee jaar begeleidt hij scholieren bij Project Naam van het initiatief: Thematisch werken Locatie: Meppel Speech te houden voor beleidsmakers, docenten en ouders. Oog in oog met de geschiedenis Ik weet geen onderwerp, zegt een leerling uit 3 vwo tegen mij. De opdracht is om een filmpje te maken over een gebeurtenis uit de Tweede Wereldoorlog. De leerling met wie hij het zou doen, is ziek en hij staat er nu alleen voor. In de geschiedenislessen is de Tweede Wereldoorlog uitgebreid behandeld, maar nu ze er mee aan de slag moeten, blijkt dat ze zich er maar moeilijk een voorstelling van kunnen maken. Ze denken aan een scene van D-day of iets uit Soldaat van Oranje. Groots en meeslepend. Maar dat die oorlog zich ook afspeelde in hun eigen stad of buurt, daar hebben ze niet bij stilgestaan. De NSB, het verzet, onderduikers, de SS. Wel van gehoord, maar dat was lang geleden. Ja, Hitler en Westerbork, maar dat was iets heel anders Als filmmaker ben ik betrokken bij het Thematisch Werken op Stad & Esch in Meppel. Een school die het aandurft om tien vak-lesuren per week in te zetten voor een nieuwe vorm van onderwijs: Project Based Learning. Bij deze vorm van onderwijs maken leerlingen presentaties over historische of maatschappelijk relevante onderwerpen. Om tot een goede en pakkende voordracht te komen, moeten ze grondig onderzoek verrichten en vooral samenwerken. Ik begeleid de leerlingen bij hun onderzoek en de voorbereiding van hun presentatie. Al doende leren zij researchen, in goed Nederlands een degelijk verslag maken, samenwerken, een film of PowerPoint samenstellen en presenteren. Voor mij is de Tweede Wereldoorlog altijd tastbaar geweest. Ik groeide op in Putten, waar de Duitsers als represaille bijna alle mannelijke inwoners van het dorp oppakten en afvoerden naar Duitsland. Slechts veertig mannen waren hiervan teruggekeerd. Ook tijdens mijn filmwerk in de toenmalige DDR stond ik vaak onverwachts oog in oog met de geschiedenis: kogelgaten in de gevels en vrijwel onaangeroerde ruïnes van

19 kapotgeschoten gebouwen. De geschiedenis ligt op straat, als je goed kijkt. Terug naar 3 vwo. De leerling die bij mijn bureau staat, adviseer ik het vooral klein te houden. Waar woon je en probeer eens uit te zoeken wat er bij jou in de buurt tijdens de oorlog is gebeurd, adviseer ik. De leerling gaat aan de slag en hij ontdekt dat er bij hem in de straat een joods gezin woonde dat tijdens de razzia van 3 oktober 1942 was weggevoerd. De leerling doet onderzoek en maakt foto s van de wijk en het huis waar het gezin woonde. Hij vindt Stolpersteine in de stoep voor het huis. Daarin staan de namen van het gezin gegraveerd. Het betrof het gezin Frank met vader Philip (38), moeder Sara (33) en dochtertje Vera (1). Ook is er de datum op vermeld wanneer ze in Auschwitz zijn vermoord. Verder komt hij te weten dat vader Frank al eerder was opgepakt en moeder Sarah en haar dochtertje Vera een paar dagen later tijdens de razzia uit hun huis waren gehaald.toen op de dag van de razzia alle joodse inwoners bijeen gedreven waren voor het station van Meppel, stond moeder Sara alleen zonder man, met haar dochtertje en voorvoelde het dreigende onheil. Zij probeerde wanhopig haar dochtertje aan de zwijgende toeschouwers aan te bieden. Zij hield haar kind omhoog en riep: Wie ontfermt zich over mijn kind? Niemand reageerde. Bijna een jaar later werden vader, moeder en dochtertje Vera in Auschwitz herenigd en op 3 september 1943 vergast.over dit drama maakt de leerling een fotopresentatie en spreekt een commentaartekst in. De presentatie duurt drie minuten. De klas van deze leerling is een rumoerige klas. Die dag zijn ze extra druk. De leerling start zijn presentatie. Het blijft onrustig. Na enkele foto s en een paar regels tekst wordt het stil. Muisstil. Na afloop duurt het even voordat de leerlingen beginnen te klappen. Zij zijn duidelijk onder de indruk Dan komt de groep van Gijs. Zij hebben een filmpje gemaakt over de overgrootvader van Gijs, die timmerman was op kamp Westerbork. Een verzetsheld die onderduikers in huis had en die onder de ogen van de Duitsers brieven het kamp in en uit smokkelde. De brieven verstopte hij in de dubbele bodem van zijn timmerkist. Het groepje van Gijs heeft familieleden gefilmd, gezocht naar de timmerkist en kamp Westerbork bezocht. Het filmpje toont zijn grootvader die met een zaklamp onder de vloer gaat om te laten zien waar de onderduikers zaten. Ik heb tientallen jaren gewerkt aan documentaires. Daardoor leerde ik ontzettend veel over allerlei onderwerpen. Die ervaring gun ik ook mijn leerlingen en daarom begeleid ik ze als filmstudenten, als beginnende documentairemakers en help ze te focussen. Door grondig onderzoek, goede samenwerking en door zelf naar de plek te gaan waar het gebeurde, er te filmen en te fotograferen, komen ze oog in oog met de geschiedenis te staan. Dan gebeurt er iets met ze en manifesteert zich een bijzonder eigenaarschap. Ik vind het leuk om te zien hoe de rollen worden omgedraaid. In plaats van dat ik de

20 leerlingen vertel wat ze moeten weten, vertellen de leerlingen mij hoe het toen is gegaan en komen met bijzonderheden waar ik geen weet van had. De leerling van 3 vwo die eerst geen onderwerp wist, weet er nu meer van dan ik. Zijn verhaal zal ik nooit meer vergeten.

Colofon. Pamflet2.nl Onderwijshelden 60x het bewijs dat het kan. Auteurs: Marcel Derksen, Alette Baartmans en Claire Boonstra

Colofon. Pamflet2.nl Onderwijshelden 60x het bewijs dat het kan. Auteurs: Marcel Derksen, Alette Baartmans en Claire Boonstra Colofon Pamflet2.nl Onderwijshelden 60x het bewijs dat het kan Auteurs: Marcel Derksen, Alette Baartmans en Claire Boonstra Ontwerp / lay-out: Henny Witjes Dit is een uitgave van: Sinds 1883 - uitgevers,

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Levende Verhalen Het verhaal van Anke

Levende Verhalen Het verhaal van Anke 1 Levende Verhalen Het verhaal van Anke Anke is een krachtige, levenslustige vrouw die midden in haar leven staat. Ze heeft een intensieve baan als leidinggevende in de zorg en naast haar drukke baan is

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal,

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Veel te laat krijgen jullie deze nieuwsbrief. Ik had hem al veel eerder willen maken/versturen, maar ik

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Stop met ploeteren en laat mij jou helpen. Zodat ook jij het leven kan leiden waarvoor je bestemd bent!

Stop met ploeteren en laat mij jou helpen. Zodat ook jij het leven kan leiden waarvoor je bestemd bent! Ik ben Anke en ik gebruik mijn kennis, passie en creativiteit om vrouwen die weten dat ze meer in hun mars hebben en zich afvragen: is dit het nou te helpen weten wat ze willen en gaan doen wat ze willen.

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

Waar een wil is, is een Weg!

Waar een wil is, is een Weg! 5 tips om moeiteloos voor jezelf te kiezen en een stap te zetten. Waar een wil is, is een Weg! - Lifecoach http://www.facebook.com/arlettevanslifecoach 0 Je bent een ondernemende 40+ vrouw die vooral gericht

Nadere informatie

Sessie 2: Hoe werk je aan de eindtermen Nederlands, ook in andere vakken?

Sessie 2: Hoe werk je aan de eindtermen Nederlands, ook in andere vakken? Sessie 2: Hoe werk je aan de eindtermen Nederlands, ook in andere vakken? Vorm groepjes en verdeel de volgende rollen: groepsleider, verslaggever en tijdbewaker. 1. Eindtermen Nederlands: een verkenning

Nadere informatie

De beste basis voor je toekomst

De beste basis voor je toekomst Visser t Hooft Lyceum Leiderdorp KANSRIJK EN UITDAGEND De beste basis voor je toekomst i 11gymnasium 11atheneum 11havo vhl.nl 11mavo (vmbo-t) Muzenlaan 155 q Op de open avond vond ik de school meteen leuk

Nadere informatie

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Ellen van den Ende in samenwerking met Mariëtte Verschure JONG EN HOOGGEVOELIG HOEZO ANDERS?! Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Uitgeverij Akasha Inhoud Hooggevoelig, hoezo anders?!

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

Ontmoeting. gezondnu.nl

Ontmoeting. gezondnu.nl Ger van der Gaast (64) weet sinds 2010 dat hij de ziekte van Alzheimer heeft. Inmiddels woont hij in een verpleeghuis in Utrecht. Als voormalig docent verpleegkunde volgt Ger zijn eigen zorg kritisch.

Nadere informatie

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Anderen over het werk van David en Arjan: Met hun boek en hun seminars maken De Kock en Vergeer heel Nederland gelukkig.

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties Preek Gemeente van Christus, Het staat er een beetje verdwaald in dit hoofdstuk De opmerking dat ook Jezus doopte en leerlingen maakte. Het is een soort zwerfkei, je leest er ook snel overheen. Want daarna

Nadere informatie

Inspirerend Presenteren

Inspirerend Presenteren Inspirerend Presenteren Door Kai Vermaas & Charis Heising Bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla Inleiding Wil je leren hoe jij een presentatie kunt geven waar je zeker bent van je verhaal? En

Nadere informatie

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren.

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. 1/5 Fase 1: Wat wilde ik bereiken? Handelen/ ervaring opdoen Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. De opdracht wilde ik zo ontwikkelen,

Nadere informatie

WAARSCHUWING. Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren.

WAARSCHUWING. Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren. WAARSCHUWING Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren. INLEIDING Je herkent het vast: je stond met een glas

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

Reflectieverslag mondeling presenteren

Reflectieverslag mondeling presenteren Reflectieverslag mondeling presenteren Naam: Registratienummer: 900723514080 Opleiding: BBN Groepsdocente: Marjan Wink Periode: 2 Jaar: 2008 Inleiding In dit reflectieverslag zal ik evalueren wat ik tijdens

Nadere informatie

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten www.edusom.nl Opstartlessen Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren over familie, vrienden en buurtgenoten. Antwoord geven op vragen. Veel succes! Deze les

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

boek KlasseBoek KlasseBoek Tips voor een (h)echte klas Henk de Visser Boek voor n (h)echte klas Henk de Visser

boek KlasseBoek KlasseBoek Tips voor een (h)echte klas Henk de Visser Boek voor n (h)echte klas Henk de Visser KlasseBoek boek Boek voor n (h)echte klas KlasseBoek Tips voor een (h)echte klas Henk de Visser Henk de Visser Inleiding Dit is bedoeld als een bemoedigend boekje, vol positiviteit over het vak van juf

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

groep 8 de toetsen nieuwe school

groep 8 de toetsen nieuwe school De dijk Wij gingen met de hele klas naar de dijk. We gingen podiumkunsten doen en je mocht zelf kiezen of je ging zingen of dansen. Ik had dansen gekozen en dat was super leuk. Alleen de danslerares was

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

KIDS CROWD. Kids Crowd is een initiatief van: Suzan Baldinger & Lex Hupe

KIDS CROWD. Kids Crowd is een initiatief van: Suzan Baldinger & Lex Hupe KIDS CROWD Kids Crowd is een initiatief van: Suzan Baldinger & Lex Hupe Mijn school Ik wil een school waar ik van kan dromen vol met natuur en bomen Waar ze niet pesten en heel veel uittesten Ik wil een

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7

E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7 E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7 1 Vera Kleuskens groep 7 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Inleiding... 4 1. Wat is E.H.B.O... 5 2. E.H.B.O. vereniging... 6 3. Cursus... 7+8+9 4. Reanimatie en A.E.D....

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Een Positieve Klas resultaten Duhamel College Den Bosch

Een Positieve Klas resultaten Duhamel College Den Bosch Een Positieve Klas resultaten Duhamel College Den Bosch Mentoren van Duhamel College Den Bosch (vmbo) hebben het programma Een Positieve Klas in het schooljaar 2011-2012 uitgevoerd met eerste en tweede

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

WAARSCHUWING. Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren.

WAARSCHUWING. Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren. WAARSCHUWING Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren. INLEIDING BIJ DEZE SPECIALE EDTIE Je herkent het vast:

Nadere informatie

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen.

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Leerstijlentest van David Kolb Mensen, scholieren dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Voor

Nadere informatie

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lees dit boek lekker rustig door. Beantwoord iedere keer als je een hoofdstuk uitgelezen hebt de vragen die bij dat hoofdstuk

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Gelukskoffercoaching. Ik kan in drie woorden vertellen wat ik geleerd heb: I love me. Wael, 11 jaar. Gelukkig zijn kun je leren!

Gelukskoffercoaching. Ik kan in drie woorden vertellen wat ik geleerd heb: I love me. Wael, 11 jaar. Gelukkig zijn kun je leren! Gelukkig zijn kun je leren! Gelukskoffercoaching Missie GELUKKIG ZIJN KUN JE LEREN Gelukskoffercoaching wil kinderen op jonge leeftijd positief ondersteunen in hun individuele emotionele ontwikkeling.

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6 Werkvorm 6: voor de opleider (1) Hoe kun je lesgeven over Anne Frank in groep 5 en 6? De bezoekers van het Anne Frank Huis worden steeds jonger. In 2009 kwamen er 13.000 kinderen tussen de 5 en 10 jaar

Nadere informatie

EVEN BIJPRATEN 9. MET ZIJN ALLEN DIGITAAL. Daar zijn we weer beste ouders en kinderen van De Arenberg.

EVEN BIJPRATEN 9. MET ZIJN ALLEN DIGITAAL. Daar zijn we weer beste ouders en kinderen van De Arenberg. EVEN BIJPRATEN 9. Daar zijn we weer beste ouders en kinderen van De Arenberg. MET ZIJN ALLEN DIGITAAL. De ouders, die terugdenken aan hun eigen tijd dat ze op de basisschool zaten, zullen het met me eens

Nadere informatie

Tweede wereldoorlog:

Tweede wereldoorlog: geschiedenis Tweede wereldoorlog: Een bekende Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Tweede Wereldoorlog: een bekende Introduceren thema Tweede Wereldoorlog: een bekende

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Vraag 1 Hoe heb je zielsliefde ontdekt, en ontdekte je zielsliefde het ook op dat moment? Ik ontmoette haar op mijn werk in de rookruimte. We konden

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2015

Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2015 EVEN KENNIS MAKEN Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2015 De eerste jaren werken we vooral nog in thema s en met het spreekwoord van onze school: Willen, worden en zijn. Maar in latere jaren werken

Nadere informatie

UITBLINKEN! HOE HOOG KAN JOUW LAT?

UITBLINKEN! HOE HOOG KAN JOUW LAT? Ineke Walravens UITBLINKEN! HOE HOOG KAN JOUW LAT? Allereerst 9 Dit boek is voor jou geschreven. Om je te prikkelen, uit te dagen en vooral ook te inspireren. Alles wat aandacht krijgt groeit. Energie

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

Gefeliciteerd, je hebt ADHD!

Gefeliciteerd, je hebt ADHD! Gefeliciteerd, je hebt ADHD! Eerste druk, augustus 2012 2012 Petra van der Burg-Jansen Illustrator: Roel van Gestel Kaft: Denise Kennedy van Dam & Roel van Gestel Voorwoord: Mw. E. Chatrou, kinder- en

Nadere informatie

Lisa Van Damme. Ik hou ervan om het juiste moment af te wachten!

Lisa Van Damme. Ik hou ervan om het juiste moment af te wachten! 2 portfolio Lisa Van Damme Lisa Van Damme begon, geïnspireerd door sociaal geëngageerde fotografen, op 17-jarige leeftijd aan een studie fotografie. Voor haar is fotografie meer dan een doel; het is eerst

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT

EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT 1 Lessenserie voor VMBO T en KB, klas 2 en 4 EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT Winnaar Les van het Jaar 2006 EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT 2 3 LES VAN HET JAAR Anno heeft de ambitie

Nadere informatie

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige.

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Burn out Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Ik was al een tijd druk met mijn werk en mijn gezin. Het viel mij zwaar, maar ik moest dit van mezelf doen om aan de omgeving te laten zien

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ

SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ GELUKT! Ik zit aan mijn ontbijt. Een beetje nerveus neem ik nog snel de krant door. Gek eigenlijk. Ik sta al jaren voor

Nadere informatie

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks De kerker met de vijf sloten Crista Hendriks Schrijver: Crista Hendriks Coverontwerp: Pluis Tekst & Ontwerp ISBN: 9789402126112 Crista Hendriks 2014-2 - Voor Oscar... zonder jou zou dit verhaal er nooit

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop ADHD. Fontys PABO Limburg. Drs. Arno de Poorter Drs. Anne van Hees

Evaluatierapport. Workshop ADHD. Fontys PABO Limburg. Drs. Arno de Poorter Drs. Anne van Hees Evaluatierapport Workshop ADHD Fontys PABO Limburg Drs. Arno de Poorter Drs. Anne van Hees Inhoudsopgave Pag. 1. Inleiding 2 2. Deelnemers/respondenten 2 3. Opzet en inhoud evaluatie 2 4. Resultaten 2

Nadere informatie

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Samenvatting Excellentie kan het beste worden gestimuleerd door het coachen van de persoonlijke

Nadere informatie

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht I Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen worden zich meer bewust van eigen talenten en eigenschappen en ontwikkelen een positief zelfbeeld. Kinderen kunnen

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten

Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten Bron: http://ninabrackman.blogspot.nl/p/de-alchemist-paulo-coelho.html Dit is een deel van een blog over De Alchemist van Paulo Coelho door Nina Brackman.

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Huilend geromantiseerd en schijnend geëerd

Huilend geromantiseerd en schijnend geëerd Huilend geromantiseerd en schijnend geëerd 1 2 Aurora Stevens Huilend geromantiseerd en schijnend geëerd Autobiografie 3 Copyright Aurora Stevens Omslagontwerp Aurora Stevens Auteursfoto Janna de Jong

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Wil je méér innerlijke balans en krachtiger persoonlijk leiderschap?

Wil je méér innerlijke balans en krachtiger persoonlijk leiderschap? Wil je méér innerlijke balans en krachtiger persoonlijk leiderschap? Zoek je een veilige leeromgeving, met humor en diepgang, die toelaat om wérkelijk stappen te zetten in je leven en je werk? DAN IS IETS

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN EN WERELDORIËNTATIE

CREATIEF DENKEN EN WERELDORIËNTATIE Oriëntatie op mens en wereld. 21 st Century Skills: Creatief denken CREATIEF DENKEN EN WERELDORIËNTATIE Naast vakken als taal, rekenen en wereldoriëntatie hoor je ook steeds vaker de term 21 st Century

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

Gilles de la Tourette. soms Kut meestal Pret

Gilles de la Tourette. soms Kut meestal Pret Gilles de la Tourette soms Kut meestal Pret Gilles de la Tourette soms Kut meestal Pret Arinka Linders Gilles de la Tourette, soms Kut meestal Pret Copyright 2016 Arinka Linders Auteur: Arinka Linders

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

VoorleesExpress. Samen met ouders aan de slag. Praktische tips

VoorleesExpress. Samen met ouders aan de slag. Praktische tips VoorleesExpress Samen met ouders aan de slag Praktische tips Samen met ouders aan de slag Ouders betrekken bij het voorlezen Je gaat straks via de VoorleesExpress twintig weken voorlezen bij een of meerdere

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

DEEL 1. BOUWSTEEN 5 Theorie Eigen Keuze Monique van Dam DEEL 1: YOU

DEEL 1. BOUWSTEEN 5 Theorie Eigen Keuze Monique van Dam DEEL 1: YOU DEEL 1 1 BOUWSTEEN 5 Theorie Eigen Keuze BOUWSTEEN 5 Eigen Keuze 2 Inhoud Introductie bouwsteen 5: Eigen Keuze 3 ANDERS denken 4 Waar kies je voor? Wist je dat? 5 Nieuwe kansen 12 Van toen naar nu 13 Nieuwe

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

meest geweldige beslissing de basis van je hele business speels avontuur

meest geweldige beslissing de basis van je hele business speels avontuur Proficiat! Dit is de meest geweldige beslissing die je kon nemen om jouw business te doen uitgroeien van een zaadje (lees: passie) naar een tuin vol bloemen (lees : fulltime inkomen). Echt waar. Dit wordt

Nadere informatie