Onderwijs organiseren in disruptieve tijden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderwijs organiseren in disruptieve tijden"

Transcriptie

1 Onderwijs organiseren in disruptieve tijden Gemak én eigen verantwoordelijkheid voor de moderne student Whitepaper Slim faciliteren van de student 3.0

2 Inleiding Inhoudsopgave Leeswijzer 2 Inleiding 3 Studenten van morgen: Kaleigh en David 4 1 Trends vanuit het onderwijsinhoudelijke perspectief Blended learning Maker movement Programmeer of word geprogrammeerd Games, gamification en simulaties Personalisering, specialisering en flexibilisering 11 2 Trends vanuit het onderwijsorganisatische perspectief De student als klant met steeds meer eigen verantwoordelijkheid Tijd- en plaatsonafhankelijkheid 14 3 Dilemma s vanuit het perspectief van voorzieningen Anders leren, ander gereedschap Open versus gesloten systemen Eigen beheer of uitbesteden 18 4 Aanbevelingen 19 5 Noten 21 6 Over de auteurs 22 De Wet van Moore laat een curve zien die de technologische ontwikkeling van transistors verbeeldt. De lijn maakt een sterke buiging naar boven in de periode waarin we nu leven. Je zou de wet kunnen zien als metafoor voor exponentiële groei, een fenomeen dat we momenteel op verschillende domeinen in de samenleving kunnen herkennen. Denk aan de snelle ontwikkelingen in wetenschappelijk onderzoek, de globalisering, het tempo waarin nieuwe producten de weg naar de consument vinden en hoe gemakkelijk ideeën zich verspreiden. Internet kan hierbij gezien worden als katalysator: het maakt het gemakkelijker dan ooit om tijd- en plaatsonafhankelijk samen te werken, te communiceren, te leren. En dat brengt grote veranderingen met zich mee. Transitie en disruptie zijn dan ook veelgebruikte begrippen om deze periode in de geschiedenis te kenschetsen. Anderen spreken van een Renaissance 2.0. In zijn boek We worden steeds slimmer stelt de Canadese auteur/journalist Clive Thompson zelfs dat de impact van het internet op de manier waarop we kennis vergaren en construeren even groot is als de uitvinding van de boekdrukkunst. De gevolgen voor het onderwijs mogen niet onderschat worden. De veranderende Leeswijzer In dit document wordt het begrip student gebruikt voor zowel studenten als leerlingen. Waar de hij -vorm gebruikt wordt, wordt ook zij bedoeld. samenleving stelt andere eisen aan scholen: leer studenten de vaardigheden voor de 21e eeuw. Studenten eisen bovendien toegang tot eigentijdse middelen: video, games, krachtige omgevingen voor e-learning en snelle, gebruiksvriendelijke hardware. Dit vraagt om een heroriëntatie op de doelen van het onderwijs en de middelen waarmee we onderwijs vormgeven en leren ondersteunen. De vraag die we in dit rapport bespreken, luidt dan ook: hoe faciliteren we op een slimme manier de student 3.0?

3 Studenten van morgen: Kaleigh en David Een studente, laten we haar Kaleigh noemen. Ze doet een opleiding op het gebied van communicatie in een school, ergens in de nabije toekomst. In haar opleiding zijn stages en opdrachten in de buitenwereld een prominent element. Kaleigh is dan ook minder vaak te vinden in het schoolgebouw. Ze mist hierdoor regelmatig een college. Geen probleem: alle colleges worden op video opgenomen, inclusief bijbehorende slides en verwijzingen naar aanvullende bronnen. Ze zijn beschikbaar in de elektronische leeromgeving die vanaf elke plek met internettoegang Op de school van Kaleigh vindt men het belangrijk studenten slim te faciliteren. Zo staan er printers die je vanaf elke plek met een internetaansluiting een opdracht kunt geven. Je haalt je persoonlijke printwachtrij op als je op school komt en kiest wat je nu nodig hebt. Betalen doe je met het betaalsysteem op je smartphone, hetzelfde systeem als waarmee je je kopje soep in de kantine betaalt. En het bekertje koffie op het station. Voor haar studie heeft Kaleigh altijd de mogelijkheid te kiezen tussen geprinte of digitale readers voor haar vakken. benaderbaar is. Ofwel: overal, want internet is altijd en overal beschikbaar. Slim faciliteren betekent ook dat de school van Kaleigh focust op goed onderwijs Voor het bespreken van groepsopdrachten spreekt Kaleigh liever af bij een grand café in de stad dan in de kantine op school. Er komen veel studenten van allerlei pluimage, wat soms tot boeiende uitwisselingen van kennis en ervaringen leidt. Zo ontmoette Kaleigh David. Hij studeert aan een andere instelling, maar ze runnen nu samen een student company om aan hun ondernemerscompetenties te werken. David en Kaleigh hebben een reclamebureautje waarin hij zorgt voor het zakelijke gedeelte en zij voor de creatieve uitingen. en anderen laat focussen op hún specialismen en toegevoegde waarde. De kantine en de ICT-voorzieningen werden enkele jaren geleden al uitbesteed. Daarbij heeft de school wel nadrukkelijk de regie genomen, vanuit de gedachte: de student staat centraal. Dat betekent niet dat de school alles regelt voor de student. Integendeel: studenten regelen hun eigen laptop, hun eigen internettoegang via 5G en ze kiezen een eigen systeem voor het bijhouden van het portfolio. Het betekent wel dat de school duidelijke eisen formuleert, zoals: lesmateriaal moet platformonafhankelijk beschikbaar zijn via internet. Of: alle betalingen binnen de schoolgebouwen tot Kaleigh is een bijdetijdse jongere. Ze maakt op een efficiënte manier gebruik van 10,00 moeten met de smartphone gedaan kunnen worden. technologie. Met haar smartphone regelt ze alles: haar agenda zit er in, een app met de lesroosters van school en een monitor van haar studievoortgang, een app die op basis van gps-locatie laat zien of ze haar studiegenoten gemakkelijk kan ontmoeten omdat ze zich in de directe omgeving bevinden. Ze luistert met haar smartphone naar studieboeken in audioformaat en ze betaalt ermee in het grand Een blik in de toekomst, misschien niet eens zo heel ver van nu. De vraag is: is uw organisatie klaar voor studenten als Kaleigh en David? En voor welke beslissingen van nu, is het belangrijk de werkelijkheid van morgen mee te nemen. In dit rapport willen we een aantal gedachten hierover met u delen. café, op school en bij de kiosk op het station. Verder ontvangt ze alerts voor alle belangrijke zaken: de deadline voor een werkstuk nadert, haar docent marketing heeft een extra coachingsbijeenkomst belegd Kaleigh volgde onlangs nog een semester bij een andere instelling, omdat die een interessant programma aanbood, dat precies past bij haar ambities.

4 Hoofdstuk 1 Trends vanuit het onderwijsinhoudelijke perspectief Technologie is dé katalysator voor ontwikkelingen in het onderwijs van begin 21e eeuw en wel vanuit twee invalshoeken: technologie als middel om onderwijs vorm en inhoud te geven, zoals digitale schoolborden, communicatie en data in the cloud; technologie als katalysator van veranderingen in de samenleving waarop onderwijs jonge mensen voorbereidt, zoals 21st century skills, internationalisering, snel verdwijnende en opkomende beroepen. 1.1 Blended learning Onderwijs wordt in toenemende mate aangeboden in de vorm van blended learning. Blended learning kan worden gedefinieerd als de mix van leerinterventies, zoals online leren en traditioneel klassikaal leren, maar ook van asynchroon online met synchroon online leren. (Rubens, 2013) Naast het boek en het college wordt tegenwoordig gebruik gemaakt van een scala aan digitale media. Blended learning is de continue zoektocht naar the best of both worlds : hoe maak je een optimale mix tussen fysieke en digitale media en online en offline ontmoeten. Ook op de zogenaamde Steve Jobs- of ipad-scholen wordt lang niet alles op de tablet gedaan. Studenten willen gebruik maken van de digitale mogelijkheden, maar blijven ook behoefte houden aan beproefde analoge media. Hiervoor zijn verschillende indicatoren. Universiteiten experimenteren momenteel volop met Massive Open Online Courses (MOOC s) waarin online colleges en een elektronische leeromgeving het mogelijk maken volledige programma s te volgen vanaf iedere plek met een internetaansluiting. Uitsluitend online leren is mogelijk, maar blijkt in de praktijk weerbarstig. Zo is de uitval in MOOC s veel groter dan die bij traditionele opleidingsvormen. Gemiddeld 7,6% van de deelnemers rondt een MOOC af. Het percentage varieert van nog geen 1% tot ruim 19%. (Rubens, 2013) Een andere indicator voor de blijvende behoefte aan een mix tussen digitaal en fysiek is dat ondanks alle nieuwe mogelijkheden op het gebied van ICT het gebruik van boeken en prints maar langzaam afneemt. 6 Whitepaper Slim faciliteren van de student 3.0 Whitepaper Slim faciliteren van de student 3.0 7

5 Het mag tegenstrijdig klinken, maar gebruikers van smartphones en tablets genereren meer volume als het gaat om printen dan degenen die deze apparatuur niet gebruiken. IDC onderzoek laat zien dat mobiel printen langzaam terrein wint. Tegen 2015 zal 50% van de gebruikers van smartphones en tablets gebruik maken van mobiel printen in de kantooromgeving. (IDC, 2012) Dat de groei van mobiel printen nog relatief langzaam gaat, heeft overigens vooral te maken met gebruiksvriendelijkheid van de tabletsoftware, stelt hetzelfde rapport. Meer dan 50% van de smartphone-gebruikers en 35% van de tabletgebruikers geeft aan dat ze niet weten hoe ze vanaf hun device kunnen printen. (IDC, 2012) Tegelijkertijd groeit de behoefte aan digitale media. Lerenden gebruiken online interactieve, gratis cursussen zoals Codecademy (programmeren) en DuoLingo (een vreemde taal leren) en raadplegen massaal filmpjes met uitleg van de lesstof. Geschiedenisleraar Joost van Oort bereikte met een aantal van zijn filmpjes met samenvattingen van de stof voor het eindexamen geschiedenis op YouTube al meer dan kijkers. Internationaal doen de filmpjes van Michael Stevens het uitzonderlijk goed. In zijn kanaal Vscauce bespreekt hij nieuwsgierig makende vragen als Wat zou er met de aarde gebeuren als we allemaal tegelijkertijd zouden springen? of Is wat jij als rood ziet, hetzelfde als wat ik als rood zie? Zijn populairste video s hebben al meer dan tien miljoen kijkers bereikt! 1.2 Maker movement Vroeger haalden jongeren nog wel eens een radio uit elkaar. Het leverde waardevolle kennis op over hoe zo n apparaat werkt: een transistor, een luidspreker, een potmeter. Met de komst van de microelektronica leek de belangstelling voor hoe technologie fysiek werkt ondergesneeuwd te raken. Jongeren maken wel hun eigen video s of bouwen complete kastelen in de virtuele wereld van het populaire spel Minecraft. Maar wat ze ook maken: je kunt het niet zomaar aanraken. De zogenaamde Maker Movement pleit voor hernieuwde aandacht voor fysiek knutselen en fabriceren, maar dan met eigentijdse technologie, zoals de 3D-printer en micro-elektronica in modules, zoals de Raspberry Pi (een minimale basis voor een computer) en de Tinkerbots (blokjes met verschillende digitale functies). Kinderen van vijf tot veertien jaar krijgen les in robotics, 3D-printen en andere nieuwe technologieën. Kinderen van vijf tot zeven jaar krijgen les in de basis van het programmeren. Zij leren ook hoe ze eenvoudige elektrische systemen kunnen gebruiken in hun projecten. Zodra ze 11 jaar zijn en naar de middelbare school gaan, zullen ze programma s gaan gebruiken voor het maken van 3D- en wiskundige modellen en het aansturen van 3D-printers. (3D-printerworld, 2013) Scholen zullen moeten onderzoeken welke hardware (en didactische deskundigheid) nodig is om aan te sluiten bij de mogelijkheden van het leren door te maken. 1.3 Programmeer of word geprogrammeerd Van de Amerikaanse auteur Douglas Rushkoff is de uitspraak Program or be programmed. Wie niet begrijpt hoe computerprogramma s werken, zal als een willoos slachtoffer de digitale revolutie ondergaan. Met alle gevolgen van dien. Leren programmeren staat in het Nederlandse onderwijs - uiteraard met uitzondering van de beroepsopleidingen - in de kinderschoenen. De komende jaren zal daar verandering in komen. Iedere student zal op zijn minst de basiskennis en -vaardigheden van het programmeren moeten leren. Programmeren is meer dan alleen programmeren in de zin van: het op een gestructureerde manier achter elkaar zetten van digitale opdrachten om een computer een taak uit te laten voeren; een voorbereiding op een beroep waarin je precies dat gaat doen. Je doet er ook er andere kennis en competenties mee op. Je wordt je meer bewust van hoe technologie werkt. Hoe een machine wordt aangestuurd en dat daar menselijke keuzes aan vooraf zijn gegaan. En dat de programmeur met zijn keuzes Het gedachtegoed van de Maker movement dringt langzaam door in het onderwijs. Via de hashtag #makered (maker, education) delen leraren op Twitter ideeën voor leeractiviteiten met elektronica. Het idee is de nieuwsgierigheid naar technologie te prikkelen. Maar studenten laten werken met elektronica biedt nog meer perspectieven. Zo kan de 3D-printer ingezet worden voor: het leren ontwerpen, rapid prototyping om de fysieke output van eigen ontwerpen te kunnen testen; het leren werken met 3D-programma s en het programmeren zelf; het bevorderen van de creativiteit; het kennis maken met een technologie waarvan verwacht wordt dat iedereen er uiteindelijk mee te maken krijgt. In het maken ontmoeten we de wereld, krijgen we nieuwe ervaringen en leren we over wat werkt en wat niet. Maken leidt tot nieuwe kennis, inzichten en mogelijkheden. (Waag Society, 2014) Het nationale curriculum in Groot-Brittanië verplicht inmiddels scholen tot de aanschaf van een 3D-printer en de uitvoering van een begeleidend programma. 8 Whitepaper Slim faciliteren van de student 3.0 Whitepaper Slim faciliteren van de student 3.0 9

6 mensenlevens kan beïnvloeden en dat dat soms vraagt om een ethische benadering. Je leert denken in het paradigma van programma s als ondersteuning voor het slimmer bereiken van doelen van mensen. Hoe bouw ik een game waarmee de speler beter begrijpt hoe de kringloop van water werkt? Je leert nadenken over de kracht van machines en de gevolgen daarvan, maar ook over wat machines niet kunnen en waar wij mensen uniek in zijn. Kan ik een programma maken voor een robot, zodat die kinderen kan troosten die verdrietig zijn? Afgezien daarvan is programmeren een activiteit waarvan je zeer zorgvuldig en gestructureerd leert werken. Een karakter te veel of te weinig en je programma loopt vast of doet de verkeerde dingen. En als je slordig programmeert, kunnen anderen niet verder bouwen op wat jij geschreven hebt (of zie je de bomen door je zelf geschreven bos niet meer). Om te leren programmeren is niet veel meer nodig dan een alledaagse computer met de relevante software. Die is vaak gratis beschikbaar. Het kan ook spannender. Bij de Fontys-opleiding voor Leraar Technisch Beroepsonderwijs leren studenten een robot programmeren, onder andere aan de hand van de programmeertaal Python. In het basis- en voortgezet onderwijs kennen we onder andere de projecten rond het programmeren van de Mindstorm-robots van Lego. 1.5 Personalisering, specialisering en flexibilisering Een instructiemoment in de traditionele onderwijsomgeving: de docent vertelt en instrueert. Voor een deel van de studenten gaat het te snel: zij haken af. Voor een ander deel gaat het te langzaam: ook zij haken af. Blijft over: een klein deel van de studenten voor wie de informatie just in time komt. Het rendement van het onderwijs moet omhoog. Technologie maakt het gemakkelijker studenten op het juiste moment stof op het eigen niveau aan te bieden en rekening te houden met leervoorkeuren van studenten. Adaptieve educatieve software biedt studenten een gepersonaliseerd programma, waarbij extra oefening wordt geboden als studenten een onderdeel nog niet goed genoeg beheersen. Geeft de student er blijk van een onderdeel te gemakkelijk te vinden, dan mag hij sneller door de stof. Een dergelijk passend aanbod leidt tot betere resultaten en werkt bovendien motiverend. Een belangrijke ontwikkeling in de samenleving is de vraag naar steeds specialistischer professionals. Nog niet zo heel lang geleden was de enige professional die eraan te pas kwam om een liter melk bij de klant te krijgen de boer. Tegenwoordig werkt een scala van specialisten aan de productie, verwerking, verpakking en distributie van diezelfde liter melk. De beroepenwereld bestaat steeds meer uit specialisten op steeds specifiekere terreinen. Je kunnen specialiseren is van belang om je te kunnen onderscheiden op de arbeidsmarkt. 1.4 Games, gamification en simulaties Veel jongeren - en ook steeds meer volwassenen - spelen games. Eigentijdse games hebben een grote aantrekkingskracht. Bovendien worden ze steeds intelligenter: zo leren ze van het gedrag van de speler en passen zich erop aan (adaptiviteit). De grote doorbraak van games in het onderwijs laat nog op zich wachten. Het aanbod van goede educatieve games, die aansluiten bij het curriculum is, zeker voor het Nederlandstalige gebied, nog klein. Maar dit aanbod groeit, net als de behoefte aan de kant van leraren en studenten. Games hebben een enorm motiverende kracht. Gamification is het gebruiken van die kracht om slimmer doelen te bereiken, bijvoorbeeld op het gebied van leren. Denk hierbij aan concepten als levelling (de stof indelen in levels), completion bars (visualiseren van de individuele voortgang) en het organiseren van instant feedback. Er verschijnen momenteel nogal wat publicaties over dit onderwerp. Ook in Nederland pionieren docenten met gamification en worden er projecten en (praktijk)onderzoeken geïnitieerd. Games worden gebouwd vanuit het idee van pleasurable frustration. De speler krijgt een moeilijke opdracht, maar die kan wel met de nodige inzet worden opgelost. In de onderwijstheorie is daar een parallel begrip voor: de zone van naaste ontwikkeling (Vygotski). Je sluit aan bij wat een leerling al kan, maar biedt tegelijkertijd de uitdaging een volgend niveau te bereiken. Uitdaging in combinatie met haalbaarheid is een motiverend principe. (Kisjes en Mijland, 2009) Ook het gebruik van simulaties wint terrein. In de opleidingen voor de scheepvaart is een deel van de praktijkcomponent al vervangen door uren die gemaakt worden in een simulator. De simulatie maakt het mogelijk fouten te maken in een veilige omgeving en de student gedoseerd en gecontroleerd te confronteren met bijzondere situaties. Nieuwe technologieën als 3D-beelden, augmented reality en virtual reality maken simulaties informatierijker en realistischer. Hierdoor wordt de stap naar het veilig en effectief handelen in de echte wereld - ook wel transfer genoemd - verkleind. In het pre-industriële tijdperk had je hooguit dertig verschillende banen. Je kon schoenlapper zijn of kuiper of zo. Maar nu vind je op internet wel verschillende banen. (Filosoof Roman Krznaric in Durf te denken Xtra, Human) De mogelijkheden om je te specialiseren zijn ondertussen geëxplodeerd. Alle benodigde kennis en netwerken van professionals rond een specialisatie zijn binnen handbereik via het internet. We zien het ook in het onderwijs terug in een nog altijd groeiend aanbod van opleidingen en de rol - in het hoger onderwijs - van minoren. Van onderwijsorganisaties wordt een steeds hogere mate van flexibiliteit verlangd: van het aanbieden van fysieke ruimten voor verschillende werkvormen tot ruimte geven voor het volgen van eenheden buiten de school, in het buitenland, online, bij een collega-instituut. Dat vraagt nogal wat van de organisatie, met name als het gaat om het faciliteren van de student die optimaal gebruik wil maken van de eigentijdse mogelijkheden om zich te ontwikkelen. Door deze ontwikkelingen verandert ook het schoolgebouw. Zo wordt bij het Willem van Oranje College in Waalwijk momenteel een denklokaal ingericht. Leerlingen gaan hier zelfstandig aan de slag met moeilijke vragen. In het lokaal komt geen centrale plek voor de docent. Geen digitaal schoolbord dus, maar een opstelling waarbij groepen van vier of vijf leerlingen aan de slag kunnen. Ze hebben hierbij de beschikking over een eigen computer met internettoegang. Voor de inzet van games en simulaties in het onderwijs zijn hoogwaardige ICT-voorzieningen onontbeerlijk. Het maken van een kosten-baten-analyse geeft zicht op welke investeringen bijdragen aan efficiënter en effectiever onderwijs. 10 Whitepaper Slim faciliteren van de student 3.0 Whitepaper Slim faciliteren van de student

7 Hoofdstuk 2 Trends vanuit het onderwijsorganisatische perspectief In de nieuwe situatie ontstaat meer invullingsruimte voor de gebruiker (leerling of leraar) bij de keuze voor en het gebruik van ict-diensten; dit leidt tot betere aansluiting op lokale processen en individuele behoeften. (Kennisnet, 2014) In hoofdstuk 1 zagen we hoe technologie een katalysator is voor onderwijsinhoudelijke ontwikkelingen. In dit hoofdstuk kijken we naar een aantal trends in de manier van organiseren en faciliteren van onderwijs. Ook hier spelen technologische ontwikkelingen een hoofdrol. Overal in de samenleving zien we hoe de verhoudingen binnen organisaties en tussen individuen en organisaties aan het veranderen zijn. Zo is internettechnologie zeer geschikt om vraag en aanbod op nieuwe manieren bij elkaar te brengen. We zien dat aan het succes van Uber, dat de taxiwereld op zijn kop zet, door via een app zelfstandig opererende chauffeurs te linken aan klanten die snel en plezierig van A naar B vervoerd willen worden. Airbnb doet hetzelfde met slaapplaatsen: het brengt reizigers in contact met mensen die thuis gasten willen ontvangen. Het aantal overnachtingen via deze dienst overtreft inmiddels dat van de grootste hotelketen. Disruptie wordt dat genoemd: van het ene op het andere moment is alles in een bepaald domein anders. Daarnaast zijn er ook meer evolutionaire ontwikkelingen. Elektronische leeromgevingen en programma s om te roosteren worden stapsgewijs steeds slimmer. En kennis delen binnen organisaties wordt steeds gemakkelijker, bijvoorbeeld via sociale media-achtige oplossingen als Yammer of platforms als Microsofts Sharepoint. Wat betekent dit alles voor het organiseren van onderwijs? 2.1 De student als klant... Veel onderwijsorganisaties zetten in hun visie de leerling centraal. De zoekopdracht op deze combinatie van trefwoorden levert ruim resultaten op in Google! De student (en diens ouders) zijn kritische consumenten geworden. Ze willen op hun wenken bediend worden, zoals ze dat gewend zijn in hun rol als klant van organisaties. Ze willen een breed assortiment, keuzevrijheid, maatwerk, een perfecte service en dat alles tegen de scherpst mogelijke prijs. Scholen zijn traditioneel aanbodgerichte organisaties. Ze verzorgen opleidingen met een vast curriculum, leidend tot een kwalificatie die aan bepaalde standaarden moet voldoen. Meer en meer zoeken ook scholen echter naar de ruimte om meer klant- en vraaggericht te werken. Een voorbeeld van klantgericht onderwijsaanbod is de Netwerkschool, een in 2010 gestart experiment van vijf onderwijsinstellingen uit het MBO. De school is het hele jaar door open, je volgt modules in je eigen tempo en er is persoonlijke aandacht voor elke student. (Fallaux, 2014) Consumenten zijn ondertussen gewend aan 24/7 ondersteuning. Het contrast met de traditionele school kan niet groter zijn. De meeste scholen zijn alleen overdag bereikbaar en kennen relatief veel sluitingsdagen. Een belangrijke vraag voor scholen wordt, hoe de bereikbaarheid te vergroten. De uitdaging voor onderwijsorganisaties is om de balans te vinden tussen de student als klant en de verantwoordelijkheid om competente afgestudeerden af te leveren binnen de kaders die de overheid daarvoor stelt. 2.2 met steeds meer eigen verantwoordelijkheid Technologie faciliteert de klant om zelf te doen wat voorheen door professionals gedaan werd. Zo zijn we steeds meer zelf onze bankzaken gaan doen. Zelf kunnen doen geeft een gevoel van keuzevrijheid en onafhankelijkheid van organisaties, maar vergroot tegelijkertijd onze eigen verantwoordelijkheid. Die foutieve overboeking zullen we steeds vaker zelf moeten herstellen. Op macroniveau zien we dat burgers steeds meer eigen verantwoordelijkheid moeten nemen. We hebben meer regie gekregen over het regelen van onze oudedagsvoorzieningen en de Participatiewet vraagt van de burger actief mee te doen, initiatief te nemen en verantwoordelijkheid te nemen. Het sociaal leenstelsel voor studerenden kan ook in dit kader gezien worden: het stelsel benadrukt het belang van zelf verantwoordelijkheid nemen om in jezelf te investeren. In het onderwijs zie je deze trend op verschillende gebieden terug: studenten moeten zelf actie ondernemen om zich te informeren over schoolgerelateerde zaken en er is meer aandacht voor zelfstandig studeren en plannen. Ook het principe van Bring Your Own Technology (BYOT) past in deze ontwikkeling. Hierbij zorgen studenten voor hun eigen hardware. Dit ontlast de schoolorganisatie op het gebied van aanschaf en beheer. Bovendien geeft het studenten meer vrijheid de devices te kiezen waar ze graag op werken. Een bijeffect: verwacht mag worden dat studenten zorgvuldiger omgaan met spullen die van henzelf zijn. Als er sprake is van BYOT vraagt dat wat van het faciliteren van studenten: Schoolgerelateerde toepassingen dienen platformonafhankelijk te zijn. Ict-ondersteuners dienen breed georiënteerd te zijn. Het gaat hier ook om het aanbieden van krachtige netwerkvoorzieningen. Wellicht is in de toekomst ook dit aan de student zelf. Als het mobiele netwerk een snelle, landelijk dekkende toegang tot het internet biedt, waarom zou de school hier dan nog voor zorgen (zie ook paragraaf 3.1)? 12 Whitepaper Slim faciliteren van de student 3.0 Whitepaper Slim faciliteren van de student

8 2.3 Tijd- en plaatsonafhankelijkheid Internet en mobiele apparaten maken het mogelijk én gemakkelijk om tijd- en plaatsonafhankelijk te communiceren, samen te werken en te leren. Die tijd- en plaatsonafhankelijkheid hebben een grote impact op de manier van organiseren van onderwijs. Voorbeelden zijn het binnenhalen van gastdocenten via Skype of meer geavanceerde telepresence-oplossingen, het inleveren van werkstukken via een elektronische leeromgeving, updates van stages communiceren naar begeleidende docenten via een blog enzovoort. Tijd- en plaatsonafhankelijkheid biedt extra mogelijkheden en kan de organisatie van het onderwijs efficiënter maken. Studenten en docenten zullen minder aanwezig zijn in het schoolgebouw, waarbij the cloud de rol vervult van virtuele ontmoetingsplek. Om een en ander in goede banen te leiden, zijn goede faciliteiten en goede afspraken over de wijze van communiceren en samenwerken noodzakelijk.. Hoofdstuk 3 Dilemma s vanuit het perspectief van voorzieningen In hoofdstuk 2 zagen we hoe technologie nieuwe mogelijkheden biedt om onderwijs te organiseren. In dit hoofdstuk zoomen we in op wat dat voor voorzieningen vraagt. Hoe kunnen we de onderwijsorganisatie, de docent en de student faciliteren? Ook hier is het technologisch perspectief leidend, maar kijken we vooral naar de vraagstukken en dilemma s die een en ander met zich meebrengt voor onderwijsorganisaties. 3.1 Anders leren, ander gereedschap Enkele decennia was hij nog razend populair: de overheadprojector. Enthousiaste docenten hadden hele verzamelingen opgebouwd van sheets, soms in ingenieuze setjes waarmee je als het ware een animatie 1.0 kon presenteren in een les. Ondertussen is het apparaat uit de tijd. Hier en daar vind je er nog een, in een kast, onder een laagje stof. De digitale revolutie heeft nieuwe apparaten voortgebracht. Het krijt- en whiteboard werden vervangen door het digitale schoolbord of het interactieve beeldscherm. Veel scholen starten momenteel met tablet- of laptopklassen. In de praktijk komen de voor- en nadelen van beide apparaten naar voren. Met een goede tablet kun je de hele dag werken zonder tussentijds opladen, maar het scherm is relatief klein en het switchen tussen twee toepassingen gaat minder gemakkelijk. Beproefde functies om teksten te bewerken ontbreken (navigeren met pijltjestoetsen op de ipad) of zijn minder gebruiksvriendelijk (tekstfragmenten selecteren, knippen en plakken). De laptop heeft meer mogelijkheden, maar kent ook nadelen. Zo kan het tikken van het toetsenbord als hinderlijk worden ervaren en staat het beeldscherm, zeker in een collegezaal-opstelling, de face to face communicatie soms in de weg. Wat moet de school dan aanschaffen? Er speelt nog iets. Als de school kiest voor computerwerkplekken die trager en/of minder gebruiksvriendelijk zijn dan de eigen laptop van de student, zullen ze niet of te weinig gebruikt worden. Dan is er nog de race tussen school en de werkelijkheid van het bedrijfsleven als het gaat om faciliteiten. Voor bedrijven is de aanschaf van een apparaat een investering, voor een school een kostenpost. In het techniekonderwijs is dat een bekend dilemma: leren we studenten werken met oude apparaten in de school of sturen we ze op stage om te leren werken met apparaten, voorzien van de technologie van vandaag. Ondertussen komen er steeds meer apparaten op de markt die een specifiek onderdeel van het leren kunnen ondersteunen. Met high speed camera s kan de student inzoomen op wat er in een seconde gebeurt, de Oculus Rift biedt levensechte 3D-ervaringen, met een Google Glass kunnen handelingen ondersteund worden met aanvullende informatie op maat (augmented reality) en digitale sensoren maken het gemakkelijker allerlei metingen te doen. Welke apparaten leveren een échte bijdrage aan het leren en zijn daardoor de investering waard? Een ander vraagstuk is dat van de netwerkvoorzieningen. Nieuwbouw gebeurt al steeds vaker zonder internetbekabeling, omdat het aanleggen van een draadloze internetvoorziening goedkoper is. Maar hoe belangrijk is dat nog als studenten straks de school binnenkomen met mobiele devices die gebruik maken van het in potentie nog snellere 4G-netwerk? 14 Whitepaper Slim faciliteren van de student 3.0 Whitepaper Slim faciliteren van de student

9 Is 4G sneller dan wifi? Het antwoord op die vraag is onmogelijk te geven, omdat het afhangt van verschillende factoren. In theorie is 4G sneller dan wifi. Het kan een snelheid van 1000 Mbit per seconde halen. In de praktijk zal dat vaak rond de 20 Mbit per seconde zijn. Als je thuis een internetverbinding hebt van bijvoorbeeld 8 Mbit per seconde zal 4G een stuk sneller zijn. Er zit ook verschil in goedkopere abonnementen die gelimiteerd zijn tot 15 Mbit per seconde, en duurdere abonnementen. (www.4g.nl, 2014) Samenvattend: er komen in hoog tempo nieuwe technologieën beschikbaar om het leren te ondersteunen. Het vergt het uiterste van onderwijsorganisaties om te bepalen welke technologieën echt waardevol zijn. En vervolgens in welke technologieën de organisatie zelf zou moeten investeren Open versus gesloten systemen Een andere lastige keuze waarmee onderwijsorganisaties geconfronteerd worden, is die tussen open versus gesloten systemen, zowel op het gebied van hardware en software als waar het gaat om inhoud, zoals methodes. Grote organisaties, zoals hardwareproducenten en educatieve uitgeverijen, hebben er belang bij klanten aan zich te binden om een grotere afzet te realiseren. Een van de tactieken is om met vendor lock-in -achtige constructies te werken: de klant wordt daarmee afhankelijk van de leverancier. Apple maakt gebruiksvriendelijke apparaten en biedt gebruiksvriendelijke software. De uitwisselbaarheid met andere systemen is echter beperkt. Zo werken ibooks alleen op een Apple-device. Met name voor onderwijsorganisaties speelt hierbij ook een ethisch aspect: word je niet het uithangbord van een commerciële organisatie, als je uitsluitend producten van dat ene merk gebruikt? checken, privacy), maar een reisje bus, trein en metro is er met de komst van de kaart toch aanzienlijk gemakkelijker op geworden. Bij het faciliteren van de student gaat het met name om het gemakkelijk maken van kleine betalingen - ook wel micropayments genoemd - voor bedragen van 0,01 tot enkele euro s. De afgelopen jaren zijn er verschillende systemen ontstaan die het doen van micropayments gemakkelijker moeten maken voor klant en leverancier. Transactiekosten zijn hierbij altijd een struikelblok geweest. Zo kost de verwerking van een transactie met ideal al snel enkele dubbeltjes tot meer dan een euro. De verhouding met het kleine te betalen bedrag is dan per definitie scheef. Oplossingen voor micropayments zijn dan ook gebaseerd op het idee van de digitale portemonnee. De klant zet hier met één transactie een groter bedrag op, bijvoorbeeld van enkele tientjes. Vanuit de portemonnee worden vervolgens de kleinere bedragen betaalt. De chipknip is op dit principe gebaseerd. Maar deze gaat verdwijnen per 1 januari De behoefte aan een gebruiksvriendelijk systeem voor micropayments verdwijnt daarmee niet. Dus zien we dat onder andere de banken bezig zijn met de ontwikkeling van alternatieven. Zo kent Rabobank Nederland MyOrder. Dit maakt micropayments mogelijk vanuit een digitale portemonnee, ook met de smartphone. Dat laatste werkt met de technologie van Near Field Communication (NFC), waarbij een chip zorgt voor contact tussen bijvoorbeeld een smartphone en een betalingssysteem. De afstand tussen die twee moet hiervoor minder dan 10 centimeter zijn. In de praktijk zal de gebruiker de smartphone tegen het betaalapparaat moeten houden. Er zijn alternatieven. Bij software denk je dan al snel aan open source en het werken met open standaarden, zoals ODF voor bestanden als alternatief voor de documentstructuren uit de Microsoft Office-pakketten. Op het gebied van onderwijsinhouden kennen we bijvoorbeeld VO-content: een digitaal alternatief voor de methodes van de educatieve uitgeverijen, gemaakt en beheerd door een coöperatie van scholen in het voortgezet onderwijs. De encyclopedie Wikipedia is een ander voorbeeld van een open systeem. De bandbreedte tussen volledig open en volledig gesloten systemen is overigens groot. Zo is een door een onderwijsorganisatie ingerichte elektronische leeromgeving meer gesloten dan een Office 365- of Google Drive-omgeving voor het delen van documenten. Tegelijkertijd gaat het uitwisselen van bestanden tussen laatstgenoemde platforms niet vanzelf. Open systemen zijn in principe goedkoper voor de eindgebruiker. Ze worden vaak onderhouden door een community van enthousiaste gebruikers. Ook worden geen grote kosten gemaakt voor het in stand houden van grote marketingafdelingen. Commerciële, gesloten oplossingen zijn daarentegen vaak wat gebruiksvriendelijker, er is meer aandacht besteed aan het uiterlijk en ondersteuning is deels inbegrepen in de aanschafprijs. Open systemen bieden dan weer meer flexibiliteit. In tijden van snelle veranderingen is dat een absolute pre. Als het gaat om het faciliteren van de moderne student, gaat het ook om het aanbieden van gebruiksvriendelijke betaalsystemen. Voor studenten is een generiek systeem het meest aantrekkelijk: met één systeem (lees: één pasje of je smartphone) alle betalingen doen, waar je ook komt. De koffie in de kantine, leermiddelen, een afdruk van je werkstuk, binnen en buiten het schoolgebouw, online en in de fysieke wereld. Een voorbeeld waarbij betalingen aan verschillende aanbieders in één systeem zijn ondergebracht is de OV-kaart. Er is kritiek (kosten van de kaart, te weinig punten om in- en uit te 16 Whitepaper Slim faciliteren van de student 3.0 Whitepaper Slim faciliteren van de student

10 3.3 Eigen beheer of uitbesteden Onderwijsorganisaties moeten zich vooral bezig houden met het primaire proces: jonge mensen kennis en vaardigheden bijbrengen. Het motto is: doe waar je voor op aarde bent en laat anderen de rest doen. Het klinkt als een open deur, maar de werkelijkheid is weerbarstiger, met name als het gaat om het faciliteren van de moderne student. Wat doet de school zelf, wat besteedt men uit? Schoonmaak, beveiliging, catering, printen schoolorganisaties besteden relatief steeds meer taken uit. Ook op gebieden die dichter bij het ondersteunen van het primaire proces liggen, zoals ICT. Op dat terrein kun je goed zien hoe de trend van eigen beheer naar uitbesteden verloopt. ICT-coördinatoren hielden zich aanvankelijk bezig met het onderhouden van netwerken, het aansluiten van kabeltjes en het installeren van updates van software. De laatste jaren is die rol aan het veranderen. De ICTcoördinator is steeds vaker degene die vanuit een onderwijskundige visie bepaalt wat nodig is voor de organisatie. En dat vervolgens uitbesteedt aan partijen die dat kunnen leveren. De ICT-coördinator krijgt hierdoor meer de rol van regisseur. Hij formuleert kaders en pakketten van eisen waaraan leveranciers moeten voldoen. De school wordt opdrachtgever. Hoofdstuk 4 Aanbevelingen In dit hoofdstuk vatten we het voorgaande samen in een aantal aanbevelingen voor onderwijsorganisaties. 1 Denk vanuit de student als klant Eigentijds ondernemerschap begint bij het kiezen van het perspectief van de klant. Het onderwijs bevindt zich wat dit betreft in een bijzondere situatie: klanten zijn studenten, maar ook ouders, het afnemende (beroepen)veld, de overheid en de samenleving. In dit document formuleren we de student als belangrijkste klant. Om te denken vanuit de student als klant, zullen we hem nog beter moeten leren kennen. Ga in dialoog met studenten en betrek ze bij projecten en trajecten die gaan over het faciliteren. Sta open voor en maak gebruik van hun kennis, ervaringen en ideeën. Er zijn grotere organisaties die hun specialistische afdelingen verzelfstandigd hebben. ROC West- Brabant deed dat met de ICT-afdeling, die nu als IT-Workz door het leven gaat. Dit bureau verzorgt ondertussen ook diensten voor derden. Uitbesteden heeft ontegenzeggelijk voordelen. Grotere, gespecialiseerde externe bedrijven kunnen vaak beter de continuïteit garanderen, onder andere in de bemensing van helpdesks voor de eindgebruikers. En het ontlast de onderwijsorganisatie waar het gaat om beheer. Tegelijkertijd is er ook een risico: medewerkers van een externe organisatie hebben minder voeling met het doel en de doelgroepen van een onderwijsorganisatie en er is minder gevoel van eigenaarschap. 2 Focus je op waarvoor je op aarde bent Brood haal je bij de bakker, geld laat je beheren door een bank. Onderwijsorganisaties zouden zich moeten focussen op het organiseren van onderwijs en het faciliteren van leren. Besteed uit wat anderen beter en/of goedkoper kunnen, maar formuleer daarbij heldere kaders vanuit de belangen van studenten, docenten en de eigen organisatie. Deze tijd vraagt om ondernemendheid, ook van onderwijsorganisaties. Het kan verlokkelijk zijn om aantrekkelijke contracten te sluiten, waar ook een verdienmodel voor de onderwijsorgansiaties in zit. Daar is niets mis mee. Maar een school is er niet om winkeltje te spelen. Het gaat erom een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van talenten van jonge mensen. Dat primaire proces dient altijd leidend te zijn. Een laatste invalshoek is die van het uitbesteden naar de klant. In hoofdstuk 2 bespraken we een aantal nieuwe verdienmodellen, zoals die van Airbnb en Uber. Wat deze organisaties feitelijk doen is het uitbesteden van waarde toevoegende activiteiten (arbeid) naar de eindgebruiker. Ze geven de klant de tools om zelf zaken te regelen, in dit geval met de aanbieder van een overnachtingsplaats of een taxirit. Het is voor onderwijsorganisaties een interessante gedachte: bied de student de tools om zoveel mogelijk zaken zelf te regelen. Denk aan de ontwikkeling van een app waarbij studenten zichzelf kunnen inschrijven voor een toetsmoment of een tijdslot tijdens de spreekuren van een docent. Het sluit helemaal aan bij de in paragraaf 2.2 geschetste ontwikkeling, waarbij de student meer eigen verantwoordelijkheden krijgt. Uitbesteden of zelf organiseren is een strategische keuze die gemaakt moet worden op basis van een zorgvuldige afweging van de actuele én toekomstige situatie. 18 Whitepaper Slim faciliteren van de student 3.0 Whitepaper Slim faciliteren van de student

11 3 Voorkom vendor lock-in : kies vaker voor open en generiek! Vendor lock-in maakt de organisatie afhankelijk van één leverancier voor producten en diensten. Die afhankelijkheid maakt de organisatie minder flexibel, wat in een snel veranderende wereld gemakkelijk belemmerend kan worden voor de ontwikkeling. Het kan leiden tot hoge kosten als de situatie erom vraagt te kiezen voor andere aanbieders. Ga daarom in zee met aanbieders die werken met open en generieke systemen. Ook omdat de schoolorganisatie in toenemende mate gasten van buiten zal ontvangen, voor wie het gebruik van de faciliteiten laagdrempelig moet zijn. Denk hierbij aan studenten uit het buitenland of van andere onderwijsinstellingen. Open en generieke systemen maken het bovendien gemakkelijker om op een ondernemende manier faciliteiten toegankelijk te maken voor externen. Denk bijvoorbeeld aan een 3D-printer lab, waar ook ondernemers uit het MKB terecht kunnen om kennis te maken met nieuwe technologieën, waarin ze zelf (nog) niet kunnen investeren. 4 Plan op basis van trends en scenario s Ontwikkelingen op het gebied van en beïnvloed door technologie gaan enorm snel. Dat maakt het voor organisaties een hele opgave om te plannen voor de langere termijn. Neem daarom in alle trajecten voldoende tijd en ruimte om relevante trends in kaart te brengen. Schets van daaruit de mogelijke scenario s. Laat u eventueel begeleiden door deskundigen of betrek studenten van relevante opleidingen hierbij. De verschillende opties voor investeringen kunnen daarna getoetst worden aan deze scenario s. 5 Werk samen voor win-win-win Een van de belangrijkste ontwikkelingen van dit moment is dat netwerken aan relevantie winnen ten opzichte van organisaties. Slim organiseren betekent in dit geval slim samenwerken met andere organisaties. In een slimme samenwerking doen alle betrokkenen waar zij het beste in zijn en wordt gezocht naar waardecreatie voor alle partijen. In het kader van het faciliteren van de student 3.0 betekent dat werken aan constructies waarvan de onderwijsorganisatie, de leverancier en de student de vruchten plukken: win-win-win. Gebruik dit kader in de oriëntatie op mogelijke samenwerkingen. 6 Kies voor duurzame oplossingen Duurzaamheid wordt een steeds belangrijker thema voor alle organisaties. Ook, en misschien wel met name van schoolorganisaties wordt verwacht dat ze duurzame keuzes maken. Duurzaamheid heeft twee componenten: een ecologische en een sociale. Duurzame oplossingen leveren niet alleen een bijdrage aan het verkleinen van de hoeveelheid afval en het verminderen van het energieverbruik, maar ook aan het welzijn van betrokkenen op de langere termijn. Toets initiatieven op duurzaamheid en maak duurzame opbrengsten expliciet. Hoofdstuk 5 Noten Inleiding Thompson, Clive, We worden steeds slimmer. Amsterdam: Maven Publishing, Paragraaf 1.1 Rubens, W., E-learning. Trends en ontwikkelingen. Middelbeers: Uitgeverij InnoDoks, IDC, persbericht Worldwide Page Volume Continued Slow Decline in Website IDC, 29 juli 2013, geraadpleegd op Bron: jsp?containerid=prus Paragraaf 1.2 Trendrapport Creative Learning Lab 2014, Waag Society. 3D Printerworld, Britain Adds 3D Printing to New Curriculum, 9 juli Geraadpleegd op Bron: Paragraaf 1.4 Kisjes, H. en Mijland, E., It s all in the games. Gamen is geweldig Gamen geeft problemen. Middelbeers: Uitgeverij InnoDoks, Durf te denken Xtra, Human, 10 augustus Bron: Paragraaf 2.1 Wetering, M. van en Desain, Carla, Trendrapport Zoetermeer: Kennisnet, Fallaux, B., Onderwijstrends Prima Onderwijs, januari Te raadplegen op issuu.com/tkmst/docs/webversieprimaonderwijsjan2014/13 Paragraaf 3.1 4G, Is 4G sneller dan WiFi?. Website 4G, 20 januari 2014, geraadpleegd op Bron: 20 Whitepaper Slim faciliteren van de student 3.0 Whitepaper Slim faciliteren van de student

12 Hoofdstuk 6 Over de auteurs Ricoh Nederland September 2014 Dit whitepaper is tot stand gekomen door een samenwerking van Erno Mijland, Willy Sanders en Jeroen Spierings. Erno Mijland schrijft over onderwijs en technologie voor vakbladen (Computers op School, Vector) en voor The Post Online / Blendle. Daarnaast verzorgt hij regelmatig lezingen op scholen en conferenties over de ontwikkelingen op het gebied van technologie en de impact hiervan op leren, leven en werken en adviseert hij onderwijsorganisaties op dit terrein. Willy Sanders is Manager Knowledge Center bij Ricoh. Hij combineert zijn jarenlange IT-gerelateerde ervaring en technologische achtergrond met een professionele drijfveer voor klantgedreven productontwikkeling. Willy heeft expertise in software en het ontwikkelen van diensten die nauw aansluiten bij de wensen en behoeften van klanten. Hij heeft daarnaast een brede kennis van de technologiewereld en gevoel voor business. Willy beschouwt innovatie als de sleutel tot succes en als cruciale voorwaarde om als organisatie te overleven. Jeroen Spierings is Market Development Manager Educatie bij Ricoh. Hij heeft als passie innovatie, social business en technologie. Jeroen bezit een achtergrond in marketing en begrijpt tot in de haarvaten hoe nieuwe technologieën een revolutie teweegbrengen in de manier waarop we werken, leren, spelen en zaken doen. Jeroen heeft expertise op het vlak van marketing, business development en strategie. Hij blogt over ontwikkelingen en trends in ICT en onderwijs. 22 Whitepaper Slim faciliteren van de student 3.0 Whitepaper Slim faciliteren van de student

13 Waarom Ricoh Niet voor niets is Ricoh wereldwijd marktleider op het gebied van duurzame IT- en documentmanagement-oplossingen. Wij bewijzen dat bedrijven van elke omvang efficiënter, duurzamer en productiever kunnen werken. Daarnaast kunt u kosten besparen en beter beheersen. Door intensief samenwerken, creatief denken, adviseren en trainen komen we tot oplossingen. Daarmee vereenvoudigt u al uw documentintensieve processen en kunt u informatie beter beheren. Ook verbetert de beveiliging van uw documenten. Zo vertalen we uw wensen in slimme ideeën en concrete oplossingen. imagine. change. Ricoh Nederland B.V. Postbus 93150, 5203 MB s-hertogenbosch Tel.: +31 (0) Alle merk- en/of productnamen zijn handelsmerken van hun bijbehorende eigenaren. Specificaties en uiterlijke vormgeving kunnen worden gewijzigd zonder voorafgaande kennisgeving. Copyright 2014 Ricoh Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden. Deze E-book, de inhoud en/of layout ervan mag niet worden gewijzigd en/of aangepast, gedeeltelijk of geheel worden gekopieerd en/of opgenomen in andere werkstukken zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van Ricoh Nederland B.V.

Ondernemen is vooruitzien slimmer werken is voorop lopen

Ondernemen is vooruitzien slimmer werken is voorop lopen Ondernemen is vooruitzien slimmer werken is voorop lopen Slimmer werken in het MKB 1 > Midden- en kleinbedrijf Inhoud Ondernemen bij tegenwind Slimmer werken met Ricoh Trends en ontwikkelingen 2 Ricoh

Nadere informatie

Samenwerken. afstand. In 5 stappen. Stappenplan. Samenwerken op afstand in 5 stappen

Samenwerken. afstand. In 5 stappen. Stappenplan. Samenwerken op afstand in 5 stappen Samenwerken op afstand In 5 stappen Stappenplan Samenwerken op afstand in 5 stappen Inleiding Veel organisaties hebben medewerkers in dienst die geen vaste werklocatie hebben. Of het nu buitendienstmedewerkers,

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

Op naar 2025. Vivian Clement

Op naar 2025. Vivian Clement Op naar 2025 Vivian Clement Veel is nog onzeker, een ding staat vast, de studenten van 2025 zijn nu al met leren begonnen Vandaag aandacht voor Ontwikkelingen Impact op het onderwijs Werkvormen ONTWIKKELINGEN

Nadere informatie

Uw online leerplatform. Slimmer leren

Uw online leerplatform. Slimmer leren Uw online leerplatform Slimmer leren Leer slimmer Blijf vitaal bent een succesvolle organisatie. U past U zich aan nieuwe omstandigheden aan. U wilt dat uw medewerkers inspelen op die veranderingen. Daarom

Nadere informatie

M2DESK BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het?

M2DESK BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het? BESCHRIJVING M2DESK Wat is het? De M2Desk is een leerlingtafel waar een computer in geïntegreerd is. Met behulp van twee knoppen kan een computer uit het tafelblad geklapt worden. Tegelijk verschijnt een

Nadere informatie

Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie

Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie Tech 2015 Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie 21 december 2014 Bron:Nos.NL Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie 21 DEC 2014 BRON: NOS.NL GESCHREVEN DOOR: Rachid Finge Techredacteur

Nadere informatie

Kinderen kunnen zelfstandig met de Skoolmate werken vanaf groep 4. Wel moeten zij eerst leren hoe ze met de laptop horen om te gaan.

Kinderen kunnen zelfstandig met de Skoolmate werken vanaf groep 4. Wel moeten zij eerst leren hoe ze met de laptop horen om te gaan. BESCHRIJVING SKOOLMATE Wat is het? De Skoolmate is een kleine laptop die speciaal is ontwikkeld voor kinderhandjes. Hij kan tegen een stootje en heeft een handvat. Daarnaast beschikt de laptop onder andere

Nadere informatie

Opleiden in het digitale tijdperk Mary Dankbaar

Opleiden in het digitale tijdperk Mary Dankbaar Opleiden in het digitale tijdperk Mary Dankbaar Online learning is the single biggest change in education since the printing press John Chubb and Terry Moe Inhoud Online leren Voordelen en aandachtspunten

Nadere informatie

Kritische succesfactoren notebook projecten

Kritische succesfactoren notebook projecten Kritische succesfactoren notebook projecten The Rent Company B.V. Ronald van den Boogaard Email adres: rvandenboogaard@rentcompany.nl Internet adres: www.rentcompany.nl Mob. nr: +31 (0)6 53 715 703 Algemene

Nadere informatie

Slim samenwerken aan Smart Technology

Slim samenwerken aan Smart Technology Slim samenwerken aan Smart Technology Het CIV Smart Technology (CIV is een afkorting van Centrum voor Innovatief Vakmanschap) is een dynamisch samenwerkingsverband tussen ondernemingen, overheden en het

Nadere informatie

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free Trends in onderwijs Interview met Coen Free Welke trends doen er toe? Trends in het onderwijs: welke zijn van belang en welke niet? Waar kan uw onderwijsinstelling haar voordeel mee doen en welke kun je

Nadere informatie

VOORDELEN VAN BLENDED LEARNING

VOORDELEN VAN BLENDED LEARNING 10 VOORDELEN VAN BLENDED LEARNING En de inzet van technologie vanuit onderwijsgedreven innovatie op scholen in het VO en MBO 10 voordelen van blended learning Blended learning is hot in Nederland. Blended

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

PrintOnderweg Eenvoudig printen via de cloud. Altijd, overal, iedereen, vanaf elk apparaat.

PrintOnderweg Eenvoudig printen via de cloud. Altijd, overal, iedereen, vanaf elk apparaat. PrintOnderweg Eenvoudig printen via de cloud. Altijd, overal, iedereen, vanaf elk apparaat. Eenvoudig en betrouwbaar onderweg printen via de cloud Werken en studeren kan overal. Op kantoor, school, de

Nadere informatie

Geef uw onderneming vleugels. Met de soepele werkprocessen

Geef uw onderneming vleugels. Met de soepele werkprocessen Geef uw onderneming vleugels Met de soepele werkprocessen van Dutchict Cloud Online functionaliteiten Managed Cloud Online functio U wilt uw documenten overal kunnen beheren en delen. Maar applicaties

Nadere informatie

imagine. change. Omdat WerkPlek voor u werkt Ricoh WerkPlek De beste zorg voor uw werkplek

imagine. change. Omdat WerkPlek voor u werkt Ricoh WerkPlek De beste zorg voor uw werkplek imagine. change. Omdat WerkPlek voor u werkt Ricoh WerkPlek De beste zorg voor uw werkplek Een complete werkplek inclusief hard- en software zonder zorgen? Laat WerkPlek voor u werken Thuis, op kantoor

Nadere informatie

Onderwijs & Media binnen de Opleiding tot leraar Basisonderwijs (NHL)

Onderwijs & Media binnen de Opleiding tot leraar Basisonderwijs (NHL) Onderwijs & Media binnen de Opleiding tot leraar Basisonderwijs (NHL) Age Wesselius, juni 2012 In het huidige curriculum van de Pabo heeft het vakgebied Nieuwe Media een plaats gekregen in voornamelijk

Nadere informatie

01/05. Websites Nederland over. Mobile marketing. Whitepaper #03/2013. Mabelie Samuels internet marketeer

01/05. Websites Nederland over. Mobile marketing. Whitepaper #03/2013. Mabelie Samuels internet marketeer 01/05 Websites Nederland over Mobile marketing Mabelie Samuels internet marketeer 02/05 Mobile marketing Kunt u zich uw eerste mobiele telefoon nog herinneren? Die van mij was een Motorola, versie onbekend,

Nadere informatie

Bepalen toekomstige computertechnologie

Bepalen toekomstige computertechnologie Eén van de onmenselijke kanten van de computer is dat hij, eenmaal goed geprogrammeerd en goed werkend, zo volslagen eerlijk is (Isaac Asimov) Hoofdstuk 26 Bepalen toekomstige V1.1 / 01 september 2015

Nadere informatie

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Informatica kiezen Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Voorlichtingsmateriaal voor leerlingen in havo en vwo Het vak informatica Waarom

Nadere informatie

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Blended Learning met Canvas De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Als opleider weet u als geen ander hoe belangrijk het is om kennis snel en succesvol over te dragen. Daarnaast wilt

Nadere informatie

Meerjarenplan sambo-ict, Jaarplan Kennisnet onderwijs in ontwikkeling

Meerjarenplan sambo-ict, Jaarplan Kennisnet onderwijs in ontwikkeling Meerjarenplan sambo-ict, Jaarplan Kennisnet onderwijs in ontwikkeling Auteur Datum Jan Bartling, Martine Kramer 2 oktober 2015 1. Meerjarenplan sambo-ict 2. Jaarplan Kennisnet 3. Ontwikkelingen naar de

Nadere informatie

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert.

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. 9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. Introductie Een goed ingerichte website met een goed uitgevoerde marketingstrategie is het ideale marketing tool voor ondernemers. Een goede website

Nadere informatie

Visie ICT bij de SJB. Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? Werkgroep ICT Jenaplanscholen Bollenstreek

Visie ICT bij de SJB. Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? Werkgroep ICT Jenaplanscholen Bollenstreek Visie ICT bij de SJB Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? 1 Missie, visie en strategie Ambitie? Doelen? Plannen? Kennisstand organisatie? Budget? 2 Kikker- of Vogelperspectief? conservatie Missie? innovatie

Nadere informatie

De digitale leerwereld RIZO 2.0, 13 maart 2012

De digitale leerwereld RIZO 2.0, 13 maart 2012 De digitale leerwereld RIZO 2.0, 13 maart 2012 1 Inhoud Belangrijke definities en voorbeelden Middelen, techniek en ICT Opdracht in subgroepen Wat verwacht u van ons Afsluiting Contact gegevens 2 Belangrijke

Nadere informatie

Meten is weten. Whitepaper over de toepassing van een facilitairmanagementplatform. Auteur Michiel Wanninkhof Datum 30-9-2013 Versie 0106NL

Meten is weten. Whitepaper over de toepassing van een facilitairmanagementplatform. Auteur Michiel Wanninkhof Datum 30-9-2013 Versie 0106NL Meten is weten Whitepaper over de toepassing van een facilitairmanagementplatform in het onderwijs Auteur Michiel Wanninkhof Datum 30-9-2013 Versie 0106NL Whitepaper FPP 0106.docx Pagina 1 8 Inleiding

Nadere informatie

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn Handout PrOfijt - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Auteur(s): Mike Nikkels / Olav van Doorn 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding... 3 3 Algemeen... 3 4 Visie op PrOfijt... 4 5 Techniek...

Nadere informatie

ICT in het onderwijs

ICT in het onderwijs ICT in het onderwijs Wilfred Rubens DNA-middag, Interstudie NDO Foto: turtlemom_nancy Bron: Digital Birmingham Technologische ontwikkelingen (o.a. breedband) + inzichten in didactiek = potentie voor onderwijs

Nadere informatie

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen Mareen van Londen van de Beek Opleidingskundige & e-learningadviseur www.kies-advies.nl Welkom Mareen van Londen Opleidingskundige & (e)learning adviseur Blended learning design Interne adviseur Externe

Nadere informatie

MET MICROSOFT IT ACADEMY. effectiever gebruik van ICT middelen in het onderwijs. kwaliteits- en tijdswinst voor onderwijsprofessionals en leerlingen

MET MICROSOFT IT ACADEMY. effectiever gebruik van ICT middelen in het onderwijs. kwaliteits- en tijdswinst voor onderwijsprofessionals en leerlingen kwaliteits- en tijdswinst voor onderwijsprofessionals en leerlingen betere aansluiting op de arbeidsmarkt met wereldwijd erkende certificaten MET MICROSOFT IT ACADEMY effectiever gebruik van ICT middelen

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F.

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Page of 0 Enquête beroepsonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Er zijn in totaal vragen. A. Over jou Je wordt vriendelijk verzocht informatie over jezelf te geven door onderstaande

Nadere informatie

F A B S C H O L K I D S

F A B S C H O L K I D S F A B S C O H O L K I D S Over FabSchool Kids In Fabschool Kids staat zelf dingen maken, creativiteit en samenwerken centraal. In hands-on workshops in het Fablab Amsterdam leren kinderen alles over digitale

Nadere informatie

ict-infrastructuur Eisen aan een toekomstvaste Formuleer functionele ict-wensen van bestuur en scholen met deze checklist!

ict-infrastructuur Eisen aan een toekomstvaste Formuleer functionele ict-wensen van bestuur en scholen met deze checklist! Eisen aan een toekomstvaste ict-infrastructuur Formuleer functionele ict-wensen van bestuur en scholen met deze checklist! Heb je tips, aanvullingen of ervaringen binnen jouw bestuur? Laat het weten op

Nadere informatie

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision Werkplekvisie Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision De essentie De gebruiker centraal Verschillende doelgroepen Verschillende toepassingen Verschillende locaties Het beschikbaar

Nadere informatie

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Auteur: Roy Scholten Datum: woensdag 16 september, 2015 Versie: 1.1 Hoe u kunt profiteren van de Cloud Met de komst van moderne technieken en de opmars van

Nadere informatie

Onderzoek Tablets in het onderwijs

Onderzoek Tablets in het onderwijs Onderzoek Tablets in het onderwijs September 2011 Voorwoord In dit verslag presenteren we onze bevindingen van de tablettest die we hebben uitgevoerd. Zowel de ipad 2 als verschillende Android tablets

Nadere informatie

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake Kijkt u eens om u heen, zit u ook met een computer, mobiele telefoon, misschien wel twee en mogelijk ook nog andere type computer zoals

Nadere informatie

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers Minimumstandaard ICT, ten aanzien van - voorzieningen binnen de school - de medewerkers DDS, januari 2011 Inleiding In dit document wordt de minimum standaard voor ICT beschreven. Alle DDS scholen streven

Nadere informatie

Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten. Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten

Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten. Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten 1 Cloudcomputing is populair, en niet zonder reden. Clouddiensten

Nadere informatie

Dataportabiliteit. Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk

Dataportabiliteit. Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk Dataportabiliteit Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk Cloud computing is een recente ontwikkeling die het mogelijk maakt om complexe ICTfunctionaliteit als dienst via het internet af te nemen.

Nadere informatie

Zorgeloos communiceren. Ook voor uw totaaloplossing!

Zorgeloos communiceren. Ook voor uw totaaloplossing! Zorgeloos communiceren Ook voor uw totaaloplossing! Aangenaam Wij zijn Flexcom, adviseurs op het gebied van communicatie. Wij willen ervoor zorgen dat u zorgeloos kunt communiceren. Dit doen we met een

Nadere informatie

Teveel geld, geen urge, toch succes

Teveel geld, geen urge, toch succes Teveel geld, geen urge, toch succes drs. Jos J.M. Baeten voor MBO City, 25 nov 13 Mini-workshops Anke Meevissen & Morris Kraayeveld www.cssbreda.nl Aanzet tot dialoog De impact van technologie, Touch is

Nadere informatie

1. Een ELO of dagplan gebruiken om de planning met de leerlingen te delen. 2. Een ELO, e-mail of chat gebruiken om met de leerlingen te communiceren.

1. Een ELO of dagplan gebruiken om de planning met de leerlingen te delen. 2. Een ELO, e-mail of chat gebruiken om met de leerlingen te communiceren. Stellingen doelen 1. Een ELO of dagplan gebruiken om de planning met de leerlingen te delen. 2. Een ELO, e-mail of chat gebruiken om met de leerlingen te communiceren. 3. Instructielessen maken voor het

Nadere informatie

KPN ÉÉN Op weg naar ICT zonder zorgen

KPN ÉÉN Op weg naar ICT zonder zorgen KPN ÉÉN Op weg naar ICT zonder zorgen Op weg naar ICT zonder zorgen Onze maatschappij verandert razendsnel onder invloed van technologische ontwikkelingen. De scheiding tussen de fysieke en virtuele wereld

Nadere informatie

De objectieve zakenpartner in telecommunicatie SPLIETHOFF VAST-MOBIEL INTEGRATIE

De objectieve zakenpartner in telecommunicatie SPLIETHOFF VAST-MOBIEL INTEGRATIE SPLIETHOFF VAST-MOBIEL INTEGRATIE Voor specifieke vragen kunnen we altijd bij de medewerkers van BTC Teleconsult terecht. De onafhankelijke positie die BTC inneemt past uitstekend bij de behoefte en grootte

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

INNOVATIEPROGRAMMA ONDERWIJS OP MAAT PROJECT: PROEFTUIN

INNOVATIEPROGRAMMA ONDERWIJS OP MAAT PROJECT: PROEFTUIN INNOVATIEPROGRAMMA ONDERWIJS OP MAAT PROJECT: PROEFTUIN ACTIVITEITENPLAN 2015 WWW.SURF.NL/ONDERWIJS Innovatieprogramma Onderwijs op Maat Project: Proeftuin 2 INHOUD 1. Proeftuin 3 1.1 Doelen 3 2. Werkwijze

Nadere informatie

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 1 / 14 Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2010 Kennisnet.nl Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2 / 14 Samenvatting Scenario s voor Leren op

Nadere informatie

Nieuwe hardware. Informatiekaart 03. leren vernieuwen. Infrastructuur

Nieuwe hardware. Informatiekaart 03. leren vernieuwen. Infrastructuur Informatiekaart 03 leren vernieuwen Nieuwe hardware In deze informatiekaart wordt aandacht besteed aan de invloed van de onderwijsvisie op de aanschaf van ict-middelen. Hierbij wordt met name gekeken naar

Nadere informatie

Mediawijs. OBS de Ranonkel 5 april 2016

Mediawijs. OBS de Ranonkel 5 april 2016 Mediawijs OBS de Ranonkel 5 april 2016 Daan Rooijakkers Herkenbaar? Definitie Wat is mediawijsheid? De wereld verandert en wordt complexer. Mensen hebben kennis, vaardigheden en mentaliteit nodig om

Nadere informatie

Workplace Transformation

Workplace Transformation Workplace Transformation Workplace Transformation Ruimte om productief, creatief en inzichtelijk te werken Met een waardering van 10 miljard dollar is huisverhuurdienst Airbnb meer waard dan een aantal

Nadere informatie

i3sync PLUG & PLAY DRAADLOOS PRESENTATIE MIDDEL

i3sync PLUG & PLAY DRAADLOOS PRESENTATIE MIDDEL i3sync PLUG & PLAY DRAADLOOS PRESENTATIE MIDDEL VERANDER DE MANIER WAAROP U VERGADERT Of geef presentaties met dit compacte en lichtgewicht presentatie device. De i3sync is eenvoudig te gebruiken en stelt

Nadere informatie

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming.

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. Dit is de Microsoft Cloud. Elke onderneming is uniek. Van gezondheidszorg tot de detailhandel, van fabricage tot financiële dienstverlening: geen twee ondernemingen

Nadere informatie

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Creativiteit in zakelijkheid Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Welkom! Vandaag deel ik met jullie een reisverslag Langs 4 centra uit de eerste generatie 4 Met deze centra hadden wij een workshop over nieuwe

Nadere informatie

WELKOM BIJ BOMBERBOT! LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN WAAR GAAT DEZE LES OVER? INTRODUCTIE

WELKOM BIJ BOMBERBOT! LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN WAAR GAAT DEZE LES OVER? INTRODUCTIE WELKOM BIJ BOMBERBOT! Bij onze lessen horen ook nog een online game, waarin de leerlingen de concepten die ze geleerd krijgen direct moeten toepassen, en een online platform, waarin u de voortgang van

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking VideoSamenwerking Met het oog op zakelijk succes Videosamenwerking (collaboration) is een snelle en effectieve oplossing voor face

Nadere informatie

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen.

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Innovatie & inspiratieprogramma + werkplek @ Jamfabriek (code A02) Heeft u een idee, project of opdracht, neem dan

Nadere informatie

IFECTIVE KNOWLEDGE FRAMEWORK

IFECTIVE KNOWLEDGE FRAMEWORK IFECTIVE KNOWLEDGE FRAMEWORK Eenvoudig informatie beheren en vinden Er is veel informatie over een onderwerp of klant. Het blijft echter lastig om de informatie te bundelen en gemakkelijk terug te vinden.

Nadere informatie

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what?. Keuzes maken Wanneer je een computer wilt aanschaffen denk je tegenwoordig niet meteen meer aan de desktop. De desktop is een "grote"

Nadere informatie

Bert Plaat i-coach MBO 3-4. PowerPoint & Lessen maken

Bert Plaat i-coach MBO 3-4. PowerPoint & Lessen maken Bert Plaat i-coach MBO 3-4 PowerPoint & Lessen maken Eerste opzet Invoegen media zoals video, camera, screencast Inspreken en opslaan als video De rol van Movie Maker Opdrachten studenten Probleem: Ontsluiting

Nadere informatie

Online leefwereld. Ontdekken wie je bent. Wat doet havo 4 leerling online? 01-04-16. De sociale online leefwereld van de havo 4 leerling

Online leefwereld. Ontdekken wie je bent. Wat doet havo 4 leerling online? 01-04-16. De sociale online leefwereld van de havo 4 leerling Online leefwereld De sociale online leefwereld van de havo 4 leerling Evelyn Verburgh Mediacoach Studiemiddag Facta Betere studieresultaten in havo 4 31 maart 2016 Aantrekkingskracht Ertoe doen Contacten

Nadere informatie

Allévo. Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat!

Allévo. Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat! Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat! In 2012 heeft Allévo met behulp van Involvit haar twee websites én het intranet vervangen. Daarnaast heeft Allévo ook de eerste verkennende

Nadere informatie

Schooltv, complete media services www.cmsmedia.com. Planet movie box www.planetdv.net. www.e-beam.com E-beam of mimio: http://www.qwerty.

Schooltv, complete media services www.cmsmedia.com. Planet movie box www.planetdv.net. www.e-beam.com E-beam of mimio: http://www.qwerty. Omgeving EXCEL LONDON Ingang EXCELL Schooltv, complete media services www.cmsmedia.com Planet movie box www.planetdv.net www.e-beam.com E-beam of mimio: Met de Mimio Xi kunt u eenvoudig interactiviteit

Nadere informatie

i3sync DRAADLOOS PLUG & PLAY PRESENTATIE DEVICE

i3sync DRAADLOOS PLUG & PLAY PRESENTATIE DEVICE i3sync DRAADLOOS PLUG & PLAY PRESENTATIE DEVICE VERANDER DE MANIER WAAROP U VERGADERT Verander de manier waarop u vergadert of presenteert dankzij dit compacte en lichte presentatie device. i3sync is gebruiksvriendelijk

Nadere informatie

WERKEN 3.0. Voordelen van werken 3.0

WERKEN 3.0. Voordelen van werken 3.0 WERKEN 3.0 Het Nieuwe Werken Aangeboden door HKA Voordelen van werken 3.0 Werken van 09:00 tot 17:00 doen de meeste mensen al niet meer. We leven wereldwijd in een 24 uur economie die continu verandert.

Nadere informatie

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw inspireren motiveren realiseren Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw primair onderwijs Klassewijzer BV Lageweg 14c 9698 BN Wedde T 0597-464483 www.klassewijzer.nl info@klassewijzer.nl

Nadere informatie

Uw smartphone als sleutel

Uw smartphone als sleutel Uw smartphone als sleutel AirKey Het sluitsysteem voor flexibele toepassingen Net zo dynamisch als de behoeften van de klant AirKey is een eigen innovatie van EVVA. Het elektronische sluitsysteem dat ontwikkeld

Nadere informatie

Checklist voor een flexibele leeromgeving. Flexibele stroomvoorziening. collegezaal universiteit.

Checklist voor een flexibele leeromgeving. Flexibele stroomvoorziening. collegezaal universiteit. Checklist voor een flexibele leeromgeving Flexibele stroomvoorziening. collegezaal universiteit. Flexibel leren vraagt om een flexibele leeromgeving Het ontwerpen van werk- en leeromgevingen die meegroeien

Nadere informatie

groene lyceum het Kom naar DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO WWW.GROENEWELLE.NL

groene lyceum het Kom naar DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO WWW.GROENEWELLE.NL Kom naar het groene lyceum WWW.GROENEWELLE.NL SCHOOLJAAR 15/16 DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO Ondernemend onderwijs voor slimme doeners in een groene omgeving. Dat is Het Groene Lyceum van De Groene Welle.

Nadere informatie

TRENDS IN IT BESCHIKBAARHEID

TRENDS IN IT BESCHIKBAARHEID TRENDS IN IT BESCHIKBAARHEID TRENDS IN IT BESCHIKBAARHEID Het succes en de acceptatie van ICT-oplossingen staat of valt met de beschikbaarheid ervan en deze dient dan ook altijd zo hoog mogelijk te zijn.

Nadere informatie

End-note. Sven Noomen Wouter Heutmekers

End-note. Sven Noomen Wouter Heutmekers End-note Sven Noomen Wouter Heutmekers 2 Ok, en morgenvroeg? Voorstellen 25111978 14 8 4 6 23 25031981 12 3 1 1339 3 Think BIG Act SMALL 2011 Scale FAST 4 5 6 Visie & strategie Strategie Ondersteuning

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Exact Online. Uw financiële cockpit op internet

Exact Online. Uw financiële cockpit op internet Exact Online Uw financiële cockpit op internet Eenvoudig online boekhouden Een onderneming staat of valt met haar financiële beleid. Met inzicht in de omzet, winst en cashflow nu en in de toekomst. Een

Nadere informatie

Digitalisering van het bewegingsonderwijs

Digitalisering van het bewegingsonderwijs Digitalisering van het bewegingsonderwijs Arnold Consten, Gert van Driel en Wytse Walinga Eén voor één komen de leerlingen de zaal in. Sleutels en portemonnees gaan in de kluis. De telefoons in de bak

Nadere informatie

Digivaardig personeel19. Optimaal gebruik maken van internet

Digivaardig personeel19. Optimaal gebruik maken van internet Digivaardig personeel19 Optimaal gebruik maken van internet LEESWIJZER Ben je zelfstandig ondernemer en overweeg je zakelijk actiever te worden op internet? Dan is deze informatie voor jou. Verdeeld over

Nadere informatie

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Verkenning rondom mogelijkheden, meerwaarde en aandachtspunten 27 januari 2011 NOT Academie Presentatie: Arnout Vree a.vree@avetica.nl www.avetica.nl

Nadere informatie

Doorbraakprojectsessies 11 november 2015. Inkoop: versterken en ontzorgen. Een andere blik op financiën (vanuit Beter leren met ICT )

Doorbraakprojectsessies 11 november 2015. Inkoop: versterken en ontzorgen. Een andere blik op financiën (vanuit Beter leren met ICT ) 1 Doorbraakproject 11.00 11.45 Doorbraakprojectsessies 11 november 2015 Inkoop: versterken en ontzorgen Goudriaan I Anita Vlonk & Margreet Vermeer 2 11.00 11.45 Een andere blik op financiën (vanuit Beter

Nadere informatie

E-learning 2020: Trends en ontwikkelingen. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com

E-learning 2020: Trends en ontwikkelingen. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com E-learning 2020: Trends en ontwikkelingen Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com Inhoud Introductie Maatschappelijke trends Veranderende opvattingen over leren Technologische trends Trend vs hype

Nadere informatie

Waarom dit e-book. De vele mogelijkheden van LinkedIn zal in dit e-book uitgebreid uitgelegd worden. Ik wens je veel leesplezier!

Waarom dit e-book. De vele mogelijkheden van LinkedIn zal in dit e-book uitgebreid uitgelegd worden. Ik wens je veel leesplezier! Waarom dit e-book Breng jezelf en je bedrijf onder de aandacht bij LinkedIn. LinkedIn is voor iedereen die zichzelf, product of dienst en bedrijf onder de aandacht wilt brengen. Met dit e-book laat ik

Nadere informatie

Het nieuwe leren. Het Nieuwe Leren Concurrentie analyse

Het nieuwe leren. Het Nieuwe Leren Concurrentie analyse Het nieuwe leren Het Nieuwe Leren Concurrentie analyse Conclusies (I) Het Nederlandse begrip Het nieuwe leren is niet zo n bekend begrip, is vooral gefocused op onderwijs. Het nieuwe leren wordt vooral

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken in de praktijk

Het Nieuwe Werken in de praktijk Het Nieuwe Werken in de praktijk Business cases en ervaringen Jan van der Meij Geert Wirken 4 april 2012 Inhoud Wat is Het Nieuwe Werken? Bring Your Own Device Cloud Computing Business cases Afronding

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

IaaS als basis voor maatwerkoplossingen

IaaS als basis voor maatwerkoplossingen 1 IaaS als basis voor maatwerkoplossingen De specialisten van Fundaments: uw logische partner INHOUD Vooraf Terugblik Cloud De rol van de IaaS Provider IaaS maatwerkoplossingen in het onderwijs Conclusie

Nadere informatie

Dag van de Trainer. Gaat online leren ten koste van verbinding?

Dag van de Trainer. Gaat online leren ten koste van verbinding? Dag van de Trainer Gaat online leren ten koste van verbinding? Marion Reijerink 10 jaar ABN AMRO Trainer sinds 2005 Online trainer sinds 2010 Opleidingen in VS Nu: directeur atsync Trainer van het jaar

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E.

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Page of 6 Enquête basisonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas zit je?

Nadere informatie

De impact van de mobiele cloud

De impact van de mobiele cloud De impact van de mobiele cloud online strategie 16 aug 2012 Radi Jaarsma Bedrijven moeten inspelen op de mobiele cloud. Wees voorbereid op de revolutionaire gevolgen van het post-pctijdperk. Mobiel gaat

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Uitgeverijen Uitgeverijen zijn onderverdeeld naar het soort product dat ze aanbieden. Daarbij wordt onderscheid gemaakt naar dagbladen, boeken, tijdschriften, vakbladen en elektronische media. Ook wordt

Nadere informatie

De leukste opleidingen

De leukste opleidingen Basis cursus Windows en papierloos vergaderen incl. Surface 3-64 of Pro 4 wifi tablet Steeds meer consumenten en beroepsprofessionals maken tijdens hun dagelijkse werkzaamheden gebruik van een tablet.

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen I Inhoud 1 Hoe leer je Duits?... 1 1.1 Visie op het leren van een vreemde taal... 1 1.2 Visie keuzedeel

Nadere informatie

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY DE a NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY Innervate is al ruim 13 jaar succesvol in het adviseren van vele organisaties op het gebied van ICT vraagstukken. Naast onze dienstverlening op het gebied van ICT Beleid

Nadere informatie

IaaS als basis voor maatwerkoplossingen

IaaS als basis voor maatwerkoplossingen 1 IaaS als basis voor maatwerkoplossingen De specialisten van Fundaments: uw logische partner INHOUD Vooraf Terugblik Cloud De rol van de IaaS Provider IaaS maatwerkoplossingen in het onderwijs Conclusie

Nadere informatie

ECDL, het Europees Computer Rijbewijs

ECDL, het Europees Computer Rijbewijs ECDL, het Europees Computer Rijbewijs Bereik uw doelen met ECDL! Bereik uw doelen en behoud voorsprong met ECDL! Benut u met mobiele apparaten zoals smartphones en tablets de mogelijkheden van het internet

Nadere informatie

Aan de slag met Flipping the Classroom

Aan de slag met Flipping the Classroom 1 Aan de slag met Flipping the Classroom De Wereld van de Ondernemer Gerard Aaftink 11-2-2014 2 Inhoud Deel 1: De basis van Flipping the Classroom Flipping the Classroom Wat is het? Hoe werkt het? Hoe

Nadere informatie

ICT Niveau 2. ICT Niveau 3 en 4

ICT Niveau 2. ICT Niveau 3 en 4 ict COLLEGE Als ICT er ben je ook veel bezig met het uitleggen van technische zaken aan gebruikers. ICT is techniek én communicatie. >> PAG. 4 HELP ZONDER DESK De computer en jij zijn twee handen op één

Nadere informatie