Ien Dales Leerstoel Zijn integriteitsincidenten te voorspellen? Congres d.d. 28 mei

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ien Dales Leerstoel Zijn integriteitsincidenten te voorspellen? Congres d.d. 28 mei"

Transcriptie

1 Aan: Deelnemers Congres Ien Dales Leerstoel d.d. 28 mei 2015 Loes Spaans inlichtingen telefoon - bijlage(n) - briefnummer - zaaknummer 04 juni 2015 datum Onderwerp: Verslag Inleiders en gespreksleiding: Gespreksleiding: prof. mr. Alexander de Becker (hoogleraar Ien Dales Leerstoel) prof. dr. Jaap Uijlenbroek (hoogleraar Albeda Leerstoel) Aanwezig Inleiders: Panel: drs. Aris van Veldhuisen (managing partner AEF) prof. mr. Alexander de Becker (hoogleraar Ien Dales Leerstoel) drs. Aris van Veldhuisen (AEF) dr. Niels-Ingvar Boer (hoofd Kennis en Internationale Zaken CAOP) Hans Groot (Steunpunt integriteitsonderzoek politieke ambtsdragers BIOS) CAOP-verslaglegging: Hans Kokshoorn Opening door prof. mr. Alexander de Becker, hoogleraar Ien Dales Leerstoel. Dhr. De Becker opent de bijeenkomst en leidt het thema integriteit in. Hoe integriteitsrisico s zijn in te schatten en te voorkomen. Spreker verwijst naar het onderzoeksrapport van Andersson Elffers Felix (AEF), dat ingaat op de vraag welke aspecten verhoogde risico s inhouden. Derhalve is AEF betrokken bij het thema en vandaag uitgenodigd te komen spreken. De bedoeling is, om het integriteitsdebat met iedereen in het veld te gaan voeren. Deze bijeenkomst kan een aanziet hiertoe zijn. Spreker nodigt de aanwezigen uit, tot deelname aan de plenaire discussie. Integriteit in ontwikkeling, toelichting op de uitkomsten van het gelijknamige onderzoek van AEF door de heer Aris van Veldhuisen (AEF). Dhr. Van Veldhuisen (managing partner AEF) stelt zich voor, en verwijst naar overige recente onderzoeken van AEF met raakvlakken tot het thema van vandaag. Spreker zal een toelichting geven op het onderzoeksrapport en de achtergronden van het rapport Integriteit in ontwikkeling. Dit onderzoek is verricht in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en BIOS en bedoeld als herijking op eerder onderzoek. Het begrip van vandaag is de relativantie. Hiermee wordt bedoeld dat dezelfde dingen zowel heel betrekkelijk, maar ook heel belangrijk kunnen zijn. Integriteit is een dergelijk thema. Bedacht moet worden dat het openbaar bestuur in Nederland er in algemene zin- voor wat betreft integriteit goed voor staat. De opdracht aan AEF was, de integriteitsrisico s in het openbaar bestuur (Rijk, provincie, gemeenten, waterschappen, ZBO s) in beeld te brengen. 1/8

2 Er is een beeld geschetst van wat er op dit moment speelt; de externe trends en de risico s die dit met zich mee brengt, ook met betrekking tot de implementatie van integriteitsbeleid. Spreker merkt op dat het thema integriteit de afgelopen jaren sterk is veranderd en meer aandacht heeft gekregen. Het onderzoeksrapport van AEF eindigt met een aantal aanbevelingen en heeft ook de aandacht van de media getrokken. Hoewel de integriteit van het openbaar bestuur er in het algemeen- goed voor staat geldt, dat het op nieuwe manieren wordt uitgedaagd door maatschappelijke ontwikkelingen en beleidstrends en de interacties hierbij. De samenleving verandert en dus ook de voorwaarden voor wel/niet integer handelen. Het uitgangspunt is, dat de samenleving door een vijftal bewegingen verandert, te weten: individualisering, informalisering, informatisering, internationalisering en intensivering (van beleving/emotie). De volgende beleidstrends zijn van belang: bezuinigingen, decentralisaties, de participatiesamenleving (de verhouding overheid en burger), de opschaling van gemeentes (samenwerkingsverbanden) en de verzelfstandiging van taken. De risico s en voorwaarden voor integer handelen zijn na onderzoek- vastgelegd in tien punten. Dat varieert van de moderne ambtenaar (zelfsturend, 2.0 etc.) tot en met het functioneren van het lokaal bestuur (en de mate van controle hierop door lokale media). Spreker zal hier een aantal aspecten uitlichten. Het thema integriteit is belangrijk en staat volop in de belangstelling door groeiende bewustwording en een kritische houding van burgers tegen instituties en establishment. Hierdoor ontstaat vertekening en vergroting; dit leidt tot voorspelbare patronen in het debat, zoals: het is elders erger (relativering/nuancering), de dramadriehoek in praktijk (het framen van schurken/slachtoffers/ helden van de integriteitsindustrie; de praktijk is echter minder scherp) en het risicoregelreflex (regels zijn niet dé oplossing). Integriteit is een publiek belang, maar er zijn ook andere publieke belangen; het gaat om het totaalplaatje waarbinnen het openbaar bestuur moet functioneren (de samenhang met proportionaliteit, rechtszekerheid, privacy, het tegenwicht etc.). De kernvraag is, of integriteitsincidenten voorspelbaar zijn. Spreker merkt op, dat dit bevestigend kan worden beantwoord, want het onderzoek laat zien waar de risico s zich voordoen. Genoemd kan worden de moderne ambtenaar. Naast aspecten van zelfsturing, autonomie en discretionaire ruimte, die op zich goed zijn, ontstaat een tegenkant. Solofuncties kennen hierdoor een risico, hetgeen eisen stelt aan compliance, cultuur en organisatie. Spreker wijst op het belang van redundantie (het dubbel organiseren, hetgeen leidt tot het hanteren van gezamenlijke normen en waarden). Voorts wijst spreker op de risico s van digitalisering en veilige digitale gegevensopslag, die voortvloeien uit de stelselwijzigingen en decentralisaties. Hier moet aandacht aan worden geschonken, anders kan het leiden tot verkeerd handelen. De bandbreedte van het bestuurlijk handelen geeft een functionaris discretionaire bevoegdheid. Veel ruimte en weinig tegenspraak kunnen leiden tot incidenten, zo blijkt uit de praktijk. Dit hangt ook samen met een maatschappelijke ontwikkeling, waarbij functionarissen die bestuurlijke ruimte ook krijgen. Het amorf openbaar bestuur ( waar ligt de grens tussen bestuur en samenleving ; er is een intensief contact, waardoor de grens niet altijd helder is; vanuit de netwerken kan een afhankelijkheid ontstaan). Echter, het onderzoek laat tevens zien dat integriteitsincidenten niet te voorspellen zijn. Spreker merkt op, dat integriteit samenhangt met / afhankelijk is van het menselijk handelen. Ook kan worden gesteld dat de beleidstrends en maatschappelijke ontwikkelingen in tegenstelling tot het voorgaande betoog- leiden tot meer transparantie. Voorts wijst hij op het integritisme (de risicoverhogende rol van de media leidt tot een angstcultuur die de ruimte ontneemt tot experimenteren/leren). 2/8

3 Ten slotte gaat spreker in op enkele aanbevelingen van het onderzoeksrapport: Een lerende en veilige organisatie-/bestuurscultuur is belangrijk, met harde controls (zoals functiescheiding, een vier ogen principe, wie tekent facturen/opdrachten etc.) en soft controls (veilig klimaat, lerend klimaat, cultuur etc.). De contextualiteit (het integriteitsbeleid dat aansluit op de context en dat op enig moment nodig is; tijdelijk, actueel, proportioneel). Voorts moet integriteit worden ingebed in horizontale- en verticale leerprocessen (door functionarissen onderling en tussen lagen in de organisatie). Plenaire discussie onder leiding van prof. dr. Jaap Uijlenbroek, hoogleraar Albeda Leerstoel. Dhr. Uijlenbroek opent de discussie, door de aanwezigen te verzoeken een reactie te geven op de stelling dat het in het Nederlands bestuur in het algemeen wel goed gaat met de integriteit. Uit de reacties blijkt, dat de meerderheid die stelling onderschrijft. Daar waar men hiervan afwijkt wordt bijvoorbeeld gewezen op teveel incidentberichten in de media, veel fouten in het lokaal bestuur, het wegvallen van de controlefunctie van lokale kranten. Naar de toekomst wordt gewezen op een verwachte toename van integriteitsrisico s, door het wegvallen van dubbele lagen en de opkomst van solofuncties. Desgevraagd geeft dhr. Van Veldhuisen een toelichting op de periodieke wijze van doorlichting van ZBO s in Nederland, zulks naar aanleiding van incidenten en onderzoek bij de NZA in Het rapport van AEF is derhalve anders van karakter (algemene evaluatie van het stelsel en rol van de toezichthouder), dan de opdracht die aan de Commissie Borstlap werd gesteld (meer intern gericht). Het AEF onderzoek betrof derhalve geen integriteitsonderzoek. Dhr. Van Veldhuisen wordt gevraagd te reflecteren op het handelingsperspectief van de bestuurder (het borgen dat de organisatie aan integriteitsvereisten voldoet). Hij merkt op, dat een eenduidig antwoord hierop lastig is, omdat de soft controls ook hier van belang zijn. Hierover bestaat geen harde wetenschap. Vanuit de bestuurder is het echter mogelijk om iedere dag te werken aan een veilig en lerend klimaat (aanspreken, ruimte om fouten te maken, voorbeeldgedrag etc.). Ook is het van belang dilemma s en grijze gebieden bespreekbaar te maken. Alleen externe doorlichting is niet voldoende. Spreker is voorts van mening, dat er een onderscheid moet zijn in aanpak tussen de bestuurlijke- en ambtelijke integriteit. Echter in essentie gaat het om hetzelfde probleem en is de tegenstelling beperkt. Van belang is, dat open gesprekken mogelijk moeten zijn. Op het bestuurlijk vlak ligt het enigszins complexer, door het ontbreken van hiërarchische verhoudingen, omdat sprake is van gekozen functionarissen en zij externe netwerken beheren. Dit vergt meer kracht en durf. Vanuit de zaal wordt erop gewezen, dat functionarissen ten tijde van reorganisatie zich er veelal voor zullen hoeden boven het maaiveld uit te komen uit angst voor repercussies. Hier ligt ook een integriteitsrisico. Dhr. Van Veldhuisen merkt op, dat het van groot belang is, dat een bestuurder inzicht heeft in hetgeen op de werkvloer wordt gedaan; doch het integriteitsrisico is vaak ondergeschikt aan andere belangen. Vanuit de aanwezigen wordt de vraag gesteld, of ambtenaren wel voldoende worden toegerust om het hoofd te bieden aan beleidstrends en maatschappelijke ontwikkelingen. Dit vergt een investering van zowel ambtenaar, de leidinggevende en organisatie. Spreker merkt op, dat het beeld hieromtrent wisselend is. In veel gevallen staan functionarissen niet open voor een gesprek over houding etc., als er sprake is van een (te) grote werklast. Ook de omvang van de plaatsvindende transities bepaalt of er ruimte is voor elkaar. Op een aantal plaatsen gaat het goed, op andere plaatsen is de ruimte vaak minder. Uit een vraag aan de zaal blijkt, dat er in de praktijk geen/onvoldoende verbinding wordt gelegd tussen bijv. ambtenaar 2.0 en het integriteitsenken. Dhr. Van Veldhuisen merkt op, dat naar zijn indruk niet bewust verkeerd wordt gehandeld, maar dat men vaak achteraf eerst beseft dat iets wellicht anders/beter had gemoeten ( onbenulligheid ). 3/8

4 Vanuit de aanwezigen wordt opgemerkt, dat geloofwaardigheid van de leidinggevende (voorbeeldgedrag) van belang is voor de implementatie. De vraag of het integriteitsbeleid niet teveel is verbijzonderd, wordt vanuit de aanwezigen bevestigd. Het papier is geduldig, maar het moet gaan om het gesprek dat onderling gevoerd wordt. Voorts wordt opgemerkt, dat integriteitsbeleid niet los moet worden beschouwd van het (werk)proces. Transparantie en openbare procedures zijn ook hier fundamentele uitgangspunten. Een organisatie moet helder hebben op welke uitgangspunten geen concessies worden gedaan. Dhr. De Becker voegt desgevraagd uit eigen ervaring in Groot Brittannië- toe, dat het integriteitsdenken aldaar niet verbijzonderd is, doch dat het van elke opleiding en vergadering deel uitmaakt, zonder dat sprake is van speciale functionarissen. Hierdoor dringt het besef door dat integriteit deel uitmaakt van het werk. Inleiding Welke integriteitsrisico s vloeien voort uit de recente veranderingen? door Alexander de Becker. Dhr. De Becker zal een aantal juridische aspecten behandelen, maar zal ook de discussie breder willen voeren over integriteit en integriteitsrisico s. Voorts zal hij ingaan op de effecten van decentralisatie voor de integriteit, met name op het macroniveau. Daarna zal spreker ingaan op de casuïstiek met betrekking tot de decentralisatie (bijvoorbeeld dossier zorg en jeugdzorg). Het kader: integriteit is cruciaal in een rechtstaat voor een ambtenarenkorps. De verplichting tot loyaliteit, trouw en gezagseerbied is geëvolueerd van een pure onderwerping aan de heersende klasse (loyaliteit om de machthebbers aan de macht te houden) naar de onderwerping aan de regels in een rechtstaat. Men werkt immers met publiek geld en dient neutraal te zijn. Dhr. De Becker gaat vervolgens in op de specifieke casus met betrekking tot de decentralisatie van jeugdzorg en zorg in Het gevolg hiervan is, dat gemeentelijke ambtenaren een grotere beslissingsmacht (discretionaire bevoegdheid) krijgen over grotere budgetten. Dit gaat in Nederland in het vertrouwen dat men hier goed mee omgaat. Hoe zorgt men er echter voor, dat de grotere verantwoordelijkheid zit ingebed in een stelsel waarbinnen men integer handelt? Dit is een dilemma; er is een verschil tussen de ambtelijke en een bestuurlijke integriteit die vermengd raakt. In geval van decentralisatie met grote budgetten dient de ambtenaar, maar bij uitbreiding de hele organisatie, voorbereid te worden op hervorming. De bestuurlijke organisatie moet met regelgeving/procedures voorkomen, dat ambtelijke functionarissen door de buitenwereld als bestuurlijk worden beschouwd. Ook de techniciteit is van belang; hiermede wordt bedoeld dat de organisatie over functionarissen dient te beschikken, die daadwerkelijk inhoudelijk kunnen toetsen/controleren. Ook transparantie in regelgeving en handelen is van belang voor de integriteit. In Groot Brittannië wordt, meer dan in Nederland, getracht het integriteitsdenken bottom-up te laten groeien (en via bijkomende regelgeving), naast het voorbeeldgedrag vanuit de leidinggevenden. Hierdoor leeft het onderwerp breed op de werkvloer en ontstaat een cultuur van spreken over integriteit. In Nederland gaat het beleid meer top-down en vanuit regelgeving voor de gehele organisatie. De rol van opgebouwde expertise is ook cruciaal. Dit speelt ook bij de decentralisatie, omdat een aantal bevoegdheden worden doorgegeven. Goed en integer bestuur hangt samen met kunde (men moet het aankunnen). Daar bevindt zich de grijze zone. Wat is het verschil tussen onwil en onkunde? In de eerste plaats dienen de rol van de gemeente en/of het intergemeentelijk samenwerkingsverband inzake cultuur en inzake ondersteuning te worden bekeken. In de tweede plaats het individueel internaliseren van zulke integriteitselementen (een zekere openheid helpt daarbij). Spreker verwijst -als toelichting- naar een casus (in België), waarbij een hoge ambtenaar het beleid niet kon waarmaken met de toegewezen financiële middelen. Desgevraagd hoe te handelen, kreeg hij de opdracht het op te lossen. Hierop begon hij met geldposten te schuiven. Hij meldt dit bij zijn leidinggevende die hiermede akkoord gaat. 4/8

5 Uiteindelijk blijken er onvoldoende financiële middelen, een gat in de jaarrekening, en komt de wethouder in beeld. Niet duidelijk wordt, wat er precies is gebeurd met de middelen en wordt de jaarrekening met het tekort toch goedgekeurd. Er wordt daarna niet ingegrepen in beleid of middelen. Na vier jaar is het gat in de begroting enorm en plaatst de toezichthouder de gemeente onder curatele. Op dat moment kwam de vraag aan de orde, op te treden tegen de ambtenaar die ver buiten zijn boekje was gegaan. Dat is ten dele juist. De ambtenaar wist dat hij te goeder trouw- met potjes aan het schuiven was. Hij wist, dat dit niet de normale procedure was. Hij had het echter gemeld en had geen middelen om het anders op te lossen. De grote vraag is thans, of hier sprake is van onwil of onkunde, of kon hij niet anders. Uit deze casus blijkt de noodzaak van kunde, en een zodanig stevige persoonlijkheid om het werk te weigeren, en een cultuur in de organisatie waarin geluisterd wordt. Dit geldt zowel op ambtelijk als politiek niveau. Eerst nu is er het besef, wat het belang is van een goede organisatiecultuur -inclusief de politiek- ten aanzien van werknemers, en hoe dit soort situaties te voorkomen. Ook binnen de organisaties ontstaat druk vanwege loyaliteitsvragen (voorbeeldgedrag moet ook mogelijk worden gemaakt). Op basis van deze casus concludeert dhr. De Becker het volgende. Als men taken overgedragen krijgt, moet men vanuit de integriteitsgedachte- nadenken over de wijze van interne organisatie om het doel haalbaar te maken. Organisatiecultuur, ondersteuning en de individuele ambtenaar moeten er klaar voor zijn, zodat men over integriteit spreekt en er open voor staat. Tenslotte moeten integriteitselementen individueel geïnternaliseerd worden. De openheid van de organisatie helpt daarbij. Echter, regelgeving op zich is onvoldoende. Wat is de rol van de toezichthoudende overheid? Wanneer komt zij in beeld? Welke grenzen bewaakt zij, maar vooral ook welke grenzen neemt zij zelf in acht? Deze vragen dienen beantwoord te zijn voordat men decentraliseert. Spreker noemt deze vragen, daar het toezicht in de specifieke casus te laat in beeld kwam. Dhr. De Becker constateert een spanning tussen toezicht en het laten uitoefenen van een discretionaire bevoegdheid. Ook daar is een integriteitsaspect aanwezig. Afrondend trekt spreker de volgende conclusies. Decentralisatie van taken leidt tot verhoogde integriteitsrisico s: op gemeentelijk niveau (zowel voor de individuele ambtenaar als voor de organisatie). op intergemeentelijk samenwerkingsniveau ook op individueel- en organisatieniveau. op niveau van de toezichthouder (naar de invulling van hun taak). Plenaire discussie. Desgevraagd door Dhr. Uijlenbroek geeft dhr. De Becker aan, dat in de casus de leidinggevende onvoldoende zicht had op het probleem en hierop ook geen advies heeft verzocht. Daarom heeft zij het aan de desbetreffende ambtenaar overgelaten. Zij had zich derhalve moeten laten adviseren, bij gebrek aan kunde. Ook de ambtenaar zelf had onvoldoende kracht en steun, om aan te geven dat het niet kon en heeft ook zelf niets anders ondernomen. De cultuur hieromtrent ontbrak. Vanuit de zaal wordt opgemerkt, dat de ambtenaar ook een keuze had kunnen maken aan de beleidskant, zo dat mogelijk zou zijn. Vanuit de aanwezigen komt de vraag, of stelselwijzigingen niet beter geborgd zouden zijn, als wordt aangegeven welke soft controls nodig zijn/risico s aanwezig zijn. Dit wordt bevestigend beantwoord door dhr. De Becker. Dit kan extern worden verzorgd, maar zou idealiter in de organisatiecultuur ingebakken moeten zitten. Integriteit moet niet in regelgeving apart staan. Dit vergt een andere wijze van denken binnen organisaties. Dit gebeurt in Nederland en België relatief minder dan in Groot Brittannië. 5/8

6 Desgevraagd wordt vanuit de aanwezigen aangegeven, dat ook in Nederland bij de grote stelselherzieningen (bijv. decentralisatie) hierover debat is gevoerd. Hierin kunnen slechts de voorspelbare risico s worden aangegeven en zichtbaar gemaakt. Opgemerkt wordt dat de politieke werkelijkheid veelal is, dat er minder financiële middelen beschikbaar zijn. Dit brengt het risico met zich mee van los maar op en is er onvoldoende bereidheid de risico s te onderkennen en het proces hierop in te richten. Een kentering van deze houding (risico s in beeld brengen/ het proces hierop inrichten) is pas te verwachten als er iets misgaat. Dit is een somber beeld. Hier tegenover wordt gesteld, dat incidenteel op gemeentelijk niveau in Nederland een afspraak is gemaakt, om als het misgaat bij de uitvoering van de decentralisatie, niet in een politiek reflex het beleid aan te passen, maar eerst onderzoek te doen naar het hoe en waarom van dit misgaan. Dit lerend proces is een hoopvol teken. Vanuit de aanwezigen wordt gesteld, dat de gepresenteerde casus niet zozeer integriteit betreft, maar vooral ook een wijze van managen gericht op output. Dit kan een pleidooi zijn, om het begrip integriteit strakker en meer helder te definiëren. Dhr. De Becker bevestigt dat integriteit een ruime grijze zone kent; spreker heeft die bewust willen schetsen. Het niet professioneel (willen/kunnen) handelen vormt ook een deel van integriteit. Daarom zit een deel van het probleem van de casus bij de ambtenaar (het schuiven met budgetten/geen tegenspraak is niet professioneel), maar ook bij de organisatie (de melding is onvoldoende ontvangen). Alle andere invalshoeken/aspecten van de casus kunnen naar de mening van spreker dan ook worden geschaard onder de basisnoemer van integriteit. Vanuit de aanwezigen wordt beklemtoond, om het begrip integriteit op een juiste manier te gebruiken. Hierbij wordt verwezen naar de professionaliteit. M.b.t. het weglekken van expertise wordt opgemerkt, dat er teveel wordt vertrouwd op medewerkers door leidinggevenden. Deels komt dit, doordat laatstgenoemden vaak te mobiel zijn. Dit leidt tot integriteitsrisico s. Daarnaast worden leidinggevenden te vaak omringd door gelijkgestelden. Hierdoor worden eigen zwakke plekken vermenigvuldigd. M.b.t. de politiek bestuurlijke integriteit wordt opgemerkt, dat het vaak lastig is de groep gelijkgestemden te vermijden. De huidige opkomst van intervisiegroepen en leerkringen buiten de eigen regio voorziet hierin. Dhr. De Becker bevestigt dat dit ook in het buitenland gebeurd. In Groot Brittannië kent men zogenaamde special advisors; dit brengt het risico van te weinig tegenspraak met zich mee. Daarom heeft men op een later moment het aantal special advisors beperkt en de topambtenaren informeel de opdracht gegeven om tegen te spreken. Ook in België wordt de ambtelijke tegenspraak georganiseerd. Interviewronde met de heren Hans Groot (BIOS), drs. Aris van Veldhuisen (AEF) en dr. Niels-Ingvar Boer (hoofd Kennis en Internationale Zaken CAOP) onder leiding van de hoogleraren. Dhr. Groot noemt uit het AEF-rapport, de wetenschap dat er te weinig geld is om de nieuwe taken naar behoren uit te voeren, in relatie tot de kwetsbaarheid van de groepen die het betreft. Het beeld van de decentralisatie/nieuwe ambtenaar/de verwachte nieuwe ambtelijke rechtspositie is, dat de ambtenaar solistisch met gadgets de wijk ingaat om publiek/privaat nieuwe dingen te doen. Dit brengt integriteitsrisico s met zich mee; het gaat immers om geld en belangen. Spreker merkt desgevraagd echter op, dat het met integriteit goed gaat, vanuit internationaal perspectief en vanuit de lokale beslissers. Hij verwijst hierbij naar de ranking van Transparancy International. De nieuwe rol van de overheid vereist echter aandacht. Dhr. Boer merkt op, dat het begrip relativantie de discussie samenvat. Spreker is van mening, dat men nooit een sluitend antwoord zal ontvangen op de themavraag van vandaag. Dat komt door het begrip integriteit zelf. Het gaat hier immers om samenhangende elementen, te weten: (individueel) gedrag (op basis van normen/waarden) ten opzichte van anderen, in een bepaalde context (deze is veranderlijk/plaats- /tijdgebonden). 6/8

7 Daarnaast is er een onderscheid tussen individuele integriteit (van bijv. bestuurders), en de vraag of integriteit te besturen valt. Dit kan op verschillende manieren en hierover is gepubliceerd / dit is bekend. Zo zijn er krachten die integriteit in organisaties stimuleren, te weten: in verbinding zijn met eigen geweten, primaire proces, klant en stakeholders. Het gaat voorts om vertrouwen; hier is sprake van een spanning met de neiging tot controle. Integriteit vereist ook vaardigheid in moreel redeneren/afwegingen maken ( moresprudentie ) in dialoog. Ook voorbeeldgedrag, transparantie en volharding (continue agendering) zijn van belang. Ondanks dat, komen we steeds incidenten tegen m.b.t. integriteit. Dat komt, omdat ook sprake is van tegenkrachten die integriteit belemmeren: besturen moeten bijvoorbeeld vanuit een helikopterview belangenafwegingen maken, hetgeen spanning kan veroorzaken tussen enerzijds verbinding met groepen en anderzijds de afstand tot de werkelijkheid. Hier zijn geen vaste regels voor, daar de context altijd verschilt. Daarom is praten over integriteit in algemene zin niet zinvol, maar op basis van specifieke casuïstiek wel. Ook vertrouwen kent een tegenkracht. Spreker beveelt aan, de ontwikkelingen uit het rapport van AEF te koppelen aan de genoemde krachten en tegenkrachten. Elke ontwikkeling zal zijn eigen problematiek hebben van kracht en tegenkracht, die men in de specifieke situatie moet adresseren. Dhr. Van Veldhuisen sluit hierbij aan. De vraag is hoe het openbaar bestuur beter te maken. Spreker verwijst in dit verband naar zogenaamd dashboard-management. Hiermede wordt bedoeld, dat slechts gestuurd wordt op input en output, op afstand, en zonder aandacht voor de essentie van het geleverde. Het is nodig dat ambtenaren zich meer engageren met de samenleving, ook als dat risico s met zich meebrengt. Dit stelt eisen aan de concretisering van de inrichting van het proces en de samenwerking. Dhr. Groot bepleit bij de invoering van nieuwe taken, om extern de integriteitsrisico s te laten onderzoeken en in beeld te laten brengen. Functie-scheiding en het vier-ogen principe zijn goede begrippen in dit verband. Plenaire discussie. Vanuit de zaal wordt opgemerkt, dat de mogelijkheden van een individuele ambtenaar zijn beperkt tot rapportage en alternatieve voorstellen als hij een dilemma constateert. In de praktijk ziet men mensen afhaken als er niets gebeurt, of men blijft zitten, of men neigt tot klokkenluiden, omdat men geen invloed heeft op hetgeen de bovenlaag met een melding doet. De vraag is, waar dan het zelfreinigend vermogen is. In reactie hierop wordt gesteld, dat verticale leerprocessen hier dienstbaar kunnen zijn, om de dilemma s onder ogen te zien, die onder in de organisatie ontstaan en ergens in de organisatie blijven hangen. Dit komt men in de praktijk nog te weinig tegen en zou moeten worden bevorderd. De problemen zullen zich pas oplossen, als integriteitszorg normaal is geworden en onderdeel van de bedrijfsvoering. Zover is men echter nog niet. Het gaat bij integriteit om individuen (bijv. ambtenaren, bestuurders). In het referentiekader van krachten en tegenkrachten is voorbeeldgedrag (van bijv. bestuurders) van groot belang. Hier gaan soms dingen mis; deels door kennis en onkunde; maar het vloeit in een aantal gevallen ook voort uit de wijze van inrichting van een proces. Er zijn belangenafwegingen die van bestuurders morele moed vereisen. Ook de spanning om bevoegdheden laag in de organisatie te beleggen en de reflex tot controle vergt dialoog. Over de schuldvraag bij integriteitsincidenten wordt gesteld, dat de neiging bestaat het probleem klein te houden en een individu hiervoor verantwoordelijk te stellen. Vanuit het panel wordt aangegeven, dat er nazorg hoort te zijn, bijvoorbeeld door bespreking in teams van hetgeen is voorgevallen. De rol van de leidinggevende in de dialoog is cruciaal, hierdoor ontstaat de bottomup benadering. 7/8

8 Vanuit de aanwezigen wordt gesteld, dat er ten aanzien van de benadering van integriteit als thema een verschil is tussen bedrijfsleven en overheid. Het bedrijfsleven volstaat qua regelgeving vaak met één A4-vel met enkele regels, waarvan ieder kennis heeft en dat onderdeel uitmaakt van het handelen. Bij de overheid is de omvang van de regelgeving vaak omvangrijker en deze zijn minder bekend bij de medewerkers. De vraag is, of een beperkt aantal abstracte en overzichtelijke regels niet beter werkt (bijvoorbeeld tien woontips voor in een glazen huis ). Integriteitsrisico s kunnen ook worden verkleind door heldere meldingsprocedures (zoals op boorplatforms); dit is bij overheidsorganisatie vaak diffuus. Vanuit het panel wordt aangegeven, dat het verschil tussen bedrijfsleven en overheid kleiner is dan het lijkt. De kern van de problematiek (regeldruk versus weinig/veel regels, vertrouwen) is immers in beide domeinen hetzelfde. Ten slotte wordt vanuit het panel een oproep gedaan aan de compliance-sector te komen met tien regels die universeel toepasbaar zijn voor de marktsector. Gewezen wordt op de regionale verschillen waarmee ondernemers worden geconfronteerd, bijvoorbeeld t.a.v. omkoping. Vanuit de aanwezigen wordt erop gewezen, dat regels ook de oorzaak van een probleem kunnen zijn. Verwezen wordt naar gedragscodes en de ruime formuleringen/vage normen ( zorgvuldigheid is vereist ). Als na een integriteitsonderzoek de conclusie wordt getrokken, dat men niet zorgvuldig heeft gehandeld, betekent dit niet automatisch dat niet integer is gehandeld/sprake is van een integriteitsincident. Vanuit de aanwezigen wordt aanvullend opgemerkt, dat sprake lijkt van een devaluatie van het begrip integriteit. Er wordt op gewezen, dat een verkeerde politieke keuze los staat van integriteit, daar integriteit is gekoppeld aan het functioneren. Ten slotte wordt gesteld, dat regelgeving (m.b.t. integriteit en moraliteit) op zich (en ook de strikte toepassing hiervan) echter geen oplossing is. Wat zijn de onderzoeksvragen en kennisvragen? Kunnen we komen tot een agenda voor de toekomst? Dhr. Uijlenbroek vat een aantal aspecten die vandaag gewisseld zijn samen: Een slag dieper gaan op de ontwikkelingen zoals geschetst in het AEF rapport, en te verbinden aan krachten en tegenkrachten om dichter bij beleidsontwikkeling te komen. Eigenlijk weten we het wel, maar waarom gebeurt het dan niet (het kunde-/vakmanschapverhaal). Hoe krijgen we het integriteitselement weer terug in het vakmanschapsdenken. Door het thema integriteit te verbijzonderen, mag het niet 'weglopen', niet zielloos worden in aansturing en beleving. Veel aandacht aan integriteit besteden in opleidingen, een bredere analyse is nodig; hoe krijg je het verankerd in opleidingen, ook in aanverwante vakken. Dhr. De Becker reflecteert op deze samenvatting. Spreker merkt het volgende op. Hij constateert, dat er in het gesprek een continue wisselwerking is tussen de casuïstiek en het abstracte niveau: het gaat er zijns inziens om, de casuïstiek te vertalen naar een abstracter organisatieniveau, zodat deze er mee kan werken. Deze wisselwerking is een interessant onderzoeksonderwerp. Het gaat dan om het bespreekbaar maken, het weten en het doen. Deze vorm laat ook toe vergelijkingen te maken met buitenlandse praktijken. Welke rol speelt het vertalen van problemen naar abstracte regels door juristen. Men moet vermijden casuïstiek te regelen/te vertalen. Men kan niet alles regelen; regels moeten duidelijk, maar niet te uitgebreid zijn. Er is input nodig om onderzoek verder te stimuleren, het aanleveren van best practices is hiervoor nodig. Dhr. De Becker dankt de aanwezigen voor hun aanwezigheid en inbreng en sluit de bijeenkomst. << 8/8

Programma. Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector (BIOS) 5/24/2013. Integriteit verankeren. Introductie. Over BIOS. Wat is integriteit?

Programma. Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector (BIOS) 5/24/2013. Integriteit verankeren. Introductie. Over BIOS. Wat is integriteit? Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector (BIOS) Integriteit verankeren Marijntje Zweegers, Hoofd BIOS 23 mei 2013 1 Programma Introductie Over BIOS Wat is integriteit? Visie op integriteit Verankeren

Nadere informatie

Workshop verantwoordelijkheid Just Culture Symposium 8 maart 2013 HUFAG & VNV

Workshop verantwoordelijkheid Just Culture Symposium 8 maart 2013 HUFAG & VNV Workshop verantwoordelijkheid Just Culture Symposium 8 maart 2013 HUFAG & VNV Inleiding Bij de invoering van een Just Culture in een organisatie spelen verschillende aspecten een rol. De workshops die

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag DG Bestuur en Koninkrijksrelaties Directie Arbeidszaken Publieke Sector

Nadere informatie

Maatschappijleer in kernvragen en -concepten

Maatschappijleer in kernvragen en -concepten Maatschappijleer in kernvragen en -concepten Deel I Kennis van de benaderingswijzen, het formele object Politiek-juridische concepten Kernvraag 1: Welke basisconcepten kent de politiek-juridische benaderingswijze?

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE INTEGRITEITSCODE SPVOZN

INHOUDSOPGAVE INTEGRITEITSCODE SPVOZN Integriteitscode Stichting Primair en Voortgezet Onderwijs Zuid-Nederland Vastgesteld op 17 februari 2014 1 INHOUDSOPGAVE INTEGRITEITSCODE SPVOZN 1 Inleiding... 3 2 Wie vallen er onder de code?... 3 3

Nadere informatie

BESLUITENLIJST. Voorronde Open Huis. Datum: 10 september 2015 Onderwerp: Discussienota herziening subsidiebeleid

BESLUITENLIJST. Voorronde Open Huis. Datum: 10 september 2015 Onderwerp: Discussienota herziening subsidiebeleid BESLUITENLIJST Voorronde Open Huis Datum: 10 september 2015 Onderwerp: Discussienota herziening subsidiebeleid Aanwezig: Voorzitter: dhr. J. Buzepol Locogriffier: mw. A. van Wees (locogriffier) Leden:

Nadere informatie

Advies van de Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid inzake de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen

Advies van de Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid inzake de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen Advies van de Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid inzake de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen Advies nummer 23 's-gravenhage, 17 maart 2000 1 Advies van de Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid

Nadere informatie

Evaluatie rekenkamercommissie (rkc) Leek, Marum, Zuidhorn na 1 jaar functioneren

Evaluatie rekenkamercommissie (rkc) Leek, Marum, Zuidhorn na 1 jaar functioneren Evaluatie rekenkamercommissie (rkc) Leek, Marum, Zuidhorn na 1 jaar functioneren Opdracht In artikel 7 lid b van het convenant is aangegeven dat na het eerste jaar (april 2012) de functie van het secretariaat

Nadere informatie

Bedrijfscommissie voor de Overheid voor Lagere Publiekrechtelijke Lichamen. Verslag van bevindingen

Bedrijfscommissie voor de Overheid voor Lagere Publiekrechtelijke Lichamen. Verslag van bevindingen Bedrijfscommissie voor de Overheid voor Lagere Publiekrechtelijke Lichamen Verslag van bevindingen Verslag van de hoorzitting op 15 mei 2007 inzake het verzoek om bemiddeling dan wel advies van de ondernemingsraad

Nadere informatie

BNG Regeling melding (vermeende) misstand

BNG Regeling melding (vermeende) misstand Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 0703750750 www.bngbank.nl BNG Regeling melding (vermeende) misstand BNG Bank is een handelsnaam van N.V. Bank Nederlandse Gemeenten, statutair gevestigd te Den Haag,

Nadere informatie

Gemeentelijke samenwerking juridische functie - workshop

Gemeentelijke samenwerking juridische functie - workshop Gemeentelijke samenwerking juridische functie - workshop Lustrumcongres Prettig Contact met de Overheid Den Haag, Dr. Henriëtte van den Heuvel Prof.dr. Heinrich Winter Bespreking essentie Handreiking Juridisch

Nadere informatie

Toets uw eigen continuïteitsplan

Toets uw eigen continuïteitsplan Inspectiebericht Inspectie Openbare Orde en Veiligheid Jaargang 6, nummer 1 (maart 2010) 9 Toets uw eigen continuïteitsplan Deze vragenlijst is een gecomprimeerde en op onderdelen aangepaste versie van

Nadere informatie

Evaluatie Back to Basics: De Nieuwe Koers

Evaluatie Back to Basics: De Nieuwe Koers Evaluatie Back to Basics: De Nieuwe Koers nderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Goirle DIMENSUS beleidsonderzoek April 2012 Projectnummer 488 Het onderzoek De gemeente Goirle is eind april 2010

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 015 Kindermishandeling Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Inleiding Calamiteiten bij zorg en ondersteuning kunnen helaas niet altijd voorkomen worden. Ze hebben een grote impact op betrokkenen

Nadere informatie

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg.

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Vzw Ondersteuningsstructuur Bijzondere Jeugdzorg info@osbj.be - www.osbj.be Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Deel 2: aandachtspunten voor organisaties Naar aanleiding van het

Nadere informatie

Beleidsplan Integriteit

Beleidsplan Integriteit Beleidsplan Integriteit Datum 8 september 2009 Versie Versie 1.0 Ambtelijk opdrachtgever: Opdrachtnemer: Onderzoeksteam: Tjeerd van der Zwan Concern control Marije Lamsma 2 1. Inleiding Waarom is integriteit

Nadere informatie

Hannah de Jong Transparency International Nederland. Nieuwe Wet Huis voor Klokkenluiders

Hannah de Jong Transparency International Nederland. Nieuwe Wet Huis voor Klokkenluiders Hannah de Jong Transparency International Nederland Nieuwe Wet Huis voor Klokkenluiders I. Inleiding Introductie Wie zijn klokkenluiders? Ontwikkelingen klokkenluiden Wet Huis voor Klokkenluiders Klokkenluidersregeling

Nadere informatie

2016D07727 LIJST VAN VRAGEN

2016D07727 LIJST VAN VRAGEN 2016D07727 LIJST VAN VRAGEN De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een aantal vragen voorgelegd aan de Minister en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over

Nadere informatie

Passend Leiderschap. Workshop AVS congres. Pieter Dekkers. 16 maart 2012

Passend Leiderschap. Workshop AVS congres. Pieter Dekkers. 16 maart 2012 Passend Leiderschap Workshop AVS congres Pieter Dekkers 16 maart 2012 1 Coproductie onderzoek 2 Opzet workshop 1. Introductie en kennismaking 2. Achtergrond 3. Onderzoeksmodel Passend Leiderschap 4. Krachtenveldanalyse

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie

Stichting Praktijkonderwijs regio Nijmegen

Stichting Praktijkonderwijs regio Nijmegen Stichting Praktijkonderwijs regio Nijmegen Integriteitcode Versie definitief 1 november 2012 Stichting Praktijkonderwijs regio Nijmegen Integriteitcode versie definitief 1 november 2012 1 Inleiding De

Nadere informatie

Publieke gezondheid en de toekomst van de GGD

Publieke gezondheid en de toekomst van de GGD Publieke gezondheid en de toekomst van de GGD 10 april 2014 Nationaal Congres Volksgezondheid Aris van Veldhuisen Partner AEF Drie stellingen vooraf GGD s hebben de decentralisatieboot gemist. (Maar: het

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Primair Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

Integriteit in ontwikkeling. Implicaties van trends en ontwikkelingen voor de integriteit van het openbaar bestuur

Integriteit in ontwikkeling. Implicaties van trends en ontwikkelingen voor de integriteit van het openbaar bestuur Integriteit in ontwikkeling Implicaties van trends en ontwikkelingen voor de integriteit van het openbaar bestuur Datum 26 september 2014 Opdrachtgever Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties

Nadere informatie

Bijlage 2. Doelen en welke normen?

Bijlage 2. Doelen en welke normen? Bijlage bij Hoe helpen de klanten het WMO-loket om beter te presteren? Hein Albeda mmv Frank Faber december 2010 Bijlage 2. Doelen en welke normen? De quick scan en de focusgroepen leverden goede inbreng

Nadere informatie

Verslag sessie geïntegreerde integriteit door Gerda Serbuyns

Verslag sessie geïntegreerde integriteit door Gerda Serbuyns Verslag sessie geïntegreerde integriteit door Gerda Serbuyns Sessie gaat over geïntegreerde integriteit en de vraag hoe in de praktijk uit te voeren? Inhoud 1. Hoe integriteitsbeleid uitrollen en integreren?

Nadere informatie

Nederlandse Brandwonden Stichting

Nederlandse Brandwonden Stichting Nederlandse Brandwonden Stichting REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Vastgesteld door de Raad van Toezicht op 24 april 2012 1/7 0. Inleiding 0.1 Dit reglement is opgesteld door de Raad van Toezicht (hierna RvT)

Nadere informatie

Aan: Deelnemers Werkconferentie Wat is er nodig om dapper te zijn? Loes Spaans inlichtingen 070-376 57 11 telefoon l.spaans@caop.

Aan: Deelnemers Werkconferentie Wat is er nodig om dapper te zijn? Loes Spaans inlichtingen 070-376 57 11 telefoon l.spaans@caop. Werkconferentie Wat is er nodig om dapper te zijn? Aan: Deelnemers Werkconferentie Wat is er nodig om dapper te zijn? Loes Spaans inlichtingen 070-376 57 11 telefoon l.spaans@caop.nl e-mail bijlage(n)

Nadere informatie

KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP

KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP Artikel 1. Definities In deze regeling wordt verstaan onder: Eureko: Raad van Bestuur: De medewerker: Externe Vertrouwenspersoon: Interne Vertrouwenspersoon: Vertrouwenscommissie:

Nadere informatie

Agendering Leerstoelen CAOP 2015-2018 Transformaties en verschuivingen in het publieke domein

Agendering Leerstoelen CAOP 2015-2018 Transformaties en verschuivingen in het publieke domein Agendering Leerstoelen CAOP 2015-2018 Transformaties en verschuivingen in het publieke domein Consequenties voor kwaliteit arbeid en arbeidsverhoudingen INLEIDING CAOP LEERSTOELEN Onze samenleving is

Nadere informatie

Informatievoorziening en omgaan met stakeholders. maart 2013 regiobijeenkomst NVTK

Informatievoorziening en omgaan met stakeholders. maart 2013 regiobijeenkomst NVTK Informatievoorziening en omgaan met stakeholders maart 2013 regiobijeenkomst NVTK Programma Kennismaking- specifieke vragen Informatievoorziening en omgaan met stakeholders Lichte maaltijd Risicofactoren

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

HANDREIKING TOETSING IDEEËN

HANDREIKING TOETSING IDEEËN HANDREIKING TOETSING IDEEËN HUIDIGE IDEEËN 1. Ondersteuning arbeidsvoorwaarden-overleg bij overheidswerkgevers 1. STRATEGIE CAPRA Passen de ideeën bij deze strategie? 2. Het nabellen/opnieuw zoeken contact

Nadere informatie

Politiek Ambtsdragers en integriteit

Politiek Ambtsdragers en integriteit Symposium B&W: Politiek Ambtsdragers en integriteit woensdag 23 maart 2011! bron: Huib Jans, www.mecstudio.nl Wilt u gratis deelnemen? Leden van CNV Publieke Zaak betalen geen deelnamekosten. Bent u nog

Nadere informatie

de heer D. Veldkamp, onderzoeker rekenkamercommissie de heer S. van Sligter, voorzitter rekenkamercommissie

de heer D. Veldkamp, onderzoeker rekenkamercommissie de heer S. van Sligter, voorzitter rekenkamercommissie VERSLAG VOORBESPREKING Rekenkamercommissie: jaarverslag 2008, onderzoeksplan tweede helft 2009, onderzoeksrapport Dossiervorming 2 juni 2009 Samenvattend verslag van de openbare voorbespreking van de gemeenteraad

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Advies 7 april 2010 1 2 Inhoudsopgave Samenvatting 5 Aanbevelingen 7 Aanleiding en context voor dit advies 9 Algemeen 11 Opmerkingen bij tekst en opzet van

Nadere informatie

voortgang van het actieprogramma en de resultaten die hiermee zijn bereikt.

voortgang van het actieprogramma en de resultaten die hiermee zijn bereikt. Raadsvoorstel Agenda nr.8 Onderwerp: Vaststellen Beleidsplan Wmo 2015-2017 Soort: Besluitvormend Opsteller: M. Peijnenburg Portefeuillehouder: T.C.W. Maas Zaaknummer: SOM/2014/012545 Documentnummer: SOM/2014/012546

Nadere informatie

Geachte Dames en Heren, geachte Mevrouw van Leeuwen,

Geachte Dames en Heren, geachte Mevrouw van Leeuwen, Geachte Dames en Heren, geachte Mevrouw van Leeuwen, Met grote interesse heb ik uw lezing gevolgd. Ik realiseer mij terdege dat wij vanuit de Koepel van WMO raden u haast een onmogelijk vraag hebben gesteld,

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving Afdeling Wetgeving Staatsinrichting en Bestuur Turfmarkt

Nadere informatie

Bij de voorbereiding op de 3D s hoort ook aandacht voor risicomanagement. Maar hoe neem je de raad daarin mee?

Bij de voorbereiding op de 3D s hoort ook aandacht voor risicomanagement. Maar hoe neem je de raad daarin mee? Bij de voorbereiding op de 3D s hoort ook aandacht voor risicomanagement. Maar hoe neem je de raad daarin mee? Hoe voorkom je dat straks bij elk incident de wethouder naar huis wordt gestuurd? Welke risico

Nadere informatie

Jaarverslag Albeda Leerstoel 2014. Prof. Mr. B. Barentsen Prof. dr. J.J.M. Uijlenbroek

Jaarverslag Albeda Leerstoel 2014. Prof. Mr. B. Barentsen Prof. dr. J.J.M. Uijlenbroek Jaarverslag Albeda Leerstoel 2014 Prof. Mr. B. Barentsen Prof. dr. J.J.M. Uijlenbroek Leiden, mei 2015 2 Verslag Prof. mr. B. Barentsen Indeling werkzaamheden De werkzaamheden van de hoogleraren zijn ingericht

Nadere informatie

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties prof dr wim derksen Aan de directeur Bouwen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de heer drs J.M.C. Smallenbroek zondag 23 november 2014 Geachte heer Smallenbroek, Op uw verzoek

Nadere informatie

Transformatie leer je niet in een cursus

Transformatie leer je niet in een cursus NIEUW VAKMANSCHAP Transformatie leer je niet in een cursus Door: Rieke Veurink Fotografie: Kees Winkelman Aansluiten bij de vraag uit de samenleving, regie voeren, werken in steeds veranderende omstandigheden:

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijdemeren

Rekenkamercommissie Wijdemeren Rekenkamercommissie Wijdemeren Protocol voor het uitvoeren van onderzoek 1. Opstellen onderzoeksopdracht De in het werkprogramma beschreven onderzoeksonderwerpen worden verder uitgewerkt in de vorm van

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

INTEGRITEITSCODE GOED WONEN ZEDERIK

INTEGRITEITSCODE GOED WONEN ZEDERIK INTEGRITEITSCODE GOED WONEN ZEDERIK Vastgesteld door het MT op 14 oktober 2008 1 Integriteitscode Goed Wonen Zederik werkt met maatschappelijk kapitaal aan de realisatie van belangrijke maatschappelijke

Nadere informatie

Protocol. de Inspectie voor de Gezondheidszorg. de Nederlandse Zorgautoriteit

Protocol. de Inspectie voor de Gezondheidszorg. de Nederlandse Zorgautoriteit Protocol tussen de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse Zorgautoriteit inzake samenwerking en coördinatie op het gebied van beleid, regelgeving, toezicht & informatieverstrekking en andere

Nadere informatie

Rapport. Datum: 6 juni 2007 Rapportnummer: 2007/109

Rapport. Datum: 6 juni 2007 Rapportnummer: 2007/109 Rapport Datum: 6 juni 2007 Rapportnummer: 2007/109 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat het college van burgemeester en wethouders van Weststellingwerf in zijn persbericht van 13 april 2006 stelt de bevindingen

Nadere informatie

Dialoog, de weg naar goede zorg

Dialoog, de weg naar goede zorg Dialoog, de weg naar goede zorg Inhoud 1. Macro / meso / micro 2. Zorg met aandacht 3. Ethiek ook iets voor ons? 4. Conclusies 2 Macro, meso, micro Macro meso micro Macrosysteem: Wereld Europa Mesosysteem

Nadere informatie

Geachte heer Brenninkmeijer, d.d. 6 november 2007 bericht ik u als volgt. Nationale ombudsman rapport Op waarde geschat

Geachte heer Brenninkmeijer, d.d. 6 november 2007 bericht ik u als volgt. Nationale ombudsman rapport Op waarde geschat Directie Bestuurlijke en Juridische Zaken De Nationale ombudsman Postbus 93122 2509 AC 'S-GRAVENHAGE Datum Uw brief (Kenmerk) Ons kenmerk 11 maart 2008 6 november 2007; BJZ 2008 0137 M 2007.06666.014 Onderwerp

Nadere informatie

Voorstel voor de Raad

Voorstel voor de Raad Voorstel voor de Raad Datum raadsvergadering : 10 mei 2012 Agendapuntnummer : VIII, punt 6 Besluitnummer : 389 Portefeuillehouder : Wethouder Mirjam Pauwels Aan de gemeenteraad Onderwerp: Programma Decentralisaties.

Nadere informatie

KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP (Bijlage van Eureko Achmea Incidentenbeleid)

KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP (Bijlage van Eureko Achmea Incidentenbeleid) KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP (Bijlage van Eureko Achmea Incidentenbeleid) Artikel 1. Definities In deze regeling wordt verstaan onder: Eureko: Raad van Bestuur: De medewerker: Externe Vertrouwenspersoon:

Nadere informatie

Code Goed Bestuur in het Primair Onderwijs (versie 2012)

Code Goed Bestuur in het Primair Onderwijs (versie 2012) Code Goed Bestuur in het Primair Onderwijs (versie 2012) I. Algemene bepalingen Artikel 1 - Begripsbepalingen In deze code wordt verstaan onder: a) Wet: de Wet op het Primair Onderwijs dan wel de Wet op

Nadere informatie

Concept Ministeriële regeling

Concept Ministeriële regeling Concept Ministeriële regeling Regeling van de minister van Financiën met betrekking tot het stellen van regels over de eed of belofte die personen werkzaam bij financiële ondernemingen moeten afleggen

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Risico- en Crisismanagement in de voedingstuinbouw. 25 september 2014 Nicolette Quaedvlieg

Risico- en Crisismanagement in de voedingstuinbouw. 25 september 2014 Nicolette Quaedvlieg Risico- en Crisismanagement in de voedingstuinbouw 25 september 2014 Nicolette Quaedvlieg Van crisiscommunicatie naar crisismanagement Lessen geleerd uit o.a. de crisis rond Moerdijkbrand en EHEC in 2011.

Nadere informatie

VNG: Referentiemodellen Gegevensuitwisseling Jeugddomein. Concept, 30 september 2014.

VNG: Referentiemodellen Gegevensuitwisseling Jeugddomein. Concept, 30 september 2014. POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De Staatssecretaris van Volksgezondheid,

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling Woonpartners Midden-Holland

Klokkenluidersregeling Woonpartners Midden-Holland Klokkenluidersregeling Woonpartners Midden-Holland Waddinxveen, 15 december 2014 Doc.nr.: 1412025 / # Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Inleiding 3 1.1 Waarom een klokkenluidersregeling... 3 1.2 Definities...

Nadere informatie

OPINIERONDE 7 maart 2013. Casenr: 13.00148 Onderwerp: Aanbevelingen n.a.v. Raadsonderzoek Kafi en Rekenkamerrapport "Lage Zwaluwe West"

OPINIERONDE 7 maart 2013. Casenr: 13.00148 Onderwerp: Aanbevelingen n.a.v. Raadsonderzoek Kafi en Rekenkamerrapport Lage Zwaluwe West Aan de Raad Made, 29 januari 2013 OPINIERONDE 7 maart 2013 Agendapuntnummer: 6 Raadsvergadering 21 maart 2013 Registratienummer: 13int00406 Casenr: 13.00148 Onderwerp: Aanbevelingen n.a.v. Raadsonderzoek

Nadere informatie

CAOP. co m m 1/4. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Mw. dr. G. ter Horst Postbus 20011 2500 EA Den Haag

CAOP. co m m 1/4. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Mw. dr. G. ter Horst Postbus 20011 2500 EA Den Haag CAOP ROP advies inzake klokkenluiderl*^ A. Aan: De inister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Mw. dr. G. ter Horst Postbus 20011 2500 EA Den Haag C.C. De inister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling

Klokkenluidersregeling Stichting Standvast Wonen Klokkenluidersregeling Vastgesteld door Raad van Bestuur d.d. 18 september 2014 Goedgekeurd door Raad van Commissarissen d.d. 26 september 2014 Henri van Hees Controller d.d.

Nadere informatie

In gesprek over integriteit.. Waterschappen en Integriteit Naar bewust bekwaam Hoogheemraadschap Rijnland, Leiden 23 mei 2013

In gesprek over integriteit.. Waterschappen en Integriteit Naar bewust bekwaam Hoogheemraadschap Rijnland, Leiden 23 mei 2013 In gesprek over integriteit.. Waterschappen en Integriteit Naar bewust bekwaam Hoogheemraadschap Rijnland, Leiden 23 mei 2013 Integriteit bij waterschappen: tussen sturing en ruimte "luctor et emergo"

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie...

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie... Inhoud Inleiding... 3 Algemene gegevens... 4 Gevoel van veiligheid... 5 De mate waarin agressie voorkomt... 7 Omgaan met agressie... 8 Ontwikkeling van agressie... 11 Kwalitatieve analyse... 11 Conclusies...

Nadere informatie

Dilemmics. Morele Oordeelsvorming. Werkboek. voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken

Dilemmics. Morele Oordeelsvorming. Werkboek. voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken Dilemmics Morele Oordeelsvorming Werkboek voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken 2013 Werkboek Morele Oordeelsvorming 1 2014. Dilemmics. Alle rechten van deze uitgave zijn voorbehouden.

Nadere informatie

Nieuwegein 2015-226. Datum 1 mei 2015 Portefeuillehouder M.C. Stekelenburg

Nieuwegein 2015-226. Datum 1 mei 2015 Portefeuillehouder M.C. Stekelenburg Nieuwegein 2015-226 Aan De raad van de gemeente Nieuwegein Onderwerp Beantwoording brief ex art. 42 RvO van de fractie PvdA d.d. 30-04-15 inzake discriminatie op de arbeidsmarkt (zie 2015-166). Afdeling

Nadere informatie

Programma SIO Leergang

Programma SIO Leergang Programma SIO Leergang Voorjaar 2015 Stichting SIO Postbus 693 4200 AR Gorinchem T +31 (0) 183-645 029 E info@stichtingsio.nl www.stichtingsio.nl Programma SIO Leergang Voorjaar 2015 1. De Leergang & docenten

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken en Werken Anno Nu

Het Nieuwe Werken en Werken Anno Nu Het Nieuwe Werken en Werken Anno Nu Ardis Organisatie Ontwikkeling Het Nieuwe Werken en Werken Anno Nu Ardis Organisatie Ontwikkeling Na een afspraak niet terug naar kantoor, maar door naar huis waar je

Nadere informatie

K l o k k e n l u i d e r s r e g e l i n g. Stichting Pensioenfonds PostN L

K l o k k e n l u i d e r s r e g e l i n g. Stichting Pensioenfonds PostN L K l o k k e n l u i d e r s r e g e l i n g Stichting Pensioenfonds PostN L Versie december 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Regelgeving 3 3 Samenhang interne regelingen 3 4 Inhoud Klokkenluidersregeling

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL. Lid Raad van Toezicht, portefeuille Financiën, Lid Raad van Toezicht, portefeuille Onderwijs (-kwaliteit)

FUNCTIEPROFIEL. Lid Raad van Toezicht, portefeuille Financiën, Lid Raad van Toezicht, portefeuille Onderwijs (-kwaliteit) FUNCTIEPROFIEL Functies: Lid Raad van Toezicht, portefeuille Financiën, Lid Raad van Toezicht, portefeuille Onderwijs (-kwaliteit) 1. ORGANISATIEBESCHRIJVING De Meerwegen scholengroep is een christelijke

Nadere informatie

Bijsluiter bij de Goed Bestuur Primair Onderwijs.

Bijsluiter bij de Goed Bestuur Primair Onderwijs. Bijsluiter bij de Goed Bestuur Primair Onderwijs. Voor u ligt de Code Goed Bestuur voor het primair onderwijs. In deze code zijn basisprincipes vastgelegd die een appèl doen op de professionaliteit van

Nadere informatie

ALGEMENE PROFIELSCHETS ADVIESGROEP BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN

ALGEMENE PROFIELSCHETS ADVIESGROEP BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN NA/60009382 ALGEMENE PROFIELSCHETS ADVIESGROEP BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN Profielschets Adviesgroep Bestuurlijke Vraagstukken 1 Algemeen 1.1 Leidend voor het functioneren van de Adviesgroep Bestuurlijke

Nadere informatie

Maakbare samenleving. LEAN Bouwen 2.0 10 oktober 2012 Balance & Result - Symbol

Maakbare samenleving. LEAN Bouwen 2.0 10 oktober 2012 Balance & Result - Symbol Organiseren in netwerken: co-creërend denken en handelen Prof. dr. André Wierdsma Nyenrode Business Universiteit CEIBS (China Europe International Business School) Organiseren: Eenheid van analyse FASE

Nadere informatie

Willem Wijntjes (voorzitter commissie BBV) Melchior Kerklaan (secretaris commissie BBV) Henk Satter (lid commissie BBV) Elma van der Mortel (lid

Willem Wijntjes (voorzitter commissie BBV) Melchior Kerklaan (secretaris commissie BBV) Henk Satter (lid commissie BBV) Elma van der Mortel (lid Willem Wijntjes (voorzitter commissie BBV) Melchior Kerklaan (secretaris commissie BBV) Henk Satter (lid commissie BBV) Elma van der Mortel (lid adviescommissie BBV) Regiodagen gemeentefinanciën 2014 Eerste

Nadere informatie

Hartelijk dank aan de Raad voor het Openbaar Bestuur voor dit advies over de relatie tussen decentrale overheden en Europa.

Hartelijk dank aan de Raad voor het Openbaar Bestuur voor dit advies over de relatie tussen decentrale overheden en Europa. Het gesproken woord geldt Speech VNG-voorzitter Jorritsma Rob, 25 november 2013 Hartelijk dank aan de Raad voor het Openbaar Bestuur voor dit advies over de relatie tussen decentrale overheden en Europa.

Nadere informatie

KWETSBARE HANDELINGEN BINNEN HET WATERSCHAP. Handreiking

KWETSBARE HANDELINGEN BINNEN HET WATERSCHAP. Handreiking KWETSBARE HANDELINGEN BINNEN HET WATERSCHAP Handreiking Versie maart 2013 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding/leeswijzer... 3 2. Criteria: wat maakt een handeling kwetsbaar... 4 2.1 Definities en integriteitscriteria...

Nadere informatie

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Organisatie Januari 2012 nvt 18 Januari 2012 Zelfevaluatie Raad van Toezicht Organisatie/Zelfevaluatie Inhoudsopgave 1. PROCEDURE ZELFEVALUATIE RAAD

Nadere informatie

Charco & Dique. Trustkantoren. Risk Management & Compliance. DNB Nieuwsbrief Trustkantoren

Charco & Dique. Trustkantoren. Risk Management & Compliance. DNB Nieuwsbrief Trustkantoren Trustkantoren DNB Nieuwsbrief Trustkantoren Sinds 2012 publiceert De Nederlandsche Bank (DNB) drie keer per jaar de Nieuwsbrief Trustkantoren. Zij publiceert de Nieuwsbrief Trustkantoren om de wederzijdse

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT werkveld datum Instemming/advies GMR Vaststelling RvT Vastgesteld CvB Organisatie 28-11-2012 n.v.t. 28-11-2012 n.v.t. Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT Inhoudsopgave 1. Procedure zelfevaluatie Raad van

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling

Klokkenluidersregeling REGELING INZAKE HET OMGAAN MET EEN VERMOEDEN VAN EEN MISSTAND HOOFDSTUK 1. DEFINITIES Artikel 1. Definities In deze regeling worden de volgende definities gebruikt: betrokkene: degene die al dan niet in

Nadere informatie

CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG

CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG Gemeente Tilburg en werkgevers in de (semi)publieke sector 1 Inleiding Ambulancepersoneel, buschauffeurs, medewerkers van zorginstellingen, gemeentes,

Nadere informatie

Zorgen voor Anderen. WOMEN Inc 5-12-2014. Rapportage kwantitatief en kwalitatief onderzoek Fenneke Vegter, Marcel Voorn en Ester Koot Project Z5069

Zorgen voor Anderen. WOMEN Inc 5-12-2014. Rapportage kwantitatief en kwalitatief onderzoek Fenneke Vegter, Marcel Voorn en Ester Koot Project Z5069 Zorgen voor Anderen WOMEN Inc Rapportage kwantitatief en kwalitatief onderzoek Fenneke Vegter, Marcel Voorn en Ester Koot Project Z5069 5-12-2014 Inhoudsopgave Klik op icoon om naar het hoofdstuk te gaan

Nadere informatie

Bedrijfscode Haag Wonen

Bedrijfscode Haag Wonen Bedrijfscode Haag Wonen Bedrijfscode Haag Wonen 1 Dit is de bedrijfscode van woningcorporatie Haag Wonen. In deze code benoemen we onze uitgangspunten voor eerlijk en integer samen werken. Wij handelen

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het college van burgemeester en wethouders van Emmen. Datum: 12 december 2011. Rapportnummer: 2011/358

Rapport. Rapport over een klacht over het college van burgemeester en wethouders van Emmen. Datum: 12 december 2011. Rapportnummer: 2011/358 Rapport Rapport over een klacht over het college van burgemeester en wethouders van Emmen. Datum: 12 december 2011 Rapportnummer: 2011/358 2 Klacht Verzoekster klaagt erover, dat de gemeentesecretaris

Nadere informatie

Van compliance naar participatie. Dr. Joyce Rupert In samenwerking met: HRM Expertise Centrum Rijksuniversiteit Groningen

Van compliance naar participatie. Dr. Joyce Rupert In samenwerking met: HRM Expertise Centrum Rijksuniversiteit Groningen Van compliance naar participatie Dr. Joyce Rupert In samenwerking met: HRM Expertise Centrum Rijksuniversiteit Groningen Aanleiding Stagnatie in dalende trend aantal arbeidsongevallen 20 % daarvan technische

Nadere informatie

Essay. Een commissaris/adviseur binnen het MKB?

Essay. Een commissaris/adviseur binnen het MKB? Essay Een commissaris/adviseur binnen het MKB? Intro Recentelijk hebben Cock Grandia en Rob Blom vanuit het thema een commissaris/adviseur binnen het MKB voor een 100-tal accountants een boeiende, interactieve

Nadere informatie

WELKOM Hostmanship Quickscan Gemeente Etten-Leur Hostmanship Quickscan De kracht van de organisatie wordt bepaald door de kwaliteit van de relaties zowel intern als extern Hostmanship Quickscan

Nadere informatie

Vrijblijvendheid voorbij Toezien met Hart voor de Zaak

Vrijblijvendheid voorbij Toezien met Hart voor de Zaak Vrijblijvendheid voorbij Toezien met Hart voor de Zaak Alex Brenninkmeijer Bouwstenen voor toespraak 6 november 2014 Inleiding Opdracht: adviseren systeem kwaliteitsborging raden van toezicht. Directe

Nadere informatie

Werkplan 2014. Adviesraad Sociaal Domein Lopik

Werkplan 2014. Adviesraad Sociaal Domein Lopik Werkplan 2014 Adviesraad Sociaal Domein Lopik 18 februari 2014 Ter introductie De Adviesraad Sociaal Domein Lopik (ASDL) bestaat uit inwoners van Lopik die een actieve verhouding hebben met het sociale

Nadere informatie

Reglement Raad van Bestuur Stichting JoU

Reglement Raad van Bestuur Stichting JoU Van jou JoU Pieterstraat 1 3512 JT Utrecht 030-2361919 info@jou-utrecht.nl www.jou-utrecht.nl Reglement Raad van Bestuur Stichting JoU Reglement 1. Dit reglement dient ter aanvulling op de statuten van

Nadere informatie

Professionalisering intern toezicht binnen de Kinderopvang

Professionalisering intern toezicht binnen de Kinderopvang 1 19 november 2015 Professionalisering intern toezicht binnen de Kinderopvang Prof. dr. ir. Rienk Goodijk Donderdagavond 19 november 2015 2 Ontwikkelingen/publicaties > Governance code Kinderopvang 2009/2013

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

Tafel Casuïstiek. Janny Bakker-Klein wethouder gemeente Huizen

Tafel Casuïstiek. Janny Bakker-Klein wethouder gemeente Huizen Tafel Casuïstiek Janny Bakker-Klein wethouder gemeente Huizen Verkenningen Transformatie Sociaal Domein De Transformatie betreft twee kantelingen: in verhouding & houding. Veranderende verhoudingen tussen

Nadere informatie

In de Haagse Context

In de Haagse Context Duurzame Zorg en Ondersteuning in de Buurt In de Haagse Context 10 december 2013 Loes Hulsebosch en Karen Duys Thematafel Haagse Context, programma Wat is de Haagse Context? Inhoudelijk, organisaties,

Nadere informatie