Wetenschap en techniek: moeilijk vak? Voorstellen. Wetenschap en techniek een goede plaats geven op de basisschool

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "10-10-2012. Wetenschap en techniek: moeilijk vak? Voorstellen. Wetenschap en techniek een goede plaats geven op de basisschool"

Transcriptie

1 Voorstellen Hanno van Keulen is: Wetenschap en techniek een goede plaats geven op de basisschool Hanno van Keulen Universiteit Utrecht 3 oktober 2012 Scheikundige Nieuwsgierige Programmaleider Bètatechniekonderwijs bij het Centrum voor Onderwijs en Leren, Universiteit Utrecht Verbonden aan TalentenKracht en Wetenschapsknooppunt Utrecht Schrijver Aanleiding: Zorgen over techniek in de samenleving Wetenschap en techniek: moeilijk vak? Nederland kent een erg lage instroom in bèta-technische opleidingen en beroepen Dat heeft negatieve gevolgen: Wie houdt straks onze hoogtechnologische samenleving in de lucht? De basis voor elke toekomst wordt gelegd in de basisschool, dus ook die van de ingenieur en de installateur. Is die toekomst daar goed belegd? Wetenschap en techniek - IJkpunten 4 Mijn visie op Wetenschap en Techniek in het basisonderwijs Belangrijk Voor Nederland ( oriëntatie op de wereld ) Voor kinderen ( oriëntatie op jezelf ) Verrijkend en verdiepend Biedt een rijke context voor taalontwikkeling en rekenen/wiskunde Sluit aan bij geschiedenis, gezondheid, burgerschap, kunst,... Past bij passend onderwijs Uitdagend voor schoolleiding Vraagt om kundige leerkrachten Vraagt om schoolbrede benadering (didactiek, projecten, faciliteiten, ouderparticipatie) Zou opbrengstgericht(er) moeten zijn De basisschool heeft missie en mogelijkheden! Opbrengsten van wetenschap en techniek Onderzoekende houding Kennis van wetenschappelijke en technische concepten Oriëntatie op jezelf en de wereld Vaardigheden voor de 21 e eeuw Mee kunnen praten en beslissen Techniek kunnen/durven/willen gebruiken Positieve attitude voor vervolgopleidingen en beroepen in de bètatechniek Hogere orde vaardigheden Samenwerken, plannen, redeneren, volhouden,... Taal- en rekenvaardigheden 1

2 W&T is het verhaal van Joris, juf Annet, Maryiam, juf Karola, dr. Maarten,. Visie van een school Aandachtspunten voor wetenschap en techniek in het basisonderwijs Het begint met verwondering Hoe het begint en hoe kinderen leren: Vanuit verwondering Hoe je alle kinderen betrekt Meisjes, hoogbegaafden, special needs Hoe je leerdoelen stelt en leerlijnen aanbrengt: Zintuiglijke, lichamelijke exploratie Empirische cyclus volgen Black box openmaken De wereld in Verbinden met taal en rekenen Wetenschappelijke en technische geletterdheid: kennis over de vijf systemen Hoe je het onderwijst: Open, volgend, in plaats van instruerend en methodisch Verwondering wekken is aandacht trekken Goed gekozen fenomenen dringen zich op en leiden tot vragen 2

3 Vragen leiden tot onderzoek en (soms) tot begrip en inzicht Knopen, kleding = innovatie en trade-offs Wetenschap en techniek = Zorgen voor anderen Wakker worden Waar zie je wetenschap en techniek? Is dit ook wetenschap en techniek? Wie de schoen past. Gender: Nederland doet het slecht Rolmodellen ontbreken Veel leraren zijn non-bèta Beeldvorming van met name techniek sluit niet aan bij meer feminine waarden: samenwerken en anderen helpen Vraaggedrag leraren vertoont bias VHTO: Organiseert Girlsday (in april 2013) 3

4 Wetenschap en techniek in de badkamer Waarom zouden we aandacht geven aan wetenschap en techniek? Persoonlijk belang: Waarom moet ik mijn handen wassen? Burgerschap: Hoe kun je water besparen? Waar komt water vandaan en waar gaat het heen? Hoe regelen we dat in de samenleving? Werk: Wie maakt dat allemaal? Water(overlast) roept vragen op: Kan dat beter? Wat is wetenschap en techniek? Je kunt W&T op een aantal manieren karakteriseren: Met de dingen die je ervaart: de fenomenen, artefacten, apparaten, gereedschappen; producten Met de feiten, wetten, formules, kennis Met de vaardigheden en houdingen, zoals verwonderen, vragen, ontwerpen, maken, gebruiken, onderzoeken, verklaren, redeneren, modelleren, representeren ( 21st century skills ) Als cultuur: mensen zijn handig, ze willen problemen oplossen, ze willen begrijpen Hoe werkt dat? De fenomenen Hoe doe je dat? De processen Kan dat beter? De mensen Ook bij het ontbijt kun je je verwonderen! 4

5 Levensmiddeltechnologie? Taal? Rekenen? W&T is rekenen en taal tegelijk Het licht neemt je schaduw mee en daardoor wordt je schaduw steeds groter! (Kerndoel 32 De leerlingen leren eenvoudige meetkundige problemen oplossen ) Begripsontwikkeling in W&T is taal ontwikkelen Confrontatie met fenomenen in wetenschap en techniek leidt tot verwondering en aandacht Verwondering lokt reacties uit: uitgedaagde taalproductie Taal wordt tool: Wetenschap en techniek ligt in de keukenla Exploreren: de fenomenen aanwijzend benoemen ( dat daar ) Relateren: Beschrijvingen en redeneringen op basis van concrete waarneembare kenmerken ( het pakje past niet door de schoorsteen als je het hier in het licht houdt ) Theoretiseren: Concepten ontwikkelen gebaseerd op abstracties en theorie ( hoe verder van het licht; hoe kleiner de schaduw ). Altijd ; nooit. Gereedschap kun je begrijpen vanuit je lichaam Grijpen, draaien, slaan, wrijven, vasthouden,. Het zijn je handen maar dan handiger Een hamer als verlengstuk en verzwaring van je arm Je vergroot je actiemogelijkheden 5

6 Van exploratie naar onderzoeken: de empirische cyclus Hoe maak je een glutenvrije pannenkoek? 0. Zien 1. Vragen 5.Schrijven/ Tekenen 2. Denken Hoe 4. Antwoorden 3. Meten & Doen De favoriete werkvorm: onderzoekend en ontwerpend leren Iets (bij voorkeur een fenomeen) zorgt voor aandacht Kinderen hebben daardoor een vraag of een probleem Dit ontlokt een leerproces volgens een empirische cyclus (explorerend, onderzoekend, ontwerpend of uitzoekend leren) Hierbij is inbeeldingsvermogen, zelfsturing en kritisch denken nodig Het proces leidt tot begrip van de materiële werkelijkheid (antwoorden op vragen; oplossingen van problemen) en tot handelingservaring: de basis voor vaardigheid Oriëntatie op de wereld Cultuur van instructie geven doorbreken Instructies, kookboekvoorschriften, handleidingen, werkbladen, techniekkisten e.d. hebben nadelen: Het onderliggende probleem raakt uit het zicht ( Waarom doen we dit eigenlijk? ) Zelf nadenken wordt uitgezet (hand-on, minds-off) Het resultaat komt voorop te staan, in plaats van het (leer)proces De werkelijkheid waar je kinderen op wilt voorbereiden wordt juist gekenmerkt door open problemen Leren over de natuur, de aarde, de ruimte Wetenschap en techniek liggen/ligt/licht op straat De natuurlijke wereld in De bebouwde wereld in ( oikoumene ) Gebouwen, bruggen, verkeer,... Leren in en met science centra / Techniekmusea 6

7 Bouw, voortplanting en diversiteit De regenworm 37 Zo moet het niet Zelf kijken Nederland bij nacht De bebouwde wereld Zelf kijken: de hemel bij nacht Dan gaan ze shoppen. De modewinkel Nero Impala heeft een gevel van donkere korrelige steen. Het glanst metallisch. Er zitten glittertjes in... 7

8 Van graniet naar... Gebergtes... Plaattektoniek... Weer, wind en erosie... Rivieren, zand en klei... Sedimenten, vruchtbaarheid, landbouw... Gesteentekringloop, fossielen, zandsteen... Bouwen in steen, steden, winkels... Een boogbrug maken met rietjes? Project op school: Wat doet een rivier? Bruggen bekijken Wetenschapsknooppunt: deltavorming met kinderen Kinderen en leraren trots maken! Is wetenschap & techniek Is een water & zandbak ontwerpen en bouwen Is een programma van eisen formuleren Is trouble shooting en problemen oplossen Is gereedschap en materiaal verkennen 8

9 Schoolbreed project Water Professionaliseren met Zand & Water Studeren, bijvoorbeeld met: Bosatlas van Nederland Waterland Geologieboek Nederland Excursie Fossielen ( Live in Winterswijk, Cadzand of Maastricht; of museaal: Naturalis; Teylers) Deltawerken; Waddenzee Waterleidingbedrijf Sluizencomplex 1/2 paraplu 3 drijven en zinken 4 dijk 5 brug 6 waterrad 7 sluis 8 waterzuivering Onderwijsontwikkeling Leerlijn water en zand voor de onderbouw Project over deltavorming met water/zandbak Didactiek oefenen Onderzoekende houding bevorderen Slotpunt 2: W&T maakt talentontwikkeling mogelijk Slotpunt 1: W&T is doel én middel Wetenschap en techniek is belangrijk doel in zichzelf Zorg dat de leraren een goed beeld ontwikkelen van wat wetenschap en techniek is Zorg dat leraren voortdurend kennis verwerven Wetenschap en techniek is geschikte context om andere doelen te bereiken Zorg dat de leraren de wetenschap en techniek kunnen integreren met taal, rekenen,... Zorg dat het rooster en de methode dienend zijn en niet leidend Dingen en verschijnselen exploreren: zintuigen, handelen Technieklokaal, ROC, museum, zand en water, black boxes Sociaal aspect Benut de kansen: Interactie van kinderen met elkaar en met volwassenen Scaffolding: begeleiden en coachen Cognitief aspect Faciliteer: Open materiaal (hoeft niet duur te zijn) Technieklokaal Toegang tot de wereld (museum, wikipedia, boekenplankje,..) Slotpunt 3: Ook met W&T moet je opbrengstgericht werken Niet activiteitgericht maar leerdoelgericht werken Kinderen inhoudelijke feedback geven op hun ontwikkeling Leerlingen volgen: Onderwijs heeft tot doel de actiemogelijkheden van kinderen te vergroten Ontwikkeling is combinatie van talent en omstandigheden Met W&T valt een krachtige leeromgeving te realiseren: Materieel aspect Luizencontrole; zonnewering; nieuw schoolplein; vlekken; handen wassen; tussendoortje; verbouwing,... Waarom doen we dit? Het verhaal van deze wereld begrijpen Organisatorisch aspect Hoe bevordert de school / het schoolbestuur het leren? Slotpunt 4: De basis op orde, en dan? Haal uit de kinderen wat er in zit Methode? Techniekkastelen? Ontwerp zelf! Scoreformulier VLOO conceptversie 30 juli 2012 V a a r dig h ed e n Li j st On de r z oe k e n & On t w e rp e n Naam leerling: j / m Naam leerkracht: Groep: Dit doet de leerling (met) Investeer allermeest in de (kennis)ontwikkeling van de leraren N B K ru is alle h o u d in g sa spe ct en a an d ie v an t o ep a ssin g z ijn! verbeelding vaak eerlijk vervolgonderwijs soms Dossier meegeven voor systematisch zelden Spreekbeurt; verslag Deze leerling plezier Hoe ze de materiële wereld intuïtief begrijpen Hoe hun onderzoekende houding en vaardigheden zich ontwikkelen Wat ze begrijpen van wat ze aan kennis hebben verworven VERWONDEREN 1. Stelt een vraag 2. Activeert voorkennis 3. Verkent het probleem 4. Bakent vraag/doel af VERTALEN 5. Formuleert verwachtingen 6. Bedenkt een experiment VER ZAMELEN 7. Voert een experiment uit 8. Neemt waar wat e r gebeurt 9. Legt gegevens vast VER WERKEN 10. Orde nt de gegevens 11. Geeft de kern van gegevens weer VERBANDEN LEGGEN 12. Maakt een logisch verhaal aan de hand van de resultaten 13. Zoekt naar alternatieve ve rklaringen VER SPREIDEN 14. Presenteert resultaten 15. Deelt de resultaten met anderen 16. Verantwoordt de resultaten 9

10 To p 1 0 b o ek en w e t e n sch a p & t e ch n ie k in d e b a sissch oo l Bronnen Slotpunt 5: Zet het een en ander op de plank Dijkgraaf, R., Fresco, L., Weezel, T. G. van, & Calmthout, M. van (Eds.). (2008). De bèt acanon. Amsterdam: Meulenhoff. Bie, L. de (2008). Een blik op t echniek voor kleut er s. SintNiklaas: Abimo. Bryson, B. (2008). Een heel kleine geschiedenis van bij na alles. Amsterdam: Atlas. Dijkgraaf, R., Fresco, L., Haring, B., & Groothof, F. (2009). De Ju nior Bèt acanon LuisterCD. Diemen: Luisterwijs. Katan, M. B. (2008). Wat is nu gezond? Fabels en f eiten over voeding. Amsterdam: Bert Bakker. Keulen, H. van (2010). Wet enschap en t echniek I Jkpunt en voor een dom ein in ont w ikkeling. Den Haag: Platform Bèta Techniek. Klindworth, U. (2011). Melk kom t uit een pak en j eans gr oeien op een akker. Thorn: Cyclone. Lingen, C. van, & Woldhek, S. (2006). Hoe dieren het doen Passie en paring in de acht er t uin. 's-graveland: Fontaine. Verdult, E. (2010). I ngenieus De m ooist e t echnische illust raties. Diemen: Veen. Sluijter, R. (Ed.). (2011). De Bosat las van het klim aat. Groningen: Noordhoff/KNMI. Teichmann, J., & Krapp, T. (2010). Nat uurkunde eenvoudig uit gelegd. Aartselaar: Zuidnederlandse Uitgeverij. Hayes, A. (2006). De com plet e huishoudbij bel. Aartselaar: Zuidnederlandse Uitgeverij. Dank voor uw aandacht! 10

10-10-2012. Wetenschap en techniek ligt in de keukenla. Lesgeven met Wetenschap en Techniek. Thema Voeding: het ei in de magnetron.

10-10-2012. Wetenschap en techniek ligt in de keukenla. Lesgeven met Wetenschap en Techniek. Thema Voeding: het ei in de magnetron. Wetenschap en techniek ligt in de keukenla Lesgeven met Wetenschap en Techniek Hanno van Keulen Universiteit Utrecht 3 oktober 2012 Voorstellen Hanno van Keulen is: Scheikundige Nieuwsgierige Programmaleider

Nadere informatie

Wetenschap, techniek en het opleiden van leraren voor het primair onderwijs Hanno van Keulen - Universiteit Utrecht

Wetenschap, techniek en het opleiden van leraren voor het primair onderwijs Hanno van Keulen - Universiteit Utrecht Wetenschap, techniek en het opleiden van leraren voor het primair onderwijs Hanno van Keulen - Universiteit Utrecht De Kempel (Helmond), 16 november 2012 Tweedaagse Inquiry-Based Science Education Voorstellen

Nadere informatie

Een brede ontwikkeling met Wetenschap en Techniek als basis voor zelfstandige kinderen

Een brede ontwikkeling met Wetenschap en Techniek als basis voor zelfstandige kinderen Een brede ontwikkeling met Wetenschap en Techniek als basis voor zelfstandige kinderen Hanno van Keulen 9e Jaarcongres Brede School Utrecht, 6 november 2013 Wie is Hanno van Keulen? Hanno van Keulen was/is:

Nadere informatie

Talent voor Techniek. Hanno van Keulen Lector Leiderschap in Onderwijs en Opvoeding Hogeschool Windesheim Flevoland

Talent voor Techniek. Hanno van Keulen Lector Leiderschap in Onderwijs en Opvoeding Hogeschool Windesheim Flevoland Talent voor Techniek Hanno van Keulen Lector Leiderschap in Onderwijs en Opvoeding Hogeschool Windesheim Flevoland Netwerkbijeenkomst Ontdek (techniek)talent in je klas Zwolle, 20 november 2014 Hanno van

Nadere informatie

Wetenschap en techniek in de klas

Wetenschap en techniek in de klas Wetenschap en techniek in de klas Hanno van Keulen Masterplan 2011-2016 1 Even voorstellen Scheikundige Universiteit Utrecht Meer en beter bètatechniekonderwijs Lector Science & Techniek EducaHe bij Fontys

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Techniek met jonge kinderen

Techniek met jonge kinderen Techniek met jonge kinderen Hanno van Keulen Lector Leiderschap in Onderwijs en Opvoeding Hogeschool Windesheim Flevoland Leve Het Jonge Kind Jaarcongres, Utrecht, 4 november 2014 Voorstellen Hanno van

Nadere informatie

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren Ada van Dalen Wat is W&T? W&T is je eigen leven W&T: geen vak maar een benadering De commissie wil onderstrepen dat wetenschap en technologie in haar ogen géén

Nadere informatie

Wetenschap en Technologie, Science, óók voor hoogbegaafde leerlingen op PO en onderbouw VO.

Wetenschap en Technologie, Science, óók voor hoogbegaafde leerlingen op PO en onderbouw VO. VO-PO samenwerking Kandinsky - Talent Wetenschap en Technologie, Science, óók voor hoogbegaafde leerlingen op PO en onderbouw VO. VO-PO samenwerking Kandinsky - Talent Wetenschap en Technologie, Science,

Nadere informatie

Zand- zeep- soda- schoon De relaties tussen taal, wetenschap & technologie en nog veel meer

Zand- zeep- soda- schoon De relaties tussen taal, wetenschap & technologie en nog veel meer Zand- zeep- soda- schoon De relaties tussen taal, wetenschap & technologie en nog veel meer Hanno van Keulen Lector Leiderschap in Onderwijs en Opvoeding Hogeschool Windesheim Flevoland M.m.v. Conny Boendermaker

Nadere informatie

Zuid-Holland in onderzoeken, ontwerpen en ondernemen!

Zuid-Holland in onderzoeken, ontwerpen en ondernemen! Zuid-Holland in onderzoeken, ontwerpen en ondernemen! Ondersteuning vanuit het Expertisecentrum Wetenschap & Technologie Zuid-Holland Zuid-Holland in onderzoeken, ontwerpen en ondernemen! In 2020 moeten

Nadere informatie

Koers in zicht! Visie, werken in units Kernconcepten

Koers in zicht! Visie, werken in units Kernconcepten Astrid van den Hurk Koers in zicht! Visie, werken in units Kernconcepten De Toverbal, Venray Hoe leren kinderen? De wereld rondom ons In ons hoofd De boekenwereld op school 2. Bostypen Men onderscheidt

Nadere informatie

De didactiek van Onderzoekend en ontwerpend leren

De didactiek van Onderzoekend en ontwerpend leren De didactiek van Onderzoekend en ontwerpend leren De leeromgeving Interactief onderzoeken.nl gaat uit van de didactiek onderzoekend en ontwerpend leren (OOL). Deze didactische aanpak is uitgewerkt en verspreid

Nadere informatie

Kinderspel is wetenschap in de zandbak

Kinderspel is wetenschap in de zandbak Research group River and delta morphodynamics Kinderspel is wetenschap in de zandbak Maarten G. Kleinhans www.geo.uu.nl/fg/mkleinhans Dit verhaal Wat doe ik als wetenschapper inhoud aanpak Wat hebben we

Nadere informatie

Alle kinderen barsten van talent! Wetenschap en techniek haalt dit naar boven en prikkelt hun natuurlijke nieuwsgierigheid

Alle kinderen barsten van talent! Wetenschap en techniek haalt dit naar boven en prikkelt hun natuurlijke nieuwsgierigheid Alle kinderen barsten van talent! Wetenschap en techniek haalt dit naar boven en prikkelt hun natuurlijke nieuwsgierigheid Amsterdam, 11 november 2008 Kinderen willen de wereld ontdekken en zichzelf ontwikkelen

Nadere informatie

UITGAAN VAN VERSCHILLEN; - WENS OF WERKELIJKHEID?- Henderien Steenbeek - Leren & Gedrag - UHD ontwikkelingspsychologie, RUG

UITGAAN VAN VERSCHILLEN; - WENS OF WERKELIJKHEID?- Henderien Steenbeek - Leren & Gedrag - UHD ontwikkelingspsychologie, RUG UITGAAN VAN VERSCHILLEN; - WENS OF WERKELIJKHEID?- Henderien Steenbeek - Leren & Gedrag - UHD ontwikkelingspsychologie, RUG Lectorinstallatie, 18 juni 2014 Lectorinstallatie, 18 juni 2014 DE KLAS ANNO

Nadere informatie

kansen voor betekenisvol zaakvakonderwijs

kansen voor betekenisvol zaakvakonderwijs SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling kansen voor betekenisvol zaakvakonderwijs Martin Klein Tank Leerplan(kader) Techniekpact jaarconferentie Wetenschap & 19 technologie mei 2014 Waarom?

Nadere informatie

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek - Staat talentherkenning en ontwikkeling bij u op school de komende jaren op de agenda? - Wilt u een rijke

Nadere informatie

Kinderen doen en ontdekken, (leren) experimenteren en sprankelen in Naturalis

Kinderen doen en ontdekken, (leren) experimenteren en sprankelen in Naturalis Programmaboekje TalentenKracht Publieksdag 2012 Kinderen doen en ontdekken, (leren) experimenteren en sprankelen in Naturalis Zondag 21 oktober 2012 Hartelijk welkom op deze speciale dag in Naturalis.

Nadere informatie

Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016. Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10!

Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016. Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016 Ik tel tot 10! Wat: Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10! Plaats: CPS, Amersfoort (8 min. lopen vanaf NS Amersfoort-Schothorst) Wanneer:

Nadere informatie

Welkom. ONDERZOEKEND excelleren. Excellentiebevordering door het stimuleren van een vraagcultuur. Een structurele aanpak!!

Welkom. ONDERZOEKEND excelleren. Excellentiebevordering door het stimuleren van een vraagcultuur. Een structurele aanpak!! Welkom ONDERZOEKEND excelleren Excellentiebevordering door het stimuleren van een vraagcultuur. Een structurele aanpak!! Wat gaan we vandaag doen? Introductie onderzoekend leren + excellentie Nieuwe aanpak:

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Wetenschap & Technologie in het basisonderwijs. Dr. Tim van Wessel

Wetenschap & Technologie in het basisonderwijs. Dr. Tim van Wessel Wetenschap & Technologie in het basisonderwijs Dr. Tim van Wessel Wat en waarom W&T? Nieuwsgierigheid en verwondering 1. Wat gebeurt er binnen in de aarde, en wat merken we daarvan? 2. Worden computers

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018. SKO Flevoland en Veluwe. Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw

KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018. SKO Flevoland en Veluwe. Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw SKO Flevoland en Veluwe Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018 Strategisch beleidsplan SKO Flevoland en Veluwe 1 KINDEREN LATEN LEREN Onze droomschool

Nadere informatie

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren.

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Basisschool De Buitenburcht Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Dit is de beknopte versie van het schoolplan 2015-2019 van PCB de Buitenburcht in Almere. In het schoolplan

Nadere informatie

Isaac Asimov. marnix academie

Isaac Asimov. marnix academie Project Wetenschap & Technologie op de Marnix The most exci-ng phrase to hear in science, the one that heralds the most discoveries, is not "Eureka!" (I found it!) but...'that's funny... Isaac Asimov marnix

Nadere informatie

Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool

Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool In dit beroepsproduct ontwerp je onderwijs op het gebied van Wetenschap en technologie voor de basisschool. Uitgangspunt bij je onderwijsontwerp

Nadere informatie

Koersplan - Geloof in de toekomst

Koersplan - Geloof in de toekomst Koersplan - Geloof in de toekomst Storytelling als innerlijk kompas De s8ch8ng hanteert het verhaal van Springmuis voor draagvlak en gemeenschappelijke taal. Springmuis gaat op reis naar het onbekende.

Nadere informatie

Lesopbouw Onderzoekend Leren Wetenschap in het basisonderwijs

Lesopbouw Onderzoekend Leren Wetenschap in het basisonderwijs Lesopbouw Onderzoekend Leren Wetenschap in het basisonderwijs Routekaart Algemene disclaimer Dit document is bedoeld ter algemene informatie, en dient als voorbeeld voor een les onderzoekend leren in het

Nadere informatie

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Leiding geven aan leren Waarom en voor wie Onderwijsgevenden in het primair onderwijs (regulier en speciaal onderwijs),

Nadere informatie

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw inspireren motiveren realiseren Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw primair onderwijs Klassewijzer BV Lageweg 14c 9698 BN Wedde T 0597-464483 www.klassewijzer.nl info@klassewijzer.nl

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs

Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs Wat is opbrengstgericht werken? Opbrengstgericht werken is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van de prestaties van leerlingen.

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie

Doorkijkjes W&T in de Pabo

Doorkijkjes W&T in de Pabo Doorkijkjes W&T in de Pabo Pabo Hogeschool Rotterdam mei 2015 Algemeen De pabo van de Hogeschool van Rotterdam kent een voltijd, deeltijd en een academische variant en verzorgt daarmee onderwijs voor circa

Nadere informatie

Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing

Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing Inhoud Welkom Doelen Profielschetsen Materialen Bijlagen Met het Solly Systeem worden kinderen al op jonge leeftijd geïntroduceerd in de wereld

Nadere informatie

Concept Cartoons. Ed van den Berg, Kenniscentrum Hogeschool van Amsterdam en VU EWT Noord-Holland en Flevoland

Concept Cartoons. Ed van den Berg, Kenniscentrum Hogeschool van Amsterdam en VU EWT Noord-Holland en Flevoland Concept Cartoons Ed van den Berg, Kenniscentrum Hogeschool van Amsterdam en VU EWT Noord-Holland en Flevoland Doelen wetenschap en techniekonderwijs Inhoud: Biologie, natuurkunde, scheikunde, techniek,

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl Stappenplan cultuureducatiebeleid Inleiding Dit stappenplan is een handreiking om te komen tot

Nadere informatie

Coachende ouders: kinderen boeien en uitdagen

Coachende ouders: kinderen boeien en uitdagen Coachende ouders: kinderen boeien en uitdagen Ouderavond Tim Post 2025 Welke afgestudeerde scholieren hebben we dan nodig? 2025 Oplossen maatschappelijke vraagstukken Omgaan grote hoeveelheden informatie

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

Wetenschap & Technologie en zaakvakonderwijs. [naam trainer]

Wetenschap & Technologie en zaakvakonderwijs. [naam trainer] Wetenschap & Technologie en zaakvakonderwijs [naam trainer] Inhoud Startactiviteit Ideeën genereren voor onderzoeksvragen / ontwerp problemen Intervisie / mini-les aan de hand van uitgevoerde les / lesontwerp

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

Productinformatie KOEN

Productinformatie KOEN Productinformatie KOEN KOEN, Kinderlijk Onderwijs over Energie en Natuur, is ontwikkeld om kinderen tussen de vier en twaalf jaar op speelse en interactieve wijze bewust te maken van energie. Dit wordt

Nadere informatie

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel Presentatie VTOI 8 april 2016 Paul Schnabel Visie Ingrediënten voor het eindadvies Resultaten dialoog Wetenschappelijke inzichten Internationale vergelijkingen Huidige wet- en regelgeving en onderwijspraktijk

Nadere informatie

Praktijkgericht W&T onderzoek door leerkrachten: een case study

Praktijkgericht W&T onderzoek door leerkrachten: een case study Praktijkgericht W&T onderzoek door leerkrachten: een case study Martijn Weesing, ipabo Amsterdam Erna van Hest, Vrije Universiteit Amsterdam St. Jan School, Amsterdam EWT Conferentie, NEMO, 22 mei 2013

Nadere informatie

Domein: Oriëntatie op jezelf en de wereld, Wetenschap en techniek: Natuurkunde. Verantwoording

Domein: Oriëntatie op jezelf en de wereld, Wetenschap en techniek: Natuurkunde. Verantwoording Domein: Oriëntatie op jezelf en de wereld, Wetenschap en techniek: Natuurkunde Verantwoording Wetenschap en techniek draagt bij aan de ontwikkeling van nieuwsgierigheid, creativiteit en kritisch analytisch

Nadere informatie

Het beleidsplan cultuureducatie

Het beleidsplan cultuureducatie Het beleidsplan cultuureducatie Beleidsplannen voor cultuureducatie kunnen variëren van 1 A4 tot een compleet beleidsplan. Belangrijk hierbij is dat het cultuureducatiebeleid onderdeel is van het schoolplan.

Nadere informatie

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring:

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Docentenvragenlijst op het gebied van ict-gebruik en natuur- en techniekonderwijs, voormeting Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Ik ben een:

Nadere informatie

Iedereen heeft talent

Iedereen heeft talent Iedereen heeft talent talentonwikkeling in het PO en VO - wat betekent dit voor kind-ouder- school?- Datum: 17 september 2015 Henderien Steenbeek h.w.steenbeek@pl.hanze.nl h.w.steenbeek@rug.nl Met dank

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Titelblad!!!!!!!!!!! 1! Inhoudsopgave!!!!!!!!!! 2. Inleiding!!!!!!!!!!! 3. Aansluitding bij de Kerndoelen van Natuur en Techniek!!!!

Inhoudsopgave. Titelblad!!!!!!!!!!! 1! Inhoudsopgave!!!!!!!!!! 2. Inleiding!!!!!!!!!!! 3. Aansluitding bij de Kerndoelen van Natuur en Techniek!!!! 3 Inhoudsopgave Titelblad!!!!!!!!!!! 1! Inhoudsopgave!!!!!!!!!! 2 Inleiding!!!!!!!!!!! 3 Aansluitding bij de Kerndoelen van Natuur en Techniek!!!! 4 LOOL!!!!!!!!!!!! 5 Talenten!!!!!!!!!!! 5 De opdracht!!!!!!!!!!

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

Inhoud Trainersmap Verdieping

Inhoud Trainersmap Verdieping Inhoud Trainersmap Verdieping 2 Module 9 Taal Module 10 Rekenen/wiskunde en Science (basisonderwijs) Module 11 Sociaal-emotionele ontwikkeling - verdieping Module 12 Sensomotorische ontwikkeling - verdieping

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Helga Bongers & Kim van Dooijeweert Tricht, 2013 'Mediawijsheid is niet gewoon belangrijk. Het is absoluut cruciaal. Mediawijsheid bepaalt of kinderen een instrument

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 MISSIE DE VORDERING Vanuit een traditie van katholieke waarden en voor iedereen toegankelijk, verzorgen wij kwalitatief hoogstaand eigentijds basisonderwijs,

Nadere informatie

T ECHNIEK & W ETENSCHAP M ETHODEN W EBSITES & B RONNEN. in het basisonderwijs

T ECHNIEK & W ETENSCHAP M ETHODEN W EBSITES & B RONNEN. in het basisonderwijs T ECHNIEK & W ETENSCHAP in het basisonderwijs M ETHODEN W EBSITES & B RONNEN 2013 Inhoudsopgave * Methoden gericht op (meer) begaafde kinderen * Websites gericht op (meer) begaafde kinderen Bronnen met

Nadere informatie

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Wat is filosoferen met kinderen? Samen op een gestructureerde wijze nadenken en praten over filosofische vragen. Zoeken naar antwoorden op vragen die kinderen

Nadere informatie

Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek.

Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek. Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek. Het schooljaar is nu bijna voorbij. Afgelopen jaar was voor de Oranje Nassau een bijzonder jaar, ze zijn namelijk vindplaatsschool geworden!

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

Profielschets. Een school voor talentontwikkeling

Profielschets. Een school voor talentontwikkeling Profielschets Een school voor talentontwikkeling Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes

Nadere informatie

STAND VAN ZAKEN CMK SCHIJNDEL Juni 2015

STAND VAN ZAKEN CMK SCHIJNDEL Juni 2015 STAND VAN ZAKEN CMK SCHIJNDEL Juni 2015 De Beemd Done Assement - Done Ambitiegesprek Kaders aanbrengen in bestaande vaardigheden waardoor er meer lijn ontstaat, waar binnen alle aandacht voor bewustzijn

Nadere informatie

De Kies Nu voor Kinderen campagne heeft bijgedragen

De Kies Nu voor Kinderen campagne heeft bijgedragen 1 Widen the circle Beste Mensen Wij zijn trots op Kies nu voor Kinderen De Kies Nu voor Kinderen campagne heeft bijgedragen aan een betere start voor kinderen in Nederland 1. Voor het eerst is er serieus

Nadere informatie

Uitgedaagd! De verveling voorbij.

Uitgedaagd! De verveling voorbij. Uitgedaagd! De verveling voorbij. E V A V E R L I N D E N L I E F V A N D U F F E L Inhoud 1. Theoretisch gedeelte Wat is hoogbegaafdheid? Kenmerken van hoogbegaafde leerlingen Niet elke hoogbegaafde is

Nadere informatie

Quickscan Wetenschap- & Techniekonderwijs

Quickscan Wetenschap- & Techniekonderwijs Quickscan Wetenschap- & Techniekonderwijs W&T = wetenschap & techniek In dit document staan de stellingen waaruit u in de digitale versie van de Quickscan Wetenschap- & Techniekonderwijs (zie www.platformbetatechniek.nl

Nadere informatie

Productinformatie KOEN

Productinformatie KOEN Productinformatie KOEN KOEN, Kinderlijk Onderwijs over Energie en Natuur, is ontwikkeld om kinderen tussen de vier en twaalf jaar op speelse en interactieve wijze bewust te maken van energie. Dit wordt

Nadere informatie

kempelscan P2-fase Studentversie

kempelscan P2-fase Studentversie kempelscan P2-fase Studentversie Pedagogische competentie Kern 2.1 Pedagogisch competent Pedagogisch handelen Je draagt bij aan een veilige leef- en leeromgeving in de groep O M V G Je bent consistent

Nadere informatie

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019 Stichting H 3 O 1 Bijzonder Wat is het bijzondere van H 3 O? Waarin onderscheidt H 3 O zich, wat maakt het verschil? En wat wil H 3 O waarmaken?

Nadere informatie

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen WORKSHOP LEERLIJNEN Welkom en inleiding Wat is een leerlijn? Voorbeelden en achtergronden van leerlijnen cultuuronderwijs Leerlijnen in Flevoland: KIDD en De Culturele Haven Hoe bouw je een leerlijn? WORKSHOP

Nadere informatie

Waar halen ze de ENERGIE. vandaan? Leerlijn

Waar halen ze de ENERGIE. vandaan? Leerlijn Leerlijn Waar halen ze de ENERGIE vandaan? Inleiding De lesmethode van Solarkids heeft een doorgaande leerlijn voor het basisonderwijs. De leerlijn is gebaseerd op de kerndoelen die zijn opgelegd door

Nadere informatie

Op welke manier spelen jullie in op de interesses van de leerlingen? Hoe komen afspraken en regels bij jullie in de klas en de school tot stand?

Op welke manier spelen jullie in op de interesses van de leerlingen? Hoe komen afspraken en regels bij jullie in de klas en de school tot stand? Vraag Afspraken maken Beter samen leven in de klas en in de school. Samen leven en samen leren kan niet zonder de nodige afspraken en regels. Ook hier zijn er tal van mogelijkheden om leerlingen inspraak

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

Techniek voor jongens én meisjes

Techniek voor jongens én meisjes Techniek voor jongens én meisjes Over lesgeven aan jongens en meisjes en stereotiepe beelden over jongens, meisjes en techniek. Anne van de Ven, Science Center NEMO Techniek voor jongens én meisjes Over

Nadere informatie

Bij het huiswerk is het niet de kwantiteit die telt maar de kwaliteit. Huiswerk moet zinvol zijn.

Bij het huiswerk is het niet de kwantiteit die telt maar de kwaliteit. Huiswerk moet zinvol zijn. Huiswerk ligt in het verlengde van het leerproces dat in de klas is gestart. Het is geschikt om vaardigheden uit de klas toe te passen buiten de schoolse context. Zelfstandig werken en leren bijvoorbeeld.

Nadere informatie

Ontwikkelingsperspectief in regulier basisonderwijs. Suzanne Beek en Linda Sontag ORD 2013

Ontwikkelingsperspectief in regulier basisonderwijs. Suzanne Beek en Linda Sontag ORD 2013 Ontwikkelingsperspectief in regulier basisonderwijs Suzanne Beek en Linda Sontag ORD 2013 Perspectief op de ontwikkeling van kinderen.. als kijken in een glazen bol? Wat is het ontwikkelingsperspectief?

Nadere informatie

Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek 1

Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek 1 9. Taalbeleid en -screening Ronde 4 Tiba Bolle & Inge van Meelis ITTA Contact: Tiba.bolle@itta.uva.nl Inge.vanmeelis@itta.uva.nl Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek

Nadere informatie

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT NAAR VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VERDIEPT, VERRIJKT EN VERBINDT De VU wil graag met u werken aan de versterking van de kwaliteit van het voortgezet

Nadere informatie

Les 1: Waterzuivering

Les 1: Waterzuivering Les 1: Waterzuivering Lesvoorbereiding volgens het model activerende directe instructie 1 Dit formulier is een middel om lesactiviteiten voor te bereiden en uit te voeren. Het is geen doel op zich. Het

Nadere informatie

Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA

Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA Oefening van mbo-er naar succesvolle hbo-student Toelichting Als docent aan de opleiding voor apothekersassistent

Nadere informatie

Workshop Teamcoaching W&T voor basisscholen Woensdag 14 mei 2014. Thomas Aafjes Basisschool Elzenhagen Martijn Weesing Hogeschool ipabo

Workshop Teamcoaching W&T voor basisscholen Woensdag 14 mei 2014. Thomas Aafjes Basisschool Elzenhagen Martijn Weesing Hogeschool ipabo Workshop Teamcoaching W&T voor basisscholen Woensdag 14 mei 2014 Thomas Aafjes Basisschool Elzenhagen Martijn Weesing Hogeschool ipabo Doelen Teamcoaching W&T Wat zijn de mogelijkheden? Wat gebeurt er

Nadere informatie

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS INLEIDING De kijkwijzer biedt de mogelijkheid om op gestructureerde wijze te reflecteren op een activiteit met kinderen. Hiermee kun je inzicht

Nadere informatie

Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel

Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel FACTSHEET Cursus Bijlagen Professionaliseringsplan KOLOM Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel Algemeen

Nadere informatie

Ik en mijn vrienden. Mensfiguren. Beeldend Kunst Tekenen Groep 4-6

Ik en mijn vrienden. Mensfiguren. Beeldend Kunst Tekenen Groep 4-6 Beeldend Kunst Tekenen Groep 4-6 Ik en mijn vrienden 2 Mensfiguren Mensfiguren spelen een belangrijke rol in kunst en kunstonderwijs. In deze serie van drie artikelen worden kinderen vertrouwd gemaakt

Nadere informatie

De kunst van het opzetten

De kunst van het opzetten Lesbrief websessie De kunst van het opzetten Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor groep 5, 6, 7 en 8 Inhoud lesbrief 1. Introductieles 2. Uitzending 3. Afronding Inhoud in het kort:

Nadere informatie

Taalontwikkeling bij kleuters

Taalontwikkeling bij kleuters Onderzoek naar leerkrachtvaardigheden tijdens de onderzoeksactiviteit zinken en drijven door kleuters met een taalachterstand Aanleiding ervaringen in de nascholing ervaringen met studenten afstudeerprojecten

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio. Strategisch Beleidsplan 2012-2014

Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio. Strategisch Beleidsplan 2012-2014 Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio Strategisch Beleidsplan 2012-2014 De school is er voor ons allemaal. Wat hebben wij nodig om straks te kunnen leven en werken? Daar gaan wij met elkaar vorm en inhoud

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen.

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen. in NDERWIJS Creativiteit en Creatief Denken Creativiteit is een unieke eigenschap van de mens. Kijk om je heen, alles wat verzonnen en gemaakt is, vindt zijn oorsprong in het menselijk brein. Dat geldt

Nadere informatie

Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo

Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo Jonge kinderen denken graag na over de wereld. Dat uit zich al heel vroeg in bijvoorbeeld de vragen die ze stellen: waarom,

Nadere informatie

De leerkracht en het talentvolle kind. Symposium Passend onderwijs en Hoogbegaafdheid 20 november 2013

De leerkracht en het talentvolle kind. Symposium Passend onderwijs en Hoogbegaafdheid 20 november 2013 De leerkracht en het talentvolle kind. Symposium Passend onderwijs en Hoogbegaafdheid 20 november 2013 Welk kind mag bij u in de klas? Kind 1 Kind 2 Typering van een hoogbegaafde 1 Snelle slimme denker,

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Strategisch beleid 2015-2019 Het proces

Strategisch beleid 2015-2019 Het proces Strategisch beleid 2015-2019 Het proces Beleidsjaar 14-15 we maken de balans op Missie en kernwaarden/uitgangspunten Dit zijn wij, hier staan we voor Nadere analyse Wat gaat goed, wat pakken we aan Wat

Nadere informatie

DaVinci: Wereldverkenning

DaVinci: Wereldverkenning DaVinci: Wereldverkenning samen met ouders Alles heeft te maken met al het andere, Leonardo Da Vinci Ik verwonder me over Ik verwonder me over Ik verwonder me over DaVinci Ieder kind is uniek en het is

Nadere informatie

Het Noordelijk Onderwijs Peil wordt mogelijk gemaakt door:

Het Noordelijk Onderwijs Peil wordt mogelijk gemaakt door: Frank Smid Welkom Het Noordelijk Onderwijs Peil wordt mogelijk gemaakt door: Aanwezig namens het Organisatiecomité: Namens RBO : Tineke Arends Namens Afier Namens Stenden Namens Rietplas Namens OSGMetrium

Nadere informatie

Beleving, verbeelding en verwondering als basis voor talentontwikkeling staan hierbij centraal.

Beleving, verbeelding en verwondering als basis voor talentontwikkeling staan hierbij centraal. Inleiding Het project Kunstructeur is bedoeld om leerlingen van de basisschool en onderbouw voortgezet onderwijs, kennis te laten maken met kunst en techniek binnen het onderwijs. Beleving, verbeelding

Nadere informatie

Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht

Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht Evi Geeroms en David Evenepoel Koninklijk Atheneum Etterbeek Wie zijn wij? Leerkrachten Koninklijk Atheneum Etterbeek (Brussel) Nederlandstalige

Nadere informatie