Kaarsvlam vergelijken met de vlam van een wiek

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kaarsvlam vergelijken met de vlam van een wiek"

Transcriptie

1 Kaarsvlam vergelijken met de vlam van een wiek a. Onderzoeksvraag: Wat zorgt voor de grootste vlam? b. Hypothese: - De kaars - De wiek a. Te kennen begrippen: - Wiek b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Kaars - Wiek - Lucifers - / 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: We steken de kaars en de wiek aan en kijken naar de vlam. b. Waarneming + foto s: De vlam van de kaars is groter dan de vlam van de wiek. a. Besluit proef: De wiek alleen zorgt niet voor de mooie vlam van een kaars. b. Koppeling aan leerplan: Exotherme reacties: verbrandingsreacties. De verbranding van de was: 2 C 18 H O 2 -> 36 CO H 2 O - Zorg ervoor dat de wiek en de wiek van de kaars even groot zijn. - Probeer een grotere wiek.

2 Was verbranden zonder wiek a. Onderzoeksvraag: Kunnen we was laten branden zonder de wiek? b. Hypothese: - Ja - Nee a. Te kennen begrippen: - Aggregatietoestand b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Was van een kaars - Lucifers of bunsenbrander - / 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: We proberen de was aan te steken. b. Waarneming + foto s: De was smelt, maar brandt niet. a. Besluit proef: De was brandt niet in vaste toestand. b. Koppeling aan leerplan: Exotherme reacties: verbrandingsreacties. De verbranding van de was: 2 C 18 H O 2 -> 36 CO H 2 O De aggregatietoestand van het was verandert. - Het beste is om een schaaltje of iets anders onder de was te zetten terwijl je het probeert aan te steken.

3 Was verdampen en gassen ontsteken a. Onderzoeksvraag: Hoe kunnen we was toch laten branden? b. Hypothese: - De was verdampen en de gassen aansteken. - Dit lukt niet. - De was eerst in de diepvries leggen. a. Te kennen begrippen: - Bunsenbrander b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Was van een kaars - Bunsenbrander - Proefbuis - Tang -Lucifers - / 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: We doen een stuk was in een proefbuis en gaan voorzichtig met deze door de vlam van de bunsenbrander. De gassen die vrijkomen proberen we aan te steken. b. Waarneming + foto s: De was verdampt en de gassen branden bij het aansteken hiervan. a. Besluit proef: De was brandt niet in vaste toestand, maar wel in gastoestand. b. Koppeling aan leerplan: Exotherme reacties: verbrandingsreacties. De verbranding van de was: 2 C 18 H O 2 -> 36 CO H 2 O De aggregatietoestand van het was verandert. - Zorg voor een zo groot mogelijk stuk was of een kleinere proefbuis zodat de gassen makkelijker aan de bovenkant van de proefbuis komen.

4 De functie van de wiek a. Onderzoeksvraag: Wat is de functie van de wiek? b. Hypothese: - Niks. - Het verbranden van de vrijkomende gassen. a. Te kennen begrippen: / b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Wiek - Lucifers - lampolie - Tang - / 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: We houden de wiek met de onderkant ondergedompeld in de lampolie en steken de wiek aan. b. Waarneming + foto s: De wiek absorbeert de lampolie en verbrandt deze bij het aansteken van de wiek waardoor de wiek brandt als een gewone kaars. a. Besluit proef: De wiek verbrandt de vrijgekomen gassen. b. Koppeling aan leerplan: Exotherme reacties: verbrandingsreacties. De verbranding van de lampolie: 2 C 12 H O 2 -> 24 CO H 2 O - Het resultaat van de proef is duidelijker met een grotere wiek.

5 Krijt als wiek a. Onderzoeksvraag: Kunnen we krijt ook als wiek gebruiken? b. Hypothese: - Nee - Ja a. Te kennen begrippen: / b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Krijt - Lucifers - lampolie - Tang - / 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: We houden het krijt met de onderkant ondergedompeld in de lampolie en steken het krijt aan. b. Waarneming + foto s: Het krijt absorbeert de lampolie en verbrandt deze bij het aansteken van het krijt waardoor het krijt brandt als een gewone kaars. a. Besluit proef: Het krijt verbrandt de vrijgekomen gassen. b. Koppeling aan leerplan: Exotherme reacties: verbrandingsreacties. De verbranding van de lampolie: 2 C 12 H O 2 -> 24 CO H 2 O - Deze proef lukt alleen met stofvrij krijt.

6 Springende vlam a. Onderzoeksvraag: Hoe kunnen we een vlam laten springen? b. Hypothese: - We springen op en neer met een brandende lucifer. - We kunnen dat niet. - We blazen een kaars uit en houden een brandende lucifer erboven. a. Te kennen begrippen: / b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Kaars - Lucifers - / 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: We blazen een brandende kaars uit en houden een brandende lucifer boven de witte rook die nog van de kaars komen. b. Waarneming + foto s: De vlam van de lucifer springt over op de wiek van de pas uitgeblazen kaars. a. Besluit proef: We kunnen een vlam laten springen van een brandende lucifer naar een net uitgeblazen kaars doordat de gassen die nog ontsnappen brandbaar zijn. b. Koppeling aan leerplan: Exotherme reacties: verbrandingsreacties. De verbranding van de was: 2 C 18 H O 2 -> 36 CO H 2 O - Deze proef lukt alleen als de kaars net uitgeblazen is. - Deze proef lukt beter met een grotere kaars.

7 Wasdampen zichtbaar maken met een koperdraadnet a. Onderzoeksvraag: Hoe moeten we het koperdraad houden om deze wasdampen te zien? b. Hypothese: - We houden het koperdraadnet net boven de wiek in de vlam. - We houden het koperdraadnet boven de kaars. - We houden het koperdraadnet in het puntje van de vlam. a. Te kennen begrippen: / b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Kaars - Lucifers - Koperdraadnet (-een tang) - / 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: We houden het koperdraadnet in het puntje van de vlam en net boven de wiek in de vlam. b. Waarneming + foto s: De rook die door het net komt als we het in het puntje van de vlam houden is zwart. De rook die door het net komt als we het boven de wiek in de vlam houden is wit. a. Besluit proef: We kunnen de wasdampen van de roetdampen onderschijden door een koperdraadnet net boven de wiek in de vlam te houden. b. Koppeling aan leerplan: Exotherme reacties: verbrandingsreacties. De verbranding van de was: 2 C 18 H O 2 -> 36 CO H 2 O Scheidingstechnieken: de roetrook en wasrook scheiden. - Deze proef lukt beter met een grotere kaars. - Het koperdraadnet goed afschuren alvorens in de vlam te houden.

8 Regen van vuur a. Onderzoeksvraag: Kunnen we met houtskoolsnipper regen van vuur maken? b. Hypothese: - Ja - Nee a. Te kennen begrippen: - Roet b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Bunsenbrander - houtskoolsnippers - / 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: We vermalen houtskoolsnippers. We houden een brandende bunsenbrander schuin en strooien de vermalen houtskoolsnippers door de vlam. b. Waarneming + foto s: De houtskool verbrandt. a. Besluit proef: We kunnen regen van vuur maken door houtskoolsnippers te verbranden in een vlam. b. Koppeling aan leerplan: Exotherme reacties: verbrandingsreacties. De verbranding van houtskool: 2 C 7 H 4 O + 15 O 2 -> 4 H 2 O + 14 CO 2 - Het is belangrijk dat je geen houtskoolsnippers morst in de bunsenbrander zelf. Hoe kunnen we de kaarsvlam doven? a. Onderzoeksvraag: Kunnen we de kaarsvlam doven met een koper draadnet? b. Hypothese: We kunnen de vlam doven met een koper draadnet.

9 a. Te kennen begrippen: b. Materiaal + stoffen (bereidingen): een kaars, een aansteker en een draadnet. 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: - steek de kaars aan - houdt het draadnet op de vlam en wacht tot deze dooft. b. Waarneming + foto s: De kaars dooft na enkele seconden. => => => a. Besluit proef: Koper is een goede warmtegeleider. Hierdoor wordt de warmte van de vlam afgeleid alsook de ontstekingstemperatuur van de paraffine. De vlam wordt dus gedoofd.

10 Wanneer je een van de 3 delen van de branddriehoek wegneemt gaat de vlam doven. In dit geval verminderen we de ontbrandingstemperatuur. 2 C 18 H O 2 36 CO H 2 O b. Koppeling aan leerplan: Energie => verschillende energievormen => warmte 5. Didactische aanpak: a. Organisatie in labo Voorzie voldoende ruimte. Plaats geen brandbare stoffen in de buurt van de kaars. b. Veiligheid leerlingen Draag een labo bril en bindt lange haren samen. c. Demonstratie Hoe kunnen we de kaarsvlam doven? a. Onderzoeksvraag: Kunnen we de kaarsvlam doven met een spiraalvormig koperdraad? b. Hypothese: We kunnen de vlam doven met een spiraalvormig koperdraad. a. Te kennen begrippen: b. Materiaal + stoffen (bereidingen): een kaars, een aansteker en een spiraalvormig stukje koperdraad

11 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: - steek de kaars aan - houdt het koperdraad zo dat deze rond de vlam zit en wacht tot deze dooft. b. Waarneming + foto s: De kaars dooft na enkele seconden. => => => a. Besluit proef: Koper is een goede warmtegeleider. Hierdoor wordt de warmte van de vlam afgeleid alsook de ontstekingstemperatuur van de paraffine. De vlam wordt dus gedoofd. Wanneer je een van de 3 delen van de branddriehoek wegneemt gaat de vlam doven. In dit geval verminderen we de ontbrandingstemperatuur. 2 C 18 H O 2 36 CO H 2 O

12 b. Koppeling aan leerplan: Energie => verschillende energievormen => warmte 5. Didactische aanpak: a. Organisatie in labo Voorzie voldoende ruimte. Plaats geen brandbare stoffen in de buurt van de kaars. b. Veiligheid leerlingen Draag een labo bril en bindt lange haren samen. c. Demonstratie Hoe kunnen we de kaarsvlam doven? a. Onderzoeksvraag: Kunnen we de kaars doven met CO 2? b. Hypothese: We kunnen de kaars doven met CO 2. a. Te kennen begrippen: b. Materiaal + stoffen (bereidingen): water, bruistablet, kaars, aansteker, erlenmeyer, stop met buisje

13 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: neem een erlenmeyer van 50 ml en doe er 25ml water in. Los er dan een bruistablet in op. Sluit de erlenmeyer af met een stop met een glazen buisje in. Op het glazen buisje breng je een darm aan. Met deze darm kan je de kaarsen blussen. b. Waarneming + foto s: Het mengsel van water en het bruistabletje begint de bruisen, er wordt dus CO 2 gevormd. Anneer we de slang bij de kaars houden gaat de kaars doven. a. Besluit proef: Het gevormde CO 2 gaat ervoor zorgen dat de vlam te weinig zuurstof krijgt. De vlam wordt dus gedoofd. Wanneer je een van de 3 delen van de branddriehoek wegneemt gaat de vlam doven. In dit geval verminderen we de ontbrandingstemperatuur.

14 b. Koppeling aan leerplan: Energie => verschillende energievormen => warmte Wanneer het niet goed lukt met een bruistablet en water kan je ook azijn en bakpoeder gebruiken Didactische aanpak: a. Organisatie in labo Voorzie voldoende ruimte. Plaats geen brandbare stoffen in de buurt van de kaars. b. Veiligheid leerlingen Draag een labo bril en bindt lange haren samen. c. Demonstratie Welke temperatuur heeft een kaarsvlam? a. Onderzoeksvraag: Wat geeft de thermometer weer wanneer we deze in de vlam houden? b. Hypothese: De kaarsvlam heeft een temperatuur van meer dan 1000 C. a. Te kennen begrippen: b. Materiaal + stoffen (bereidingen): thermometer, kaars en aanstekers

15 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: - steek de kaars aan - houdt de thermometer in de vlam - lees de temperatuur van de thermometer af a. Besluit proef: 1: vlammantel 2: lichtgevende gele zone 3: donkere zone 4: lichtgevende blauwe zone 5: pit 6: verdampingszone 7: vloeibaar kaarsvet 8: vast kaarsvet 1. Aan de buitenzijde bevindt zich een 'onzichtbare' vlammantel. In werkelijkheid is de vlammantel niet onzichtbaar, maar de kleur van deze zone van de vlam heeft een geringe lichtsterkte ten opzichte van de intense gele kleur. In de vlammantel vindt door de overvloed aan zuurstof volledige verbranding plaats tot koolstofdioxide en waterdamp. In deze zone is de temperatuur het hoogst: ca 1400 C. 2. De gele lichtgevende zone bevindt zich boven de donkere zone (3). In deze zone vindt het grootste gedeelte van de ontleding van de gassen plaats. Hierbij ontstaat tevens vrije koolstof. De gloeiende koolstofdeeltjes geven de vlam haar typische gele kleur. Bij plotseling afkoelen op een voorwerp zouden ze zich groeperen en als roet afscheiden. In de gele lichtgevende zone is de temperatuur van de vlam ongeveer 1200 C. De kaars dankt haar toepassing als lichtbron aan de onvolledige verbranding van het kaarsvet in deze zone. 3. In de donkere zone in het midden van de vlam boven de pit bevinden zich de kraakgassen (koolwaterstoffen), koolstofdioxide, koolstofmonoxide, een beetje zuurstof en vrij veel stikstof, die in de zone hieronder ontstaan. Deze donkere kern van de vlam heeft de laagste temperatuur omdat hier de gasvorming al wel, maar de ontbranding nog niet plaatsvindt. Hier is het C, de temperatuur is gedaald tijdens het ontstaan van de gassen. 4. De lichtgevend blauwe zone bevindt zich aan de basis van de vlam, onder de gekromde pit en reikt omhoog tot even boven de pit. In deze zone is de meeste zuurstof beschikbaar voor verbranding. Hier vindt de pyrolyse (het kraakproces) én een gedeelte van de (volledige) verbranding plaats. De temperatuur in deze zone bedraagt C.

16 b. Koppeling aan leerplan: Energie => verschillende energievormen => warmte 5. Didactische aanpak: a. Organisatie in labo Voorzie voldoende ruimte. Plaats geen brandbare stoffen in de buurt van de kaars. b. Veiligheid leerlingen Draag een labo bril en bindt lange haren samen. c. Demonstratie Welke temperatuur heeft een kaarsvlam? a. Onderzoeksvraag: Kunnen we een blad papier in de vlam houden zonder dat deze gaat branden? b. Hypothese: We kunnen een blad papier in de vlam houden zonder dat deze vuur vat. a. Te kennen begrippen: b. Materiaal + stoffen (bereidingen): een kaars, een aansteker een blad papier 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: - steek de kaars aan - breng het blad papier voor een heel korte periode tegen de vlam

17 b. Waarneming + foto s: er ontstaat een zwarte ring op het blad papier. a. Besluit proef: De temperatuur van de kaarsvlam zorgt ervoor dat er een zwarte ring op het papier wordt gevormd. Wanneer we het papier in het puntje van de vlam houden kleurt deze bruin. Dit omdat het puntje van de vlam veel heter wordt dan het onderste gedeelte. b. Koppeling aan leerplan: Energie => verschillende energievormen => warmte 5. Didactische aanpak: a. Organisatie in labo Voorzie voldoende ruimte. Plaats geen brandbare stoffen in de buurt van de kaars. b. Veiligheid leerlingen Draag een labo bril en bindt lange haren samen. c. Demonstratie

18 Zelf brandende kaars a. Onderzoeksvraag: Kunnen we een kaars aansteken zonder een aansteker of lucifers? b. Hypothese: We kunnen een kaars aansteken zonder een aansteker of lucifers. a. Te kennen begrippen: b. Materiaal + stoffen (bereidingen): een kaars, KClO3, geconcentreerd H2SO4, suiker 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: - Meng een kleine hoeveelheid KClO 3 met een gelijke hoeveelheid suiker. - Maak bovenaan de kaars een opening, vlak naast de kaarsenwiek. - Breng het mengsel in de opening. - Breng nu met een lange staaf waaraan een druppel geconcentreerd zwavelzuur hangt, contact met het mengsel.

19 b. Waarneming + foto s: Wanneer we het mengsel in de kaars gieten gebeurt er niets. Wanneer we een druppel zwavelzuur aan het mengsel toevoegen ontstaat er een hevige vlam. De kaars brandt a. Besluit proef: Het zwavelzuur onttrekt water aan de suiker. Dit is een erg exotherm proces. De hitte is voldoende om de verbrandingsreactie van suiker met kaliumchloraat - een sterke oxidator - in gang te zetten:

20 C 12 H 22 O KClO 3 8 KCl + 12 CO H 2 O b. Koppeling aan leerplan: Reactiesoorten => redoxreacties c. Bronnen (ook link naar filmfragmenten): Didactische aanpak: a. Organisatie in labo Voorzie voldoende ruimte. Plaats geen brandbare stoffen in de buurt van de kaars. b. Veiligheid leerlingen Draag een labo bril en bindt lange haren samen. Wanneer je met geconcentreerd zwavelzuur werkt draag je handschoenen. c. Demonstratie Het luchtvolume en de verbranding van een kaars. a. Onderzoeksvraag: Heeft het luchtvolume een invloed op een brandende kaars? b. Hypothese: Ja, hoe meer lucht hoe groter de vlam, hoe langer deze brand, Nee, er is geen verschil. a. Te kennen begrippen of het te bekomen begrip: Verbrandingsreactie. O 2 + energie + te verbranden stof -> H 2 O + verbrandingsproduct b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - theelichtjes, 3x - 3 maatbekers van verschillende volumes - lucifers /

21 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: Neem 3 kaarsjes en steek deze aan. Plaats vervolgens de maatbekers omgekeerd over de kaarsjes. b. Waarneming + foto s: Hoe kleiner de maatbeker, hoe sneller de kaars vanzelf dooft. Na een paar seconde zijn alle 3 de kaarsen uit. a. Besluit proef: Het luchtvolume heeft een invloed op de verbrandingstijd van de kaars. Hoe groter het luchtvolume, hoe langer de verbrandingstijd duurt. In de lucht is zuurstof aanwezig dus hoe meer lucht, hoe meer zuurstof en hoe langer de kaars brandt. Reactie verbranding van kaarsen: C 25 H O 2 25 CO H 2 O

22 b. Koppeling aan leerplan: 5. Leerplandoelstellingen Organismen functioneren door energie en stoffen om te zetten en te transporteren Structuur veranderingen van stoffen Moleculen veranderen van samenstelling. B27: Zintuiglijk waarneembare stofomzettingen met concrete voorbeelden illustreren. Wenken Enkele van volgende concrete voorbeelden kunnen aan bod komen: verbranden van een kaars, hout, benzine, suiker (energieomzetting) / Het verbrandingsproduct waterdamp aantonen. a. Onderzoeksvraag: Welk verbrandingsproduct wordt er gevormd? b. Hypothese: Rook, niets, warmte, a. Te kennen begrippen of het te bekomen begrip: Verbrandingsreactie. O 2 + energie + te verbranden stof -> H 2 O + verbrandingsproduct b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - theelichtje - grote petrischaal (- eventueel kobaltchloride papiertje) /

23 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: Neem een theelichtje en steek deze aan. Hou hierboven de petrischaal. b. Waarneming + foto s: In de perischaal ontstaat waterdamp. ( Toon dit eventueel aan met een kobaltchloridepapiertje) a. Besluit proef: Waterdamp is een verbrandingsproduct dat gevormd wordt. Reactie verbranding van kaarsen: C 25 H O 2 25 CO H 2 O b. Koppeling aan leerplan: 5. Leerplandoelstellingen Organismen functioneren door energie en stoffen om te zetten en te transporteren Structuur veranderingen van stoffen Moleculen veranderen van samenstelling. B27: Zintuiglijk waarneembare stofomzettingen met concrete voorbeelden illustreren. Wenken Enkele van volgende concrete voorbeelden kunnen aan bod komen: verbranden van een kaars, hout, benzine, suiker (energieomzetting) Hou de petrischaal eventueel met een handdoek vast, het duurt even vooral eer er waterdamp gevormd wordt. De petrischaal wordt hierdoor warm.

24 Het verbrandingsproduct koolstofdioxide aantonen. a. Onderzoeksvraag: Welk verbrandingsproduct produceert een verbranding, naast waterdamp? b. Hypothese: Rook, warmte, a. Te kennen begrippen of het te bekomen begrip: Verbrandingsreactie. O 2 + energie + te verbranden stof -> H 2 O + verbrandingsproduct b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Waterpomp - Wasfles -Rubberen buis - Trechter -Statief -Helderkalkwater -Theelichtje /

25 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: Maak een statief, hang hierin de rubberen buis die bevestigd is aan een trechter. Onder de trechter plaatsen we het theelichtje. Het andere uiteinde van de rubberen buis verbinden we met 1 kant van de was fles, waarvan het buisje naar beneden loopt. Het andere buisje van de wasfles bevestigen we aan de rubberen buis van de waterpomp. De waterpomp plaatsen we op de kraan. De wasfles vullen we met helder kalkwater. De bereiding van kalkwater: 1. vul een voorraadfles van 5 liter met leidingwater en voeg ongeveer 5 eetlepels Ca(OH) 2 toe. Sluit de fles en schud. 2 Laat gedurende 24 uur het witte poeder in de gesloten fles bezinken. 3. Giet voorzichtig de bovenstaande, heldere vloeistof over in de gebruiksfles kalkwater (0,5 of 1 liter). Eventueel filtreren. Deze fles moet goed gesloten blijven. 4. Vul de voorraadfles opnieuw aan met water en sluit ze zoals de gebruiksfles. b. Waarneming + foto s: We zien dat na een 10 min het heldere kalkwater troebel wordt.

26 a. Besluit proef: Helder kalkwater dat troebel wordt is een indicator voor koolstofdioxide. Het klakwater wordt troebel dus koolstofdioxide is een verbrandingsproduct dat gevormd wordt. Reactie verbranding van kaarsen: C 25 H O 2 25 CO H 2 O b. Koppeling aan leerplan: 5. Leerplandoelstellingen Organismen functioneren door energie en stoffen om te zetten en te transporteren Structuur veranderingen van stoffen Moleculen veranderen van samenstelling. B27: Zintuiglijk waarneembare stofomzettingen met concrete voorbeelden illustreren. Wenken Enkele van volgende concrete voorbeelden kunnen aan bod komen: verbranden van een kaars, hout, benzine, suiker (energieomzetting) /

27 Het verbrandingsproduct koolstof/roet aantonen. Welk verbrandingsproduct produceert een verbranding, naast waterdamp en koolstofdioxide? b. Hypothese: Rook, warmte, a. Te kennen begrippen of het te bekomen begrip: Verbrandingsreactie. O 2 + energie + te verbranden stof -> H 2 O + verbrandingsproduct b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Kaars - Porseleinen kroes -Bunsenbrander /

28 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: Neem een kaars en steek deze aan. Hou dicht tegen de vlam de porseleinen kroes. b. Waarneming + foto s: We zien dat er een zwarte stof gevormd word op de porseleinen kroes waar dat deze dicht tegen de vlam zit. a. Besluit proef: Koolstof of roet is een verbrandingsproduct dat gevormd wordt bij een verbrandingsreactie. Reactie verbranding van kaarsen: C 25 H O 2 25 CO H 2 O C 25 H O 2 25 C + 26 H 2 O b. Koppeling aan leerplan: 5. Leerplandoelstellingen Organismen functioneren door energie en stoffen om te zetten en te transporteren Structuur veranderingen van stoffen Moleculen veranderen van samenstelling. B27: Zintuiglijk waarneembare stofomzettingen met concrete voorbeelden illustreren. Wenken Enkele van volgende concrete voorbeelden kunnen aan bod komen: verbranden van een kaars, hout, benzine, suiker (energieomzetting) /

29 De verbranding van een kaars in lucht en in zuivere zuurstof. a. Onderzoeksvraag: Heeft de hoeveelheid zuurstof in de lucht een invloed op de verbranding? b. Hypothese: Ja, deze brandt heviger, feller, groter, Nee, dit is juist hetzelfde. a. Te kennen begrippen of het te bekomen begrip: Verbrandingsreactie. O 2 + energie + te verbranden stof -> H 2 O + verbrandingsproduct b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Kaars - Weegschaal - Weegschuitje - Spatel - Kaliumjodide poeder - Waterstofperoxide 10% - 2 Spuiten - Proefbuis met 2 uiteinden - Kaliumjodide H-zinnen:

30 H302: Schadelijk bij inslikken. H315: Veroorzaakt huisirritatie. H319: Veroorzaakt ernstige oogirritatie. P-zinnen: P P338: Bij contact met de ogen voorzichtig afspoelen, indien contactlenzen deze verwijderen en blijven spoelen. WGK code: 1 - Waterstofperoxide H-zinnen: H302: Schadelijk bij inslikken. H318: Veroorzaakt ernstig oogletsel. P-zinnen: P280: Draag beschermende kledij, hand-, gezicht- en oogbescherming. P P338: Bij contact met de ogen voorzichtig afspoelen, indien contactlenzen deze verwijderen en blijven spoelen. WGK code: 1 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: Maak een verdunde waterstofperoxide oplossing van 10%. Weeg 0.05G kaliumjodide af en doe deze in de proefbuis. Voeg 10ml waterstofperoxide in de meetspuit die bevestigd is aan de zijkant. Voeg langzaam de waterstofperoxide bij de kaliumjodide. Deze gaat beginnen bruisen en de bovenste meetspuit gaat zich automatisch vullen met zuurstof. De bereiding van 10% waterstofperoxide oplossing We nemen 50ml van 30% oplossing. Deze lengen we aan tot 150ml.

31 b. Waarneming + foto s: Als we de zuurstof in de vlam de kaars spuiten zien we dat deze vlam helderder wordt. a. Besluit proef: Een verbrandingsreactie heeft zuurstof nodig om op te kunnen gaan. Hoe meer zuurstof, hoe heviger de reactie dus hoe helderder de vlam. Het waterstofperoxide ontleedt onder invloed van KI als katalysator: 2H 2 O 2 2 H 2 O + O 2 Reactie verbranding van kaarsen: C 25 H O 2 25 CO H 2 O b. Koppeling aan leerplan: 5. Leerplandoelstellingen Organismen functioneren door energie en stoffen om te zetten en te transporteren Structuur veranderingen van stoffen Moleculen veranderen van samenstelling. B27: Zintuiglijk waarneembare stofomzettingen met concrete voorbeelden illustreren. Wenken Enkele van volgende concrete voorbeelden kunnen aan bod komen: verbranden van een kaars, hout, benzine, suiker (energieomzetting) Doe eventueel het licht uit zodat het resultaat duidelijk waarneembaar is.

32 De verbranding van een kaars in lucht en in uitgeademde lucht. a. Onderzoeksvraag: Brandt een kaars anders in uitgeademde lucht dan in gewone lucht? b. Hypothese: Ja, deze brandt heviger, feller, groter, Nee, dit is juist hetzelfde. a. Te kennen begrippen of het te bekomen begrip: Verbrandingsreactie. O 2 + energie + te verbranden stof -> H 2 O + verbrandingsproduct b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - 2 Theelichtjes - 2 bekerglazen van dezelfde grote /

33 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: Neem 1 van de 2 bekerglazen en adem hierin uit. Plaats deze over een brandende kaars. Plaats het andere bekerglas met de gewone lucht over de andere brandende kaars. b. Waarneming + foto s: De kaars in de beker met uigeademde lucht gaat veel sneller uit dan de kaars in gewone lucht. a. Besluit proef: De lucht die wij inademen bevat zuurstof maar de lucht die wij uitademen bevat bijna geen zuurstof meer maar vooral koolstofdioxide. Hierdoor brandt de kaars in gewone lucht langer. Een verbrandingsreactie heeft dus gewone lucht nodig, die zuurstof bevat om te kunnen branden. Reactie verbranding van kaarsen: C 25 H O 2 25 CO H 2 O b. Koppeling aan leerplan: 5. Leerplandoelstellingen Organismen functioneren door energie en stoffen om te zetten en te transporteren Structuur veranderingen van stoffen Moleculen veranderen van samenstelling. B27: Zintuiglijk waarneembare stofomzettingen met concrete voorbeelden illustreren. Wenken Enkele van volgende concrete voorbeelden kunnen aan bod komen: verbranden van een kaars, hout, benzine, suiker (energieomzetting)

34 / Verbranding van kaarsenvet dampen. a. Onderzoeksvraag: Kunnen de dampen van kaarsenvet branden? b. Hypothese: ja/ nee. a. Te kennen begrippen of te bekomen begrip: Verbrandingsreactie. O 2 + energie + te verbranden stof -> H 2 O + verbrandingsproduct b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Bunsenbrander - Kleine proefbuizen - Bleekpoeder - Glaswol - Kaarsenvet (verbrokkeld) /

35 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: Doe ongeveer 1 a 2 cm bleekpoeder in de proefbuis. Plaats hierboven een propje glaswol. Plaats op de glaswol het verbrokkelde kaarsenvet en verwarm. Steek met de lucifer de dampen aan. b. Waarneming + foto s: We zien dat de dampen kunnen branden. a. Besluit proef: De kaarsenvet dampen kunnen meebranden. Kaarsvet is de brandstof voor de verbranding. Deze dampen mengen zich met de zuurstof die vrijkomt uit de oxi-reiniger die dient als een zuurstofbron. Voor een verbranding is zuurstof nodig en een brandstof, in dit geval de kaarsenvet dampen. De oxireiniger is nateriumpercarbonaat: 3Na 2 CO 3.2H 2 O 2 waaruit H 2 O 2 kan vrijkomen. C 25 H O 2 25 CO H 2 O b. Koppeling aan leerplan: 5. Leerplandoelstellingen Organismen functioneren door energie en stoffen om te zetten en te transporteren Structuur veranderingen van stoffen Moleculen veranderen van samenstelling. B27: Zintuiglijk waarneembare stofomzettingen met concrete voorbeelden illustreren. Wenken Enkele van volgende concrete voorbeelden kunnen aan bod komen: verbranden van een kaars, hout, benzine, suiker (energieomzetting) /

36 Verbrandingsenthalpie meten van een theelichtje a. Onderzoeksvraag: - Hoe kunnen we de verbrandingsenthalpie meten van een theelichtje? - Wat is de verbrandingsenthalpie van een theelichtje? b. Hypothese: H c = -c * m * T a. Te kennen begrippen: - Enthalpie - Mol - warmtecapaciteit b. Materiaal + stoffen (bereidingen): - Erlenmeyer - statief - thermometer - weegschaal - theelichtje - roerstaafje - water / 3. Uitvoeren en waarnemen a. Werkwijze: We vullen een erlenmeyer met 500g water en bevestigen hem aan een statief. We wegen een theelichtje en zetten het vervolgens onder de erlenmeyer. We meten de temperatuur van het water. Dan steken we het theelichtje aan en houden de temperatuur van het water in het oog. Als de temperatuur exact 5 C gestegen is, halen we theelichtje weg, en we gieten het gesmolten kaarsenvet weg. Nu wegen we

37 het theelichtje opnieuw om het gewichtsverlies ( m) te weten. Nu kunnen we de verbrandingsenthalpie berekenen. H c = -c * m * T b. Waarneming + foto s: a. Besluit proef: Door de warmte die overgedragen wordt op het water kunnen we de verbrandingsenthalpie berekenen. Q = m*c*(t 2 -T 1 ) b. Koppeling aan leerplan: vvkso chemie Dynamiek van chemische reacties 48 De verschillende mogelijkheden van procesverloop kwalitatief beschrijven en in verband brengen met de verandering van enthalpie en van entropie. - dek de erlenmeyer af met isolatiemateriaal om zo weinig mogelijk warmteverlies te hebben. -

38

AAN de slag 1.1 de bunsenbrander

AAN de slag 1.1 de bunsenbrander AAN de slag 1.1 de bunsenbrander ORiËNTEREN De bunsenbrander werd rond 1855 uitgevonden door professor Robert Wilhelm Bunsen (1811-1899) uit Heidelberg. De uitvinding diende vooral om een stabiele warmtebron

Nadere informatie

Wa W rm r t m e Inlage

Wa W rm r t m e Inlage Inlage Proef 1 nattigheid - 1 Erlenmeyer (nr. 10) - 1 Rubberen stop (nr. 18) - Heet water Doe wat heet water in de erlenmeyer. Doe de stop erop en kijk wat er gebeurt. Kun je dit beschrijven? Proef 2 Frisse

Nadere informatie

Experimenten reehorstconferentie

Experimenten reehorstconferentie Experimenten reehorstconferentie 1. Velletje A4 (naar beneden later dwarrelen) 2. Touw/snoer in de war, of juist rechtuit. 3. Kroezentang, amandelen 4. Lachgas met Mg-lint. Reactie: Mg + N 2 O MgO + N

Nadere informatie

Wat is CO2? (koolstofdioxide) een gas is dat in de lucht zit, net als zuurstof. ervaren of je CO 2

Wat is CO2? (koolstofdioxide) een gas is dat in de lucht zit, net als zuurstof. ervaren of je CO 2 Klimaatverandering 7 en 8 2 Wat is CO2? Proefjes Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: weten dat (koolstofdioxide) een gas is dat in de lucht zit, net als zuurstof ervaren of je kan zien, ruiken en

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3. OVER VUUR

HOOFDSTUK 3. OVER VUUR 3.1 DE PROEVEN MET VUUR HOOFDSTUK 3. OVER VUUR 1. Voor deze proef heb je een waxinelichtje en een petrischaaltje (rond glazen schaaltje) nodig. Zet het waxinelichtje in het petrischaaltje. Steek deze aan.

Nadere informatie

T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen

T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen 2008 Voorbeeld toets dinsdag 29 februari 60 minuten NASK 2, 2(3) VMBO-TGK, DEEL B. H5: VERBRANDEN EN ONTLEDEN 3(4) VMBO-TGK,

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Hoofdstuk 1 Inleiding

Docentenhandleiding. Hoofdstuk 1 Inleiding Docentenhandleiding Over de inhoud Het boekje bij voorkeur als boekje laten afdrukken op A3 papier. De meeste repro afdelingen op school beschikken over geavanceerde apparatuur waar dit een koud kunstje

Nadere informatie

Scheikundige begrippen

Scheikundige begrippen Scheikundige begrippen Door: Ruby Vreedenburgh, Jesse Bosman, Colana van Klink en Fleur Jansen Scheikunde begrippen 1 Chemische reactie Ruby Vreedenburgh Overal om ons heen vinden er chemische reacties

Nadere informatie

Het deeltjesmodel. Deeltjes en hun eigenschappen. Context 3 Zinken zweven drijven. Naam: Klas: Datum:

Het deeltjesmodel. Deeltjes en hun eigenschappen. Context 3 Zinken zweven drijven. Naam: Klas: Datum: Naam: Klas: Datum: Het deeltjesmodel Deeltjes en hun eigenschappen Als je een stukje ijzer, goud of eender welk stof tientallen keren kon vergroten, dan zou je ontdekken dat alle stoffen gemaakt zijn van

Nadere informatie

3.1. 1. In een reactieschema staan de beginstoffen en de reactieproducten van een chemische reactie.

3.1. 1. In een reactieschema staan de beginstoffen en de reactieproducten van een chemische reactie. 3.1 1. In een reactieschema staan de beginstoffen en de reactieproducten van een chemische reactie. 2. De pijl in een reactieschema (bijvoorbeeld: A + B C) betekent: - A en B reageren tot C of - Er vindt

Nadere informatie

Een stof heeft altijd stofeigenschappen. Door hier gebruik van te maken, kun je stoffen makkelijk scheiden.

Een stof heeft altijd stofeigenschappen. Door hier gebruik van te maken, kun je stoffen makkelijk scheiden. Stoffen scheiden Schrijf bij elke proef steeds je waarnemingen in je schrift. Bij het doen van experimenten is het belangrijk dat je goed opschrijft wat je hebt gedaan, zodat andere mensen jouw experiment

Nadere informatie

Brand en explosiegevaar

Brand en explosiegevaar Brand en explosiegevaar Door brand en explosie tijdens werkzaamheden vallen er jaarlijks tientallen doden en gewonden. Dus moet je brand en explosies zien te voorkomen. Mede doordat deze zeer onvoorspelbaar

Nadere informatie

CHEMIE. Weet wat je drinkt als je nog rijden moet!!! Een practicum over alcohol. Prof. dr. Wanda Guedens Lic. Monique Reynders

CHEMIE. Weet wat je drinkt als je nog rijden moet!!! Een practicum over alcohol. Prof. dr. Wanda Guedens Lic. Monique Reynders CHEMIE Weet wat je drinkt als je nog rijden moet!!! Een practicum over alcohol 2007 Universiteit Hasselt Introductie Weet wat je drinkt als je nog rijden moet! 1 In de chemie is een alcohol een koolstofverbinding

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. ijzeroxide 1 III 1

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. ijzeroxide 1 III 1 Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Hematiet 1 maximumscore 2 ijzer(iii)oxide ijzeroxide 1 III 1 2 B 3 maximumscore 1 (ijzer/het) geleidt stroom (ijzer/het

Nadere informatie

-5- Noem de blusmethoden voor een klasse A-brand. -5- Omschrijf de brandklassen. -5- Noem de blusmethoden voor een klasse B-brand.

-5- Noem de blusmethoden voor een klasse A-brand. -5- Omschrijf de brandklassen. -5- Noem de blusmethoden voor een klasse B-brand. -5- Met welk bord wordt een explosiegevaarlijke gebied aangegeven? -5- Noem de blusmethoden voor een klasse A-brand. -5- Noem de blusmethoden voor een klasse B-brand. -5- Noem de blusmethoden voor een

Nadere informatie

Rekenen aan reacties (de mol)

Rekenen aan reacties (de mol) Rekenen aan reacties (de mol) 1. Reactievergelijkingen oefenen: Scheikunde Deze opgaven zijn bedoeld voor diegenen die moeite hebben met rekenen aan reacties 1. Reactievergelijkingen http://www.nassau-sg.nl/scheikunde/tutorials/deeltjes/deeltjes.html

Nadere informatie

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Fossiele brandstof Koolwaterstof Onvolledige verbranding Broeikaseffect Brandstof ontstaan door het afsterven van levende organismen,

Nadere informatie

Chemische reacties. 1 Hoeveel verschillende stoffen zijn er denk je? Zijn het er rond de tien, rond de duizend of zelfs meer? ...

Chemische reacties. 1 Hoeveel verschillende stoffen zijn er denk je? Zijn het er rond de tien, rond de duizend of zelfs meer? ... Hiernaast is de lancering van de eerste spaceshuttle te zien (in 1981). Bij de lancering krijgt de raketmotor van de spaceshuttle zijn brandstof uit de enorme tank waarop de spaceshuttle is gemonteerd.

Nadere informatie

Prof. dr. Wanda Guedens Mevr. Monique Reynders

Prof. dr. Wanda Guedens Mevr. Monique Reynders 2 Inhoud 1. Protocol ph-meting van bier... 3 2. Protocol bepaling alcoholgehalte in bier... 4 Gefractioneerde destillatie versus gewone destillatie... 4 Uitvoering gefractioneerde destillatie... 4 VERSLAG

Nadere informatie

design by Enthoven PERSMAP

design by Enthoven PERSMAP EASY,COSY,CLEAN & GREEN PERSMAP 925 F 925 W 925 FW 1350 F 1350 W 1350 FW 2350 FW Branderunit showroom openingsuren Leopoldlaan 93 300 Knokke-Heist Sten Van Slycke +32(0)476 54 00 72 DO, VRIJ en ZO telkens

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing van de testkits in de chemische wateranalysekoffer

Gebruiksaanwijzing van de testkits in de chemische wateranalysekoffer Gebruiksaanwijzing van de testkits in de chemische wateranalysekoffer Meting zuurstofgehalte (mg/l O ² ) 1. Spoel de BOD-fles uit met het te onderzoeken water. 2. Laat de BOD-fles voorzichtig vol lopen

Nadere informatie

Hoeveel deeltjes zijn aanwezig in één mol? Wat is de concentratie van een oplossing? molaire concentratie.

Hoeveel deeltjes zijn aanwezig in één mol? Wat is de concentratie van een oplossing? molaire concentratie. Zowel in het vat, de fles als het glas zit dezelfde soort whisky. Is er een verschil in percentage alcohol? Hoeveel deeltjes zijn aanwezig in één mol? Geef de formule die het verband weergeeft tussen de

Nadere informatie

Zuurtegraad ph. Ammonium NH 4

Zuurtegraad ph. Ammonium NH 4 Zuurtegraad ph Ammonium NH 4 + 1. Spoel het flesje met wit deksel met het te onderzoeken water en vul het daarna tot de 5ml-streep. 2. Voeg 3 druppels reagens 1 toe en schud. 3. Voeg 3 druppels reagens

Nadere informatie

1) Stoffen, moleculen en atomen

1) Stoffen, moleculen en atomen Herhaling leerstof klas 3 1) Stoffen, moleculen en atomen Scheikundigen houden zich bezig met stoffen. Betekenissen van stof zijn onder andere: - Het materiaal waar kleding van gemaakt is; - Fijne vuildeeltjes;

Nadere informatie

Leerlingeninstructie: Zuren en basen in de keuken

Leerlingeninstructie: Zuren en basen in de keuken Leerlingeninstructie: Zuren en basen in de keuken Introductie Wat eet je? Wat drink je? Welke producten gebruik je tijdens je verzorging? Welke producten worden er bij jou thuis gebruikt om schoon te maken?

Nadere informatie

NASK1 SAMENVATTING VERBRANDEN EN VERWARMEN

NASK1 SAMENVATTING VERBRANDEN EN VERWARMEN NASK1 SAMENVATTING VERBRANDEN EN VERWARMEN Een verbranding is de reactie tussen zuurstof en een andere stof, waarbij vuurverschijnselen waarneembaar zijn. Bij een verbrandingsreactie komt warmte vrij.

Nadere informatie

Is de pinda een energiebron? Zo ja, hoeveel energie bevat de pinda dan?

Is de pinda een energiebron? Zo ja, hoeveel energie bevat de pinda dan? Is de pinda een energiebron? Zo ja, hoeveel energie bevat de pinda dan? Uit bijna alle dieetvoorschriften blijkt: 'Van pinda's eten wordt je snel dik. Je wordt er snel dik van, omdat ze veel calorieën

Nadere informatie

Samenvattingen. Samenvatting Thema 1: Stofwisseling. Basisstof 1. Organische stoffen:

Samenvattingen. Samenvatting Thema 1: Stofwisseling. Basisstof 1. Organische stoffen: Samenvatting Thema 1: Stofwisseling Basisstof 1 Organische stoffen: - Komen af van organismen of zitten in producten van organismen - Bevatten veel energie (verbranding) - Voorbeelden: koolhydraten, vetten,

Nadere informatie

Colofon. Titel: Xact Groen Scheikunde deel 2 ISBN: 978 90 3721 056 9 NUR: 124 Trefwoord: mbo, groen, scheikunde

Colofon. Titel: Xact Groen Scheikunde deel 2 ISBN: 978 90 3721 056 9 NUR: 124 Trefwoord: mbo, groen, scheikunde Colofon Titel: Xact Groen Scheikunde deel 2 ISBN: 978 90 3721 056 9 NUR: 124 Trefwoord: mbo, groen, scheikunde Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: E. Benthem, H. Vermaat Redactie: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

3.0 Stof 2 www.natuurkundecompact.nl

3.0 Stof 2 www.natuurkundecompact.nl 3.0 Stof 2 www.natuurkundecompact.nl 3.1 a Water doen koken b Paraffine doen stollen 3.3 Kristal maken 3.4 a Uitzetten en krimpen (demonstratie) b Thermometer ijken 1 3.1 a Water doen koken www.natuurkundecompact.nl

Nadere informatie

> waterdamp < zuurstof Aan ingeademde lucht = stikstof

> waterdamp < zuurstof Aan ingeademde lucht = stikstof Biologie Samenvatting Hoofdstuk 1 1. Wat is verbranding? Brandstof: Stof die verbrandt Energie: Komt vrij tijdens verbranding --> Beweging, Warmte, Licht Verbrandingsproducten: De stoffen die ontstaan

Nadere informatie

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen 1 van 8 Rzinnen & S zinnen Datum: 18032013 Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: Rzinnen R 1 R 2 R 3 R 4 R 5 R 6 R 7 R 8 R 9 R 10 R 11 R 12 R 14 R 15 R 16 R 17

Nadere informatie

Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij.

Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij. Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij. Waxinelichtje en een glas - Een waxinelichtje - Een schoteltje - Een lucifer - Een glas Zet in het midden van de kring een schoteltje neer met

Nadere informatie

11de Vlaams Congres van Leraars Wetenschappen zaterdag 12 november 2005. Jacky Hellemans - Koen Paes

11de Vlaams Congres van Leraars Wetenschappen zaterdag 12 november 2005. Jacky Hellemans - Koen Paes 11de Vlaams Congres van Leraars Wetenschappen zaterdag 12 november 2005 de wet van Jacky Hellemans - Koen Paes Academische Lerarenopleiding Natuurkunde Departement Natuurkunde en Sterrenkunde - K.U.Leuven

Nadere informatie

Ik ga mijn spreekbeurt houden over vuur. Ik heb alvast op het bord geplakt waar ik het over ga hebben:

Ik ga mijn spreekbeurt houden over vuur. Ik heb alvast op het bord geplakt waar ik het over ga hebben: Ik ga mijn spreekbeurt houden over vuur. Ik heb alvast op het bord geplakt waar ik het over ga hebben: Op het bord 1. Blij met vuur 2. Wat is vuur? 3. Vuur maken 4. Lekker warm 5. Verbranden zonder vlammen

Nadere informatie

Explosieveilige elektrische/ventilatie-/verlichtings-/...apparatuur gebruiken. Uitsluitend vonkvrij gereedschap gebruiken

Explosieveilige elektrische/ventilatie-/verlichtings-/...apparatuur gebruiken. Uitsluitend vonkvrij gereedschap gebruiken Betekenis P-zinnen Algemeen P101 P102 P103 Bij het inwinnen van medisch advies, de verpakking of het etiket ter beschikking houden Buiten het bereik van kinderen houden Alvorens te gebruiken, het etiket

Nadere informatie

Opgelet!!! Enkele regels die gerespecteerd dienen te worden voor de ingebruikname:

Opgelet!!! Enkele regels die gerespecteerd dienen te worden voor de ingebruikname: 1 Gebruiksaanwijzing/handleiding bestemd voor Biohaarden van Gardenflame Lees voor ingebruikname de handleiding en veiligheidsvoorschriften aandachtig door. Ingebruikname alleen toegestaan door personen

Nadere informatie

Uitwerkingen. T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen

Uitwerkingen. T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen Uitwerkingen T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen 2008 Voorbeeld toets dinsdag 29 februari 60 minuten NASK 2, 2(3) VMBO-TGK, DEEL B. H5: VERBRANDEN EN ONTLEDEN

Nadere informatie

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen en S-zinnen Inhoud Pag. -zinnen... 2 Gecombineerde -zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen (aanduiding bijzondere gevaren, isk-zinnen) -nummer Gevarenaanduiding 1 2 3 4 5

Nadere informatie

Educatief pakket. Blauw op drie wijzen. Een verrassend experiment rond redoxreacties, indicatoren en ph-berekening

Educatief pakket. Blauw op drie wijzen. Een verrassend experiment rond redoxreacties, indicatoren en ph-berekening Educatief pakket Blauw op drie wijzen Een verrassend experiment rond redoxreacties, indicatoren en ph-berekening 2 Colofon Dit project wordt ondersteund binnen het actieplan Wetenschapscommunicatie, een

Nadere informatie

De kracht van Archimedes

De kracht van Archimedes 1 Studie dag en KVCV De kracht van Archimedes DEEL 1 Korte omschrijving van het lesonderwerp Door een paar originele experimenten, de kracht van Archimedes ontdekken en de gegevens waarnemen die de grootte

Nadere informatie

H(azard)- en P(recautionnary)-zinnen

H(azard)- en P(recautionnary)-zinnen H(azard)- en P(recautionnary)-zinnen Met het invoeren van het GHS vervallen de R(isk)- en S(afety)-zinnen. Daarvoor in de plaats komen de H(azard)- en P(recautionnary)-zinnen. H-zinnen geven informatie

Nadere informatie

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. 3 Ernstig ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

Nadere informatie

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN :

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN : Bijlage IX R 1 : In droge toestand ontplofbaar AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN : R 2 : Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken

Nadere informatie

5 a de gele vlam wappert, is minder heet en geeft roet af b vlak boven de kern c met de gasregelknop d de brander is dan moeilijk aan te steken

5 a de gele vlam wappert, is minder heet en geeft roet af b vlak boven de kern c met de gasregelknop d de brander is dan moeilijk aan te steken 3HV Antwoorden samenvatting onderouw scheikunde 1.6 Scheidingsmethoden 1 a stofnaam voorwerp c voorwerp d stofnaam e voorwerp f stofnaam 2 a goed slecht c goed d slecht e slecht f matig (zuurstof) tot

Nadere informatie

De oorspronkelijke versie van deze opgave is na het correctievoorschrift opgenomen.

De oorspronkelijke versie van deze opgave is na het correctievoorschrift opgenomen. Toelichting bij Voorbeeldopgaven Syllabus Nieuwe Scheikunde HAVO De opgave is een bewerking van de volgende CE-opgave: LPG 2007-2de tijdvak De oorspronkelijke versie van deze opgave is na het correctievoorschrift

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2003-II

Eindexamen scheikunde havo 2003-II 4 Antwoordmodel Superzwaar 1 Een juiste berekening leidt tot de uitkomst 50 (neutronen). opzoeken van het atoomnummer van krypton (36) 1 berekening van het aantal neutronen: 86 verminderd met het atoomnummer

Nadere informatie

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten (R-zinnen)

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten (R-zinnen) Document Milieu-, Natuur- en Energiebeleid Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 Brussel Tel 02 553 03 55 - Fax 02 553 80 06 beleid@lne.vlaanderen.be Onderwerp Status versie datum auteur R-zinnen en S-zinnen

Nadere informatie

Lucht Niet niets 9-11. Auteur: Christian Bertsch. jaar. Benaming van de activiteit:

Lucht Niet niets 9-11. Auteur: Christian Bertsch. jaar. Benaming van de activiteit: 9-11 jaar Benaming van de activiteit: Lucht Niet niets Wetenschappelijke inhoud: Natuurkunde Beoogde concepten: Dichtheid van vaste stoffen en vloeistoffen Beoogde leeftijdsgroep: 9-11 jaar oud Duur van

Nadere informatie

SCHEIKUNDE. Hoofdstuk 9

SCHEIKUNDE. Hoofdstuk 9 SCHEIKUNDE Hoofdstuk 9 Par. 1 Elke chemische reactie heeft een energie-effect. De chemische energie voor én na de reactie is niet gelijk. Als de reactie warmer wordt is de chemische energie omgezet in

Nadere informatie

Bekers vastzuigen met koffiefilter

Bekers vastzuigen met koffiefilter A1 1 Bekers vastzuigen met koffiefilter 2 bekers 1 koffiefilter 1 schaar 1 waxinekaarsje Lucifers Waarom gaat het kaarsje uit? Hoe kan het dat je de onderste beker op kunt tillen zonder deze aan te raken

Nadere informatie

1. RISK & SAFETY ZINNEN

1. RISK & SAFETY ZINNEN 1. RISK & SAFETY ZINNEN Risico en Veiligheidszinnen op etiketten en veiligheidsbladen R-zinnen geven bijzondere gevaren (Risks) aan. S-zinnen geven veiligheidsaanbevelingen (Safety) aan. De zinnen zijn

Nadere informatie

SE voorbeeldtoets 5HAVO antwoordmodel

SE voorbeeldtoets 5HAVO antwoordmodel SE voorbeeldtoets 5AV antwoordmodel Stikstof Zwaar stikstofgas bestaat uit stikstofmoleculen waarin uitsluitend stikstofatomen voorkomen met massagetal 15. 2p 1 oeveel protonen en hoeveel neutronen bevat

Nadere informatie

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster Vragen en opdrachten bij de poster Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster 3 vwo Probleem: Zuur gas T1 Waterstofsulfide ontstaat bij de afbraak van zwavelhoudende organische stoffen.

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek doen Kerndoel(en): 28 Leerdoel(en): - Onderzoek doen aan de hand van onderzoeksvragen - Uitkomsten van onderzoek presenteren.

Onderwerp: Onderzoek doen Kerndoel(en): 28 Leerdoel(en): - Onderzoek doen aan de hand van onderzoeksvragen - Uitkomsten van onderzoek presenteren. Vak: Scheikunde Leerjaar: Kerndoel(en): 28 De leerling leert vragen over onderwerpen uit het brede leergebied om te zetten in onderzoeksvragen, een dergelijk onderzoek over een natuurwetenschappelijk onderwerp

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Op basis van richtlijn 91/155/EEG van de Commissie der Europese Gemeenschappen

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Op basis van richtlijn 91/155/EEG van de Commissie der Europese Gemeenschappen 1.Identificatie van de stof of het preparaat en van de firma 1.1 Identificatie van de stof of het preparaat: Synoniemen: R 134 a UN :3159 No CAS : 000811-97-2 No index CE S.O. Code NFPA 1-0-1 No EINECS

Nadere informatie

Zelf kaarsen maken: Basisbenodigdheden

Zelf kaarsen maken: Basisbenodigdheden Zelf kaarsen maken: Basisbenodigdheden HOE DE WAS SMELTEN Paraffine mag NOOIT boven een directe hittebron worden gesmolten en daarom is een au bain-marie' systeem een onmisbaar attribuut. U kunt een speciale

Nadere informatie

H-zinnen en S-zinnen. Inhoud

H-zinnen en S-zinnen. Inhoud H-zinnen en S-zinnen Lijst van gevarenaanduidingen (H-zinnen, met de H van hazard) en voorzorgsmaatregelen (P-zinnen, met de P van precaution) volgens de EU-GHS/CLP-verordening. Inhoud 1 Lijst van gevarenaanduidingen

Nadere informatie

gist luchtige schimmels

gist luchtige schimmels gist luchtige schimmels Zonder microben zou jouw ontbijt er heel anders uitzien. Dan was er bijvoorbeeld geen brood, geen kaas en geen yoghurt. Ook heel veel ander eten en drinken, zoals wijn, bier, koffie,

Nadere informatie

5 Formules en reactievergelijkingen

5 Formules en reactievergelijkingen 5 Formules en reactievergelijkingen Stoffen bestaan uit moleculen en moleculen uit atomen (5.1) Stoffen bestaan uit moleculen. Een zuivere stof bestaat uit één soort moleculen. Een molecuul is een groepje

Nadere informatie

AAN DE SLAG Arbeid verricht door de wrijvingskracht (thema 1)

AAN DE SLAG Arbeid verricht door de wrijvingskracht (thema 1) Arbeid verricht door de wrijvingskracht (thema 1) Is de arbeid die moet verricht worden op een voorwerp om dat voorwerp over een afstand h omhoog te brengen, afhankelijk van de gevolgde weg? Kies een van

Nadere informatie

JIJ. Daar moet je nu over nadenken!

JIJ. Daar moet je nu over nadenken! WAT DOE JIJ BIJ BRAND? Daar moet je nu over nadenken! Stel, er breekt bij u thuis brand uit. Door de zwarte rook ziet u niets meer en kunt u nauwelijks ademhalen. Binnen enkele minuten ontstaat een niet

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding Gebruikershandleiding CCM Classic Koffer Meetkoffer voor het nauwkeurig bepalen van het vochtpercentage in bouwstoffen volgens de calcium carbid methode. Dryfast Kreekweg 22 NL - 3133 AZ - Vlaardingen

Nadere informatie

WWW.TECHGROW.NL. TechGrow CO 2 -generator (Aardgas) HANDLEIDING. Uitgifte datum: 01-11-2014

WWW.TECHGROW.NL. TechGrow CO 2 -generator (Aardgas) HANDLEIDING. Uitgifte datum: 01-11-2014 WWW.TECHGROW.NL TechGrow CO 2 -generator (Aardgas) Uitgifte datum: 01-11-2014 HANDLEIDING De CO 2 -generator wordt gebruikt om de CO 2 -waarde op niveau te houden. WAARSCHUWING De CO 2 -generator werkt

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding Gebruikershandleiding CCM Classic Koffer Meetkoffer voor het nauwkeurig bepalen van het vochtpercentage in bouwstoffen volgens de calcium carbid methode. Dryfast Kreekweg 22 NL - 3133 AZ - Vlaardingen

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde/scheikunde 2 vmbo gl/tl 2010 - II

Eindexamen natuurkunde/scheikunde 2 vmbo gl/tl 2010 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Aardolie 1 C 2 B 3 C Tinnen lepels 4 maximumscore 2 Fe 3+ 1 S 2 1 5 B 6 maximumscore 3 2 Sn + O 2 2 SnO Sn en O

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2011 - I

Eindexamen scheikunde havo 2011 - I Beoordelingsmodel Uraanerts 1 maximumscore 2 aantal protonen: 92 aantal elektronen: 88 aantal protonen: 92 1 aantal elektronen: aantal protonen verminderd met 4 1 2 maximumscore 2 Voorbeelden van een juist

Nadere informatie

Warmte. Hoofdstuk 2. Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte

Warmte. Hoofdstuk 2. Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte Warmte Hoofdstuk 2 Warmte is Energie Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte Brandstoffen verbranden: Brandstof Zuurstof voldoende hoge temperatuur (ontbrandingstemperatuur) 1 Grootheid Symbool Eenheid

Nadere informatie

Over Mad Science TV WWW.MADSCIENCE.ORG/NEDERLAND. Lesbrief Materie :

Over Mad Science TV WWW.MADSCIENCE.ORG/NEDERLAND. Lesbrief Materie : Lesbrief Materie : Voor u ligt een begeleidende lesbrief van Mad Science die u in uw eigen klas kunt gebruiken. De les bevat enkele experimenten die de kinderen zelf in de klas uit kunnen proberen. Bij

Nadere informatie

IK_PRODUCT_001 (Naam School _Blondeerproducten)

IK_PRODUCT_001 (Naam School _Blondeerproducten) IK_PRODUCT_001 (Naam School _Blondeerproducten) ALGEMENE INFO Toepassing Werkwijze Hoofdbestanddelen Vorm Poeder/granulaat of emulsie te gebruiken in combinatie met een oxidatiemiddel voor het ontkleuren

Nadere informatie

Reacties met een kleurtje

Reacties met een kleurtje Supplement bij: Offereins, M. en J.R. Bette (2008). Een uitje met een DOEL. NVOX, 33(10), 442-443. Reacties met een kleurtje DATUM UITVOERING: Afdeling Laboratoriumtechniek Algemene informatie Doel: het

Nadere informatie

Bedieningshandleiding

Bedieningshandleiding Bedieningshandleiding 259 petroleum-ruimteverwarmingstoestel Met dubbele tank voor extra veiligheid 1-1 EIGENSCHAPPEN: 1. Door de dubbele brandstoftank is gewaarborgd dat geen brandstof kan uitlopen, ook

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2004-I

Eindexamen scheikunde havo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Rookmelder 1 aantal protonen: 93 aantal neutronen: 144 naam van element X: neptunium aantal protonen: 93 1 aantal neutronen: 241 verminderen met het genoemde aantal protonen en verminderen

Nadere informatie

Gisten en wafels... Doe - activiteit Doe - activiteit

Gisten en wafels... Doe - activiteit Doe - activiteit 1 Gisten en wafels... OPDRACHT 1: Om goed te kunnen onderzoek wat gisten zijn, gaan we eerst wafels onderzoeken. Je hebt hiervoor 2 soorten deeg nodig... Maak het deeg zoals voorzien in de receptjes. Recept

Nadere informatie

Code Voorzorgsmaatregelen Gevarenklasse Gevarencategorie

Code Voorzorgsmaatregelen Gevarenklasse Gevarencategorie Lijst van voorzorgsmaatregelen (P-zinnen) Algemeen Code Voorzorgsmaatregelen Gevarenklasse Gevarencategorie P101 P102 P103 Bij het inwinnen van medisch advies, de verpakking of het etiket ter beschikking

Nadere informatie

BASISSCHOOL ONDERZOEKSKIST (009KIT) GEBRUIKERSHANDLEIDING

BASISSCHOOL ONDERZOEKSKIST (009KIT) GEBRUIKERSHANDLEIDING BASISSCHOOL ONDERZOEKSKIST (009KIT) GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl KORTE BESCHRIJVING De CMA Basisschool Onderzoekskist (Art. Nr 009kit) ondersteunt

Nadere informatie

Papier recyclen. Inlage

Papier recyclen. Inlage Inlage A1 Papier maken Voor deze opdracht heb je de volgende materialen nodig: A - 1 Drielenzige loep B - 3 Bladen viltpapier C - 1 Reinigingsdoek D - 1 Zeef E - 1 Scheprand F - Stapel oude kranten G -

Nadere informatie

Een glas water uit de ijskast en met ijsklontjes wordt op tafel gezet. De buitenkant wordt nat. Waarom?

Een glas water uit de ijskast en met ijsklontjes wordt op tafel gezet. De buitenkant wordt nat. Waarom? Docentversie (24/05/2012) Natte Glazen Benodigdheden -glazen -ijsklontjes -koud water in kan of thermos of plastic flessen -maatbeker -weegschaal Een glas water uit de ijskast en met ijsklontjes wordt

Nadere informatie

RISICOZINNEN (R-ZINNEN)

RISICOZINNEN (R-ZINNEN) RISICOZINNEN (R-ZINNEN) R-code R-zin 1 In droge toestand ontplofbaar. 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. 3 Ernstig ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur

Nadere informatie

Groep 6 t/m 8. De regio zit vol energie! Informatieblad + Docentenhandleiding. Kaarsenmaken. www.natuurmilieuweb.nl

Groep 6 t/m 8. De regio zit vol energie! Informatieblad + Docentenhandleiding. Kaarsenmaken. www.natuurmilieuweb.nl Energieneutraal 2040 Aalsmeer - Amstelveen - Diemen - Ouder-Amstel - Uithoorn Groep 6 t/m 8 Informatieblad + Docentenhandleiding De regio zit vol energie! www.natuurmilieuweb.nl Overzicht Informatieblad:

Nadere informatie

Blog: http://barbekon.blogspot.be/ Website: http://bbq-barbekon.be/ HANDLEIDING BARBEKON

Blog: http://barbekon.blogspot.be/ Website: http://bbq-barbekon.be/ HANDLEIDING BARBEKON HANDLEIDING BARBEKON 1. AANSTEKEN BBQ: 1.1 Schuif de asbak helemaal naar beneden tot op het slotje dat werd voorzien op de verticale as. 1.2 Giet wat aanmaakgel of leg enkele aanmaakblokjes op de vierkante

Nadere informatie

Esbit brandstofblokjes worden gebruikt in miniatuurstoommachines en in speelgoedfornuisjes.

Esbit brandstofblokjes worden gebruikt in miniatuurstoommachines en in speelgoedfornuisjes. Esbit Esbit brandstofblokjes worden gebruikt in miniatuurstoommachines en in speelgoedfornuisjes. Hieronder staat een gedeelte van de Esbitverpakking vergroot en in zwartwit afgebeeld. Sofie wil Esbitblokjes

Nadere informatie

CENTRALE COMMISSIE VOORTENTAMEN SCHEIKUNDE TENTAMEN SCHEIKUNDE. datum : donderdag 29 juli 2010

CENTRALE COMMISSIE VOORTENTAMEN SCHEIKUNDE TENTAMEN SCHEIKUNDE. datum : donderdag 29 juli 2010 CENTRALE COMMISSIE VOORTENTAMEN SCHEIKUNDE TENTAMEN SCHEIKUNDE datum : donderdag 29 juli 2010 tijd : 14.00 tot 17.00 uur aantal opgaven : 6 Iedere opgave dient op een afzonderlijk vel te worden gemaakt

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl nask2 2011 - I

Eindexamen vmbo gl/tl nask2 2011 - I Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één scorepunt toegekend. Chemische geesten 1 B 2 maximumscore 1 zoutzuur Wanneer het antwoord 'waterstofchloride-oplossing' is gegeven,

Nadere informatie

Werkboek: Excursie Sonac Vuren. Docent: R. van Hemert

Werkboek: Excursie Sonac Vuren. Docent: R. van Hemert Werkboek: Excursie Sonac Vuren Namen: Datum Docent: R. van Hemert Inhoud Inleiding... 3 Productieproces... 3 Routebeschrijving... 4 Regels... 6 Voorschriften... 7 Deeltjesgrootteverdeling van beenderschroot....

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing Vapalux druklantaarn M320

Gebruiksaanwijzing Vapalux druklantaarn M320 Gebruiksaanwijzing Vapalux druklantaarn M320 Gebruik voor de Vapalux druklamp alleen extra gezuiverde petroleum van de klasse A III met een vlampunt van hoger dan 60 C. Zie ook de bijgevoegde data sheet

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt.

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt. Gevaarlijke stoffen Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt. Giftig Een stof is giftig als deze

Nadere informatie

TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA. Dinsdag 25 oktober 2011 13.15 15.15

TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA. Dinsdag 25 oktober 2011 13.15 15.15 TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA Dinsdag 25 oktober 2011 13.15 15.15 Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van BINAS en een (grafische) rekenmachine. Let op eenheden en significante cijfers. 1.

Nadere informatie

DEEL 1: GEVARENAANDUIDINGEN ; H-zinnen

DEEL 1: GEVARENAANDUIDINGEN ; H-zinnen DEEL 1: GEVARENAANDUIDINGEN ; H-zinnen Materiële gevaren Klasse 2.1 Ontplofbare stoffen, instabiele ontplofbare stoffen H200 Instabiele ontplofbare stof. Subklasse 1.1 H201 Ontplofbare stof; gevaar voor

Nadere informatie

Veilige voorbereiding

Veilige voorbereiding Veilige voorbereiding Plaats de barbecue op een stevige, stabiele, vlakke ondergrond. Zorg dat de barbecue niet omver gelopen kan worden door spelende kinderen of huisdieren. Zet de barbecue nooit op een

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2006-I

Eindexamen scheikunde havo 2006-I 4 Beoordelingsmodel Rood licht Maximumscore 1 1 edelgassen 2 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: De (negatieve) elektronen bewegen zich richting elektrode A dus is elektrode A de positieve elektrode.

Nadere informatie

Gevarenaanduidingen (H)

Gevarenaanduidingen (H) Gevarenaanduidingen (H) H200 H201 H202 H203 H204 H205 H220 H221 H222 H223 H224 H225 H226 H228 H240 H241 H242 H250 H251 H252 Instabiele ontplofbare stof. Ontplofbare stof; gevaar voor massa-explosie. Ontplofbare

Nadere informatie

Vinoferm Tartrol 1 IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN DE VENNOOTSCHAP/ ONDERNEMING HOOC(CHOH) 2 COOH

Vinoferm Tartrol 1 IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN DE VENNOOTSCHAP/ ONDERNEMING HOOC(CHOH) 2 COOH Vinoferm Tartrol 1 IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN DE VENNOOTSCHAP/ ONDERNEMING Chemische formule : Naam : HOOC(CHOH) 2 COOH L-Wijnsteenzuur CAS nummer : 87-69-4 Chemische groep : Aard van

Nadere informatie

(6) Raket Valkuilen bij wow-proefjes

(6) Raket Valkuilen bij wow-proefjes Praktijk-wijzer & oefeningen (6) Raket Valkuilen bij wow-proefjes INLEIDING Materiaal 1. Azijn (10cl) 2. Bakpoeder (50g) 3. Balans 4. Maatbeker 5. Plastic flesje 6. Kurk met zelfgemaakte raket Werkwijze

Nadere informatie

TOETS CTD voor 1 ste jaars MST (4051CHTHEY, MST1211TA1, LB1541) 10 maart 2015 14.00-15.30 uur Docenten: L. de Smet, B. Dam

TOETS CTD voor 1 ste jaars MST (4051CHTHEY, MST1211TA1, LB1541) 10 maart 2015 14.00-15.30 uur Docenten: L. de Smet, B. Dam TOETS CTD voor 1 ste jaars MST (4051CHTHEY, MST1211TA1, LB1541) 10 maart 2015 14.00-15.30 uur Docenten: L. de Smet, B. Dam Naam:. Studentnummer Leiden:... En/of Studentnummer Delft:... Dit tentamen bestaat

Nadere informatie

Instructies voor de overgang naar tubeless

Instructies voor de overgang naar tubeless Instructies voor de overgang naar tubeless Wat u nodig heeft, voordat u begint: Een fietswiel (van een mountainbike, cyclocross) met band Een conversieset - "Stan's NoTubes Conversion Kit Een veiligheidsbril

Nadere informatie