Annejet van der Zijl. Ik wil een tuin in de wildernis maken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Annejet van der Zijl. Ik wil een tuin in de wildernis maken"

Transcriptie

1 Annejet van der Zijl Ik wil een tuin in de wildernis maken 11

2 12 mei/juni 2010 BOEK

3 INTERVIEW Tekst Marty Langeler Fotografie Tessa Posthuma de Boer Annejet van der Zijl Ze houdt van schrijven, puzzelen en mensen. Dat doen er meer, maar in de handen van Annejet van der Zijl groeit die liefde uit tot prachtige verhalen over mensen en hun verwevenheid met de wereldgeschiedenis. Of ze nu Annie M.G. Schmidt, Prins Bernhard of Sonny Boy heten. Daarmee heeft ze het Nederlandse lezerspubliek stormenderhand veroverd. Dat is het allerleukste: lezers gaan graag met mij op reis. NOG GEEN HONDERD jaar geleden was Duitsland een verzameling van kleine en grote vorstendommen, samen bekend als het Keizerrijk Duitsland. Een land vol koningen en prinsen, die om de keizer heen zwermden om hun titels en fortuinen te behouden. Een van die vorsten was Leopold zur Lippe-Biesterfeld, een oom van Bernhard, onze prins. Bernhard was overigens geen prins van geboorte; zijn vader had zich door een liefdeshuwelijk met de niet-adellijke Armgard buiten de dynastie geplaatst. Dit Duitsland vond Annejet van der Zijl op haar zoektocht naar de achtergronden van het leven van Prins Bernhard. Ze reisde vijf jaar door het land, bezocht bibliotheken en archieven, sprak met oude, nog levende familieleden en luisterde naar hun verhalen. Las schoolkranten, universiteitsblaadjes en vele, vele boeken zoals De geschiedenis van een Duitser van Sebastian Haffner, dat veel indruk op haar maakte. Ze onderzocht hoe het de oude adel verging, toen die na de Eerste Wereldoorlog werd beroofd van zijn privileges. Vorstendommen werden opgeheven, de keizer verbannen. In een paar maanden werd Duitsland omgevormd tot republiek. In maart verscheen het resultaat van die lange, intensieve zoektocht: Bernhard. Een verborgen geschiedenis. Het boek kreeg veel aandacht in de pers. Bernhard was, zeker na publicatie van het geruchtmakende interview na zijn dood in de Volkskrant, behoorlijk omstreden. Royaltywatchers en nieuwsjagers concentreerden zich op nieuwe, smeuïge feiten. Maar daar was het Van der Zijl niet om te doen. Bernhard is een geschiedenisboek in de beste traditie van het woord. Het vertelt de geschiedenis van een tijdperk, aan de hand van een tot de verbeelding sprekende hoofdpersoon. Of liever: het vertelt over de verhouding tussen die geschiedenis en die persoon. Van Zijl: Ik wil laten zien hoe politieke en sociale omstandigheden invloed hebben op het leven van mensen. Op hoe ze opgroeien, op de keuzes die ze maken. Dat daar grote belangstelling voor is, bewijzen de verkoopcijfers. Bernhard kwam bij verschijnen direct terecht op de tweede plaats in de top 60 van bestverkochte boeken. Annie was de schaduwkoningin van Nederland, Bernard de schaduwkoning. Bij beiden wilde ik inzicht krijgen in het verhaal achter de mythe EEN STIL MEISJE Annejet van der Zijl (1962) begon haar loopbaan als journalist bij het opinieweekblad De Haagse Post, tegenwoordig HP/De Tijd. Ze studeerde kunstgeschiedenis, later massacommunicatie en deed een journalistieke master in Londen. Ze is geboren in Friesland, was een stil meisje dat graag las, liefst dikke boeken waar ze helemaal in kon wegkruipen. Op de Amsterdamse redactie was 13

4 INTERVIEW het wennen: Ik was een tamelijk bedeesde verslaggeefster die met grote ogen keek naar wat zich daar allemaal afspeelde. Maar ze deed er ook een ontdekking. Ik merkte dat ik als journalist allerlei dingen kon doen die ik anders nooit zou hebben gedurfd. Bij toeval stuitte ze op een verhaal over een vrijgevochten kunstenaarskolonie in een Baarnse villa, kort na de Tweede Wereldoorlog, en schreef daarover haar eerste boek: Jagtlust (1998). Zes jaar later verscheen Anna, de biografie over Annie M.G. Schmidt. Een kleine twee jaar daarna Sonny Boy, over een Surinaams-Nederlands echtpaar in en rond de Tweede Wereldoorlog. Jagtlust ging nog vrij onopvallend de wereld in. Bij Anna veranderde dat: de biografie werd alom geprezen, won in 2003 de Gouden Uil en is inmiddels aan de elfde druk toe. Het boek werd bewerkt tot een televisieserie die begin dit jaar met veel succes werd vertoond, met Annemarie Prins in de hoofdrol als de oude Annie. Maar de echte grote klapper was Sonny Boy: het schrijnende liefdesverhaal over een jonge Surinaamse man en een twintig jaar oudere Hollandse vrouw, moeder van vier kinderen, werd een bestseller. Zesentwintig keer herdrukt, jaren achtereen in de top 60 van bestverkochte boeken, vertaald in De boeken van Annejet van der Zijl Jagtlust (1998), ook als luisterboek verschenen Anna (2002), ook als luisterboek verschenen. Genomineerd voor Gouden Uil (shortlist) en AKO Literatuurprijs (longlist), winnaar Zeeuwse Boekenprijs Sonny Boy (2004, jubileumeditie 2009), ook als luisterboek verschenen. Genomineerd voor de AKO Literatuurprijs (longlist), NS Publieksprijs, M.J. Brusseprijs, winnaar Littéraire Witte Prijs Bernhard. Een verborgen geschiedenis (2010) onder meer het Engels, Italiaans en Japans, en geliefd bij mensen van 16 tot 96. Niemand had verwacht dat Sonny Boy zo groot zou worden. We dachten: als er van al die mensen die Anna hebben gelezen nog een paar zijn die dit lezen, dan zou dat leuk zijn. Ook Sonny Boy wordt verfilmd, door Maria Peters (van Kruimeltje en Pietje Bell). In maart startten de opnamen in Suriname. Maar het was niet uit angst. Meer uit zorg. Ik ben een vrij nuchtere schrijver; ik ga mijn eigen gang, maar op het moment dat mijn boeken de wereld ingaan, ben ik als een bezorgde moeder Dan denk ik alleen maar aan wat er allemaal mis kan gaan. Bij Bernhard was mijn grootste zorg dat het boek terecht zou komen bij de mensen voor wie het bedoeld was. Niet bij mensen die een Ik merkte dat ik als journalist allerlei dingen kon doen die ik anders nooit zou hebben gedurfd Bernhard is een heel ander boek dan Sonny Boy. Hoe ben je tot die keuze gekomen? Ik ben er eigenlijk een beetje ingerold. Toen ik met Sonny Boy bezig was, ben ik me gaan verdiepen in de Duitse geschiedenis. Tot die tijd kende ik Bernhard alleen als publieke figuur. Toen viel me op hoezeer hij zich van die geschiedenis had losgezongen, en ik kreeg het gevoel: daar moet iemand achter zitten die ik als mens kan begrijpen. Net als bij Annie Schmidt. Zij was de schaduwkoningin van Nederland, Bernard de schaduwkoning. Allebei verbaal heel handig, beiden creëerden een mythe om hun persoon. Bij allebei wilde ik inzicht krijgen in het verhaal achter de mythe. Wat was je grootste angst bij het schrijven van Bernhard? Ik besefte dat het een omstreden onderwerp was, dat het een kwetsbaar boek zou worden. Een van mijn meelezers, professor Fasseur, stelde voor dat ik op mijn onderzoek zou promoveren. Dat vond ik een goed idee. Ik dacht: dan staat er een hele commissie achter en kunnen ze dat boek niet zomaar van tafel vegen. Ook omdat veel journalisten al zolang met Bernhard bezig waren en daar allemaal felle ideeën over hadden. Dat heb ik dus gedaan. Ik mag mij nu doctor in de geschiedenis noemen. royaltyboek willen lezen, want dat is het niet. Het is een Annejet-boek. Wat is dat, een Annejet-boek? Dat is een verhalend boek, voor mensen die houden van geschiedenis met een persoonlijke invalshoek. Mensen die In Europa van Geert Mak mooi vinden. Ik heb wel eens gedacht: Bernhard is een boek dat vrouwen voor hun mannen kopen. Vrouwen die van Anna en Sonny Boy hebben genoten en tegen hun man zeggen: nu moet je dit eens lezen. Het is ook wel een mannenonderwerp. Ik krijg buitengewoon veel lezerspost van mannen, dat is me eerder nooit gebeurd. Bij elk nieuw boek vindt men dat ik rare keuzes maak. Bij Sonny Boy verzuchtte mijn uitgever: waarom over onbekende mensen, waarom over de oorlog, daar is toch al genoeg over geschreven? En bij Bernhard zei iedereen: Annejet, dat is niks voor jou. Men vond het onderwerp niet rijmen met de schrijver die ik ben, met de persoon die ik ben. Maar het hoort juist bij mij. Ik word aangetrokken door nieuwe werelden. Maar dat is niet het enige. Nee. Uiteindelijk gaat het in al mijn boeken om hetzelfde: hoe mensen worden beïnvloed door hun omgeving, hun milieu, de tijd waarin ze leven. Hoe hun binnenwereld 14 mei/juni 2010 BOEK

5 Annejet van der Zijl wordt aangeraakt door de geschiedenis. Dat is wat mij fascineert. DE MENS BERNHARD Het is het centrale thema in haar werk: de invloed van de grote geschiedenis op het individu. Mensen zijn vaak geneigd te denken dat ze gevormd zijn door hun familie, het gezin waarin ze zijn opgegroeid. Ze staan nauwelijks stil bij de invloed van de tijd waarin ze leven. Terwijl ik denk dat de tijdgeest, de politieke en sociale omstandigheden waarin je opgroeit, ook je leven sturen. Dat zie je aan Annie Schmidt: die was in de jaren zeventig van de vorige eeuw helemaal uit, maar kon later weer prachtig aanhaken bij de nieuwe tijd, waarbij haar werk en persoonlijkheid zo goed pasten. Het geldt ook voor Bernhard: hoe hij was, werd sterk bepaald door de tijd waarin hij opgroeide. Haffner schrijft in De geschiedenis van een Duitser: Wie iets van de geschiedenis wil kunnen begrijpen, moet biografieën lezen. En dan niet van bekende staatslieden, maar van gewone mensen, van burgers. Een prachtig motto, dat ik voor Sonny Boy heb gebruikt. Voor Bernhard gaat het ook op, alleen heb ik het daar andersom gebruikt. Ik heb de mens Bernhard geprobeerd te begrijpen aan de hand van de grote geschiedenis. Ik ben me gaan verdiepen in de sfeer in Duitsland, voor, tijdens en na de Eerste Wereldoorlog: wat voor land was dat, hoe dachten die Duitsers, hoe dacht de klasse waar hij deel van uitmaakte? Hoe was de streek waarin hij opgroeide: was dat een arme of een rijke streek? Hoe was de sfeer op de universiteit? Zo groeide langzamerhand een andere kijk op Bernhard. Het bijzondere is dat ik op deze manier ook achter allerlei andere waarheden over Bernhard ben gekomen. Zo ontdekte ik bij mijn onderzoek naar de universiteit bij toeval dat Bernhard niet de waarheid had verteld over zijn lidmaatschap van nationaalsocialistische bewegingen. Mensen vroegen mij: hoe krijg jij al die dingen boven tafel waar andere journalisten en historici al jaren naar op zoek waren? Het antwoord is: omdat ik er niet naar op zoek was. Ik ben daar niet als de grote speurder naartoe gegaan, maar uit interesse. Net als bij mijn andere boeken. Dat hebben ze gemeen. Een belangrijk onderdeel van je research zijn gesprekken met oude mensen. Sommige vonden zeer kort voor hun dood plaats. Hoe belangrijk zijn die gesprekken? Voor mijn werk zijn drie dingen nodig: je moet van schrijven houden, van puzzelen en van mensen. Ik houd ervan om te reizen in de voetsporen van mijn hoofdpersonen. Om zo n verzonken, verdwenen wereld voor ogen te krijgen. De verhalen van mensen zijn daarbij belangrijk. Er zijn onderzoekers die helemaal geen zin hebben om bij oude mensen op de thee te gaan, maar ik vind dat heerlijk. Jagtlust is ook zo begonnen. Ik weet nog hoe ik voor het eerst over dat huis hoorde, van mensen die daar hadden rondgelopen, en dat ik dacht: wat een prachtig verhaal. Straks zijn al deze mensen dood, en dan is het verhaal weg. Dat vond ik zo jammer. Vanuit die gedachte ben ik dat boek gaan schrijven. Voor Bernhard heb ik gesproken met Bernhards familie. Ik kwam bij zijn neef en ik zei: Ik heb Haffner gelezen. Ik vind die tijd interessant, ik wil graag weten of die periode ook zijn sporen op Bernhard heeft 15

6 INTERVIEW Annejet van der Zijl kenen zich goed in kunnen vinden. Mensen hebben vaak tegenstrijdige waarheden. Als ik het verhaal goed opschrijf, hoop ik dat ze allemaal kunnen zeggen: ja, zo was het. En dat ze het misschien zelfs, ondanks die tegenstrijdigheden, beter begrijpen. Ze hebben maar een stukje van de puzzel gezien, en nu zien ze de hele puzzel. De tijd eromheen, de context. Ik heb lang rondgelopen met het idee dat ik heel weinig van de wereld snapte. Met mijn werk kan ik een deel daarvan uitzoeken achtergelaten. Dat intrigeerde hem, het was ook zijn verleden, en hij gaf me allemaal brieven van Bernhards vader. Daar kwam zo n treffend beeld uit naar voren van dat milieu, van hun verbittering na de Eerste Wereldoorlog, hun anti-joods-zijn, hun verzet tegen de democratie die hun wereld had vernietigd. En ik kwam bij de familie van Bernhards moeder en ik vroeg: vertel eens hoe het was. Dan komen mensen met fotoalbums en beginnen verhalen te vertellen. Die verhalen maken, samen met mijn research, het boek. Bij Sonny Boy is dat heel goed gelukt. Toen ik het eerste exemplaar aan de echte Sonny Boy gaf de zoon van het echtpaar, hij leeft nog zei hij: Met dit boek heb ik mijn ouders teruggekregen. Bij Annie Schmidt was dat ook zo. Die had zo n veelbewogen en grillig leven achter de rug, er waren zoveel mensen met haar aan de haal gegaan. Toen het boek klaar was, zei haar zoon, Flip van Duin: Het is oké. Dit is het verhaal, dit is mooi. En hij zei ook: De nieuwsgierigheid die mensen altijd naar mijn moeder hadden, is nu weg. Dat heeft hij als heel prettig ervaren. Ik denk dat ik graag een soort closure breng, een afgerond geheel waar alle betrok- Het zou mooi zijn als dat ook bij Bernhard gebeurt. Hij is altijd een onrustige geest gebleven, waar iedereen steeds vreselijk nieuwsgierig naar was. Dat is de afgelopen jaren wel gebleken. Ik hoop oprecht dat ik ook in dit verhaal een soort rust heb kunnen brengen. Uit alles wat je zegt spreekt een grote persoonlijke betrokkenheid. Dat is ook zo. Ik ben opgegroeid in de jaren zeventig en tachtig. Ik heb die jaren als heel verwarrend ervaren. Het was de tijd van de polarisatie, iedereen had sterke meningen over alles. Ik warrelde daar maar een beetje tussendoor en begreep er niet zoveel van. Ik heb lang rondgelopen met het idee dat ik heel weinig van de wereld snapte. Met mijn werk kan ik een deel daarvan uitzoeken. Ik kan een klein stukje van de chaos mooi en goed maken als een tuintje in de wildernis. Dat is de macht die je als schrijver hebt, een fijne macht. Dat je in iets dat eigenlijk al verdwenen is, en vaak ook nog rommelig achtergebleven, een zekere duiding kunt aanbrengen. Een soort afsluiting. 16 mei/juni 2010 BOEK

7 Susan Smit Willem van Walderveen Susan Smit (1974) is schrijfster en columniste. Onlangs kwam haar derde roman Vloed uit. Ze maakt deel uit van de jury van de Libris Literatuur Prijs Maar het mooiste is die oude verhalen weer tot leven roepen. Een soort tweede werkelijkheid in je hoofd hebben. Die verbeeldingskracht, dat is de grootste luxe. Uiteindelijk schrijf ik om dezelfde reden als waarom ik lees: omdat ik van mooie verhalen houd. En dan wordt het zo n succes. Ja, dat is wel een beetje unsettling. Ik houd van een rustig leven en dan is het merkwaardig om opeens in het middelpunt van de belangstelling te staan. Je merkt dat je zelf een publiek persoon wordt. Dat is af en toe wel stressvol. Wat dat betreft heb ik veel aan Geert Mak, die ook in mijn promotiecommissie zat. Hij heeft het natuurlijk nog veel erger meegemaakt en zegt dan allemaal verstandige dingen. Ik ben blij dat ik nog steeds dezelfde mensen om me heen heb, mijn vrienden en vriendinnen, mijn man. Dat helpt om met je pootjes op de grond te blijven staan. Aan de andere kant vind ik het geweldig dat ik zoveel mensen blij maak met mijn boeken. Het is hartverwarmend als er mensen aan mijn signeertafeltje komen en zeggen: Ik zou nooit een boek over Bernhard hebben gekocht, maar als jij het schrijft, dan lees ik het. Nu is het even veel buitenwereld en dat is leuk. Maar straks ga ik alles opruimen: de studieboeken weg, de computer leeg. Ik verheug me er enorm op om weer lekker weg te duiken in een nieuw verhaal. Bernhard. Een verborgen geschiedenis (458 p.) Querido, 27,95 Vrouwen kunnen niet lezen Als het verzoek om zitting te nemen in een jury voor een literatuurprijs weer eens jouw kant op komt, denk je terug aan de enerverende vergaderingen, de heimelijkheid rondom genomineerden, de prikkelende discussies, de dozen vol boeken die worden bezorgd en de feestelijke bekendmaking van de winnaar. De uren lezen vergeet je wonderlijk genoeg een beetje, zoals je ook de pijn van een bevalling schijnt te vergeten als het kind er eenmaal is. Nu heb ik als recensent en auteur natuurlijk geen hekel aan lezen met mijn kleren aan doe ik niets liever maar voor de Libris Literatuur Prijs 2010 heb ik het afgelopen jaar elk vrij moment in treinen, op de bank, in taxi s, in bed en wachtend op afspraken in cafés Nederlandse romans gelezen. Meer titels dan ooit werden ingezonden: 247, waarvan er 206 reglementair in aanmerking kwamen voor de longlist. En dat is wel wat veel. Over de juryberaden zelf kan ik niets zeggen, want uit de school klappen in positieve of negatieve zin schaadt de sfeer van vertrouwelijkheid die rondom jury s moet bestaan. Over de reacties van buitenaf mag ik wel schrijven, want dat heeft iedereen kunnen lezen. Zo schijnt het heel bijzonder te zijn dat naast een mannelijke voorzitter drie van de vier juryleden vrouw zijn: dat waren behalve mijzelf auteur en filosofe Joke J. Hermsen en Volkskrant-recensente Aleid Truijens. Een primeur in de geschiedenis van de Libris Literatuur Prijs, wat tragisch is in een land waar fictie voornamelijk door vrouwen wordt gelezen en geschreven. Toch waren we er ons als jury van bewust dat, mochten er toevallig een fiks aantal vrouwelijke auteurs op de shortlist belanden, we de verdenking van positieve discriminatie op ons zouden laden. Een vrouw, hoogstens twee, op een shortlist wordt netjes gevonden meer is verdacht. Laten we vooral niet overdrijven. Als er helemaal geen vrouwen worden genomineerd kun je, net als Jan Hoet, voorzitter van de AKO Literatuurprijs in 1999, altijd nog triomfantelijk zeggen: Moeten ze maar betere boeken schrijven. En je mag ook ongestraft beweren, zoals Cox Habbema in 2007 deed in het rapport van de Libris-prijs, dat vrouwelijke auteurs grossieren in persoonlijke wissewasjes, relatieproblemen, al of niet eindigend in moord of in een cursus en vervolgens als drieentwintigste in een reeks Libris-jury s een man bekronen. Na de bekendmaking van de shortlist van de Libris-prijs in de Nieuwe Kerk in Amsterdam werd de hoofdredacteur van het radioprogramma Knetterende Letteren gevraagd naar een reactie op de nominaties. Hij was kennelijk verrast door de onconventionele lijst: vier Vlamingen en twee Nederlandse vrouwen. Er werd hier in het publiek gezegd dat vrouwen niet kunnen lezen, zei hij, waarmee hij zichzelf handig uit de wind hield en toch fijn kon beledigen. Dat zullen we voor ons programma maar eens onderzoeken. Ga dat maar eens uitzoeken, ja. Ik kan niet wachten op de bevindingen. Dan ga ik intussen onderzoeken waarom vrouwen niet kunnen schrijven als een jury geen vrouwen nomineert, en vrouwen niet kunnen lezen als een jury te veel vrouwen bevat. 17

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser Kom erbij Kom erbij, want ik wil je iets vertellen, het is heel bijzonder, dus luister allemaal. Ik ken honderdduizend prachtige verhalen, maar dit is echt het mooiste van allemaal. Het gaat over twee

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Jeugdschrijfster Floortje Zwigtman in Brugge

Jeugdschrijfster Floortje Zwigtman in Brugge Jeugdschrijfster Floortje Zwigtman in Brugge Jeugdauteurs uit Vlaanderen en Nederland komen vertellen voor het Out! holebi film- en literatuurfestival van Jong & HiB, over hun eigen werk en dat van anderen.

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag.

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Onze vragen: 1. Wanneer bent u met uw schrijfcarrière begonnen? 8 jaar geleden ben ik begonnen met het schrijven.

Nadere informatie

Esther Gerritsen. Keke Keukelaar. Auteur Boekenweekgeschenk

Esther Gerritsen. Keke Keukelaar. Auteur Boekenweekgeschenk Esther Gerritsen Keke Keukelaar Auteur Boekenweekgeschenk 2016! Keke Keukelaar Biografie Esther Gerritsen (1972) debuteerde in 2000 met de verhalenbundel Bevoorrecht bewustzijn. Twee romans volgden, Tussen

Nadere informatie

3 minuten: Geef een samenvatting van het verhaal. 3 minuten: Wat is jouw mening over. Onderbouw je mening.

3 minuten: Geef een samenvatting van het verhaal. 3 minuten: Wat is jouw mening over. Onderbouw je mening. Geef een samenvatting van het verhaal. Geef een samenvatting van het verhaal. Geef een samenvatting van het verhaal. Vertel alles wat je weet over de hoofdpersoon. Vertel alles wat je weet over de hoofdpersoon.

Nadere informatie

2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1

2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1 2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1! " #$% & #& '$' '& + ()" *% $, $ -% 1 H. Jagersma en M. Vervenne, Inleiding in het Oude Testament, Kampen, 1992. J. Bowker, Het verhaal

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

VOORBEREIDING OP BEZOEK AAN DE MUSICAL SOLDAAT VAN ORANJE. Een project over Soldaat van Oranje kan uit verschillende onderdelen bestaan :

VOORBEREIDING OP BEZOEK AAN DE MUSICAL SOLDAAT VAN ORANJE. Een project over Soldaat van Oranje kan uit verschillende onderdelen bestaan : VOORBEREIDING OP BEZOEK AAN DE MUSICAL SOLDAAT VAN ORANJE Een project over Soldaat van Oranje kan uit verschillende onderdelen bestaan : - het lezen van het boek Soldaat van Oranje en het maken van de

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Voor de leeftijdscategorie 10 t/m 12 jaar werden de volgende boeken gelezen:

Voor de leeftijdscategorie 10 t/m 12 jaar werden de volgende boeken gelezen: Juryrapport van de Senaat namens de Nederlandse Kinderjury 2007 Bij deze 20 e editie van de Nederlandse Kinderjury verschijnt voor het tweede achtereenvolgende jaar een juryrapport. Dit juryrapport is

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON Bijbel voor Kinderen presenteert DE VERLOREN ZOON Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten www.edusom.nl Opstartlessen Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren over familie, vrienden en buurtgenoten. Antwoord geven op vragen. Veel succes! Deze les

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen Haar autobiografische roman Om adem te kunnen halen is onlangs verschenen en speelt zich grotendeels af in Deventer, waar zij tot haar 18de woonde. Vanaf maart

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

KIJKWIJZER FDN MUSEUM

KIJKWIJZER FDN MUSEUM KIJKWIJZER FDN MUSEUM Welkom in Heerenveen Museum. Hier ontdek je het verhaal van Heerenveen. Je gaat straks kijken naar het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum. Domela had een duidelijke mening over drank

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau B, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Schrijver Trent Stewart

Schrijver Trent Stewart Schrijver Trent Stewart Door : Thomas Pereira School : het Baken Klas : 7A Datum : 2010-02-15 Pagina: 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Inleiding... 3 2. Biografie... 4 3. Boeken die geschreven staan....

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Aangepaste dienst Liturgie Voor de dienst speelt de band drie liederen Opwekking 11 Er is een Heer Opwekking 277 Machtig God, sterke Rots

Nadere informatie

http://www.trouw.nl/cultuur/boeken/

http://www.trouw.nl/cultuur/boeken/ - Trouw 1 van 7 16/03/2009 09:26 16 maart 2009 We hebben niks meer met elkaar Een indrukwekkende rij intellectuelen sombert in een handvol boeken over onze samenleving. Volgens Willem Breedveld biedt de

Nadere informatie

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I Preek Gemeente van Christus, De mooiste dingen in het leven kun je niet als erfernis wegschenken Let er maar eens op. De belangrijkste dingen zijn geen erfstuk. Zeker, je kunt mooie spulletjes erven. Of

Nadere informatie

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt:

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt: Het maken van een leesverslag in klas 3 en 4 VMBO Basis Voor het examenonderdeel fictie moet je een aantal boeken lezen. Gebruik bij het maken van het leesverslag het schema hieronder. Werk het schema

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Afgelopen maandag hebben we met de deelnemers van de kring Eigentijds Bijbellezen Paasverhalen gelezen. Vier verhalen van de opstanding, verteld door

Nadere informatie

Eerwraak. Naam: Paul Rustenhoven Klas: 4GTL1 Inlever datum : Titel: Eerwraak Schrijver: Karin Hitlerman. Blz 1.

Eerwraak. Naam: Paul Rustenhoven Klas: 4GTL1 Inlever datum : Titel: Eerwraak Schrijver: Karin Hitlerman. Blz 1. Eerwraak Naam: Paul Rustenhoven Klas: 4GTL1 Inlever datum : Titel: Eerwraak Schrijver: Karin Hitlerman Blz 1. Vra!n. 1) Wat voor soort verhaal is je boek? Mijn boek is een eigentijdsverhaal/roman 2) Waar

Nadere informatie

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet.

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet. LES Nu zie je Hem wel, Sabbat Doe Lees Lukas 4. 40 nu zie je Hem niet. Heb je weleens een moment gehad dat je het gevoel had dat God heel dicht bij je was? Misschien door een liedje, een bijbelvers, een

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Je mag stralen je mag huilen je mag dwalen je mag schuilen je mag vragen je mag dromen je mag klagen je mag komen Hij wacht op jou

Je mag stralen je mag huilen je mag dwalen je mag schuilen je mag vragen je mag dromen je mag klagen je mag komen Hij wacht op jou Je mag stralen je mag huilen je mag dwalen je mag schuilen je mag vragen je mag dromen je mag klagen je mag komen Hij wacht op jou Heb je naar aanleiding van dit dagboek vragen of opmerkingen? Mail me

Nadere informatie

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Bijbel voor Kinderen presenteert DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg Pasen met peuters en kleuters Beertje Jojo is weg Thema Maria is verdrietig, haar beste Vriend is er niet meer. Wat is Maria blij als ze Jezus weer ziet. Hij is opgestaan uit de dood! Wat heb je nodig?

Nadere informatie

VoorleesExpress. Samen met ouders aan de slag. Praktische tips

VoorleesExpress. Samen met ouders aan de slag. Praktische tips VoorleesExpress Samen met ouders aan de slag Praktische tips Samen met ouders aan de slag Ouders betrekken bij het voorlezen Je gaat straks via de VoorleesExpress twintig weken voorlezen bij een of meerdere

Nadere informatie

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren.

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren. Fase 1 Reflectie week 1 Wat gedaan De eerste week meteen alleen voor een nieuwe klas en een nieuwe les opstarten. Hoe zullen de leerlingen reageren? Hoe hoog is het niveau? Hoe is de werkhouding? Zijn

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

Beertje Anders. Lief zijn voor elkaar. Afspraak 2

Beertje Anders. Lief zijn voor elkaar. Afspraak 2 Beertje Anders Lief zijn voor elkaar. Afspraak 2 H. Vos Beertje Anders Wat zonlicht is voor bloemen, is een glimlach voor een beer. Beertje Anders en Beertje Bruin gaan bij oma spelen. Het was maar even

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekreclame

Uitleg boekverslag en boekreclame Uitleg boekverslag en boekreclame groep 7 schooljaar 2015-2016 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave Stap 4: Inhoud boekverslag

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Het meisje in mijn hoofd

Het meisje in mijn hoofd Het meisje in mijn hoofd Auteur: Sofie van Gelder Uitgever: Mozaïek Junior (Zoetermeer) tweede druk 173 bladzijden Jaar van verschijnen: 2009 Gemaakt door: Janke Hannink 3T2 1 Inhoud Samenvatting van het

Nadere informatie

Natuurlijk heb je ideaalbeelden. Maar wij wisten allang dat die. niet kloppen OOK

Natuurlijk heb je ideaalbeelden. Maar wij wisten allang dat die. niet kloppen OOK Natuurlijk heb je ideaalbeelden. Maar wij wisten allang dat die niet kloppen 82 bijzonder kleinkind Ingrid & Meindert werden onverwacht oma & opa Onze dochters warenzorgeloze tieners totdat ze zwanger

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Op reis naar Bethlehem

Op reis naar Bethlehem Op reis naar Bethlehem Rollen: Verteller Jozef Maria Engel Twee omroepers Kind 1 Kind 2 Kind 3 Receptionist 1 Receptionist 2 Receptionist 3 Kind 4 Kind 5 Herder 1 Herder 2 Herder 3 Herder 4 Drie wijzen

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, Gemeente van onze Here Jezus Christus, De laatste tijd wordt er nogal eens gesproken en geschreven over de generatie Y of ook wel de generatie-ik genoemd. Dat is de huidige generatie 20-ers en 30-ers,

Nadere informatie

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Vraag 1 Hoe heb je zielsliefde ontdekt, en ontdekte je zielsliefde het ook op dat moment? Ik ontmoette haar op mijn werk in de rookruimte. We konden

Nadere informatie

Liefdesgedichten schrijven

Liefdesgedichten schrijven Deze les hoort bij het boek Wil jij... met mij? geschreven door Rian Visser met tekeningen van Annet Schaap en gepubliceerd door uitgeverij Moon. Doel: leerlingen zelf gedichten laten schrijven Leeftijd:

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2 Bladzijde negen, Bladzijde tien, Krijg ik het wel ooit te zien? Ander hoofdstuk, Nieuw begin.. Maar niets, Weer dicht, Het heeft geen zin. Dan probeer ik achterin dat dikke boek. Dat ik daar niet vaker

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

In gesprek over de Brief

In gesprek over de Brief Bij Open Deur nummer 3, maart 2014 In gesprek over de Brief Brieven: je hebt ze in soorten en maten. Zakelijke brieven, persoonlijke brieven, liefdesbrieven Niet altijd meer zijn ze handgeschreven of komen

Nadere informatie

Anne Frank, 2 jaar oud Anne heeft een heerlijk leven. Ze weet niet dat haar ouders grote zorgen hebben.

Anne Frank, 2 jaar oud Anne heeft een heerlijk leven. Ze weet niet dat haar ouders grote zorgen hebben. Anne Op 12 juni 1929 wordt in Duitsland een meisje geboren. Het is een gelukkig meisje. Ze heeft een vader en moeder die van haar houden. Ze heeft een zusje dat dol op haar is. Ze woont in een mooie stad:

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

Rona Jaffe Van alles het beste

Rona Jaffe Van alles het beste Van alles het beste Rona Jaffe Van alles het beste Vertaald door Petra C. van der Eerden Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Copyright 1958 Rona Jaffe Copyright Nederlandse vertaling 2011

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16 Inhoud Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7 Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11 Activiteit 03: Acting out 16 Activiteit 04: Schuld 22 Activiteit 05: Angst 26 Activiteit 06: Verdriet

Nadere informatie

Janny van der Molen. een inspirerende bruggenbouwer. Janny van der Molen tijdens een optreden in boekhandel Het Leesteken te Purmerend

Janny van der Molen. een inspirerende bruggenbouwer. Janny van der Molen tijdens een optreden in boekhandel Het Leesteken te Purmerend Janny van der Molen een inspirerende bruggenbouwer Janny van der Molen tijdens een optreden in boekhandel Het Leesteken te Purmerend Verhalen die ertoe doen Over engelen, goden en helden verhalen uit de

Nadere informatie

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24.

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24. LES Sluipaanval Ben je wel eens gepest? Is er iemand die altijd vervelend tegen jou doet? Heb je ooit geprobeerd om die persoon terug te pakken? (Zie 1 Samuël 24; Patriarchen en Profeten, blz. 603-615)

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lees dit boek lekker rustig door. Beantwoord iedere keer als je een hoofdstuk uitgelezen hebt de vragen die bij dat hoofdstuk

Nadere informatie

De dood is dood, leve het leven!

De dood is dood, leve het leven! De dood is dood, leve het leven! blok A - nivo 3 - avond 5 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Bijbelstudie Romeinen 6:1-13 19.30 De opstanding als historisch feit 19.45 Zondag 17 HC 20.00

Nadere informatie

Vogelgriep. Auteur: Chris Vegter Illustraties: Dirk van der Maat. Boekverslag van:... Klas:...

Vogelgriep. Auteur: Chris Vegter Illustraties: Dirk van der Maat. Boekverslag van:... Klas:... Vogelgriep Auteur: Chris Vegter Illustraties: Dirk van der Maat Boekverslag van:... Klas:... 2 Lees dit boek lekker rustig door. Beantwoord iedere keer als je een hoofdstuk uitgelezen hebt de vragen die

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Heeft u m al gezien? Misschien al een stukje in gelezen? Dit jaar is er een bijzonder boek uitgekomen, en het haalde gelijk grote verkoopcijfers. Ik

Nadere informatie

Janny van der Molen. een inspirerende bruggenbouwer

Janny van der Molen. een inspirerende bruggenbouwer Janny van der Molen een inspirerende bruggenbouwer Verhalen die ertoe doen Kinderen en jongeren inspireren het beste uit zichzelf en anderen te halen, dat is wat Janny van der Molen met haar boeken wil

Nadere informatie

Een gelukkige huisvrouw

Een gelukkige huisvrouw Een gelukkige huisvrouw Voordat ik zwanger was, was ik een gelukkige huisvrouw, ik had alles wat ik wilde. En daarvoor hoefde ik geen dag te werken. Want werken, dat deed mijn man Harry al. Harry zat in

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Wist U dat? Café Verhoeff geen andere naam krijgt en gewoon Verhoeff blijft heten? We dus niets meer over sigaren willen horen?

Wist U dat? Café Verhoeff geen andere naam krijgt en gewoon Verhoeff blijft heten? We dus niets meer over sigaren willen horen? Wist U dat? Jaecques nu definitief is gestopt met werken bij café In t Aepjen? Café Verhoeff geen andere naam krijgt en gewoon Verhoeff blijft heten? We dus niets meer over sigaren willen horen? Hij zich

Nadere informatie

me een heleboel stress. En toen verscheen Cassie. Dus in zekere zin is dit boek ontstaan uit een weddenschap.

me een heleboel stress. En toen verscheen Cassie. Dus in zekere zin is dit boek ontstaan uit een weddenschap. OVER DE AUTEUR Een interview met L. Marie Adeline Wat heeft je ertoe gebracht erotische fictie te gaan schrijven? Om heel eerlijk te zijn: tot een week voordat ik begon aan S.E.C.R.E.T. was het niet bij

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Handelingen 16,25-34 - Vertel het door

Handelingen 16,25-34 - Vertel het door Handelingen 16,25-34 - Vertel het door Gezinsdienst Vertel het door!! met kinderkoor De Ljochtpuntsjes Liturgie Welkom Stil gebed Votum en zegengroet Kinderkoor Zingen met kinderkoor: Alles wat je wilt

Nadere informatie

Misschien zit u hier wel met de grote vraag: wat is Kerst eigenlijk?

Misschien zit u hier wel met de grote vraag: wat is Kerst eigenlijk? 25 december 2015 1 e Kerstdag Sixtuskerk te Sexbierum Ds. A.J. (Anneke) Wouda Teksten: Hebr. 1:1-6 en Lucas 2: 15-21 Geliefden van God, gemeente van Christus, Kerstochtend 2015 U zit midden in een kerstviering,

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Zal ik mijn man nog tegenkomen na de dood? Zullen we elkaar herkennen? Dat vroeg een vrouw me, enkele weken geleden. De vraag klinkt niet voor

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 3 Op weg met Jezus. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 3 Op weg met Jezus. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 3 Op weg met Jezus Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 3 blz. 1 Hieronder zie je een lammetje dat op zoek

Nadere informatie

Bij u schuil ik, u bent mijn schild,

Bij u schuil ik, u bent mijn schild, Bij u schuil ik, u bent mijn schild, in uw woord stel ik mijn hoop. Psalm 119:114 inleiding Laten we eerlijk zijn: het is niet zo eenvoudig om regelmatig uit de Bijbel te lezen en te bidden. Onze volle

Nadere informatie

Doel. Doelgroep. Een film in je hoofd

Doel. Doelgroep. Een film in je hoofd Doel Het op gang brengen of houden van leesplezier! Van wat voor soort boeken houden de kinderen en waarom? Zouden ze zelf graag de hoofdpersoon zijn in één van hun lievelingsboeken? Welke omslagen spreken

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie