Effectieve aanpak van risicojongeren. Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Effectieve aanpak van risicojongeren. Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament"

Transcriptie

1 Effectieve aanpak van risicojongeren Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament

2 Nicis institute

3 Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament - 1

4 ISBN NUR 740 Nicis Institute Laan van N.O. Indië CE Den Haag Postbus LT Den Haag telefoon +31(0) fax +31(0) Nicis Institute, 2011 Auteurs: Marianne van den Anker, Femke Bax en Merel Quekel De samenvatting van Het Kennisfundament (Hoofdstuk 2) is geschreven door dr. Eric Bervoets, Bureau Bervoets/Lokale Zaken, Postbus 2793, 3800 GJ Amersfoort Eind(redactie): Isa Bais, Marjolein Rotteveel en Marianne van den Anker Vormgeving az grafisch serviceburo b.v., Den Haag Drukwerk Oplage 500

5 Effectieve aanpak van risiciojongeren Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament - 3

6 4 - Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament

7 Inhoudsopgave 1 Wat biedt Het Kennisfundament? Hardnekkig maatschappelijk probleem Hoofdbrekens en beleid Verbinding tussen wetenschap en praktijk Maatschappelijke resultaten boeken De Training Kennisfundament Kennis helpt Leeswijzer 12 2 Het Kennisfundament Risicojongeren samengevat Inleiding: wat, waarom en voor wie? Grenzen stellen: rationele keuze, leertheorieën, situationele preventie (I) Risicoreductie: belemmerende en bevorderende factoren (II) Morele ontwikkeling: opvoeding, het geweten (IIIA) Sociale binding: iets te verliezen hebben (IIIB) Marokkaanse en Antilliaanse jongeren: aandachtspunten 21 3 Training Kennisfundament: aanpak van criminele jongeren Van theorie naar praktijk Nicis Institute De Methode 26 4 Toepassingsmogelijkheden en Kennisbehoefte Toepassingsmogelijkheden van Het Kennisfundament Proces van bewustwording Breder aan de slag met Het Kennisfundament: acties, voornemens en suggesties Onderzoeksagenda WODC 38 5 Huidige aanpak en aard van de criminaliteit Kenmerken van de huidige aanpak Kenmerken die Nicis Institute opvielen Reflecties Signalen uit het veld over de aard van criminele overlastgevende Marokkaanse en Antilliaanse (risico)jongeren Slotopmerking: Kennisfundament is neutraal 49 Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament - 5

8 6 De toekomst Vier steden lopen voorop Stilstaan, terugkijken en vooruitblikken 53 Bijlage 1 Trainers, Projectboard en Team Jeugdfabriek 55 Bijlage 2 Trainingen en Deelnemers 57 Bijlage 3 Effectieve aanpak risicojongeren in drie stappen Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament

9 1 Wat biedt Het Kennisfundament? 1.1 Hardnekkig maatschappelijk probleem Jeugdcriminaliteit en de bestrijding ervan heeft de afgelopen jaren sterk in de belangstelling gestaan. Dit is niet ten onrechte. In de periode steeg het aandeel 12- tot 17-jarige aangehouden verdachten van een misdrijf met 32 procent1. De criminaliteit en recidive onder Marokkaanse en Antilliaanse jongeren is een hardnekkig probleem. De (geregistreerde) criminaliteit onder in Nederland verblijvende niet-westerse allochtonen is hoger dan onder de gemiddelde Nederlandse bevolking. Dit is in verschillende wetenschappelijke studies aangetoond. Het is dan ook niet al te positief gesteld met de criminaliteit onder niet-westerse allochtonen als we deze vergelijken met die van de autochtone bevolking. In studies waarbij de groep niet-westerse allochtonen verder onderverdeeld wordt naar de afzonderlijke herkomstgroepen, valt de hoge criminaliteit onder Antillianen en Marokkanen vaak op. Jeugdcriminaliteit in het algemeen, en criminaliteit gepleegd door Marokkaanse en Antilliaanse jongeren in het bijzonder, staat al een aantal jaren op de politieke agenda. Aan aandacht geen gebrek: lokale en nationale bestuurders, politici, ambtenaren, medewerkers van veiligheidshuizen, wetenschappers en adviseurs weten daar alles van. Sommige van hen winden zich erover op en dringen aan op urgentie en een effectieve aanpak: Het moet nu afgelopen zijn met die criminaliteit. Anderen reageren laatdunkend: Ach, dat Marokkanen- en Antillianenprobleem wordt zwaar overschat. Weer anderen denken dat het een kwestie van tijd is: Dit duurt een generatie en dan zijn de problemen voorbij. Ondanks dit verschil in beleving is de gevoelde urgentie groot om de bovengenoemde oververtegenwoordiging en hoge recidive van Marokkaanse en Antilliaanse jongeren terug te dringen. De vraag is hoe we deze jongeren in het gareel kunnen krijgen. En hoe we kunnen zorgen dat jonge kinderen het criminele pad niet gaan bewandelen. 1.2 Hoofdbrekens en beleid Hardnekkige maatschappelijke problemen gaan vaak hand in hand met hoofdbrekens voor diegenen die het probleem willen oplossen. Of het nu bestuurders zijn, partners in het veiligheidshuis of de gezinscoach; zij hebben allemaal de afgelopen jaren wel momenten van succes, maar ook van teleurstelling meegemaakt in de uitvoering van de werkzaamheden. Ondanks verschillen in de mate van overtuiging, of je als individuele professional, gemeente, partner in het veiligheidshuis of bestuurder in staat bent om het criminele en overlastgevende gedrag van jongeren te beïnvloeden, kunnen we wel spreken van een gedeelde ambitie. Die gedeelde ambitie, de maatschappelijke druk en het extra 1 Trends in de geregistreerde jeugdcriminaliteit onder 12- tot en met 24-jarigen in de periode Bevindingen uit de Monitor Jeugdcriminaliteit Cahier , WODC, Den Haag. Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament - 7

10 geld dat lokaal en nationaal beschikbaar is gesteld om het tij te keren, hebben geresulteerd in een breed scala aan ideeën, opvattingen en mogelijke aanpakken. Sommige van deze ideeën en opvattingen zijn door gemeenten uitgewerkt in beleidsvisies. De kern van de meeste beleidsvisies van de 22 Marokkanen- en Antillianengemeenten bestaat uit thema s als hard waar nodig en zacht waar mogelijk, een combinatie van (slim) straffen en belonen en van preventief en repressief beleid. Gemeenten vertalen deze thema s in slogans zoals Jeugdcriminaliteit: Grenzen stellen en Kansen bieden of varianten hierop. In de bijbehorende plannen van aanpak kiezen veel gemeenten voor onderling vergelijkbare interventies zoals preventief fouilleren, straatcoaches, gezinscoaches en allerlei vormen van begeleiding en ondersteuning: op school, thuis of in de gevangenis. Ook projecten om sport, spel, dans, muziek en andere vormen van expressie te stimuleren komen veel voor. Maar ook het invoeren van de avondklok, het organiseren van vrijwillige wapeninleveracties of de inzet van mosquitos worden, zij het in beperkte mate, door gemeenten toegepast. Het in veiligheidshuizen samenwerken aan een integrale aanpak staat echter in alle beleidsvisies centraal. Het besef en de noodzaak om het tij te keren heeft dus geresulteerd in een braad scala aan opvattingen, projecten en interventies. Maar doen we nu de goede dingen en doen we de goede dingen op de juiste manier? Kunnen we aannemen dat het werkt en waarom werkt het dan? 1.3 Verbinding tussen wetenschap en praktijk Voor de antwoorden op de bovenstaande vragen kunnen we in de wetenschappelijke literatuur zoeken. Niet van alle partners in de keten kan verwacht worden dat zij toegang hebben tot die informatie en tijd hebben om dat te doen. Daarom heeft het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Veiligheid en Justitie (V en J), een select gezelschap van wetenschappers aan Nederlandse en Belgische universiteiten2 gevraagd om uit te zoeken wat er bekend is over effectieve aanpakken van jeugdcriminaliteit, waar mogelijk gespecificeerd naar verschillende herkomstgroepen. Deze verzamelde kennis is door het WODC gericht geordend en vastgelegd in een rapport. Dat rapport is Het Kennisfundament genoemd 3. Maar met het verspreiden van een rapport is er nog geen sprake van verbinding tussen wetenschap en praktijk. Daarom is ook goed nagedacht over de wijze van kennisoverdracht in de vorm van training en oefening van beleids- en uitvoeringsprofessionals. In deze trainingen worden regels en voorwaarden genoemd, die moeten helpen bij de aanpak. 2 Lijn 1 Grenzen stellen: Prof. Dr. Geert Vevaeke, buitengewoon hoogleraar Katholieke Universiteit Leuven, Leuvens Instituut voor Criminologie en Lic. Evy De Caluwé. Lijn 2 Risicoreductie: Prof. Dr. Maja Dekovic, hoogleraar Universiteit Utrecht, Capaciteitsgroep Kinder- en Jeugdstudies en Dr. Jessica J. Asscher. Lijn 3 Gewetensvorming en Binding: Prof. Dr. Corine de Ruiter, hoogleraar Forensische Psychologie, Kim van Oorschouw en Sanne Hillege, Universiteit Maastricht. Aandachtpunten voor preventie van marginalisering van Marokkaanse Jeugd Dr. Trees Pels, Verwey-Jonker Instituut. Aandachtspunten voor preventie van marginalisering van Antillianen, Dr. Marjolijn Distelbrink en Dr. Trees Pels van het Verwey-Jonker Instituut. Het rationele keuzemodel en het kennisfundament, Drs. Frank Willemsen, WODC. 3 Het Kennisfundament t.b.v. De Aanpak van Criminele Marokkaanse Jongeren, Eindredactie, D.Brons, N. Hilhorst en F. Willemsen, WODC, ministerie van Justitie, Cahier Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament

11 Een van de belangrijkste regels luidt: Voor een effectieve aanpak van jeugdcriminaliteit is het belangrijk dat interventies ingrijpen op factoren die van invloed zijn hierop. Als dit de hoofdregel is, dan is het logisch dat professionals in de praktijk kennis moeten hebben over de factoren die van invloed zijn op jeugdcriminaliteit. Zo kunnen zij beter kiezen welke interventies zij het beste in kunnen zetten. In hoofdstuk 3 gaan we hier dieper op in. Het Kennisfundament: samenwerking WODC en NICIS In 2008 heeft het WODC Het Kennisfundament ten behoeve van de aanpak van criminele Marokkaanse jongeren gepubliceerd. Kort daarop is dit Kennisfundament aangevuld met Het Kennisfundament Antillianen. Het Kennisfundament biedt een uitgebreid overzicht van wetenschappelijke inzichten, bijvoorbeeld op het terrein van gewetensvorming en binding, risico en protectieve factoren, grenzen stellen, bestraffen en belonen. Het is dit fundament waarop de praktijk kan voortbouwen. De toepassingsmogelijkheden van Het Kennisfundament zijn divers. Gemeenten en veiligheidshuizen kunnen met behulp van Het Kennisfundament nagaan of hun (voorgenomen) beleid kans van slagen heeft. Het Kennisfundament is allereerst bruikbaar voor de aanpak van jeugdcriminaliteit in het algemeen. Omdat het WODC ook uitgebreid aandacht besteedt aan specifieke kenmerken van Marokkaanse en Antilliaanse jongeren die samenhangen met crimineel gedrag, kunnen gemeenten ook het doelgroepenbeleid toetsen. Het Kennisfundament is logisch opgebouwd. Uit het overzicht van theoretische kennis zijn werkzame mechanismen afgeleid. De uitwerking langs herkenbare lijnen aangevuld met (eigenschappen van) effectieve interventies geven, samen met het overkoepelende denkkader, een duidelijke richting. In hoofdstuk 2 geven we de hoofdlijnen van Het Kennisfundament weer. 1.4 Maatschappelijke resultaten boeken Als zelfstandig document kan Het Kennisfundament de samenleving niet veranderen. Wat we met de gepresenteerde kennis doen, maakt wel verschil. Maar welk verschil? Vanaf de totstandkoming van Het Kennisfundament, waartoe voormalig minister van Justitie Piet Hein Donner de opdracht heeft verstrekt, tot en met de huidige bestuursperiode, waarin minister Ernst Hirsch Ballin is opgevolgd door minister Ivo Opstelten, is het doel onveranderd gebleven. Ook minister Opstelten van V en J wil een einde maken aan de oververtegenwoordiging van Marokkanen en Antillianen in de criminaliteitsen recidivecijfers. Dat er sprake is van een hardnekkig maatschappelijk probleem, blijkt uit onderstaande figuur. Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament - 9

12 Figuur 1. Aantal geregistreerde daders per (Onderzoek en Beleid 2774) Marokkanen Turken Antillianen Surinamers Autochtonen Bovenstaande figuur laat zien dat maatschappelijk resultaat boeken geen eenvoudige taak is. De oververtegenwoordiging is aanzienlijk en hoewel er indicaties zijn dat de jeugdcriminaliteit iets is afgenomen in de afgelopen jaren, blijft de oververtegenwoordiging duidelijk zichtbaar. 1.5 De Training Kennisfundament Het solide en logisch opgebouwde wetenschappelijke overzicht is omvangrijk en het kost tijd om de kennis op te nemen. Het overdragen van kennis, maar ook het (aanzetten tot) het (laten) toepassen van deze kennis vormt de basis voor deze samenwerking. Dat de 22 Marokkanen- en 22 Antillianengemeenten daaraan behoefte hadden, was al vastgesteld door Bureau Beke 5. Het slechts toesturen van Het Kennisfundament aan gemeenten en veiligheidshuizen is onvoldoende om aan de wensen in de praktijk en het doel van het ministerie tegemoet te komen. Er was behoefte aan een andere manier van kennisoverdracht en zo is de Training Kennisfundament tot stand gekomen. Kenmerkend aan de training is dat medewerkers van Nicis Institute dit lokaal verzorgen, samen met speciaal daartoe opgeleide professionals uit de praktijk; de practitioners 6. De deelnemers betalen geen geldelijke bijdrage voor deelname aan de training. De gemeente krijgt bovendien de ruimte om die instanties 4 R.P.W. Jennissen (2009). Criminaliteit, leeftijd en etniciteit, over de afwijkende leeftijdsspecifieke criminaliteitscijfers van in Nederland verblijvende Antillianen en Marokkanen. WODC, O&B 277, Den Haag. 5 Bureau Beke (www.beke.nl) is een adviesbureau. Dit bureau werd en wordt door veel gemeenten ingehuurd om een analyse en beschrijving te maken van de jeugdgroepen. Bureau Beke adviseert en voert onderzoeken uit op het gebied van veiligheidsvraagstukken en criminaliteit. Bureau Beke heeft in veel gemeenten onderzoek gedaan naar jeugdgroepen en jeugdcriminaliteit. Nicis Institute heeft Bureau Beke om advies gevraagd vanuit hun ervaringen met het overbrengen van kennis en het (laten) toepassen van Het Kennisfundament in de praktijk. Als voorloper op het trainingstraject dat Nicis Institute heeft opgezet, heeft Bureau Beke in een aantal gemeenten de behoefte vanuit de praktijk aangegeven. 6 In Bijlage I treft u een overzicht aan van alle betrokken personen en instanties die bij de overdracht en toepassing van Het Kennisfundament zijn betrokken Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament

13 en die personen uit te nodigen waarvan zij weet dat die een cruciale rol vervullen in de (uitvoering en totstandkoming) van beleid. Samen tegen De wetenschappelijke theorie en de praktijk zijn elkaars bondgenoten in het ontwikkelen en uitvoeren van een effectieve aanpak. Zij trekken samen ten strijde tegen jeugdcriminaliteit en probleemgedrag bij jeugdigen. De professionals hebben behoefte aan een theoretische onderbouwing van de aanpak die zij kiezen. Zo kan wetenschappelijk onderzoek antwoord geven op vragen als: Wat zijn de te verwachten effecten als jongeren hun wapens vrijwillig inleveren? Binnen welke setting komt een gezinscoach tot de beste resultaten? Is het verhogen van de pakkans een effectieve basis voor beleid? Andersom geldt dat de wetenschap graag een bijdrage wil leveren aan vragen die bij professionals in de praktijk leven. De wetenschappelijke theorie in het Kennisfundament is goed bruikbaar in de praktijk. In de Training Kennisfundament stellen we als bijproduct een agenda voor de wetenschap op. Dat is een mooi en bruikbaar extra resultaat. De practitioners die in het Train the trainer-programma zijn opgeleid, zijn ambassadeurs geworden. Hun vaste aanwezigheid in het beleidsveld maakt dat zij Het Kennisfundament toepassen en verder verspreiden. Deze vaste waarde is van grote betekenis voor het daadwerkelijk toepassen van de wetenschappelijke kennis in de praktijk. Daarmee kan aan de practitioners zelf een belangrijke waarde toegekend worden. Practitioners Om de praktijk nadrukkelijk onderdeel uit te laten maken van de kennisdisseminatie, om de kennis, ook na het project, binnen de praktijk beschikbaar te houden en om niet vanuit de wetenschap te zenden, is gekozen voor de inzet van practitioners. Zij vormen een aparte doelgroep binnen het project. Practitioners zijn praktijkmensen die het als een mooie aanvulling op hun eigen werk ervaren om kennis op te doen om hun kennis te delen, te verspreiden en toe te (laten) passen. De practitioners zijn geschikt om met een gevarieerde groep professionals te werken en het voor de groep staan, staat hen op het lijf geschreven. Vanzelfsprekend steunt de organisatie van de practitioner, een gemeente of veiligheidshuis, zijn of haar deelname aan dit project. De practitioners hebben de Training Kennisfundament samen met Nicis-medewerkers ontwikkeld en bieden deze samen met Nicis-trainers aan. De Training Kennisfundament beslaat drie dagdelen (ochtend, middag, avond) waarop een optimale verbinding tussen wetenschap en praktijk, een goede mix tussen kennisoverdracht en kennistoepassing en voldoende ruimte voor interactie centraal staan. Het feit dat er practitioners zijn, die Het Kennisfundament in hun denken en handelen hebben geïncorporeerd, vergroot de kans op een effectieve aanpak. 1.6 Kennis helpt Het beoogde maatschappelijke resultaat van de Training Kennisfundament is een afname van de oververtegenwoordiging van Marokkaanse en Antilliaanse jongeren in de criminaliteit. De reductie van vroegtijdig schoolverlaten en werkloosheid zijn aanpalende doelen. Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament - 11

14 Het vertalen van Het Kennisfundament naar de praktijk vraagt om een denk- en actieslag die vorm geeft aan de beleidsontwikkeling om zoveel mogelijk evidence based te denken en te werken. De rol van Het Kennisfundament is daarbij onontbeerlijk. 1. Het Kennisfundament is daadwerkelijk een fundament waarop (voort)gebouwd kan worden. 2. Het Kennisfundament is ondersteunend. Het is een handvat voor gemeenten bij het zelf beoordelen en verder ontwikkelen van de aanpak van jeugdcriminaliteit in algemene zin en onder Marokkanen en Antillianen in specifieke zin. 3. Het Kennisfundament biedt een overzicht van theoretische kennis en werkzame mechanismen. 4. Het Kennisfundament is geen formeel toetsingskader waarlangs de verantwoording van subsidies van gemeenten richting het Rijk plaatsvindt. 1.7 Leeswijzer In het volgende hoofdstuk beschrijven we de hoofdlijnen van Het Kennisfundament. Voor lezers die met Het Kennisfundament bekend zijn, biedt dit hoofdstuk herkenning. Voor geïnteresseerden, die in een oogopslag op hoofdlijnen kennis willen nemen van Het Kennisfundament biedt hoofdstuk 2 uitkomst. In hoofdstuk 3 beschrijven we gedetailleerd welke doelen we met de Training Kennisfundament beogen en hoe we dit in de praktijk realiseren. Dit hoofdstuk is tevens interessant voor organisaties en professionals die geïnteresseerd zijn in verschillende vormen van leren, kennisoverdracht en het verbinden van wetenschap en praktijk. Het grote enthousiasme dat in de praktijk is ontstaan voor het verder overdragen van kennis en het toepassen van wetenschappelijke kennis in de praktijk, specificeren we nader in hoofdstuk 4. In hoofdstuk 4 beschrijven we ook aan welke verdiepende kennis de praktijk behoefte heeft en hoe het WODC daar in kan voorzien. De inzichten die Nicis Institute heeft opgedaan tijdens de trainingen beschrijven we in hoofdstuk 5 vanuit twee invalshoeken. Allereerst vanuit de vraag: Wat zijn (opvallende) kenmerken van de huidige wijze waarop de jeugdcriminaliteit wordt aangepakt? In de tweede plaats vanuit de concrete signalen die in een aantal gemeenten zijn afgegeven over de aard en omvang van de criminaliteit onder Marokkanen en Antillianen. In hoofdstuk 6 van deze publicatie kunt u ten slotte lezen dat een aantal steden Nicis Institute en de Jeugdfabriek opdracht heeft gegeven om de Kennisfundamentaanpak verder in praktijk te brengen. Alleen resultaten tellen en dat geldt ook hier. Met de mystieke vaststelling dat de tekenen voor de toekomst gunstig zijn wordt deze publicatie afgesloten. De intrinsieke betrokkenheid van het ministerie van V en J en het WODC in de personen van Dick Brons en Reinier ter Kuile (ministerie van V en J) en Frans Leeuw en Frank Willemsen (WODC) bij Het Kennisfundament is groot. De Kennisfundamentaanpak is wat betreft Nicis Institute dé manier om wetenschap en praktijk te verbinden Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament

15 Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament - 13

16 14 - Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament

17 2 Het Kennisfundament Risicojongeren samengevat 2.1 Inleiding: wat, waarom en voor wie? Jeugdcriminaliteit is een vraagstuk dat de samenleving raakt. In het bijzonder jongeren van Marokkaanse en Antilliaanse afkomst zijn sterk vertegenwoordigd in de criminaliteitscijfers. Ook andere allochtone én autochtone jongeren komen veelvuldig in beeld bij politie en justitie. Echter, verhoudingsgewijs is het criminaliteitsprobleem het grootst bij de twee genoemde allochtone groeperingen. In hoofdstuk 1 hebben we de omvang van deze oververtegenwoordiging toegelicht. Hoe de oververtegenwoordiging tot stand komt en wat er aan te doen is, zijn voor beleidsmakers vragen van betekenis. Het gaat om de vraag wat werkt en wat de wetenschap het beleid en de praktijk kan bieden. Wat de wetenschap kan bieden is beschreven in Het Kennisfundament, een omvangrijke overzichtsstudie, waarvan we in dit hoofdstuk een samenvatting geven. Bij het zoeken naar oorzaken van het hoge aandeel jongeren van Marokkaanse en Antilliaanse herkomst wordt vaak gewezen op sociaal-economische achterstand of op culturele factoren. Het Kennisfundament gaat echter voornamelijk over: meer algemene theorieën (niet op culturele factoren of etnische groepen gericht) die de basis van effectieve interventies vormen; mechanismen die zorgen dat interventies werken in het tegengaan van criminaliteit (en het voorkomen van recidive); contexten waarbinnen mechanismen werkzaam zijn. Op hoofdlijnen zijn er theorieën waarin vooral de crimineel zelf als persoon(lijkheid) centraal staat en er zijn er waarin de nadruk ligt op zijn omgeving: de vriendengroep, de buurt, de bredere samenleving of de cultuur van een individu. Het Kennisfundament onderscheidt de niveaus individu, gezin, bredere leefomgeving en de leeftijdsgenoten. Pas in tweede instantie benoemt Het Kennisfundament aandachtspunten rond jongeren van Marokkaanse en Antilliaanse afkomst. De bredere kennis over oorzaken van criminaliteit is nodig, omdat de samenhang tussen criminaliteit enerzijds en de sociaal-economische achterstand en culturele factoren anderzijds niet veel zegt over oorzaak en gevolg. Verder is ook niet meteen duidelijk of door het beïnvloeden van deze twee kenmerken de criminaliteit bij Marokkaanse en Antilliaanse jeugd daalt. Er zijn weinig evaluatiestudies die specifiek onder deze doelgroep zijn uitgevoerd en uitspraken doen over de effectiviteit van maatregelen. Het Kennisfundament is bedoeld voor beleidsmakers en professionals die zich richten op jeugdcriminaliteit. Het levert echter geen pasklare oplossingen. We hebben te maken met ingewikkelde problematiek, waardoor de kans dat we effectief zijn met enkele eenvoudige oplossingen heel klein is. Wel worden met het fundament bouwstenen aangedragen die kunnen helpen bij de aanpak. Met Het Kennisfundament kunnen beleidsmakers en professionals voorafgaand aan een interventie (een project, een specifieke aanpak) nagaan of deze volgens de onderzoeksliteratuur kans maakt om effectief te zijn. Tijdens en na de interventie kan het fundament een hulpmiddel zijn om de balans op Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament - 15

18 te maken en te zien hoe de uitvoering verliep en of (gewenste) resultaten (effecten en effectiviteit) zijn bereikt. Een getoetste en valide theorie kan beleidsmakers helpen met de uitgangspunten van beleid, dus ook met de aanpak van (Marokkaanse en Antilliaanse) jeugdproblematiek. Het Kennisfundament staat een doordachte en zoveel mogelijk op theorie gebaseerde beleidsontwikkeling voor. Het Kennisfundament is gegroepeerd rondom de beleidslijnen: grenzen stellen (I); risicoreductie (II); morele ontwikkeling (IIIa); sociale bindingen (IIIb). De beleidslijnen worden aangevuld met een hoofdstuk dat bij uitstek gaat over Marokkaanse jeugd en een hoofdstuk over Antilliaanse jeugd. 2.2 Grenzen stellen: rationele keuze, leertheorieën, situationele preventie (I) Bij deze beleidslijn gaat Het Kennisfundament in op aangrijpingspunten voor gedragsbeïnvloeding vanuit het rationele keuzemodel en presenteert het leertheoretische principes voor het belonen en bestraffen van gedrag. Verder gaat het in op effectevaluaties van bestaande projecten, bijvoorbeeld projecten rond situationele preventie. Volgens Het Kennisfundament is het stellen van duidelijke grenzen belangrijk bij het opgroeien van kinderen en jongeren en van grote betekenis bij het voorkomen en aanpakken van delinquent gedrag. Daarbij wordt de opmerking gemaakt dat dit gedrag toeneemt in de vroege tienerjaren, hoog blijft tijdens de adolescentie en opnieuw daalt vanaf de jongvolwassenheid. Voor grenzen stellen gebruikt het fundament het rationele keuzemodel: een op het individu gerichte, economisch getinte verklaring voor criminaliteit. Het model gaat uit van de mens als rationeel wezen. Het stelt dat een (potentiële) crimineel afwegingen maakt bij het wel of niet plegen van een misdrijf. Hij evalueert de kosten en baten. Er zijn kosten die direct verbonden zijn met betrapping en bestraffing (voorwaardelijke kosten genoemd) en onvoorwaardelijke kosten en baten die hoe dan ook optreden, los van het feit of de dader nu betrapt en bestraft wordt. Het plegen van het misdrijf moet hoe dan ook meer opleveren dan het kost. De buit moet interessant genoeg zijn, er moet een goede afzetmarkt voor zijn en het moet niet te veel moeite kosten om de buit te pakken te krijgen. Dat betekent dat de pakkans niet te hoog mag zijn en ook preventiemaatregelen, bijvoorbeeld cameratoezicht, spelen een rol bij de uiteindelijke beoordeling van de situatie door een (potentiële) crimineel. Kosten zijn ook de maatschappelijke problemen van een strafblad. Bij de baten moeten we bij veel criminelen ook de status betrekken die zij krijgen bij hun peers als het hen is gelukt om een geslaagde inbraak te plegen of iemand een mooie buit afhandig te maken. De rationele keuzen gaan niet alleen over materiële keuzen. Het gevoel wat te verliezen met crimineel gedrag, of juist wat te winnen, kan ook een rol spelen. Op basis van het rationele keuzemodel, kunnen we bekijken hoe we de kosten van crimineel gedrag kunnen vergroten en de opbrengsten kunnen verminderen. De leertheorie biedt aanknopingspunten door inzicht in het belonen en straffen van gedrag. Wat meer wetenschappelijk gesteld gaat de theorie ervan uit dat gedrag van mensen veranderbaar is door hen te conditioneren, dat wil zeggen door positieve of negatieve prikkels toe te dienen. Een straf is een van de kosten van het plegen van mis Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament

19 daad en een beloning (ook niet-materieel) is waar de crimineel op hoopt aan de batenzijde van zijn balans. De in Het Kennisfundament aangehaalde leertheorieën gaan ervan uit dat mensen leren doordat zij effectief worden gestraft en beloond. Gewenst gedrag stimuleren kan door iets positiefs te laten volgen op het gedrag, iets negatiefs weg te nemen of te zorgen dat iets negatiefs uitblijft. Ongewenst gedrag ontmoedigen kan door iets negatiefs te laten volgen op het gedrag, iets positiefs weg te nemen of te zorgen dat iets positiefs uitblijft na het gestelde ongewenste gedrag. Het is belangrijk dat beleidsmakers en professionals vooraf duidelijk, ondubbelzinnig en in een taal afgestemd op de doelgroep formuleren en communiceren welk gedrag gewenst en welk gedrag ongewenst is; wat precies de regel is die de jongere niet mag overtreden. Wanneer deze de regel overtreedt, dient zo snel mogelijk gereageerd te worden. De straf na een eerste overtreding dient zwaar genoeg te zijn. Belangrijk is ook dat er bij het belonen en bestraffen rekening wordt gehouden met de leeftijd, de cognitieve en morele ontwikkeling van de betrokkene, de voorgaande ervaringen met beloningen en straffen en de mogelijkheid om te leren uit beloningen en straffen. Verder dient een positieve relatie tussen straffer en gestrafte te worden nagestreefd. Interventies om de onvoorwaardelijke materiële kosten van criminaliteit te vergroten zijn onder andere: moeilijker maken om aan buit te komen (target hardening) door betere sloten op deuren en ramen; bemoeilijken van de toegang tot een bepaald woongebied (street closure); invoeren van een avondklok. Met name de street closure blijkt een veelbelovende methode. Interventies om de onvoorwaardelijke materiële baten te verkleinen zijn onder meer: graveren van (brom)fietsen; gebruik van plofkoffers zodat de winst van een overval meteen verloren gaat; verstoren van criminele markten door bijvoorbeeld controleren van pandjeshuizen. Voor geen van deze interventies is wetenschappelijk bewijs, wat niet meteen betekent dat ze niet effectief zijn. Wel zijn de effecten vooralsnog onbekend. Interventies waarmee we de voorwaardelijke kosten verhogen richten zich bijvoorbeeld op het verhogen van de pakkans door in een school metaaldetectors aan te brengen, maar ook door gericht politietoezicht en politiehandhaving op zogeheten hotspots. Met name voor hotspots-policing is tegenwoordig overtuigend wetenschappelijk bewijs. Bij grenzen stellen horen ook strafrechtelijke interventies. Effectief zijn straffen waarin ook hulpverlening (behandeling) aan de orde is in een justitieel kader. En dan vooral straffen die niet enkel gericht zijn op de jongere zelf, maar ook op zijn omgeving: oudertrainingen, functionele gezinstherapie, multisysteemtherapie, tijdelijke plaatsing in een therapeutisch pleeggezin en tijdelijke plaatsing in een gezinsvervangend tehuis. Niet effectief volgens het Kennisfundament binnen die categorie zijn bijvoorbeeld boot camps ( Lubbers-kampementen ) en regulier reclasseringstoezicht. 2.3 Risicoreductie: belemmerende en bevorderende factoren (II) Bij de beleidslijn risicoreductie staan risicofactoren centraal. Het gaat hierbij om een vergrote kans op antisociaal gedrag. De aanwezigheid van risicofactoren hoeft niet per se tot antisociaal gedrag te leiden. Wel lijkt er een samenhang tussen de tijd die kinderen en jongeren zijn blootgesteld aan Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament - 17

20 risicofactoren, het aantal risicofactoren en de mate van probleemgedrag. In de literatuur wordt door sommige wetenschappers wel een onderscheid gemaakt tussen risicofactoren als criminaliteitsbevorderende factoren en beschermende factoren als criminaliteitsbelemmerende factoren. Denk bij beschermende factoren aan een goede gezondheid, een positief zelfbeeld en positief contact met leeftijdsgenoten. Meestal blijkt dan dat we te maken hebben met twee kanten van dezelfde medaille. Een slecht zelfbeeld is bijvoorbeeld een risicofactor. Daarom wordt toch meestal gesproken van risicofactoren en risicoreductie en wel op het niveau van individu, gezin, leeftijd en brede omgeving. Voorbeelden op elk van die niveaus zijn dan respectievelijk de neiging tot agressief gedrag, een autoritaire opvoedingsstijl, deelnemen aan een criminele jeugdgroep en het wonen in een achterstandbuurt. Op elk van de niveaus kunnen we specifieke interventies benoemen. Op het individuele niveau moeten we onder meer denken aan cognitieve gedragstherapie, een equip training waarmee jongeren wordt geleerd om te gaan met cognitieve denkfouten ( deze maatschappij moet mij niet ), individueel gerichte ambulante begeleiding (bijvoorbeeld Individuele Trajectbegeleiding Criminaliteit in Relatie tot Integratie van Etnische Minderheden (ITB-CRIEM) en Halt) en mentoring. Cognitieve therapie laat bij een niet te zware doelgroep positieve resultaten zien en mentoring laat (zeer) bescheiden positieve effecten zien. Op het gezinsniveau zijn er bijvoorbeeld de Parent Management Training (een oudertraining) en de Functional Family Therapy (gezinstherapie). Van beide interventies zijn vanuit de onderzoeksliteratuur positieve effecten bekend. Interventies die zijn gericht op leeftijdsgenoten maken veelal gebruik van groepsprocessen en groepsdynamiek. Dat soort interventies is, zeker in Nederland, niet ruim voor handen. Een bekende uitzondering was de, inmiddels in Nederland vanwege achterblijvende resultaten opgeheven, Glen Mills School. Daar werd getracht om groepsprocessen, die vaak een slechte invloed hebben op jongeren, positief om te buigen zodat de groep bijdraagt aan beter gedrag. Voorlopig lijken volgens Het Kennisfundament individueel gerichte interventies en gezinsinterventies effectiever en veiliger. Juist bij de op groepen gerichte interventies worden negatieve groepsprocessen nog onvoldoende onderkend. In plaats van het tegengaan van samenscholing van risicojongeren, werken dit soort interventies juist initiatieven van jongeren in de hand om plekken te creëren waar zij elkaar zonder toezicht van volwassenen en zonder georganiseerde activiteiten kunnen ontmoeten, zoals hangplekken. Als deze plekken vooral de probleemjongeren aantrekken, dan schieten deze interventies hun doel voorbij Een interventie die zich richt op de bredere omgeving van de jongere is de Multisysteemtherapie (MST). Deze behandeling richt zich speciaal op jongeren die ernstig en gewelddadig probleemgedrag vertonen. Volgens deze theorie is de ontwikkeling van jongeren het gevolg van interacties van de jongere in het gezin, op school, met leeftijdsgenoten en in de buurt. Amerikaans onderzoek toont positieve resultaten aan van de Multisysteemtherapie. In oktober 2007 heeft MST een voorlopige erkenning van de Erkenningscommissie van het ministerie van Justitie gekregen. Bij deze interventies, op alle niveaus, wijst Het Kennisfundament op het belang van onderzoek naar werkzame bestanddelen. Dat geeft antwoord op de vraag waarom en hoe een interventie gericht op risicofactoren werkt. Zo wijzen veel studies naar gezinsgerichte interventies uit dat verandering bij de ouders, met name op het gebied van discipline en toezicht houden op hun kinderen, een belangrijke verklaring is van het succes van dit soort interventies. Op de andere drie niveaus (individu, leeftijdsgenoten en bredere omgeving) is te weinig onderzoeksmateriaal beschikbaar om conclusies te kun Effectieve aanpak van risicojongeren - Achtergrond en toepassing van de Trainingen Kennisfundament

maatschappijwetenschappen vwo 2015-II

maatschappijwetenschappen vwo 2015-II Opgave 2 Rondhangen Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 en tabel 1. Inleiding De Kamer ontvangt elk jaar een rapportage van de minister van Justitie over de voortgang van de aanpak van problematische

Nadere informatie

Tijdig ingrijpen: werkzame ingrediënten voor interventies

Tijdig ingrijpen: werkzame ingrediënten voor interventies Infosheet Tijdig ingrijpen: werkzame ingrediënten voor interventies Tijdig ingrijpen betekent voorkomen dat een de fout ingaat. Wie wil dat niet? Dat is dan ook precies wat deze infosheet beoogt: inzicht

Nadere informatie

Doelstelling van het onderzoek en onderzoeksvragen

Doelstelling van het onderzoek en onderzoeksvragen Samenvatting Jeugdcriminaliteit vormt een ernstig probleem. De overgrote meerderheid van de jeugdigen veroorzaakt geen of slechts tijdelijk problemen voor de openbare orde en veiligheid. Er is echter een

Nadere informatie

Wat is het effect van mentoring?

Wat is het effect van mentoring? Wat is het effect van mentoring? Februari 2016 HET IS AANNEMELIJK DAT MENTORING DE WERKLOOSHEID ONDER MIGRANTENJONGEREN KAN VERMINDEREN De werkloosheid onder jongeren van niet-westerse herkomst is veel

Nadere informatie

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Ouders en verzorgers spelen vanzelfsprekend een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van het gedrag van hun kind. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag.

Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag. Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag. Samenvatting De Top600 bestaat uit een groep van 600 jonge veelplegers

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave 1 Veranderende opvattingen in het jeugdstrafrecht tegen de achtergrond van veranderingen in criminaliteitscijfers onder jongeren Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met uit het bronnenboekje.

Nadere informatie

Hybride werken bij diagnose en advies. Inleiding

Hybride werken bij diagnose en advies. Inleiding Hybride werken bij diagnose en advies Inleiding Hybride werken is het combineren van 2 krachtbronnen. Al eerder werd aangegeven dat dit bij de reclassering gaat over het combineren van risicobeheersing

Nadere informatie

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Hoe vergelijk je methodieken op basis van welke criteria? Marjolein Oudhof Mariska van der Steege 23 april 2009 Inhoud workshop Werken

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesaanvraag

Samenvatting. Adviesaanvraag Samenvatting Adviesaanvraag De antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) is een psychiatrische stoornis die wordt gekenmerkt door een duurzaam patroon van egocentrisme, impulsiviteit en agressiviteit.

Nadere informatie

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet?

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Stijging criminaliteit meisjes Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Anne-Marie Slotboom Vrije Universiteit Amsterdam 1 BRISBANE 2010 - Steeds meer jonge meisjes tussen tien en veertien

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 24 515 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting Nr. 186 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan

Nadere informatie

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s)

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s) A. Ouderfactoren: gegeven het feit dat de interventies van de gezinscoach en de nazorgwerker gericht zijn op gedragsverandering van de gezinsleden, is het zinvol om de factoren te herkennen die (mede)

Nadere informatie

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Onderwijs Het aandeel in de bevolking van 15 tot 64 jaar dat het onderwijs reeds heeft verlaten en hun onderwijscarrière

Nadere informatie

Jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in Groningen

Jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in Groningen FACTSHEET Jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in Groningen In deze factsheet worden trends en ontwikkelingen ten aanzien van de jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in de provincie Groningen behandeld.

Nadere informatie

Het kennisfundament t.b.v. de aanpak van criminele Marokkaanse jongeren

Het kennisfundament t.b.v. de aanpak van criminele Marokkaanse jongeren Cahier 2008-4 Het kennisfundament t.b.v. de aanpak van criminele Marokkaanse jongeren Eindredactie: D. Brons N. Hilhorst F. Willemsen a Wetenschappelijk Onderzoeken Documentatiecentrum Exemplaren van deze

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies Plan- en procesevaluatie van de scholing van gevangenispersoneel in Verbal Judo Het onderzoek Verbal Judo (Thompson, 1984) is een methode waarbij mensen anderen op een kalme

Nadere informatie

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n)

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n) Raadsinformatiebrief (openbaar) gemeente Maassluis Aan de leden van de gemeenteraad in Maassluis Postbus 55 3140 AB Maassluis T 010-593 1931 E gemeente@maassluis.nl I www.maassluis.nl ons kenmerk 2010-4748

Nadere informatie

Eerst de beren dan de honing

Eerst de beren dan de honing 58 secondant #3/4 juli-augustus 2011 Resultaten van Veiligheidshuizen Eerst de beren dan de honing Illustratie: Hans Sprangers De Veiligheidshuizen vormden de afgelopen jaren een bron van onderzoek. Zo

Nadere informatie

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten Persbericht Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), Wetechappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), Wetechappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Embargo t/m woedag 16 december 2015, 11.00 uur

Nadere informatie

Voor informatie over MST-LVB: MST-LVB Supervisor MST@prismanet.nl 06-23 95 63 91. Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl

Voor informatie over MST-LVB: MST-LVB Supervisor MST@prismanet.nl 06-23 95 63 91. Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl Voor informatie over MST-LVB: MST-LVB Supervisor MST@prismanet.nl 06-23 95 63 91 Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl Prisma MST-LVB Multi Systeem Therapie Licht Verstandelijk Beperkt Prisma heeft

Nadere informatie

Agressiebehandeling in de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie

Agressiebehandeling in de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie Agressiebehandeling in de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie Prof. dr. Chijs van Nieuwenhuizen GGzE centrum kinder- en jeugd psychiatrie Universiteit van Tilburg, Tranzo http://www.youtube.com/watch?list=pl9efc

Nadere informatie

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Financiers: Gemeente Rotterdam Gemeente Amsterdam Gemeente Utrecht Gemeente

Nadere informatie

Het delict als maatstaf

Het delict als maatstaf Het delict als maatstaf Methodiek voor werken in gedwongen kader Anneke Menger Lous Krechtig Hoofdstuk 1 Wat is methodiek? Begeleidingscommissie: Mw. A. Andreas Beleidsmedewerker, Reclassering Nederland

Nadere informatie

Factsheet landelijke inkoopafspraken in het kader van het jeugdstrafrecht

Factsheet landelijke inkoopafspraken in het kader van het jeugdstrafrecht Factsheet landelijke inkoopafspraken in het kader van het jeugdstrafrecht Met de Jeugdwet komt de verantwoordelijkheid voor de jeugdreclassering en de jeugdhulp 1 bij de gemeenten te liggen. Jeugdreclassering

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

kinderen toch blijven ondersteunen. Het maakt niet uit wat (Surinaamse vader, 3 kinderen)

kinderen toch blijven ondersteunen. Het maakt niet uit wat (Surinaamse vader, 3 kinderen) In opdracht van de Gemeente Amsterdam (Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling) Als ik mijn vader had gehad vanaf mijn jeugd, dan zou ik misschien anders zijn in het leven. (...) Wat ik allemaal wel niet

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

24 e Symposium Gezinsonderzoek Radboud Universiteit Nijmegen

24 e Symposium Gezinsonderzoek Radboud Universiteit Nijmegen 24 Symposium Gezinsonderzoek Donderdag 22 november 2007 Ochtend: Jeugd- en gezinsbeleid: Visie en uitwerking Middag: Psychopathologie bij ouders en aanpak probleemgedrag Vrijdag 23 november 2007 Ochtend:

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

Sluitende aanpak. voor risico- en. probleemjongeren

Sluitende aanpak. voor risico- en. probleemjongeren Sluitende aanpak voor risico- en probleemjongeren Stad van jongeren Rotterdam is een stad van jongeren. Dat is een statistisch gegeven. Maar je ziet het ook als je op straat loopt. Overal jonge mensen

Nadere informatie

Voortijdig schoolverlaten, werkloosheid en delinquentie: cumulatie van risicogedrag onder jongeren in Nederland

Voortijdig schoolverlaten, werkloosheid en delinquentie: cumulatie van risicogedrag onder jongeren in Nederland Voortijdig schoolverlaten, werkloosheid en delinquentie: cumulatie van risicogedrag onder jongeren in Nederland Tanja Traag en Olivier Marie Bijna een op de drie jongeren die geen onderwijs meer volgden

Nadere informatie

Aanpak Marokkaanse risicogroepen 2010-2012. Inleiding

Aanpak Marokkaanse risicogroepen 2010-2012. Inleiding Aanpak Marokkaanse risicogroepen 2010-2012 Inleiding In deze notitie worden de hoofdlijnen van beleid voor in eerste instantie 2010 aangegeven. De aanpak richt zich, zoals IMAR 2006-2009, op Marokkaanse

Nadere informatie

Delinquent gedrag bij jongeren met een licht verstandelijke beperking

Delinquent gedrag bij jongeren met een licht verstandelijke beperking DC 72 Delinquent gedrag bij jongeren met een licht verstandelijke beperking Dit thema is een bewerking van het krantenartikel uit NRC Handelsblad Vroeger een debiel, nu een delinquent. In dit artikel zegt

Nadere informatie

Nieuwe dadergroep vraagt aandacht

Nieuwe dadergroep vraagt aandacht Er is een nieuwe groep van jonge, zeer actieve veelplegers die steeds vaker met de politie in aanraking komt / foto: Pallieter de Boer. Nieuwe dadergroep vraagt aandacht Jongere veelplegers roeren zich

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

Vraag 4 Wat vind jij de meest geschikte houding? Vergelijk je antwoord met dat van je medestudenten. Typ het antwoord in in het antwoordformulier.

Vraag 4 Wat vind jij de meest geschikte houding? Vergelijk je antwoord met dat van je medestudenten. Typ het antwoord in in het antwoordformulier. Open vragen bij Casus Marco Vraag 1 Bekijk scène 1 nogmaals. Wat was jouw eerste reactie op het gedrag van Marco in het gesprek met de medewerker van Bureau HALT? Wat roept zijn gedrag op aan gedachten,

Nadere informatie

Kenniswerkplaats Tienplus

Kenniswerkplaats Tienplus Workshop Jeugd in Onderzoek Kenniswerkplaats Tienplus Laagdrempelige ondersteuning van ouders met tieners in Amsterdam http://www.kenniswerkplaats-tienplus.nl Triple P divers Marjolijn Distelbrink Verwey-Jonker

Nadere informatie

Workshop 3 e nationaal congres Opvoedingsondersteuning. Opvoedingsondersteuning. Kenniswerkplaats Tienplus

Workshop 3 e nationaal congres Opvoedingsondersteuning. Opvoedingsondersteuning. Kenniswerkplaats Tienplus Kenniswerkplaats Tienplus Laagdrempelige ondersteuning aan ouders met tieners in Amsterdam Pauline Naber, Hogeschool INHolland Marjan de Gruijter, Verwey-Jonker Instituut http://www.kenniswerkplaats-tienplus.nl/

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Preventieve interventies Effectief tijdig ingrijpen bij risicojongeren

Preventieve interventies Effectief tijdig ingrijpen bij risicojongeren Preventieve interventies Effectief tijdig ingrijpen bij risicojongeren De laatste inzichten in de preventie van jeugdcriminaliteit Programma Ochtendprogramma Voor het ochtendprogramma in de Grote Zaal

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

De integratie van Antillianen in Nederland. Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden

De integratie van Antillianen in Nederland. Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden De integratie van Antillianen in Nederland Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden De integratie van Antillianen in Nederland Willem Huijnk - Wetenschappelijk onderzoeker

Nadere informatie

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar Overzicht bachelorcursussen Dit overzicht geeft een groot aantal bachelorcursussen weer die aandacht besteden cultuur en/of gender op het gebied van gezondheidszorg. Het overzicht betreft cursussen uit

Nadere informatie

Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders

Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders Voor wie? Deze brochure is bedoeld voor alle beroepskrachten die met Triple P werken of daar in de toekomst mee aan de slag willen gaan. Triple

Nadere informatie

Opvoedthema s in migrantengezinnen met tieners

Opvoedthema s in migrantengezinnen met tieners Opvoedthema s in migrantengezinnen met tieners Trees Pels en Marjolijn Distelbrink 2014 Inleiding Welke zijn de meest gestelde opvoedvragen door ouders van tieners uit migrantengezinnen? Deze vraag wordt

Nadere informatie

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda DOORDRINGEN of Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting DOORDRINKEN Jos Kuppens Henk Ferwerda In opdracht van Ministerie van Veiligheid en Justitie, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum,

Nadere informatie

FLEVOMONITOR 2006 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld. Annemieke Benschop, Susan Place, Marije Wouters & Dirk J. Korf

FLEVOMONITOR 2006 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld. Annemieke Benschop, Susan Place, Marije Wouters & Dirk J. Korf FLEVOMONITOR 2006 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld Annemieke Benschop, Susan Place, Marije Wouters & Dirk J. Korf Dit onderzoek is uitgevoerd door het Bonger Instituut voor Criminologie van de Universiteit

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 200 200 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 200 200 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 0 2 XP DEN HAAG T 070 40 79 F 070 40 7 4 www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg

Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg Evidence based practice 1. Invoeren bewezen effectieve interventies; 2. Wetenschappelijk onderzoeken veelbelovende eigen interventies; 3. Consolideren

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2015 tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 56 punten

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling. In het onderhavige onderzoek staan de volgende vragen centraal:

Samenvatting. Vraagstelling. In het onderhavige onderzoek staan de volgende vragen centraal: Samenvatting Naar schatting hebben jaarlijks ongeveer 50 à 60 duizend minderjarige kinderen te maken met een scheiding. Deze kinderen hebben gemiddeld vaker problemen dan kinderen van gehuwde of samenwonende

Nadere informatie

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse Ouders, het verborgen kapitaal van de school Hans Christiaanse Initiatief OCW vanaf januari 2012 www.facebook.com/oudersenschoolsamen Samenwerken Noem wat erin je opkomt, als je denkt aan een goede samenwerking

Nadere informatie

Psychologie Master thema Conflict, Risico & Veiligheid. dr. Sven Zebel

Psychologie Master thema Conflict, Risico & Veiligheid. dr. Sven Zebel Psychologie Master thema Conflict, Risico & Veiligheid dr. Sven Zebel Drie centrale thema s 1. conflict en crisismanagement Groepsdynamiek + leiderschap 2. risicoperceptie en -communicatie burgers - overheid

Nadere informatie

Samenvatting. Wat is de kern van de Integratiekaart?

Samenvatting. Wat is de kern van de Integratiekaart? Samenvatting Wat is de kern van de Integratiekaart? In 2004 is een begin gemaakt met de ontwikkeling van een Integratiekaart. De Integratiekaart is een project van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 015 Kindermishandeling Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Groepstraining Kinderen uit de Knel

Groepstraining Kinderen uit de Knel Groepstraining Kinderen uit de Knel Ouders en kinderen uit de klem van de vechtscheiding start. Startpunt! Over ons Startpunt! is een associatie van vier ervaren mediators met hun wortels in de psychologie,

Nadere informatie

zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam

zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam samenwerkingsverband vu medisch centrum amsterdam Prof. Dr Th. Doreleijers, kinder-

Nadere informatie

GEDRAGSBEiNVLOEDING VAN VERKEERSDEELNEMERS: VERKEERSREGELS, VOORLICHTING EN OPLEIDING

GEDRAGSBEiNVLOEDING VAN VERKEERSDEELNEMERS: VERKEERSREGELS, VOORLICHTING EN OPLEIDING GEDRAGSBEiNVLOEDING VAN VERKEERSDEELNEMERS: VERKEERSREGELS, VOORLICHTING EN OPLEIDING Bijdrage symposium Sociale Verkeerskunde, Groningen - Haren, 27-29 november 1974. In: Michon, J.A. & Van der Molen,

Nadere informatie

Richtlijn / info voor ouders. Ernstige gedragsproblemen. Richtlijnen Jeugdzorg aanbevelingen voor de praktijk. NVO, NVMW en NIP

Richtlijn / info voor ouders. Ernstige gedragsproblemen. Richtlijnen Jeugdzorg aanbevelingen voor de praktijk. NVO, NVMW en NIP Richtlijn / info voor ouders Ernstige gedragsproblemen Richtlijnen Jeugdzorg aanbevelingen voor de praktijk NVO, NVMW en NIP 2013 Nederlandse Vereniging van Maatschappelijk Werkers, Nederlands Instituut

Nadere informatie

Positief. van elkaar. denken, doen en leren. Groepsprogramma voor jongeren met antisociaal of delinquent gedrag

Positief. van elkaar. denken, doen en leren. Groepsprogramma voor jongeren met antisociaal of delinquent gedrag Positief denken, doen en leren van elkaar met TOPs! Groepsprogramma voor jongeren met antisociaal of delinquent gedrag Compleet programma voor jongeren gericht op positief denken en doen Jongeren in de

Nadere informatie

Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie. Beschrijving

Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie. Beschrijving Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld

Nadere informatie

Utrecht, september 2010 Gerjoke Wilmink directeur Nibud

Utrecht, september 2010 Gerjoke Wilmink directeur Nibud Voorwoord Ongeveer twee jaar geleden publiceerde het Nibud Geld en Gedrag, Budgetbegeleiding voor de beroepspraktijk. Het boek werd enthousiast ontvangen door het werkveld, vooral vanwege de competenties

Nadere informatie

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling Driedaagse Leergang Kennisintensieve beleidsontwikkeling 6, 13 en 20 juni 2014 Den Haag Doelstellingen en doelgroep De doelgroep bestaat uit beleidsmedewerkers/stafmedewerkers bij beleidsinstanties (nationaal,

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Examen HAVO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl)

Examen HAVO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 20 juni 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen;

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

34 secondant #1 februari 2010. Scherper zicht op Rotterdamse wijkveiligheid

34 secondant #1 februari 2010. Scherper zicht op Rotterdamse wijkveiligheid 34 secondant #1 februari 2010 Scherper zicht op Rotterdamse wijkveiligheid De werkelijkheid achter de cijfers secondant #1 februari 2010 35 De wijk Oud-Charlois heeft meer dan gemiddeld te maken met problemen

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

De uitdagingen van de transformatie zijn de kansen voor de JGGZ en zijn academische functie

De uitdagingen van de transformatie zijn de kansen voor de JGGZ en zijn academische functie Inleiding Rutger Hageraats Symposium De Bascule 26-06-2015 De uitdagingen van de transformatie zijn de kansen voor de JGGZ en zijn academische functie De aanleiding Wat was er ook alweer aan de hand? Niet

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

Meerdaagse trainingen voor bewustzijn, motivatie én plezier op de werkvloer

Meerdaagse trainingen voor bewustzijn, motivatie én plezier op de werkvloer Sport werkt! Meerdaagse trainingen voor bewustzijn, motivatie én plezier op de werkvloer Leer optimaal samenwerken, omgaan met stress en effectief communiceren Nederlands Instituut voor Vechtsport en Maatschappij

Nadere informatie

[2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen. "Kids Skills" Gerrit van de Vegte www.centrumoplossingsgerichtwerken.nl gerritvandevegte@home.

[2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen. Kids Skills Gerrit van de Vegte www.centrumoplossingsgerichtwerken.nl gerritvandevegte@home. [2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen "Kids Skills" Gerrit van de Vegte gerritvandevegte@home.nl WAT IS KIDS SKILLS? Kids Skills is een speelse,praktische en oplossingsgerichte benadering om kinderen

Nadere informatie

Het doel van deze studie is (Enige Jaren Communities That Care. Leren van een sociaal experiment)

Het doel van deze studie is (Enige Jaren Communities That Care. Leren van een sociaal experiment) 226 / SOME YEARS OF COMMUNITIES THAT CARE Samenvatting Het doel van deze studie is (Enige Jaren Communities That Care. Leren van een sociaal experiment) onderzoek van preventie van probleemgedragingen

Nadere informatie

HULPVRAAG Doelgroepen Doelstellingen

HULPVRAAG Doelgroepen Doelstellingen Zorgmodule Fasehuis Zorgaanspraak: Zorgaanbieder: Verblijf met behandeling Entréa HULPVRAAG Doelgroepen De doelgroep bestaat uit normaal begaafde jeugdigen van 16-18 jaar, woonachtig in de regio Gelderland-Midden

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg Colofon Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Postbus 1056 7940 KB Meppel Tel.: 0522-235235 Fax: 0522-235222 E-mail: info@edu-actief.nl Internet: www.edu-actief.nl

Nadere informatie

J a a r v e r s l a g 2 0 0 7. Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

J a a r v e r s l a g 2 0 0 7. Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie J a a r v e r s l a g 2 0 0 7 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie De Praktijk#1 C r e a t i e v e r w e r k e n o m m e n s e n w e e r o p d e r a i l s t e k r i j g e n Gedragsinterventies

Nadere informatie

Preventief jeugdbeleid Typetest Onder welk type valt uw gemeente?

Preventief jeugdbeleid Typetest Onder welk type valt uw gemeente? Preventief jeugdbeleid Typetest Onder welk type valt uw gemeente? Dienstverlening Jeugd en Onderwijs Vooraf Hoe kijkt uw gemeente aan tegen preventief jeugdbeleid? En welke rol speelt uw gemeente in het

Nadere informatie

Voorgestelde kwaliteitscriteria voor de (ex-ante) beoordeling van gedragsinterventies

Voorgestelde kwaliteitscriteria voor de (ex-ante) beoordeling van gedragsinterventies Bijlage Voorgestelde kwaliteitscriteria voor de (ex-ante) beoordeling van gedragsinterventies 1. Theoretische onderbouwing: de gedragsinterventie is gebaseerd op een expliciet veranderingsmodel waarvan

Nadere informatie

Jeugdreclassering Informatie voor jongeren

Jeugdreclassering Informatie voor jongeren Jeugdreclassering Informatie voor jongeren Inhoudsopgave Jeugdreclassering Informatie over Bureau Jeugdzorg Limburg Wanneer krijg je met jeugdreclassering te maken? Wat kan jeugdreclassering voor je doen?

Nadere informatie

Datum 6 januari 2016 Onderwerp Gespreksnotitie Nationaal Rapporteur rondetafelgesprek kindermisbruik. Geachte voorzitter,

Datum 6 januari 2016 Onderwerp Gespreksnotitie Nationaal Rapporteur rondetafelgesprek kindermisbruik. Geachte voorzitter, 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. de voorzitter van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie mevrouw L. Ypma Postbus 20018 2500 EA Den Haag Turfmarkt

Nadere informatie

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013 Effectief feedback geven en ontvangen Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, nderwijsinspectie 2013 Inleiding Deze handleiding is geschreven ter ondersteuning van het gebruik van het

Nadere informatie

Bijlage 3 Jaaruitvoeringsplan Tweestromenland 2015

Bijlage 3 Jaaruitvoeringsplan Tweestromenland 2015 Bijlage 3 Jaaruitvoeringsplan Tweestromenland 2015 Veiligheidsbeleving Inzicht krijgen in de factoren die van invloed zijn op de veiligheidsbeleving bij de inwoners van Tweestromenland. Afhankelijk van

Nadere informatie

Puberteit en ASS; een goede combinatie? Anneke E. Eenhoorn

Puberteit en ASS; een goede combinatie? Anneke E. Eenhoorn Puberteit en ASS; een goede combinatie? Anneke E. Eenhoorn Gedrag komt nooit alleen. Vier factoren spelen een rol bij het ontstaan en in stand houden van gedrag. Kindfactor Opvoedvaardighedenfactor Ouderfactor

Nadere informatie

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa 1 maximumscore 4 Het verrichten van flexibele arbeid kan een voorbeeld zijn van positieverwerving als de eigen keuze van de jongeren uitgaat naar flexibele arbeid in

Nadere informatie

B en W-nummer 15.0379; besluit d.d. 12-5-2015. Onderwerp

B en W-nummer 15.0379; besluit d.d. 12-5-2015. Onderwerp B en W-nummer 15.0379; besluit d.d. 12-5-2015 Onderwerp Beantwoording van schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders van het raadslid A. Van den Boogaard (PvdA) inzake Arbeidsparticipatie

Nadere informatie

Landelijke menukaart 2012 Gedragsinterventies als leerstraf

Landelijke menukaart 2012 Gedragsinterventies als leerstraf Gedragsinterventies als leerstraf Erkende gedragsinterventies als leerstraf Naam Inhoud Frequentie* Uren Respect limits Regulier 10 bijeenkomsten / 1 ouderbijeenkomst Respect limits Regulier Plus 10 bijeenkomsten

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

Informatie 2-daagse opleiding tot TOPs!-coach

Informatie 2-daagse opleiding tot TOPs!-coach Informatie 2-daagse opleiding tot TOPs!-coach Den Dolder, mei 2014 Versie: 2 Auteur(s): Anna Hulsebosch/Joke Gierveld Het programma en de bijbehorende opleiding TOPs! is een programma voor jongens en meisjes

Nadere informatie

Er zijn als het moet. Visie van de William Schrikker Groep op gespecialiseerde jeugdzorg aan kinderen (van ouders) met een beperking

Er zijn als het moet. Visie van de William Schrikker Groep op gespecialiseerde jeugdzorg aan kinderen (van ouders) met een beperking Er zijn als het moet Visie van de William Schrikker Groep op gespecialiseerde jeugdzorg aan kinderen (van ouders) met een beperking Onze cliënten Jeugdzorg is er in soorten en maten. De William Schrikker

Nadere informatie

Omdat uit eerdere studies is gebleken dat de prevalentie, ontwikkeling en manifestatie van gedragsproblemen samenhangt met persoonskenmerken zoals

Omdat uit eerdere studies is gebleken dat de prevalentie, ontwikkeling en manifestatie van gedragsproblemen samenhangt met persoonskenmerken zoals Gedragsproblemen komen veel voor onder kinderen en adolescenten. Als deze problemen ernstig zijn en zich herhaaldelijk voordoen, kunnen ze een negatieve invloed hebben op het dagelijks functioneren van

Nadere informatie