Voor presenteren een 7

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voor presenteren een 7"

Transcriptie

1 INGENIEUR GEEFT GEMIDDELD ZESTIEN PRESENTATIES PER JAAR + INGENIEURS ERGEREN ZICH VOO Onderzoek TU Delft onder duizend ingenieurs spreekt clichébeeld tegen (Foto: Zefa) Voor presenteren een 7 Ingenieurs presenteren zich slecht. Door hun botte en onduidelijke presentaties komen hun plannen niet uit de verf. Vooroordeel, borrelpraat van niet-technici of de harde werkelijkheid? De sectie Toegepaste Communicatiewetenschap van de TU Delft onderzocht dit voorjaar samen met KIvI en NIRIA wat ingenieurs daar zelf van vinden. Ruim duizend ingenieurs deden aan het onderzoek mee. Presentatie is geen trucje dat je even leert. - Drs. Jaap de Jong, drs. Bas Andeweg, drs. Karen van Oyen en drs. Caroline Wehrmann - ONDERZOEK Technici hebben de naam geen grote praters te zijn. Ingenieurs zouden een presentatie graag overlaten aan hun welbespraakte collega s uit de alfa/gamma-sector. Horen ingenieurs en spreekangst bij elkaar? Wij vroegen technici hoe vaak ze de laatste drie jaar gemiddeld per jaar een presentatie van minstens tien minuten gaven voor minimaal drie luisteraars. Daaronder vielen niet alleen een voordracht voor een volle zaal of een uitvoerige uiteenzetting van plannen tijdens een vergadering, maar ook een training, uitgebreide instructie of demonstratie. Het aantal gehouden presentaties is aanzienlijk: gemiddeld zestien per jaar, dus ongeveer elke drie weken een presentatie. Ingenieurs onder de dertig presenteren wat minder vaak en boven de vijftig wat vaker. Verder valt op dat een kleine groep De auteurs zijn als docent en onderzoeker verbonden aan de afdeling Toegepaste Communicatiewetenschap van de faculteit Techniek, Bestuur en Management, TU Delft. 6

2 RAAL AAN IRRELEVANTE INHOUD +AFRONDEN PRESENTATIE BINNEN BESCHIKBARE TIJD IS MOEILIJK ingenieurs een zeer groot aantal presentaties houdt. Er zijn verschillen tussen ingenieurs van verschillende studierichtingen. De civiel-technici en werktuigbouwers presenteren minder vaak dan de technisch bedrijfskundigen, natuurkundigen en bouwkundigen. Deze aantallen gelden voor het werk; in hun vrije tijd geven ze nog eens gemiddeld zes presentaties per jaar. Opvallend is dat HBO ers dit vaker doen (7,3 %) dan hun universitaire collega s (4,9 %). Ook buiten de werkuren roeren ingenieurs zich dus. Worden ingenieurs geteisterd door spreekangst? Dat lijkt nogal mee te vallen, want 70 % van de sprekers die minstens één keer per jaar een presentatie geven, vindt dat een plezierige activiteit. Oudere ingenieurs vinden het presenteren - dat ze ook iets vaker doen - gemiddeld iets plezieriger dan hun jongere collega s. Ook hier lijkt te gelden dat ervaring het genot vergroot. Vakingenieurs De hoofdredacteur van De Ingenieur, Erwin van den Brink, stelt in zijn redactioneel commentaar van 6 oktober voor een nieuwe opleiding, Technische Communicatiekunde, op te richten voor een deel van de ingenieurs, zodat vakingenieurs zich dan aan hun eigenlijke werk kunnen wijden : de techniek. Hoewel hij dat misschien niet bedoelt, kan dit worden uitgelegd als: presentatievaardigheden zijn voor de gemiddelde vakingenieur dan niet meer zo van belang. Een grote meerderheid van de ingenieurs, 86 %, vindt het houden van mondelinge presentaties wel belangrijk voor hun eigen professioneel functioneren. Slechts 5 % acht dit niet belangrijk. Het bedrijfsleven klaagt nogal eens over de gebrekkige communicatieve vaardigheden van vooral jonge ingenieurs die net hun opleiding achter de rug hebben (zie ook ons artikel in De Ingenieur nr. 1, , Cliché nr. 1: technici stuntelen ). Bedrijven moeten aanzienlijk investeren om nieuwe medewerkers bij te scholen en ze via cursussen op de hei een communicatieve startcompetentie mee te geven. Dit beeld blijkt te kloppen met dat van de ingenieurs in ons onderzoek. Des te recenter de ingenieurs zijn afgestudeerd des te groter de kans dat ze een cursus hebben gevolgd. Veertigplussers kregen gemiddeld minder dan een dag training tijdens hun opleiding, terwijl pas afgestudeerden tot dertig jaar gemiddeld een tot twee dagen werden getraind. Gemiddeld over de hele groep hebben HBO-ingenieurs even veel presentatieonderwijs gevolgd als universitaire ingenieurs. Pas in het laatste decennium ontvingen HBO ers echt meer van dit onderwijs dan hun universitaire collega s. Een ruime meerderheid van de ingenieurs (71 %) (Foto: Michel Wielick, Amsterdam) Informatie geen doel presentatie Drs. Gert Brinkman, medewerker onderwijs bij de UTwente, faculteit Wijsbegeerte en Maatschappijwetenschappen: Opvallend vond ik dat voor de meeste respondenten een mondelinge presentatie als eerste doel heeft het geven van informatie. Dat is een klassieke misvatting. Informatie geven kan geen doel zijn, omdat je geen voordracht houdt om te laten zien wat je weet. Met een presentatie wil je mensen overtuigen, overreden van jouw ideeën of van jouw product. Overtuigen is het doel en niet informeren. Pas als dit fundamentele inzicht doordringt, is een volgend probleem voor ingenieurs ook opgelost: het vinden van de juiste argumenten. Als je weet waarvan je jouw toehoorders wilt overtuigen, dan wordt het selecteren van de bijbehorende argumenten eenvoudiger. Mijn ervaring is dat niemand uit zichzelf dit inzicht verkrijgt. Een training is hiervoor onontbeerlijk. Veel ingenieurs beseffen dat ook, want 70 % geeft aan dat ze graag hadden gezien dat er tijdens hun opleiding meer aandacht was geweest voor mondeling presenteren. Een training biedt minder uitkomst voor de problemen die ingenieurs hebben met houding en gebaren. Presentatie is geen trucje dat je even leert. Een cursus kan de basisprincipes bij brengen, maar daarna is de enige oplossing: veel spreken en bereid zijn je te blijven ontwikkelen. Bedrijven kunnen ingenieurs hierbij steunen door ervoor te zorgen dat zij geregeld feedback krijgen op hun Drs. Gert Brinkman presentaties, iets wat veel te weinig gebeurt. Voor het vinden van een pakkende opening en een goede afsluiting biedt een training weinig tot geen uitkomst. Zelfs de meest ervaren spreker heeft daar bij iedere presentatie weer moeite mee en moet daar veel tijd en denkwerk in steken. Drs. Angele Steentjes vindt de aandacht voor mondeling presenteren tijdens de opleiding onvoldoende. Verder is 95 % van mening dat de ingenieursopleiding minstens één cursus mondeling presenteren moet bevatten. Persuasie Wat voor soort presentaties houden ingenieurs eigenlijk? Wat voor doelen streven ze daarmee na? En onder welke categorieën vallen hun laatste twee gehouden presentaties? Ingenieurs scharen verreweg de meeste presentaties onder een informerend hoofddoel (48 %). Veel gebruikte typeringen waren: Uitleg en discussie over werkingsprincipe van een nieuw ontwik- 7

3 (Foto: Zefa) kelde machine en verslag van de voortgang van een werkgroep. Instrueren is een tweede veel voorkomende presentatieactiviteit (13 %). Enkele voorbeelden: Lesgeven cursus IC-fysica en Projectvoorbereiding in de bouw. Ook adviserende presentaties worden regelmatig gegeven (11 %): Presentatie aan managementteam betreffende aan te schaffen installatie voor bedrijfsbrandalarmering en Projectevaluatie en voorstel van plan voor volgende fase (voor afdeling management). Verkooppresentaties hebben een lagere frequentie (6 %), maar een groot belang voor de bedrijven; bijvoorbeeld: Presentatie van een investeringsvoorstel voor commercieel board en Uitleg van eigen monitorsysteem voor aantal bedrijven. Een op de vijf ingenieurs geeft aan presentaties met een mengvorm van informerende en andere doelen te hebben gegeven: Voorstel nieuwe koers bedrijf ; Bedrijfsmethodieken toelichten naar autoriteiten teneinde acceptatie te verkrijgen. Deze en vele soortgelijke aanduidingen onder de categorie informeren maken duidelijk dat ingenieurs ertoe neigen presentaties met een evident advies- of verkoopoogmerk (de persuasieve genres dus) als informatieve toespraken te karakteriseren. Zien zij zichzelf liever als mensen die meer met objectieve informatieuitwisseling bezig zijn, dan als overtuigers en verkopers? Dit suggereert dat de moeilijke en belangrijke persuasieve taken een grotere rol binnen de ingenieurspresentaties spelen dan ze zelf zeggen. Onderwijs zou daar rekening mee moeten houden. Zelfs de meest ervaren spreker moet nog veel denkwerk steken in een pakkende opening. Ergernissen Wij hebben ook onderzocht waaraan ingenieurs zich in presentaties van anderen irriteren. Deze vraag leidt tot een lawine van ruim tweeduizend Eerlijk, maar niet altijd tactisch Ir. Frank van Dalen, directeur Bicom Training & Advies: Onze ervaring is dat ingenieurs van mening zijn dat hun opleiding tekortschiet op het terrein van presentatietechnieken. Wij verzorgen professionele vaardigheidstrainingen voor de jonge leden van het KIvI en deze zitten altijd vol. Voor mij is dat een bewijs dat de behoefte om deze vaardigheden te ontwikkelen er wel is. En dat is niet zo vreemd. Ingenieurs moeten presentaties houden, maar vinden dit toch lastig. Gezien hun denkwereld verbaast het ons niet dat presenteren moeilijk is voor ingenieurs. Zij willen altijd volledig en oprecht zijn. Ze kunnen hierdoor te langdradig worden. Daarnaast vermelden zij rustig dat een product of methode slechts 95 % van slagen heeft. Dat is heel eerlijk, maar niet altijd tactisch, of commercieel een juiste zet. Wij trainen ingenieurs om zich in hun publiek te verplaatsen en hun presentaties daarop aan te passen. Vaak zitten er veel managers onder de toehoorders die niet altijd een technische achtergrond hebben. Als spreker is het dan niet aan te raden om uitputtend technische details te behandelen. Wij zien als doel van een presentatie dat een spreker op overtuigende wijze een basis van vertrouwen opbouwt met zijn publiek. Dan creëer je een sfeer waarbij de kans groter is dat een beslissing positief uitvalt en dat bereik je niet door te detaillistisch te zijn. Zelf vind ik het heel bemoedigend om te zien dat met summiere aanwijzingen en wat training de presentatie van een ingenieur snel verbetert. Het bekende adagium oefening baart kunst gaat ook in dit geval op. (AS) Ir. Frank van Dalen. 8

4 Steeds meer communicatie vereist (Foto: Cetera) Ir. H.W. van Delft. Ir. H.W. van Delft, directeur Sector Techniek van de Haagse Hogeschool: Het verbaast me niet dat 70 % van de respondenten vindt dat de opleidingen meer aandacht moeten besteden aan mondelinge presentatie. De praktijk van de huidige ingenieur is sterk veranderd en die vergt meer communicatieve vaardigheden dan twintig jaar geleden. Drie grote veranderingen hebben de afgelopen decennia in de ingenieurspraktijk plaatsgevonden. De ontwerpende ingenieur kan zich niet meer beperken tot technische oplossingen. Behalve de techniek moet hij ook aandacht besteden aan de wensen van de politiek, het bestuur of de consument. Een goed voorbeeld is de Betuwelijn waarbij, behalve de techniek, maatschappelijke wensen en milieueisen ook een zeer belangrijke rol spelen. De huidige ontwerpende ingenieur moet met geïntegreerde oplossingen komen, maar moet deze eveneens op een overtuigende manier voor het voetlicht zien te brengen. Daarnaast is er de opkomst van de commerciële ingenieur te zien, die een brug wil slaan tussen de klant en het (technische) bedrijf. Zij zorgen ervoor dat innovatie gestuurd wordt door de wensen van de klant. De kerncompetentie van deze ingenieur is juist het communiceren. Ten derde is de managementingenieur gekomen. Deze is vaak projectleider van een team, waarin diverse disciplines samenwerken. Een groot deel van zijn werkzaamheden bestaat eveneens uit communiceren tussen verschillende groepen. Deze drie groepen ingenieurs hebben allemaal baat bij het ontwikkelen van goede communicatieve vaardigheden. In de huidige curricula van de technische opleidingen is daarvoor veel plaats ingeruimd, waardoor de toekomstige generaties ingenieurs mijns inziens in dat opzicht niets meer tekort komen. (AS) ergernissen met onder meer slecht, taalgebruik, onverstaanbaar gemompel en verhalen zonder conclusies of inleiding. Uit deze verzameling is voorlopig de volgende top-vijf geselecteerd: 1. langdradigheid/irrelevante inhoud (13,5 %); 2. slechte sheets (te veel, te weinig, te vol, onleesbaar; geklungel) (10 %); 3. onduidelijke structuur (9,5%); 4. voorlezen van de toespraak (8%); 5. matig oogcontact en geringe interactie met publiek (5%). Opvallend is dat humorloosheid en saaiheid zelden als ernstige irritaties worden opgevoerd. Behalve vragen over ergernissen kregen de ingenieurs 22 uitspraken voorgelegd over aspecten die door deskundigen als belangrijk worden gezien bij de voorbereiding en de presentatie van voordrachten. Hoe belangrijk en moeilijk vinden zij dit? Alle twaalf aspecten over de inhoud van de presentatie worden gemiddeld belangrijk tot zeer belangrijk gevonden. Het minst relevant wordt het bedenken van een pakkende opening gevonden, gevolgd door het voorbereiden op mogelijke vragen uit het publiek. Maar zelfs deze aspecten worden gemiddeld belangrijk gevonden (> 3,77 op een vijfpuntsschaal). Het belangrijkst vinden ingenieurs het bepalen van de doelstelling en het aanbrengen van een structuur in het verhaal. Hoe moeilijk vinden ze deze aspecten? In het algemeen achten de ingenieurs het voorbereiden van de inhoud van een presentatie niet al te moeilijk. Het gemakkelijkste vinden ze het verduidelijken van de voordracht met sheets en andere visuele hulpmiddelen (2,40). Wellicht is dat ook de reden waarom ingenieurs zich zo ergeren aan slechte sheets en visuele ondersteuning: zelf zien ze dit onderdeel als eenvoudig. Het moeilijkst zijn het bedenken van een pakkende opening (3,48) en van een pakkend slot (3,46). Opvallend is dat deze moeilijkste aspecten beide het minst belangrijk worden gevonden. Ook de presentatieaspecten van de voordracht worden alle tien (zeer) belangrijk en niet overdreven moeilijk geacht. Contact leggen met het publiek (4,47) geldt als het belangrijkst, op de voet gevolgd door vlot en duidelijk formuleren, beantwoorden van vragen uit het publiek en enthousiast overkomen. Het moeilijkst zijn: afronden van de presentatie binnen de beschikbare tijd (3,27), overtuigend presenteren van argumenten en vlot en duidelijk formuleren. Het beantwoorden van vragen uit het publiek en enthousiast overkomen worden relatief gemakkelijk genoemd. En ook een middenmoter (2,74) als effectief gebruik van hulpmiddelen als microfoon, sheets, dia s en videobeamer wordt door slechts 18 % van de ingenieurs moeilijk gevonden. HBO-TU De gemiddelde ingenieur bestaat niet. En ook een indeling in vier categorieën is nog te grof, maar een vergelijking tussen jongere HBO-ingenieurs (tot 9

5 39 jaar), oudere HBO-ingenieurs (vanaf 40 jaar), jongere TU-ingenieurs en oudere TU-ingenieurs levert wel een iets preciezer beeld op. Wat zijn de significante verschillen? De oudere HBO ers houden vaker presentaties in hun vrije tijd. Voor hun werk presenteren ingenieurs onder de dertig wat minder vaak en boven de vijftig wat vaker. De TU-ingenieurs presenteren vaker in het Engels. Tussen de leeftijdsgroepen bestaan geen verschillen. TU-ingenieurs geven zichzelf een hoger rapportcijfer voor hun presentaties dan HBO-ingenieurs (gezamenlijk gemiddelde: een zeven). De ouderen vinden presenteren plezieriger dan de jongeren; de oudere TU er vindt het leuker dan de jongere HBO-ingenieur. De oudere TU ers vinden presenteren belangrijker voor hun professioneel functioneren dan de anderen. Alle groepen vinden een cursus tijdens de basisopleiding even belangrijk (boven de 4,5 op een vijfpuntsschaal). De jongeren hebben vaker enige presentatieopleiding gehad tijdens hun studie dan de ouderen. Er is een trend zichtbaar dat jongere HBO-ingenieurs tegenwoordig meer opleiding krijgen dan hun TU-leeftijdgenoten. De ouderen hebben vaker een opleiding gehad na de studie. De oudere HBO-ingenieurs zijn in totaal het minst geschoold. Jongere ingenieurs vinden het moeilijker ontspannen over te komen tijdens presentaties dan hun oudere collega s. Jongere HBO ers achten zowel timing van hun voordracht als het voorbereiden en het achteraf vragen beantwoorden moeilijker dan de anderen. Jonge TU-ingenieurs lijken in vergelijking met de anderen weinig problemen te hebben met vrij presenteren. De oudere HBO ers vinden het bepalen van de doelstelling moeilijker dan de rest. Onderwijs Welke consequenties volgen er nu uit dit onderzoek voor het communicatieonderwijs? Steeds meer jonge ingenieurs volgen in hun opleiding een cursus presentatietechniek. Dat presentaties voor hun beroep belangrijk zijn evenals onderwijs in die vaardigheid tijdens de opleiding, daarover zijn alle groepen het eens. Daarbij is extra aandacht aan moeilijke zaken, zoals afstemmen van de informatie op het publiek, selecteren en presenteren van overtuigende argumenten, vlot en duidelijk formuleren en afronden binnen de beschikbare tijd, niet onbelangrijk. Behalve scholing in informatieve voordrachten zijn ook lessen in persuasieve presentaties gewenst. De presentatieproblemen die ontstaan bij een heterogeen publiek met uiteenlopende kennis- en opleidingsniveaus, vragen eveneens om wat meer attentie. Opvallend is dat Nederlandse ingenieurs vaak in het Engels (en regelmatig in het Duits) presenteren. Aandacht voor conventies in andere culturen (en voor taalvaardigheid) lijkt wenselijk. Nooit langer dan twintig minuten Jack van Hove, personeelsmanager bij Siemens Nederland: Iedereen die bij ons komt werken, is verplicht de vierdaagse cursus Spreken in het openbaar te volgen. Wij roepen al jaren dat de opleidingen en ook de universiteiten veel te weinig aandacht hebben voor communicatieve vaardigheden. Dat geldt niet alleen voor technische opleidingen, ook andere academici en HBO ers moeten wij bijscholen, maar technici hebben de meeste problemen hiermee. Uit het onderzoek komt eveneens naar voren dat ingenieurs het zoeken naar argumenten moeilijk vinden. Wij benadrukken in onze cursussen dat zij goed bedenken welk publiek zij voor zich hebben. Als ingenieurs al getraind zijn tijdens hun opleiding dan hebben ze vaak alleen gesproken voor de leraar en niet voor een publiek. Dat stelt toch andere eisen. Bij een publiek moet je heel goed nadenken over de achtergrond en interesses van je toehoorders. Spreek je voor financiële mensen dan moet een presentatie niet te technisch zijn. Bestaat het publiek daarentegen uit mede-ingenieurs dan moet je zorgen voor een goede technische onderbouwing. Overigens geldt voor beide presentaties dat ze niet langer dan vijftien of twintig minuten mogen duren, daarna verflauwt de aandacht. Mondeling presenteren is te leren. Oefening en begeleiding zijn daarbij wel van belang en daarom verzorgen wij extra trainingen voor medewerkers die veel presentaties geven. Ingenieurs moeten echter niet verwachten dat zij dankzij cursussen ooit Toon Hermans naar de kroon kunnen steken want een natuurtalent ben je of ben je niet. (AS) Het clichébeeld van de spreekangst van ingenieurs met hun onduidelijke en botte presentaties vindt geen bevestiging in dit onderzoek. Ondanks een zeker in vergelijking met hun Amerikaanse collega s - geringe scholing zijn ze toch vrij positief over de eigen presentatiekwaliteit. Hoewel we nog geen vergelijking met alfa s en gamma s kunnen maken en een echte evaluatie van ingenieurspresentaties ontbreekt, is duidelijk dat technici in meerderheid tamelijk vaak en vrij graag presentaties geven. Zij doen dit volgens eigen zeggen ruim voldoende. Is het dan toch een kleine minderheid die het slechte presentatie-imago veroorzaakt? Zie voor de integrale tekst van het onderzoeksverslag: Jack van Hove. (Foto: Zefa) 11

Survey: mondelinge presentaties van Nederlandse Ingenieurs

Survey: mondelinge presentaties van Nederlandse Ingenieurs Survey: mondelinge presentaties van Nederlandse Ingenieurs Bas Andeweg, Jaap de Jong, Karen van Oyen en Caroline Wehrmann Samenvatting Over de presentaties die gehouden worden binnen bedrijf en beroep

Nadere informatie

Mondeling Presenteren door Nederlandse ingenieurs

Mondeling Presenteren door Nederlandse ingenieurs Mondeling Presenteren door Nederlandse ingenieurs Mondelinge presentatie: ruim gedefinieerd In deze enquête wordt onder mondelinge presentatie verstaan: elke toespraak of presentatie van minstens tien

Nadere informatie

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Angelique van het Kaar Risbo Erasmus Universiteit Rotterdam 7 november 2012 Overzicht onderwerpen Training Didactische

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Herinrichting Schoolplein mavo 3

Herinrichting Schoolplein mavo 3 Herinrichting Schoolplein mavo 3 Pagina 1 van 7 Inleiding Binnenkort ga je aan de slag met het project Herinrichting van het schoolplein. Alle leerlingen van het derde leerjaar gaan ervoor zorgen dat ons

Nadere informatie

SSamenvatting. 1. Introductie

SSamenvatting. 1. Introductie S 1. Introductie PowerPoint is niet meer weg te denken bij presentaties. Het programma kende wereldwijd meer dan 200 miljoen gebruikers in 2012. Sommigen wenden het aan voor hun colleges, anderen voor

Nadere informatie

20 tips voor een goed debat!

20 tips voor een goed debat! 20 tips voor een goed debat! Moedig elkaar aan tijdens jullie voorbereidingen en de wedstrijd. Geef elkaar tips en zoek samen de sterktes en zwaktes van de argumenten. Je kan veel leren van elkaar, ook

Nadere informatie

Spreek tot de verbeelding

Spreek tot de verbeelding De beste training; spreken met PowerPoints Unieke training pakt alle aspecten voor inspirerende presentaties Voor wie - sprekers - Directeuren - Managers - Adviseurs - jou Wat - Presenteren van plannen

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken. De paprika van het spreken. Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden!

SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken. De paprika van het spreken. Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden! De paprika van het spreken SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden! De fundamentals voor iedereen die wil leren spreken in het openbaar SpeakingNow

Nadere informatie

SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken. De paprika van het spreken. Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden!

SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken. De paprika van het spreken. Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden! De paprika van het spreken SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden! De fundamentals voor iedereen die wil leren spreken in het openbaar SpeakingNow

Nadere informatie

Zelfperceptietest teamrol dinsdag 12 november 2002

Zelfperceptietest teamrol dinsdag 12 november 2002 Zelfperceptietest teamrol dinsdag 12 november 2002 Deze test is ontwikkeld om op eenvoudige wijze je eigen teamrol te bepalen. Het jarenlange onderzoek naar teamrollen binnen managementteams is gedaan

Nadere informatie

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan!

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! 1 Inhoudsopgave: Voorwoord pagina 3 Inleiding pagina 4 Hoofdstuk 1 Hoe een middel een doel werd pagina 5 Hoofdstuk 2 Waar het eigenlijk om gaat pagina

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

LEERACTIVITEIT Elevator Pitch Ent-teach Module 4 Financieel management

LEERACTIVITEIT Elevator Pitch Ent-teach Module 4 Financieel management LEERACTIVITEIT Elevator Pitch Ent-teach Module 4 Financieel management Beschrijving van de leeractiviteit De docent biedt de leerlingen leesmateriaal en inspirerende video s over het aantrekken van investeringen

Nadere informatie

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Com puterw eg 1,3542 D P U trecht Postbus 1087,3600 BB Maarssen tel.0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 w w w.picom pany.nl servicedesk@ picom pany.nl Het PiCompany

Nadere informatie

Al doende leren Een module voor trainers

Al doende leren Een module voor trainers Al doende leren Een module voor trainers Bijlagen: Powerpoint Een module voor trainers Handouts: Stappenplan internetgebruik (De Strategiekaart) Print van Powerpoint prestaties geld Parktijkopdrachten

Nadere informatie

Oefenen 1 punt verdienen Onderwerpen van de presentaties

Oefenen 1 punt verdienen Onderwerpen van de presentaties Presenteren vmbo-4 Presenteren is aan de ene kant een kunst de één is er beter in dan de ander maar aan de andere kant valt of staat elke presentatie met een goede voorbereiding en veel oefening. Bij presenteren

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Voorwoord. Veel succes met de schrijftraining! Amsterdam, februari 2012. Freek Bakker Joke Olie. 6 Voorwoord

Voorwoord. Veel succes met de schrijftraining! Amsterdam, februari 2012. Freek Bakker Joke Olie. 6 Voorwoord Voorwoord Schrijven op B2 is een takenboek dat hulp biedt bij de training in het schrijven van korte en langere teksten in het Nederlands, die geschreven moeten worden op het Staatsexamen NT2 II. Schrijven

Nadere informatie

De lerende Overblijf Medewerker

De lerende Overblijf Medewerker Whitepaper tussenschoolse opvang Overblijf Academie Maart 2014 Inleiding Deze whitepaper is bedoeld voor schoolleiders, directies en besturen in het primair onderwijs in Nederland die willen weten hoe

Nadere informatie

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Actueel en fundamenteel De tijd dat politici kiezers wonnen met redevoeringen in achterzaaltjes

Nadere informatie

Spreek tot de verbeelding

Spreek tot de verbeelding De beste training; spreken met PowerPoints Wegens succes!! Extra training op 20 september 2013 Unieke training pakt alle aspecten voor inspirerende presentaties Voor wie - Directeuren - Managers - Adviseurs

Nadere informatie

Talentgerichte benadering

Talentgerichte benadering Talentgerichte benadering 4. Strengths-based development (*) Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Hoe creëren we een stimulerend leerklimaat waarin studenten het beste uit zichzelf kunnen halen? Dit was de

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Presenteren & Promoveren 2014

Presenteren & Promoveren 2014 Presenteren & Promoveren 2014 Een training voor promovendi De dissertatie is af. Het was een klus, maar de manuscriptcommissie heeft haar goedkeuring gegeven. De datum voor de promotie is al weken bekend.

Nadere informatie

Belbin Teamrollen Vragenlijst

Belbin Teamrollen Vragenlijst Belbin Teamrollen Vragenlijst Lindecollege 2009 1/ 5 Bepaal uw eigen teamrol. Wat zijn uw eigen teamrollen, en die van uw collega s? Deze vragenlijst kan u daarbij behulpzaam zijn. Zeven halve zinnen dienen

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb.

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb. De SOS test Uw Stijl Onder Stress test Hoe goed kent u uzelf? Een goede manier om uw zelfinzicht te vergroten is om uw Stijl Onder Stress te verkennen. Hoe reageert u wanneer een gesprek echt moeilijk

Nadere informatie

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in Trainers in opleiding Leergang Train de Trainer Het is niet de sterkste die overleeft, ook niet de slimste, maar degene die het meest openstaat voor verandering. Unieke insteek! De wereld om ons heen verandert

Nadere informatie

Zelfbeoordelingsinstrument Toetsing Tolken

Zelfbeoordelingsinstrument Toetsing Tolken Zelfbeoordelingsinstrument Toetsing Tolken - Gesprekstolken - Consecutief tolken - Vertaling à vue ten behoeve van het Register beëdigde tolken en vertalers (Rbtv) [In dit document wordt kortheidshalve

Nadere informatie

Overtuigend en Ontspannen Presenteren

Overtuigend en Ontspannen Presenteren Overtuigend en Ontspannen Presenteren voor technische professionals 20 juni 2013 Jullie doelen? Workshop Presenteren Minder zenuwen bij presentaties Makkelijker contact met het publiek Wat wél en beter

Nadere informatie

Waarom anderen Ik krijg altijd gelijk lezen

Waarom anderen Ik krijg altijd gelijk lezen Waarom anderen Ik krijg altijd gelijk lezen Nee heb je, gelijk kun je krijgen! Maarten Santman, advocaat Iets krijgen is altijd veel bevredigender dan iets al hebben. Ik krijg dus liever gelijk dan dat

Nadere informatie

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP)

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Hoofdstuk 18 Extra informatie Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Het Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) is bedoeld om een medewerker persoonlijk in de gelegenheid te stellen in eigen woorden te vertellen

Nadere informatie

Lesbeschrijving Nederlands

Lesbeschrijving Nederlands Lesbeschrijving Nederlands Overzicht Leerjaar 1 VOx leerlijn nr. 1 Mondelinge taal Onderdeel nr. 1.3 Spreekvaardigheid Subonderdeel nr. 1.3.1 Spreken Lesnummer 34 Titel van de les Ik houd mijn spreekbeurt

Nadere informatie

CLIL Toolkit voor het basisonderwijs

CLIL Toolkit voor het basisonderwijs CLIL Toolkit voor het basisonderwijs Auteurs: Alessandra Corda, Eke Krijnen, Wibo van der Es Redactie: Jan Willem Chevalking, Tine Stegenga 2012 Expertisecentrum mvt, Leiden Een digitale versie van deze

Nadere informatie

Presenteren & Promoveren Presentatietraining voor promovendi

Presenteren & Promoveren Presentatietraining voor promovendi Presenteren & Promoveren Presentatietraining voor promovendi Ik kon na de training echt vol vertrouwen, met rust en enthousiasme mijn proefschrift verdedigen! Spies&Spreken Glasfabriek, Daalsedwarsweg

Nadere informatie

Groeidocument trainingen blok 1

Groeidocument trainingen blok 1 Groeidocument trainingen blok 1 Jeroen Dusseldorp 11-10-2013 Inleiding... 3 Training 1 Competenties... 4 Training 2 Reflecteren... 5 Training 3 Overtuigen... 6 Training 4 Intake (deel 1)... 7 Training

Nadere informatie

De presentatie: basisprincipes

De presentatie: basisprincipes De presentatie: basisprincipes Een presentatie is eigenlijk een voordracht of spreekbeurt. De belangrijkste soorten: a Een uiteenzetting: je verklaart bv. hoe taal ontstaan is, behandelt het probleem van

Nadere informatie

Scholing Passend Onderwijs voor de Onderwijsassistent.

Scholing Passend Onderwijs voor de Onderwijsassistent. Scholing Passend Onderwijs voor de Onderwijsassistent. De modulen van de scholing Passend Onderwijs voor de Onderwijsassistent wordt hier nader uitgewerkt. Tevens worden de organisatie en de kosten beschreven.

Nadere informatie

Enquête over beleid en praktijk van instructies in Informatievaardigheden in Nederlandse universiteiten

Enquête over beleid en praktijk van instructies in Informatievaardigheden in Nederlandse universiteiten Enquête over beleid en praktijk van instructies in Informatievaardigheden in Nederlandse universiteiten Subgroep Informatievaardigheden van de UKB werkgroep Learning Spaces Anneke Dirkx (UL) Marjolein

Nadere informatie

En in die zestien jaar heeft Willem-Alexander zich ontwikkeld tot een zeer capabel waterspecialist.

En in die zestien jaar heeft Willem-Alexander zich ontwikkeld tot een zeer capabel waterspecialist. Toespraak bij prijsuitreiking Techniekstudent van het jaar door Commissaris van de Koning, drs. Ank Bijleveld-Schouten op dinsdag 7 mei 2013 te Enschede. Beste mensen, Ik wil jullie kort aangeven waarom

Nadere informatie

Efficiënt presenteren Nederlands Vlot presenteren Frans Vlot presenteren Engels

Efficiënt presenteren Nederlands Vlot presenteren Frans Vlot presenteren Engels Efficiënt presenteren Nederlands Vlot presenteren Frans Vlot presenteren Engels Een voordracht geven, een toespraak houden voor collega s, een kritisch publiek overtuigen of een lezing verzorgen voor vakgenoten,

Nadere informatie

Inhoudsoverzicht NN5 Tweede Fase

Inhoudsoverzicht NN5 Tweede Fase Inhoudsoverzicht NN5 Tweede Fase Cursus Hoofdstuk havo 4/5 vwo 4 vwo 5/6 1 Leesvaardigheid 2 Schrijfvaardigheid 1 Inleiding leesvaardigheid 1 Leesstrategieën 2 Schrijfdoelen 3 Tekstsoorten 4 Tekst en publiek

Nadere informatie

Hand-out Presentatietechnieken

Hand-out Presentatietechnieken Hand-out Presentatietechnieken Zowel tijdens je studie alsook in het toekomstige werkveld zul je regelmatig benaderd worden voor het geven van een presentatie. Onderzoek leert dat ingenieurs gemiddeld

Nadere informatie

MEDIACONTACT SITUATIE

MEDIACONTACT SITUATIE MEDIACONTACT Wilco Bontenbal SITUATIE U, als manager, krijgt ongetwijfeld wel eens te maken met de. Daarom is het belangrijk om inzicht te krijgen in uw natuurlijke stijl van optreden in de en uw voorkeur

Nadere informatie

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma g.bootsma@aps.nl Opzet lezing Taalbeleidsplan in de school Taalbewust gedrag in de les Onderzoek naar taal

Nadere informatie

Stichtse Vrije School

Stichtse Vrije School Studiewijzer Eindwerkstuk Stichtse Vrije School Klas 11A / 11B Schooljaar 2014-2015 Algemeen Je sluit je vrijeschooltijd af door een eindwerkstuk te maken. Je bent vrij in de keuze van de vorm en inhoud

Nadere informatie

Vrije Universiteit - Studiekeuzegesprekken met scholieren

Vrije Universiteit - Studiekeuzegesprekken met scholieren Vrije Universiteit - Studiekeuzegesprekken met scholieren Bijlage 3 Materiaal Workshop Studiekeuze (1,5 uur) werkboek voor leerlingen Centrum voor Studie en Loopbaan, Vrije Universiteit Amsterdam Inhoudsopgave

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

ZO WORDEN VERGADERINGEN INTERESSANT VOOR JE. 4 SIMPELE TACTIEKEN

ZO WORDEN VERGADERINGEN INTERESSANT VOOR JE. 4 SIMPELE TACTIEKEN E-BLOG ZO WORDEN VERGADERINGEN INTERESSANT VOOR JE. 4 SIMPELE TACTIEKEN In carriere Zo worden vergaderingen interessant voor je. 4 simpele tactieken De vergadering is bij uitstek een plaats waar je kunt

Nadere informatie

ALGEMEEN. Doel & inhoud. Evaluatie

ALGEMEEN. Doel & inhoud. Evaluatie NI04_02 Komunikace v obchodním styku a v zaměstnání Sofie Royeaerd Ústav germanistiky, nordistiky a nederlandistiky Arna Nováka 1 602 00 Brno CZ sofie.royeaerd@gmail.com ALGEMEEN Doel & inhoud In deze

Nadere informatie

Competentieprofiel Teamleider Scouting Lambertus Reuver

Competentieprofiel Teamleider Scouting Lambertus Reuver Competentieprofiel Teamleider Scouting Lambertus Reuver Leeswijzer Voor je ligt het competentieprofiel van de teamleider. Het profiel beschrijft wat er van een goed functionerende teamleider wordt verwacht.

Nadere informatie

Engels op topniveau. Cambridge Certificates voor alle leerlingen

Engels op topniveau. Cambridge Certificates voor alle leerlingen Engels op topniveau Cambridge Certificates voor alle leerlingen Waarom? De toename van het gebruik van het Engels in de wereld is een feit. Het is de taal van veel games en websites, van veel films, televisieseries

Nadere informatie

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren Ada van Dalen Wat is W&T? W&T is je eigen leven W&T: geen vak maar een benadering De commissie wil onderstrepen dat wetenschap en technologie in haar ogen géén

Nadere informatie

VVD trainingsaanbod in 2013 KC's Groningen en Drenthe

VVD trainingsaanbod in 2013 KC's Groningen en Drenthe VVD trainingsaanbod in 2013 KC's Groningen en Drenthe Let op: soms wijzigt er iets in dit programma. Kijk daarom voor de zekerheid altijd op de website van de kamercentrale of u de laatste versie van dit

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

HOE WERKEN ONZE HERSENEN IN HET KOOPPROCES?

HOE WERKEN ONZE HERSENEN IN HET KOOPPROCES? HOE WERKEN ONZE HERSENEN IN HET KOOPPROCES? EN WAT KUNNEN WE DAARVAN LEREN? Algemene inleiding (deel 1 uit een serie van 6) NIEUWE ONTDEKKINGEN IN DE NEUROLOGIE NIEUWE KANSEN IN HET VERKOOPGESPREK We are

Nadere informatie

WHITEPAPER. Waarom taalkennis veiligheid en productiviteit verhoogt

WHITEPAPER. Waarom taalkennis veiligheid en productiviteit verhoogt WHITEPAPER Gebrekkige taalkennis is gevaarlijk en contraproductief Het kunnen spreken van goed Nederlands is voor veel mensen een vanzelfsprekendheid. Men gaat er dan ook vaak van uit dat iedereen probleemloos

Nadere informatie

talencentrum Het Talencentrum helpt u verder

talencentrum Het Talencentrum helpt u verder Het Talencentrum helpt u verder 1 Het Talencentrum Succesvol communiceren begint met taal. Of u nu naar een congres in Atlanta gaat, een vergadering hebt in Beijing, op stage gaat in Rio de Janeiro of

Nadere informatie

TRAINING Presenteren. www.inputsupport.nl Training & Opleiding, Consultancy, Coaching en Interim Management

TRAINING Presenteren. www.inputsupport.nl Training & Opleiding, Consultancy, Coaching en Interim Management TRAINING Presenteren www.inputsupport.nl Training & Opleiding, Consultancy, Coaching en Interim Management TRAINING PRESENTEREN Iedere verkoper wil zijn gehoor boeien, meeslepen zelfs, zodat zijn klanten

Nadere informatie

Praktijkgerichte Scholing tot praktijkmanager

Praktijkgerichte Scholing tot praktijkmanager Praktijkgerichte Scholing tot praktijkmanager Leergang voor de praktijkmedewerker/praktijkmanager van de tandarts/huisartsenpraktijk. voor data of voor in-company verzoeken 1 De praktijkmanager kan een

Nadere informatie

Sollicitatiekwaliteiten starters en studenten

Sollicitatiekwaliteiten starters en studenten Inleiding Eén op de twee werkgevers is niet tevreden over de sollicitatiekwaliteiten van de stagiair. Het Nederlandse bedrijfsleven geeft stagiairs gemiddeld een magere 6,4 voor hun presentatie-technieken.

Nadere informatie

Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs?

Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs? Artikel pag. 5-8 Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs? Opzet en verantwoording van het onderzoek In de afgelopen maanden heeft een projectgroep vanuit de redactie van DRS Magazine

Nadere informatie

ENGELS. Zijn er nog vragen?

ENGELS. Zijn er nog vragen? ENGELS Zijn er nog vragen? Als begeleider talen krijgen we dagelijks vragen en bedenkingen rond leerplannen, ondersteunende documenten, extra informatie over het vak, evaluatie, didactiek, zorg en taalpedagogiek.

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

PTA Nederlands BBL Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17

PTA Nederlands BBL Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17 Exameneenheden Nederlands (verschillen tussen BBL en KBL zijn in de tekst aangegeven) NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven.

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Wat is het technasium? Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Hoe werkt het? De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Beeldcoaching in het onderwijs

Beeldcoaching in het onderwijs Beeldcoaching in het onderwijs Leren coachen met video V i s i e I n B e e l d H u z a r e n l a a n 2 4 7 2 1 4 e c E p s e Gebruik van video is de duidelijkste en snelste manier om te reflecteren op

Nadere informatie

Handleiding profielwerkstuk 5-VWO (examen 2016)

Handleiding profielwerkstuk 5-VWO (examen 2016) Handleiding profielwerkstuk 5-VW (examen 2016) 1. INLEIDING Een van de onderdelen van het schoolexamen (SE) is het profielwerkstuk (PWS). Het PWS kun je beschouwen als een uitgebreide praktische opdracht

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat Starters-enquête 9 september 2014 Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat 1 EEN STROEVE START Een fantastische baan, maar heel erg zwaar. De Groene Golf de jongerenafdeling

Nadere informatie

Resultaten Het Nieuwe Werken Monitor

Resultaten Het Nieuwe Werken Monitor Resultaten Het Nieuwe Werken Monitor Totaalanalyse September 2012 Respons Deelname aan de monitor 10.618 medewerkers uit 22 organisaties 14 non profit organisaties: 7.399 medewerkers (70%) 8 profit organisaties:

Nadere informatie

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 4 Onderwijsbehoeften en differentiatievormen: differentiatie bij verwerking

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 4 Onderwijsbehoeften en differentiatievormen: differentiatie bij verwerking Opbrengstgericht omgaan met verschillen Bijeenkomst 4 Onderwijsbehoeften en differentiatievormen: differentiatie bij verwerking Programma Doelen en programma toelichten Terugblik op huiswerkopdracht Een

Nadere informatie

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012 Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk april 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De tijdlijn 3. De verschillende fasen 4. Onderwerp zoeken 5. Informatie zoeken 6. Nog 10 tips 7. De beoordeling

Nadere informatie

In een modern archief past ook sociale media

In een modern archief past ook sociale media In een modern archief past ook sociale media John Jansen Het kenmerk van sociale media is de actualiteit, gekoppeld aan het feit dat de drempel om te communiceren sterk is verlaagd. Veel organisaties kiezen

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 maandag 29 mei 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE GL EN TL Bij dit examen horen een tekstboekje en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle

Nadere informatie

PTA Nederlands BBL & KBL Kijkduin, Statenkwartier (Vakcollege Techniek) cohort 14-15-16

PTA Nederlands BBL & KBL Kijkduin, Statenkwartier (Vakcollege Techniek) cohort 14-15-16 Examenprogramma (verschillen tussen BBL en KBL zijn in de tekst aangegeven) NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands in

Nadere informatie

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Cursussen, conferenties en advies Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Overzicht cursusaanbod voor (startend) personeel in het onderwijs 2009/2010 Volg een cursus bij AOb scholing De AOb

Nadere informatie

52 responses in 260 results

52 responses in 260 results Van: Secretariaat Vrouw&Zorg Onderwerp: Evaluatie CTG Scholingsdag --3 Datum: 3 februari 4 9:5:45 GMT+: EVALUATIE CTG scholingsdag -3 No data to display. Huidige functie 5 responses

Nadere informatie

2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier

2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier 2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier Naam docent: Onderwerp van de les/training/ workshop: Aantal deelnemende studenten: Datum: Presenteren Beginsituatie: Groep kent elkaar nu al redelijk goed. Er

Nadere informatie

WELKOM BIJ BOMBERBOT! LES 2: SEQUENTIES I LES 2: SEQUENTIES I WAAR GAAT DEZE LES OVER? INTRODUCTIE

WELKOM BIJ BOMBERBOT! LES 2: SEQUENTIES I LES 2: SEQUENTIES I WAAR GAAT DEZE LES OVER? INTRODUCTIE WELKOM BIJ BOMBERBOT! Bij onze lessen horen ook nog een online game, waarin de leerlingen de concepten die ze geleerd krijgen direct moeten toepassen, en een online platform, waarin u de voortgang van

Nadere informatie

Taalbiografie (Onderdeel van het EAQUALS-ALTE EuropeseTaalportfolio)

Taalbiografie (Onderdeel van het EAQUALS-ALTE EuropeseTaalportfolio) EAQUALS-ALTE Taalbiografie (Onderdeel van het EAQUALS-ALTE EuropeseTaalportfolio) Europees Taalportfolio: geaccrediteerd model nr. 06.2000 Uitgereikt aan Het huidige model van het Europese Taalportfolio

Nadere informatie

Middel voor onderwijsverbetering of afrekeninstrument?

Middel voor onderwijsverbetering of afrekeninstrument? Middel voor onderwijsverbetering of afrekeninstrument? 12 Toetsen: volop in de schijnwerpers Sst, wij maken de Citotoets. Rond deze tijd hangen veel scholen dit soort briefjes weer op de deur van groep

Nadere informatie

KWALON Conferentie 13 december 2012. Methodenleer aan de universiteit: ontwerpen, uitvoeren en reflecteren. Inge Bleijenbergh

KWALON Conferentie 13 december 2012. Methodenleer aan de universiteit: ontwerpen, uitvoeren en reflecteren. Inge Bleijenbergh KWALON Conferentie 13 december 2012 Methodenleer aan de universiteit: ontwerpen, uitvoeren en reflecteren Inge Bleijenbergh Bijdrage Het bieden van inzicht in en reflecteren op de plaats en organisatie

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

EFFECTMETING TAALBELEID. Matthijs Eijgelshoven Projectmanager taalbeleid Dienst Studentenzaken

EFFECTMETING TAALBELEID. Matthijs Eijgelshoven Projectmanager taalbeleid Dienst Studentenzaken EFFECTMETING TAALBELEID Matthijs Eijgelshoven Projectmanager taalbeleid Dienst Studentenzaken 1 STELLING 1 Als iets geen effect heeft, moet je ermee stoppen. 2 STELLING 2 Als een taalinterventie (coaching,

Nadere informatie

PTA Nederlands KBL Bohemen, Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17

PTA Nederlands KBL Bohemen, Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17 Exameneenheden Nederlands NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands in de maatschappij. NE/K/2 Basisvaardigheden De kandidaat

Nadere informatie

Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda.

Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda. 2de GoLeWe-projectconferentie Maastricht, 11 mei 2010 Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda 11 mei 2010 Tussentijdse

Nadere informatie

Reader Voordracht Havo 5

Reader Voordracht Havo 5 Reader Voordracht Havo 5 Spreekvaardigheid en Examenteksten In deze periode gaan we aan de slag met spreekvaardigheid. De toets aan het eind van de periode is dan ook een voordracht. Je voordracht gaat

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

Overtuigend en Ontspannen Presenteren

Overtuigend en Ontspannen Presenteren Overtuigend en Ontspannen Presenteren 24 november2015 Jullie doelen? Training Presenteren Minder zenuwen bij presentaties Makkelijker contact met het publiek Wat wél en beter niet te zeggen Meer JA s van

Nadere informatie