Presenteren. Presenteren 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Presenteren. Presenteren 1"

Transcriptie

1 Presenteren Presenteren 1

2 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding De voorbereiding Stap 1: Uitgangssituatie analyseren Uw publiek Uzelf als spreker De omgeving Stap 2: Doel formuleren Stap 3: Taak bepalen Stap 4: Inhoud kiezen Inhoudsselectie bij een informatieve presentatie Inhoudsselectie bij een overtuigende presentatie Inhoudsselectie bij een instructieve presentatie Stap 5: inhoud structureren De kern De inleiding De afsluiting Stap 6: Overdrachtswijze bepalen Stap 7: Hulpmiddelen kiezen Functie Voorwaarden Soorten Stap 8: Evaluatiemethode bepalen Stap 9: Praktische voorbereidingen treffen Spreekschema opstellen Zaal inrichten Organiseren Stap 10: Oefenen De uitvoering Spreekangst Non-verbale communicatie Oogcontact Houding en gebaren Stem Verbale communicatie Humor Omgaan met reacties Vragen beantwoorden Omgaan met weerstand Presenteren 2

3 1. Inleiding Het houden van een presentatie is voor veel mensen een opgave. Tegelijkertijd worden mensen die beschikken over goede vakkennis, of die een bepaalde functie vervullen geacht een boeiende en overtuigende presentatie te kunnen houden. Goed presenteren is niet eenvoudig. Zowel bij de voorbereiding als bij het houden van een presentatie komen verschillende aspecten om de hoek kijken. Bovendien is er bij de meeste mensen tijdens de schoolloopbaan weinig aandacht besteed aan mondelinge uitdrukkingsvaardigheid. Waarom is het welslagen van een presentatie van belang? Een goede presentatie oogst succes, zowel in de zakelijke waardering als in persoonlijke groei. Het voelt voor de spreker als een gewonnen wedstrijd voor een sportman. Spreekangst en gebrekkige presentatietechniek daarentegen kunnen uw zelfvertrouwen schaden, uw loopbaan in de weg staan en het imago van uw organisatie aantasten. Een voorstel dat stuntelig gepresenteerd wordt, zal niet snel worden aangenomen. Het doel van deze syllabus is dan ook om, in combinatie met een training, uw kennis van en uw vaardigheid in het presenteren te vergroten. U vindt antwoord op de vraag: Hoe houd ik een boeiende en duidelijke presentatie, zodat mijn boodschap bij het publiek overkomt. In de training wordt daarnaast uw inzicht vergroot in uw eigen sterke en zwakke presentatiekanten, waardoor u uw sterke kanten kunt benutten en uw zwakke kanten verbeteren of compenseren. Op die manier zal uw zelfvertrouwen groeien en uw spreekangst verminderen. De indeling van deze syllabus is analoog aan de twee fasen die u bij een presentatie doorloopt. In het volgende hoofdstuk wordt de voorbereiding van een presentatie behandeld. Deze voorbereiding is onderverdeeld in tien stappen. Wanneer u deze stappen neemt, bent u verzekerd van een effectieve voorbereiding. Hoofdstuk drie behandelt verschillende aspecten van de uitvoering. Achtereenvolgens komen aan de orde spreekangst, spreekgedrag, spreektaal en omgaan met reacties uit het publiek. Bij het schrijven van deze syllabus is gebruik gemaakt van de kennis die wij tijdens onze trainingen voor diverse organisaties hebben opgedaan, en van recente literatuur over presenteren. Presenteren 3

4 2. De voorbereiding Een goede voorbereiding maximaliseert uw kans op succes en verhoogt uw zelfvertrouwen. Neem dus ruim de tijd en pak uw voorbereiding systematisch aan. Het volgende stappenplan kan u daarbij helpen: Stap 1: Stap 2: Stap 3: Stap 4: Stap 5: Stap 6: Stap 7: Stap 8: Stap 9: Stap 10: analyseer de uitgangssituatie van uw publiek, uzelf als spreker en van de omgeving bepaal het doel bepaal uw taak bepaal de inhoud kies een geschikte structuur bepaal de overdrachtswijze bepaal welke hupmiddelen u gaat gebruiken bedenk hoe u gaat evalueren tref de nodige praktische voorbereidingen repeteer In dit hoofdstuk lichten we alle stappen uitgebreid toe Stap 1: Uitgangssituatie analyseren Voordat u zich met de inhoud en de vorm van uw presentatie kunt gaan bezig houden, moet u allereerst weten waarbij u moet aansluiten. U kijkt daarbij naar de uitgangssituatie van alle betrokken partijen. Dat betekent dat u kijkt naar uw publiek maar ook naar uzelf als spreker. Daarnaast bekijkt u in welke situatie u uw presentatie gaat houden. We lichten deze drie factoren hieronder toe Uw publiek Het is belangrijk om u goed te oriënteren op uw publiek, zodat u uw presentatie optimaal kunt afstemmen op uw toehoorders. Daarom is het nodig om een publieksanalyse te maken. Om te bepalen wat relevante informatie is en hoe u die gaat overbrengen, moet u het antwoord weten op een groot aantal vragen. Hier leest u er een aantal: - Samenstelling: Uit welke personen bestaat mijn publiek? Is de samenstelling homogeen of heterogeen? - Voorkennis: Wat weten de toehoorders al? Presenteren 4

5 - Kennisbehoefte: Wat willen ze weten? - Verwachtingen: Wat zijn hun verwachtingen? - Niveau: Wat is het intelligentie- en opleidingsniveau waarbij ik me moet aansluiten? - Expertise: Gaat het om vakgenoten of leken? - Stijl: Heb ik te maken met een formeel, een informeel of een neutraal publiek? - Houding ten opzichte van het onderwerp: Staat het publiek positief, negatief of onverschillig tegenover het onderwerp? - Houding ten opzichte van de spreker: Hebben zij vertrouwen in mij of zijn ze me vijandig gezind? Het zal per situatie verschillen op welke manier u deze informatie verzamelt. Als de groep u bekend is (bijvoorbeeld collega s of vakgenoten), dan kunt u de meeste vragen zelf beantwoorden. In andere gevallen kunt u aan de informatie over uw publiek komen door bijvoorbeeld: - de vragen door te spreken met degene de u heeft uitgenodigd; - de deelnemers aan de bijeenkomst vooraf een vragenlijst in te laten vullen; - een voorbespreking te houden, variërend van een bespreking met enkele groepsleden tot het opbellen van enkele toehoorders; - achtergrondinformatie te verzamelen (bijvoorbeeld een jaarverslag van de prospect) Het is echter niet altijd mogelijk vooraf de benodigde informatie te verzamelen. U bent dan gedwongen bij de voorbereiding uit te gaan van uw vooronderstellingen over het publiek. Probeert u uw presentatie globaal uit te werken op basis van de gemaakte vooronderstellingen. Deze kunt u tijdens uw presentatie toetsen door middel van een vraag of een stelling Uzelf als spreker Het is verstandig ook uw eigen uitgangssituatie kritisch te beschouwen. Vaak realiseert u zich dan zaken die van invloed zijn op de vorm van uw presentatie of op uw manier van presenteren. Beziet u daarbij aspecten als uw eigen sterke en zwakke kanten in het presenteren, uw voorkennis, uw relatie met het publiek en uw houding ten opzichte van het onderwerp. Hieronder gaan we op ieder punt in. - Sterke en zwakke kanten Iedere spreker heeft zijn sterke en zwakke kanten op het gebied van presenteren. De training helpt u hier inzicht in te krijgen. Past u daar uw presentatie op aan. Door uw sterke kanten uit te buiten, raken uw zwakke kanten vanzelf meer op de achtergrond. Ook kunt u trachten uw zwakke kanten te compenseren. Als u bijvoorbeeld snel de draad van uw verhaal kwijtraakt, kunt u de structuur per onderdeel op een zogenaamde cue-kaart zetten. Presenteren 5

6 - Voorkennis Het is van belang dat u zich afvraagt of u voldoende thuis bent in het onderwerp waarover u gaat spreken. Wanneer u merkt dat uw kennis niet genoeg is, zult u vooraf wat bij moeten lezen of een collega vragen om stand by te zijn. Als dit niet mogelijk is, kunt u in de inleiding van uw presentatie aangeven tot hoever uw kennis reikt. U voorkomt daarmee dat u vragen krijgt die u niet kunt beantwoorden of dat u zich ongemakkelijk voelt als u het antwoord op een vraag schuldig moet blijven. Het kan ook zijn dat uw kennis zo ver reikt, dat u een keuze moet maken uit uw kennis zodat u niet te ver in detail treedt tijdens uw verhaal. Of wie weet besluit u vooraf dat u nu eens kunt laten merken hoeveel u van het onderwerp weet. U begrijpt dat deze beslissing afhankelijk is van uw toehoorders. - Relatie met het publiek Uw relatie met het publiek is bepalend voor de inhoud van uw presentatie, maar ook voor de toon waarop u uw publiek aanspreekt. Bedenkt u dus in welke verhouding u staat tot uw gehoor. Tegen collega s zult u een andere toon aanslaan dan tegen een klant. En een nieuwe klant benadert u weer anders dan een reeds lang tevreden relatie. - Houding ten opzichte van het onderwerp Uw mening over het onderwerp kan uw presentatie beïnvloeden; uw overtuigingskracht wordt mede daardoor bepaald. En wanneer u iets moet presenteren waar u niet geheel achter staat, zult u veel moeite moeten doen om dat te verhullen. Aan de andere kant moet u opletten dat u niet doordraaft wanneer u erg enthousiast bent over het onderwerp De omgeving Denk ten slotte goed na over de omgeving waar en de situatie waarin u uw presentatie gaat houden. U zult met mogelijkheden maar ook met beperkingen worden geconfronteerd door de omstandigheden waarin u de presentatie gaat houden. Beantwoord daarom vooraf de volgende vragen: - Hoe ziet de ruimte eruit waar u uw presentatie gaat houden? - Welke hulpmiddelen zijn er aanwezig die u kunt gebruiken? - Hoeveel tijd heeft u voor de presentatie? - Op welk moment van de dag moet u presenteren? - Wordt u door iemand aangekondigd of ingeleid? - Zijn er sprekers voor of na u? Het antwoord op deze vragen beïnvloedt de inhoud van uw presentatie en de manier waarop u gaat presenteren. Als u bijvoorbeeld in een hele grote ruimte presenteert, kan een overheadprojector een uitkomst zijn. En de akoestiek van de ruimte kan u noodzaken een microfoon te gebruiken. Mocht u maar twintig minuten de tijd krijgen voor uw presentatie, dan moet u de inhoud beperkt houden. En zeker als u vlak na de lunch moet praten, zult u uw publiek over een middagdip heen moeten helpen en niet met teveel informatie moeten strooien. Als u door iemand ingeleid wordt, hoeft u de zaken die hij of zij vertelt niet meer te noemen. En ten slotte: als u bijvoorbeeld de laatste bent in een rij van acht sprekers, zult u Presenteren 6

7 extra veel afwisseling moeten aanbrengen om de aandacht van het publiek vast te houden. Het is in dat geval raadzaam om uw presentatie af te stemmen met de andere sprekers, zodat het publiek niet belast wordt met te veel herhaling. Uw toehoorders zullen u dankbaar zijn voor uw maatwerk. Als u vooraf aan dit soort zaken heeft gedacht, wordt u er op het moment van uw presentatie niet door verrast en staan ze een succesvol verloop niet in de weg. Op die manier laat u een professionele indruk achter. Ter afsluiting van stap 1 nog één opmerking: het kan best zo zijn dat na de analyse van de uitgangssituatie u zich realiseert dat het onder de gegeven omstandigheden onmogelijk is om uw doel te bereiken. U kunt dan besluiten de opdracht terug te geven. Als u echter besluit de presentatie toch te houden, dan heeft u twee mogelijkheden: 1. stel u doel bij; 2. verander de uitgangssituatie Stap 2: Doel formuleren Nu u weet waar u bij moet aansluiten, kunt u bepalen wat u wilt bereiken met uw presentatie. We onderscheiden vier soorten doelstellingen: 1. Een kennisdoel: uw wilt dat uw publiek na afloop van uw presentatie iets weet. Bijvoorbeeld: u wilt dat uw collega s weten welke ontwikkelingen er zijn op het gebied van programmeren. 2. Een vaardigheidsdoel: u wilt dat uw publiek na afloop van uw presentatie iets kan. Bijvoorbeeld: u wilt dat de nieuwe telefonisten een telefoontoestel kunnen doorschakelen naar iedere gewenste plek binnen het gebouw. 3. Een houdingsdoel: u wilt dat uw publiek na afloop van uw presentatie iets vindt. Bijvoorbeeld: u wilt dat uw toehoorders het met u eens zijn dat dronken automobilisten een jaar lang niet mogen autorijden en pas weer de weg op mogen als ze opnieuw rijexamen hebben gedaan en daarvoor zijn geslaagd. 4. Een gedragsdoel: u wilt dat uw publiek na afloop van uw presentatie iets gaat doen. Bijvoorbeeld: U wilt dat uw werknemers gaan werken met de nieuwste versie van Word. Zoals u ziet heeft ieder doel zijn eigen bijbehorend werkwoord. Dat kan u helpen bij het formuleren van uw doelstelling. Vult u maar de volgende zin in: Na afloop van mijn presentatie (invullen werkwoord) mijn publiek Vaak heeft een presentatie meerdere doelstellingen: het kan bijvoorbeeld nodig zijn dat uw toehoorders geïnformeerd worden over nieuwe programmatuur (subdoel) en ze vervolgens gaan gebruiken (gedragsdoel). Stel daarom tijdens uw voorbereiding als eerste vast wat uw hoofddoel is, om er vervolgens subdoelen van af te leiden. Bijvoorbeeld: Presenteren 7

8 Hoofddoel: Na afloop van mijn presentatie vindt mijn publiek dit de juiste methode om het werk te archiveren. Subdoel 1: Na afloop van mijn presentatie weet mijn publiek wat deze methode inhoudt. Subdoel 2: Na afloop van mijn presentatie kan mijn publiek een onderdeel van deze methode toepassen Stap 3: Taak bepalen Door stap 1 en 2 weet u waar u bij aan moet sluiten en wat u wilt bereiken. De volgende stap is nu om te bepalen wat u moet gaan doen om uw doel te bereiken, anders gezegd: u gaat uw taak bepalen. Ook deze taak kunnen we met een werkwoord aanduiden. We noemen een aantal mogelijkheden: u gaat uw publiek informeren, overtuigen of instrueren Informeren Deze taak vloeit voort uit een kennisdoel. Wanneer u wilt dat uw publiek iets weet, dan is het uw taak om het te informeren: iets uiteen te zetten, te beschrijven, uit te leggen, ergens verslag van te doen enzovoorts. Kenmerkend voor deze taak is dat u geen standpunten inneemt, maar slechts een stand van zaken doorgeeft. Instrueren Een vaardigheidsdoel zorgt ervoor dat het uw taak is uw publiek te instrueren. Heldere handelingsinstructies en zo mogelijk oefenopdrachten vormen dan de kern van uw presentatie. Overtuigen Als het uw taak is uw publiek te overtuigen wilt u een houdingsdoel bereiken. U probeert immers uw luisteraars over te halen iets te vinden. U zult dus een betoog moeten houden waarin u uw standpunt duidelijk presenteert en onderbouwt met overtuigende argumenten Stap 4: Inhoud kiezen Het bepalen van de feitelijke inhoud van uw presentatie, behoort tot uw competentie. U bezit immers de deskundigheid over het desbetreffende onderwerp. Soms weet u echter niet hoe u uit de kennis die u bezit, moet kiezen wat u wel en wat u niet opneemt in uw verhaal. In deze paragraaf vindt u methoden om snel inhoud te genereren van drie soorten presentaties Inhoudsselectie bij een informatieve presentatie Soms is het heel eenvoudig de inhoud direct uit de geformuleerde doelstelling af te leiden. Bijvoorbeeld: als uw doelstelling is Na mijn presentatie over personal computers kent mijn publiek de belangrijkste mogelijkheden van enkele veelgebruikte bedrijfstoepassingen, dan zult u logischerwijs de veelgebruikte bedrijfstoepassingen één voor één bespreken. Presenteren 8

9 Wanneer het wat lastiger is om tot inhoud te komen, kunt u de volgende methoden daarvoor gebruiken. Brainstormen Een praktische manier om snel op veel ideeën te komen is het zogenaamde brainstormen. Deze methode werkt als volgt: - Noteer spontaan alles wat u te binnen schiet. De onderwerpen die u in uw presentatie wilt behandelen, werkt u stuk voor stuk af, waarbij het niet belangrijk is wat u er zelf over denkt. - Bekommer u nog niet om details, zoals exactheid van de gegevens, precisie van de formuleringen en structuur van uw verhaal. - Zorg dat u aan de gang blijft. Het gaat erom dat u zo veel mogelijk inhoud op tafel krijgt. Het is in deze fase niet belangrijk of u een idee twee keer noteert. Het effect van brainstormen is vaak dat het creatieve proces van ideeën maken ongestoord kan verlopen waardoor de ideeën op een gegeven moment als vanzelf komen. De topische reeks Heeft u liever wat meer houvast bij het genereren van inhoud, dan kunt u gebruik maken van een zogenaamde topische reeks. Deze reeks bestaat uit een aantal stereotiepe vragen die bij alle mogelijke begrippen gehanteerd kunnen worden. De antwoorden op deze vragen vormen de mogelijke inhoud van uw presentatie. Bijvoorbeeld uw onderwerp is: - Zonne-energie De topische vragen zijn: - Hoe ontstaat het? - Hoe wordt het gemaakt? - Hoe herkent men het? - Waartoe dient het? - Welke gevolg of welk resultaat heeft het? - Wat is er een voorbeeld van? - Tot welke soort behoort het? - Welke soorten zijn ervan? Met welke specifieke kenmerken? - Voor, van, wegens, achter (enz.) wie of wat is het? - Wie doet het? - Wie hoe - Wat hoelang - Waar hoeveel - Wanneer - Waarmee, waarvan, waardoor, waarlangs (enz.) De topische vragenreeks kan u op ideeën brengen als uw presentatietaak is om te informeren. Het is echter niet meer dan een hulpmiddel. Het ligt voor de hand dat u, denkend over de inhoud van uw presentie, spontaan op ideeën komt die u niet onmiddellijk via een topische reeks zou hebben bedacht. Laat dit proces gaan: juist die spontaan opgekomen ideeën zijn voor het verloop van de gedachtegang van groot belang. Presenteren 9

10 Vaste vragensets De meest gestructureerde methode van inhoud verzamelen is het werken met de zogenaamde vaste vragensets. Deze methode is ontwikkeld door Steehouder, hoogleraar technische communicatie aan de universiteit van Twente. In de vaste vragensets worden de hoofdvragen die u kunt stellen bij een bepaald onderwerp, in een volgorde gesteld. U hoeft dan niet meer na te denken over de vragen, u kunt zich bezig houden met de antwoorden. Deze vragensets kunnen u behulpzaam zijn bij het vaststellen en ordenen van (een deel van) de inhoud van uw presentatie. Hieronder vindt u de vragensets die relevant zijn voor presentaties. De vragenset voor een probleem Onderwerp: een moeilijke, nadelige of ongewenste situatie - Wat is het probleem precies? - Waarom is het een probleem? - Wat zijn de oorzaken? - Wat is ertegen te doen? De vragenset voor een maatregel Onderwerp: een voorgestelde maatregel - Wat is de maatregel? - Waarom is de maatregel nodig? - Hoe wordt de maatregel uitgevoerd? - Wat zijn de effecten? De vragenset voor een evaluatie Onderwerp: iets wat beoordeeld/geëvalueerd wordt - Wat zijn de relevante eigenschappen ervan? - Wat zijn de positieve en negatieve aspecten? - Hoe luidt het totaaloordeel? - Wat kan/moet er dus gedaan worden? De vragenset voor een ontwerp Onderwerp: een ontwerp voor bijvoorbeeld een wet of verordening - Waartoe dient het ontwerp? - Aan welke eisen moet het voldoen? - Welke middelen worden er gekozen? - Hoe ziet het ontwerp eruit? De vragenset voor een onderzoek Onderwerp: een onderzoeksobject - Wat is er precies onderzocht? - Waarom? - Volgens welke methode? - Met welke resultaten? - Wat zijn de conclusies? Presenteren 10

11 Ook deze manier van inhoud selecteren is slechts een hulpmiddel. U kunt hiermee snel een redelijk afgeronde inhoud boven tafel krijgen, maar u bepaalt vervolgens zelf wat u opneemt in uw presentatie. De vaste structuren zijn op verschillende manieren aan elkaar te plakken en in elkaar te schuiven. Na de vragenset voor een probleem kunt u bijvoorbeeld goed de vragenset voor een maatregel gebruiken. Door deze structuren te plakken en te schuiven, maakt u al een soort bouwplan voor de structuur van uw presentatie. Als uw presentatie ten doel heeft uw publiek te informeren, presenteert u niet uw standpunten over het onderwerp. De inhoud zal dan ook voornamelijk bestaan uit feiten. U moet daarom bij de inhoudsselectie goed onderscheid maken tussen wat feitelijke informatie is en wat uw mening is. Van feiten is op grond van objectieve maatstaven vast te stellen of ze waar of onwaar zijn. Bij meningen is dat niet mogelijk. In het volgende hoofdstuk gaan we in op de inhoudsselectie van presentaties waarin u uw standpunten zult presenteren Inhoudsselectie bij een overtuigende presentatie Een presentatie waarbij uw doelstelling is uw publiek iets te laten vinden, noemen we ook wel een betoog. Een eigenschap van een betoog is dat erin geargumenteerd wordt: er worden standpunten verdedigd en onderbouwd met argumenten. Zo tracht u instemming voor uw standpunt te krijgen bij uw publiek. Bij verschillende soorten standpunten horen verschillende soorten argumentatie. In deze paragraaf vindt u vijf soorten argumentatiestructuren voor betogende presentaties over respectievelijk een beleidsstandpunt, een beoordeling, een voorspelling, een verklaring en ten slotte een betoog op basis van autoriteit. Bij ieder soort kunnen we anticiperen op kritische vragen die het publiek mogelijk stelt. Met behulp van deze kritische vragen kunt u zich voorbereiden op alle mogelijke, redelijke tegenwerpingen die men tegen het door u ingenomen standpunt kan inbrengen. Deze vragen vindt u op een rijtje en dienen als vaste vragensets om snel inhoud mee te genereren. Daarnaast: wanneer u op alle kritische vragen een antwoord geeft, voorkomt u dat de vragen zelfs maar gesteld worden door het publiek van uw presentatie. Argumentatie van een beleidsstandpunt U wilt een beleidsalternatief verdedigen. Vaak worden deze presentaties geëindigd met aanbevelingen, concrete acties om een bepaald probleem op te lossen. Onderzocht is bijvoorbeeld het vandalisme in de tram, en de aanbeveling waarmee geëindigd wordt luidt: Er moet op iedere tram een conducteur worden gezet, die de kaarten controleert en de orde bewaakt. Deze aanbeveling kan men, evenals veel andere aanbevelingen, beschrijven als een standpunt van het type: Plan X is gewenst. Hoe overtuigt de spreker zijn publiek ervan dat plan X gewenst is? Dat kunt u doen door een aantal kritische vragen te beantwoorden in de presentatie, die uw publiek zou kunnen stellen. Te verwachten vragen bij dit standpunt zijn: Presenteren 11

12 1. Zijn er wel problemen aanwezig? 2. Zijn de problemen wel ernstig? 3. Worden de bestaande problemen wel veroorzaakt door de huidige handelwijze? 4. Is plan X wel uitvoerbaar? 5. Lost plan X de problemen wel (voor een groot deel) op? 6. Zijn de kosten, de schadelijke effecten enz. van plan X wel kleiner dan de voordelen ervan (verdwijnen van de problemen)? 7. Is plan X beter dan elk denkbaar alternatief plan? Deze vragenlijst worden tot de zogenaamde stockissues gerekend, een set vaste vragen die behandeld moeten worden wanneer men de wenselijkheid van een plan bespreekt. Wanneer een spreker erin slaagt om zijn publiek op al deze belangrijke punten te overtuigen, dan heeft hij zijn standpunt afdoende beargumenteerd, en staat niets de redelijke luisteraar nog in de weg om het standpunt te aanvaarden. Slaagt hij er niet in, dan hoeft de luisteraar het standpunt niet te aanvaarden. Met deze zeven vragen heeft u een instrument in handen dat kan helpen om aan inhoud voor uw presentatie te komen. Of u uiteindelijk alle vragen ook in uw presentatie behandelt, is aan u ter beoordeling. Bovengenoemde argumentatie wordt ook wel pragmatische argumentatie genoemd. Een variant van dit argumentatieschema is argumentatie waarbij uit een aantal alternatieven gekozen wordt. Deze variant ziet er als volgt uit: Alternatief A heeft de voordelen A1 en de nadelen A2. Alternatief B heeft de voordelen B1 en de nadelen B2. (enz.) Alternatief X heeft de voordelen X1 en de nadelen X2. De voordelen van X zijn groter dan de nadelen. Het saldo van voor- en nadelen van X is groter dan het saldo van de andere alternatieven. Dus: keuze van alternatief X is gewenst. In deze variant staat de oplossing van het probleem dus meer centraal, en doet de vraag of er wel een probleem is, zich niet meer voor. De volgende kritische vragen kunnen door uw publiek gesteld worden: 1. Zijn de voordelen en de nadelen van X aannemelijk? 2. Zijn de voordelen wel echt voordelen en de nadelen echt nadelen? 3. Zijn alle relevante gegevens in de beoordeling betrokken? 4. Zijn alle alternatieven overwogen? 5. Is X effectief? 6. Is X efficiënt? 7. Is X uitvoerbaar? 8. Is X toelaatbaar? 9. Is er geen beter alternatief? 10. Is de conclusie niet te stellig gezien het antwoord op de vorige 9 vragen? Presenteren 12

13 Argumentatie ter beoordeling In presentaties met een toetsend of evaluatief doel wordt vaak in de conclusie een oordeel uitgesproken over een situatie. Het standpunt dat verdedigd wordt luidt dan: Situatie X is gewenst/ongewenst. Daarbij moeten de volgende hoofdargumenten als ondersteuning voor het standpunt aangevoerd worden: Als een situatie de eigenschappen 1 t/m n heeft, dan moet deze beoordeeld worden als gewenst/ongewenst. Situatie X heeft de genoemde eigenschappen. Een situatie wordt dus beoordeeld op grond van een beoordelingsregel. De vaste vragenset die hierbij hoort is: 1. Zijn de aangedragen gegevens juist? 2. Is de beoordelingsregel aanvaardbaar? 3. Zijn alle relevante eigenschappen en omstandigheden bij de argumentatie betrokken? 4. Is de conclusie niet te stellig gezien de antwoorden op vraag 1 tot en met 3? Argumentatie ter voorspelling Soms worden in presentaties voorspellingen gedaan over een toekomstige situatie. Bijvoorbeeld wanneer u probeert aan te tonen dat voortbestaan van een huidige situatie in de toekomst tot problemen zal leiden. Een voorspelling ziet er schematisch als volgt uit: Situatie A doet zich voor dus zal in de toekomst situatie B zich voordoen. De argumentatie heeft de volgende vorm: A leidt vaak tot B. A doet zich voor. Dus B zal zich voordoen. De volgende kritische vragen kunnen gesteld worden om de aanvaardbaarheid van de argumentatie te beoordelen: 1. Zijn er redenen om eraan te twijfelen dat A het geval is? 2. Is A voldoende om B te zien optreden? 3. Zijn er andere omstandigheden, die de kans dat B optreedt verkleinen? 4. Is de conclusie niet te stellig gezien de antwoorden op vraag 1 tot en met 3? Argumentatie ter verklaring Presenteren 13

14 Soms probeert u in uw presentatie een verklaring voor een verschijnsel te geven. De argumentatie heeft vaak de volgende vorm: Probleem A wordt vaak veroorzaakt door B. Probleem A doet zich voor. Dus: B is de oorzaak. De kritische vragen die bij deze argumentatie gesteld kunnen worden zijn: 1. Doet A zich inderdaad voor? 2. Leidt B altijd tot A? 3. Zijn er nog andere verklaringen denkbaar? 4. Zijn er tekenen die erop wijzen dat B niet de oorzaak is? 5. Zijn er nog andere tekenen die erop wijzen dat B wèl de oorzaak is? 6. Is de conclusie niet te stellig gezien de antwoorden op de vragen 1 tot en met 5? Argumentatie op basis van autoriteit In veel gevallen zult u een de juistheid van een standpunt moeten beargumenteren door erop te wijzen dat een autoriteit hetzelfde standpunt inneemt. Bijvoorbeeld: Nederlanders zijn tevreden met hun leven, want dat beweert het Sociaal en Cultureel Planbureau. De argumentatie heeft de volgende vorm: Autoriteit A zegt X. Dus: X is waar. De volgende kritische vragen kunnen gesteld worden: 1. Heeft A inderdaad X beweerd? 2. Is X juist weergegeven en niet uit zijn verband gehaald? 3. Is X in overeenstemming met andere uitspraken van A? 4. Is X in overeenstemming met uitspraken van andere autoriteiten? 5. Is A wel deskundig op het terrein waar X over gaat? 6. Is A wel oprecht en objectief? 7. Is de conclusie niet te stellig gezien de antwoorden op de vorige vragen? Een overtuigende argumentatie Het doel van argumenteren is overtuigen. Een betogende presentatie is optimaal geslaagd wanneer de luisteraar, na het horen van de presentatie, uw standpunt inneemt. Hieronder vindt u een aantal praktische adviezen om de argumentatie in uw presentatie zo overtuigend mogelijk te maken: - Noem de uitgangspunten die goed liggen bij uw publiek. Op zo n manier creëert u een gemeenschappelijke basis, die kan bijdragen tot de aanvaardbaarheid van uw betoog. Presenteren 14

15 - Selecteer zoveel mogelijk de argumenten die steunen op feiten en als waar erkend worden. - Selecteer alleen argumenten die door de luisteraar waarschijnlijk aanvaard worden. - Selecteer zo n vijf sterke argumenten, waarbij u begint met uw op een na sterkste argument en afsluit met uw sterkste. Zo begint en eindigt u krachtig. - Anticipeer op tegenargumenten en weerleg deze als onderdeel van uw betoog. - Val uw tegenstanders niet persoonlijk aan. Het is zeer verleidelijk voor een bepleiter van zonne-energie erop te wijzen dat zijn tegenstanders belang hebben bij het gebruik van kernenergie. Bijvoorbeeld omdat ze nevenfuncties vervullen bij belangengroeperingen. Het standpunt van de spreker wordt hier niet aanvaardbaar door. En hij overtuigt zijn tegenstanders niet door ze onderuit te halen. Het overtuigen van de luisteraar is natuurlijk niet alleen afhankelijk van de argumentatie: factoren buiten uw argumentatie spelen daarbij ook zeker een rol. U zult ook aandacht moeten schenken aan uw geloofwaardigheid als spreker en de gevoelens die spelen bij uw publiek. In de training gaan we hier verder op in Inhoudsselectie bij een instructieve presentatie Wanneer u instructie moet geven, is het belangrijk dat u volledig bent. De laatste vaste vragenset die wij bespreken, helpt u daarbij. Vragenset voor een handeling Onderwerp: en handeling die moet worden uitgevoerd - Wat is het doel van de handeling? - Wat zijn de voorwaarden ervoor? - Hoe verloopt de handeling in grote lijnen? - Hoe worden de deelhandelingen uitgevoerd? - Hoe wordt het verloop van de handeling gecontroleerd? 2.5. Stap 5: inhoud structureren Een goede structuur vergroot het gemak waarmee uw publiek naar uw presentatie kan luisteren. Bovendien wordt gestructureerde informatie makkelijker onthouden. Dus help uw toehoorders door de inhoud die u heeft geselecteerd goed te structureren. De hoofdstructuur van een presentatie is altijd opgebouwd uit drie onderdelen: de inleiding, de kern en de afsluiting. U moet dus nu de kern, de inhoud, in een geschikte structuur gieten en hem voorzien van een inleiding en een afsluiting. In deze paragraaf geven we u een aantal mogelijkheden om de kern te structureren. Daarna leest u wat er in een goede inleiding moet worden opgenomen en hoe u de presentatie kunt afronden. Presenteren 15

De presentatie: basisprincipes

De presentatie: basisprincipes De presentatie: basisprincipes Een presentatie is eigenlijk een voordracht of spreekbeurt. De belangrijkste soorten: a Een uiteenzetting: je verklaart bv. hoe taal ontstaan is, behandelt het probleem van

Nadere informatie

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media Opleiding Interactieve Media Inhoud Inleiding presenteren 1. Voorwerk 2. Middenstuk 3. Begin presentatie 4. Einde presentatie 5. Visuele middelen 6. Non-verbale communicatie 7. Opdracht 8. Criteria 1.

Nadere informatie

20 tips voor een goed debat!

20 tips voor een goed debat! 20 tips voor een goed debat! Moedig elkaar aan tijdens jullie voorbereidingen en de wedstrijd. Geef elkaar tips en zoek samen de sterktes en zwaktes van de argumenten. Je kan veel leren van elkaar, ook

Nadere informatie

MEDIACONTACT SITUATIE

MEDIACONTACT SITUATIE MEDIACONTACT Wilco Bontenbal SITUATIE U, als manager, krijgt ongetwijfeld wel eens te maken met de. Daarom is het belangrijk om inzicht te krijgen in uw natuurlijke stijl van optreden in de en uw voorkeur

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

WORKSHOP ARGUMENTEREN IN DE DAGELIJKSE LESPRAKTIJK EN EXAMINERING 3F

WORKSHOP ARGUMENTEREN IN DE DAGELIJKSE LESPRAKTIJK EN EXAMINERING 3F WORKSHOP ARGUMENTEREN IN DE DAGELIJKSE LESPRAKTIJK EN EXAMINERING 3F Taalcoachacademie 25-5-2012 Christianne Alberts Inhoudsopgave Taalniveau B2/3F voor studenten Werken volgens vaste structuren Communicatieschema

Nadere informatie

Hand-out Presentatietechnieken

Hand-out Presentatietechnieken Hand-out Presentatietechnieken Zowel tijdens je studie alsook in het toekomstige werkveld zul je regelmatig benaderd worden voor het geven van een presentatie. Onderzoek leert dat ingenieurs gemiddeld

Nadere informatie

2 Inhoud van de presentatie

2 Inhoud van de presentatie Spreekwijzer Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Inhoud van de presentatie 2 3 Structuur van de presentatie 3 4 Inleiding 4 5 Hulpmiddelen 5 5.1 Beschikbaarheid apparatuur 5 5.2 Echte objecten 5 5.3 Bord, whiteboard

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Medewerker Administratieve processen en systemen. Denkkracht: 3. Analytisch vermogen

Medewerker Administratieve processen en systemen. Denkkracht: 3. Analytisch vermogen Denkkracht: 3. Analytisch vermogen Definitie: Begrijpt een situatie door die op te delen in kleinere delen of de gevolgen ervan vast te stellen. Dit houdt in dat er verschillende onderdelen of aspecten

Nadere informatie

Docentenhandleiding Schrijven bij geschiedenis

Docentenhandleiding Schrijven bij geschiedenis Docentenhandleiding Schrijven bij geschiedenis In deze docentenhandleiding vindt u meer informatie over de schrijfinstructie-les, die aansluit bij de lessenserie Nederland als democratie. Het doel van

Nadere informatie

Sales Skills Monitor. Rapportage. johndoe@live.nl. woensdag 8 januari 2014

Sales Skills Monitor. Rapportage. johndoe@live.nl. woensdag 8 januari 2014 woensdag 8 januari 2014 Rapportage Een competentie is een samenspel van wat je weet, kunt, wilt en wat je durft. Het gaat dus om dit klavertje-vier dat een verkoper in staat stelt in concrete situaties

Nadere informatie

Waarom een samenvatting maken?

Waarom een samenvatting maken? Waarom een samenvatting maken? Er zijn verschillende manieren om actief bezig te zijn met de leerstof. Het maken van huiswerk is een begin. De leerstof is al eens doorgenomen; de stof is gelezen en opdrachten

Nadere informatie

KIJKWIJZER 1 VOORBEREIDE MONDELING PRESENTATIE Vier rubrieken, vier waarden per rubriek en de kernachtige typering per schaalwaarde

KIJKWIJZER 1 VOORBEREIDE MONDELING PRESENTATIE Vier rubrieken, vier waarden per rubriek en de kernachtige typering per schaalwaarde Structuur - inleiding, midden, slot - stelling + argumenten - hoofdzaak en detail - illustraties, voorbeelden - talige structuuraanduiders (Abstracte) schooltaalvaardigheid - informatiedichtheid - vaktaal

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Het onderzoeksverslag De verdediging

Het onderzoeksverslag De verdediging Het onderzoeksverslag De verdediging De meest gemaakte fouten in teksten en PowerPointpresentaties 1. Geachte mevrouw Van der Wagen, Daar waar de naam begint een hoofdletter. Voorbeeld: mevrouw Van der

Nadere informatie

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus pag.: 1 van 5 Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus Ieder mens heeft een persoonlijke stijl van beïnvloeden. De een is meer gericht op het opbouwen

Nadere informatie

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

Verschillende soorten argumentatie en controlevragen

Verschillende soorten argumentatie en controlevragen Verschillende soorten argumentatie en controlevragen Naar: J. de Jong & S. Wils (1995/1998). Schriftelijke verslaglegging van onderzoek. Materiaal bij Scriptiecursus II. Interne publicatie, Ivlos, Universiteit

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Al doende leren Een module voor trainers

Al doende leren Een module voor trainers Al doende leren Een module voor trainers Bijlagen: Powerpoint Een module voor trainers Handouts: Stappenplan internetgebruik (De Strategiekaart) Print van Powerpoint prestaties geld Parktijkopdrachten

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Afdeling VAVO. Praktische opdracht HAVO/VWO. Handleiding

Afdeling VAVO. Praktische opdracht HAVO/VWO. Handleiding Afdeling VAVO Praktische opdracht HAVO/VWO Handleiding Inleiding Voor verschillende vakken dient u een praktische opdracht te maken. In deze handleiding staan instructies voor het maken van een praktische

Nadere informatie

MONDELINGE PRESENTATIE

MONDELINGE PRESENTATIE MONDELINGE PRESENTATIE Zowel tijdens je opleiding als in je toekomstige beroepspraktijk zul je mondelinge presentaties voor een groep mensen moeten geven. Voor veel mensen is dat behoorlijk spannend. Dat

Nadere informatie

Spreekwijzer. Inhoudsopgave. 1 Inleiding. 2 Inhoud van de presentatie

Spreekwijzer. Inhoudsopgave. 1 Inleiding. 2 Inhoud van de presentatie Spreekwijzer Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Inhoud van de presentatie 3 Structuur van de presentatie 4 Inleiding 5 Hulpmiddelen 6 Draaiboek 7 Spreekangst 8 Spreektechniek 9 Oefenen 10 Interactie met het publiek

Nadere informatie

PRESENTEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

PRESENTEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier PRESENTEREN in meervoud. - Gebruik je hoofdletters

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Oefenen 1 punt verdienen Onderwerpen van de presentaties

Oefenen 1 punt verdienen Onderwerpen van de presentaties Presenteren vmbo-4 Presenteren is aan de ene kant een kunst de één is er beter in dan de ander maar aan de andere kant valt of staat elke presentatie met een goede voorbereiding en veel oefening. Bij presenteren

Nadere informatie

GASTLES ONDERNEMERSCHAP. Handreiking. voor ondernemers. Ondernemerschap in de klas

GASTLES ONDERNEMERSCHAP. Handreiking. voor ondernemers. Ondernemerschap in de klas GASTLES ONDERNEMERSCHAP Handreiking voor ondernemers Ondernemerschap in de klas Ondernemerschap in de klas Waarom als gastdocent voor de klas Er zijn allerlei redenen te noemen waarom praktijkmensen als

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 h/v de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 h/v de betekenis

Nadere informatie

Afasie Informatie voor familieleden. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Afasie Informatie voor familieleden. Ziekenhuis Gelderse Vallei Afasie Informatie voor familieleden Ziekenhuis Gelderse Vallei Een van uw naasten is in de afgelopen periode opgenomen in Ziekenhuis Gelderse Vallei. Er is door de logopedist een afasie geconstateerd.

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Niveaus van het Europees Referentiekader (ERK)

Niveaus van het Europees Referentiekader (ERK) A Beginnend taalgebruiker B Onafhankelijk taalgebruiker C Vaardig taalgebruiker A1 A2 B1 B2 C1 C2 LUISTEREN Ik kan vertrouwde woorden en basiszinnen begrijpen die mezelf, mijn familie en directe concrete

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag.

Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Feedbackvragen Overtuigen en presenteren Vraag 1 Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Geef per doel aan of je die al beheerst, waarbij N = nee, O = om verder te ontwikkelen

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Porfolio. Politie Vormingscentrum

Porfolio. Politie Vormingscentrum Porfolio 1. Inleiding 2. Wat is een portfolio? Hoe gebruik je het portfolio Reflectieverslagen Persoonlijke leerdoelen formuleren Werkwijze en denkmodel om opgaven/problemen op te lossen 1. INLEIDING Ligt

Nadere informatie

Presenteren the easy way

Presenteren the easy way Presenteren the easy way Dit is een uitgave van Marie-Jose Custers van CustersCoaching (niets uit deze uitgave mag gekopieerd worden) Voor de meeste mensen is presenteren een echte opgave. Ze weten dat

Nadere informatie

Rapport Sales 360. Test Kandidaat

Rapport Sales 360. Test Kandidaat Rapport Sales 360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het rapport

Nadere informatie

Spreken - Presenteren HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52520

Spreken - Presenteren HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52520 Spreken - Presenteren HV 1 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52520 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 vmbo de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 vmbo de betekenis

Nadere informatie

HET VOORBEREIDEN VAN EEN PRESENTATIE

HET VOORBEREIDEN VAN EEN PRESENTATIE HET VOORBEREIDEN VAN EEN PRESENTATIE Om een effectieve voordracht te kunnen houden, is de voorbereiding van essentieel belang. De voorbereiding van een presentatie bestaat uit het kiezen van een onderwerp,

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

COMPETENTIES BELEIDSMEDEWERKER

COMPETENTIES BELEIDSMEDEWERKER COMPETENTIES BELEIDSMEDEWERKER Betekenis vakjes van links naar rechts vakje 1 onvoldoende: vakje 2 matig: vakje 3 goed: vakje 4 excellent: vertoont concreet beschreven gedrag nauwelijks vertoont concreet

Nadere informatie

onthouden. Schrijfdoelen Schrijfdoel Inhoud schrijfdoel Voorbeeld vermaakt door een leuk, spannen, aangrijpend of interessante tekst.

onthouden. Schrijfdoelen Schrijfdoel Inhoud schrijfdoel Voorbeeld vermaakt door een leuk, spannen, aangrijpend of interessante tekst. Nederlands Leesvaardigheid Leesstrategieën Oriënterend lezen Globaal lezen Intensief lezen Zoekend lezen Kritisch lezen Studerend lezen Om het onderwerp vast te stellen en te bepalen of de tekst bruikbaar

Nadere informatie

Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten.

Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten. Werkvorm 1 Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten. Stap 2 Vervolgens formuleren ze vragen over wat ze

Nadere informatie

PERSOONLIJKE ONTWIKKELING

PERSOONLIJKE ONTWIKKELING PERSOONLIJKE ONTWIKKELING Modulecode: L.MIM.5687 Toetscode: T.MIM.7939 Modulenaam: Persoonlijke ontwikkeling Opleiding: Commerciële economie deeltijd Kwartiel: 1.1, 1.2, 1.3 en 1.4 Verantwoordelijk docent:

Nadere informatie

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN Er zijn verschillende beïnvloedingsstijlen te onderscheiden. De stijlen kunnen worden onderverdeeld in: TEGENBEWEGENDE STIJLEN MEEBEWEGENDE STIJLEN = duwen = trekken Tegenbewegende

Nadere informatie

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Zwaantina van der Veen / Dymphna Meijneken / Marieke Boekenoogen Stad met een hart Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Com puterw eg 1,3542 D P U trecht Postbus 1087,3600 BB Maarssen tel.0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 w w w.picom pany.nl servicedesk@ picom pany.nl Het PiCompany

Nadere informatie

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Voorbereiding. Overzicht. Waar moet ik op letten als ik een lezing geef Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt?

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Voorbereiding. Overzicht. Waar moet ik op letten als ik een lezing geef Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? Dit verhaal Een Goede Lezing Waar moet ik op letten als ik een lezing geef Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? Hans L. Bodlaender 2 Overzicht Voorbereiding van een lezing Opbouw Vormgeving Geven

Nadere informatie

Handleiding Gespreksvormen Discussie

Handleiding Gespreksvormen Discussie Handleiding Gespreksvormen Discussie Inhoud Overzicht 1. Inleiding 2. Doel 3. Werkvormen 4. Tips voor het begeleiden van een discussie 4.1. Onderwerp inleiden 4.2. Voorlopig standpunt bepalen 4.3. Discusieren

Nadere informatie

Een Goede Lezing. Hans L. Bodlaender

Een Goede Lezing. Hans L. Bodlaender Een Goede Lezing Hans L. Bodlaender Dit verhaal Waar moet ik op letten als ik een lezing geef? Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? 2 Overzicht Voorbereiding van een lezing Algemene voorbereiding

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht De leerlingen ontwerpen hun vlag op een los blad. 3 de leerjaar : Overzicht lesverloop 50 1 De leerlingen ontwerpen een persoonlijke piratenvlag. Ze stellen hun vlag voor aan hun medeleerlingen in een

Nadere informatie

Handleiding Vergadertechnieken

Handleiding Vergadertechnieken Handleiding Vergadertechnieken Zelfstudie en rapporteren Bij OGO leer je niet alleen via het actief deelnemen aan groepsdiscussies, maar ook via het individueel uitvoeren van zelfstudieopdrachten (ZSO).

Nadere informatie

Common European Framework of Reference (CEFR)

Common European Framework of Reference (CEFR) Common European Framework of Reference (CEFR) Niveaus van taalvaardigheid volgens de Raad van Europa De doelstellingen van de algemene taaltrainingen omschrijven we volgens het Europese gemeenschappelijke

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

CV en motivatiebrief. 1. Kop Curriculum Vitae, eventueel je naam

CV en motivatiebrief. 1. Kop Curriculum Vitae, eventueel je naam CV en motivatiebrief Hoe zorg je, dat je met jouw CV en brief wordt uitgenodigd voor een gesprek? Moeilijk te zeggen, want het aannemen van personeel is mensenwerk en iedereen kijkt anders naar dit soort

Nadere informatie

Communicatie in het horecabedrijf. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Wat is communicatie?

Communicatie in het horecabedrijf. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Wat is communicatie? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over communicatie in het horecabedrijf. In de horeca ga je om met gasten en communiceer je met ze. Je gaat als medewerker ook om met je collega s en je zult het

Nadere informatie

i 360 Profiel Voorbeeldrapport 360 Talent Scanner

i 360 Profiel Voorbeeldrapport 360 Talent Scanner Profiel Talent Scanner sopgave 1. Algemene beschrijving... 3 1.1. Doel... 3 1.2. Sfeer van Invloed model... 4 1.3. Beschrijving van de interactiestijlen... 5 1.3.1 Interactiestijlen die sturen op relatie...

Nadere informatie

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1 AANLEREN VAN VAARDIGHEDEN In uw rol als teambegeleider/sportleider staat u vaak model voor de jeugd. Vooral de jongere jeugd kan tegen u opkijken en helemaal als u (in hun ogen) goed bent in de sport.

Nadere informatie

Reader Voordracht Havo 5

Reader Voordracht Havo 5 Reader Voordracht Havo 5 Spreekvaardigheid en Examenteksten In deze periode gaan we aan de slag met spreekvaardigheid. De toets aan het eind van de periode is dan ook een voordracht. Je voordracht gaat

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen.

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen. Leidraad Consult over: het functioneringsgesprek Functioneringsgesprekken verlopen vaak problematisch. Zowel leidinggevenden als medewerkers zien er nogal eens tegenop en zijn achteraf teleurgesteld over

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK Van positieve feedback leer ik niets. INLEIDING Feedback geven en ontvangen moet je eerst oefenen en dan toepassen. In de opdrachten hieronder ga je ermee aan de slag. Doelstellingen

Nadere informatie

Ontwikkellijn 1: Ik zorg ervoor dat ik aan het werk ga en blijf!

Ontwikkellijn 1: Ik zorg ervoor dat ik aan het werk ga en blijf! Ontwikkellijn 1: Ik zorg ervoor dat ik aan het werk ga en blijf! Het gaat erom dat je laat merken dat jij zélf verantwoordelijk bent voor het leren: jij kiest de opdrachten, workshops en klussen zélf,

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

Ontdekken hoe je je tijd goed kunt beheren, bestaat voor. Jezelf voorbereiden op succes. Hoofdstuk 1. Leer jezelf kennen.

Ontdekken hoe je je tijd goed kunt beheren, bestaat voor. Jezelf voorbereiden op succes. Hoofdstuk 1. Leer jezelf kennen. Hoofdstuk 1 Jezelf voorbereiden op succes In dit hoofdstuk: Een solide timemanagementsysteem opbouwen De grootste uitdagingen van timemanagement het hoofd bieden Het verband zien tussen doelen stellen

Nadere informatie

III. Schakelen tussen communciatieniveaus

III. Schakelen tussen communciatieniveaus III. Schakelen tussen communciatieniveaus Herkent u de volgende situaties? o 'Nu heb ik al een paar keer aan mijn medewerker gevraagd of hij uit wil leggen wat er precies aan de hand is; maar hij geeft

Nadere informatie

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Overzicht. Algemene voorbereiding

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Overzicht. Algemene voorbereiding Dit verhaal Een Goede Lezing Waar moet ik op letten als ik een lezing geef? Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? Hans L. Bodlaender 2 Overzicht Voorbereiding van een lezing Algemene voorbereiding

Nadere informatie

Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen?

Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen? Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen? In groep 5-6 nemen kinderen steeds vaker werk mee naar huis. Vaak vinden kinderen het leuk om thuis aan schooldingen

Nadere informatie

Opzet en uitvoering. Inhoudsopgave. 1 Wat is Kiezen voor je leven? 3. 2 Hoe maak je een Digi-tale? 4. 3 Stap voor Stap...5. 4 Technische kant...

Opzet en uitvoering. Inhoudsopgave. 1 Wat is Kiezen voor je leven? 3. 2 Hoe maak je een Digi-tale? 4. 3 Stap voor Stap...5. 4 Technische kant... Inhoudsopgave 1 Wat is Kiezen voor je leven? 3 2 Hoe maak je een Digi-tale? 4 3 Stap voor Stap...5 4 Technische kant....7 5 Werkblad Mijn Digi-tale...9 6 Werkblad Mijn storyboard 10 Digi-Tales Opzet en

Nadere informatie

Niveaubepaling Nederlandse taal

Niveaubepaling Nederlandse taal Niveaubepaling Nederlandse taal Voor een globale niveaubepaling kunt u de niveaubeschrijvingen A1 t/m C1 doornemen en vaststellen welk niveau het beste bij u past. Niveaubeschrijving A0 Ik heb op alle

Nadere informatie

Werken als productvormgever

Werken als productvormgever 08764 product Design 05-03-2009 08:23 Pagina 1 werkproces 1 1 2 3 4 5 6 Werken als productvormgever Product Design Wat laat je zien? Je brengt creatieve ideeën en technische mogelijkheden bij elkaar Je

Nadere informatie

Het Presentatie Structuur Model Hoe ontwikkel jij overtuigende presentaties en webinars? Introverte ZZP-ers worden hooggewaardeerde experts.

Het Presentatie Structuur Model Hoe ontwikkel jij overtuigende presentaties en webinars? Introverte ZZP-ers worden hooggewaardeerde experts. Het Presentatie Structuur Model Hoe ontwikkel jij overtuigende presentaties en webinars? Introverte ZZP-ers worden hooggewaardeerde experts. Het Presentatie Structuur Model De hoofdindeling van een presentatie,

Nadere informatie

ZET DE BOXEN AAN! Kijk op de week. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

ZET DE BOXEN AAN! Kijk op de week. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS ZET DE BOXEN AAN! Jongeren verkennen verschillende manieren om radio te maken (podcasting, internetradio), beluisteren voorbeelden en zetten de grote lijnen uit voor een eigen radio-uitzending: voor wie?

Nadere informatie

VERTROUWELIJK. Rapportage intake-assessment Fontys Economische Hogeschool Tilburg

VERTROUWELIJK. Rapportage intake-assessment Fontys Economische Hogeschool Tilburg VERTROUWELIJK Rapportage intake-assessment Fontys Economische Hogeschool Tilburg School: Opleiding: Klas: Fontys Economische Hogeschool Tilburg Communicatie 1CD E-mail: jotamdveer@home.nl Studentnummer:

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Een presentatie voorbereiden.

Een presentatie voorbereiden. Een presentatie voorbereiden. Stephan Ramaekers, IVLOS, Universiteit Utrecht Iedere voordracht, demonstratie of presentatie verlangt een gedegen voorbereiding. Als een presentatie goed is voorbereid, is

Nadere informatie

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb.

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb. De SOS test Uw Stijl Onder Stress test Hoe goed kent u uzelf? Een goede manier om uw zelfinzicht te vergroten is om uw Stijl Onder Stress te verkennen. Hoe reageert u wanneer een gesprek echt moeilijk

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

Kan ik het wel of kan ik het niet?

Kan ik het wel of kan ik het niet? 1 Kan ik het wel of kan ik het niet? Hieronder staan een aantal zogenaamde kan ik het wel, kan ik het niet-schalen. Deze hebben betrekking op uw taalvaardigheid in zowel het Nederlands als het Engels.

Nadere informatie

Aanpak van een cursus

Aanpak van een cursus Aanpak van een cursus Je gaat best op zoek naar een efficiënte manier van studeren. In het hoger onderwijs is het immers niet meer doeltreffend om alles op dezelfde manier aan te pakken. Je kan dus niet

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Personeelsgesprekken Het personeelsgesprek (ook wel functioneringsgesprek) is een belangrijk instrument dat ingezet kan worden voor een heldere arbeidsverhouding

Nadere informatie

2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier

2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier 2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier Naam docent: Onderwerp van de les/training/ workshop: Aantal deelnemende studenten: Datum: Presenteren Beginsituatie: Groep kent elkaar nu al redelijk goed. Er

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

OPBOUW ZELFSTANDIGE BASISHOUDING BIJ KINDEREN

OPBOUW ZELFSTANDIGE BASISHOUDING BIJ KINDEREN OPBOUW ZELFSTANDIGE BASISHOUDING BIJ KINDEREN Afspraak 1. Maak samen met de kinderen afspraken over wat zelfstandig gedaan mag worden met betrekking tot naar de wc gaan, handen wassen, drinken, eten, de

Nadere informatie

Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4. Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2:

Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4. Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2: Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4 Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2: Leerlingen raken vertrouwd met het presenteren voor een groep Leerlingen raken vertrouwd

Nadere informatie