INLEIDING WAT IS PRESENTEREN?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INLEIDING WAT IS PRESENTEREN?"

Transcriptie

1 INLEIDING WAT IS PRESENTEREN? STORM Training 2009

2 Communicatie tijdens presentaties Tijdens presentaties is er sprake van bijzondere communicatie, hetgeen grote gevolgen heeft voor de gehele organisatie van een presentatie. Tot aan de vraag- en antwoordsessie zijn presentaties: Unidirectioneel Er is meestal een hoge mate van eenrichtingsverkeer in de communicatie. Er vindt geen communicatieve uitwisseling plaats tussen gever en ontvanger van de boodschap. Er is dus ook geen natuurlijke wisseling van rol van spreker en toehoorder. Exclusief Het spreken is doorgaans voorbehouden aan een of enkele vooraf aangewezen personen. Niet iedereen mag zomaar het podium/spreekgestoelte beklimmen. Autoritair De spreker wordt door de toehoorders beschouwd als gezaghebbend op zijn/haar vakgebied en als zodanig behandeld. Formeel-professioneel De spreker spreekt uit hoofde van zijn functie tot een groep belangstellenden/- hebbenden. De relatie tussen de spreker en zijn toehoorders is dan ook in principe professioneel en formeel, in tegenstelling tot amicaal en informeel. Massaal-simultaan Er is doorgaans sprake van relatief grote aantallen toehoorders tegelijk, in tegenstelling tot de interpersoonlijke communicatie. STORM STORM Training 2009

3 Interne Filters: 1. Tijd/ruimte/materie Communicatiemodel bij Presentaties 2. Taal 3. Herinneringen en beslissingen 4. Metaprogramma s 5. Waarden 6. Overtuigingen 7. Attitudes Filters Filters Filters Filters Filters Interne Filters: Interne Filters: 1. Tijd/ruimte/materie 1. Tijd/ruimte/materie 2. Taal 2. Taal 3. Herinneringen en beslissingen 3. Herinneringen en beslissingen 4. Metaprogramma s 4. Metaprogramma s 5. Waarden 6. Overtuigingen 7. Attitudes RUIS door: Vervorming Weglating Generalisatie 5. Waarden 6. Overtuigingen 7. Attitudes STORM Training 2009

4 DEEL I BEWUSTE VOORBEREIDING STORM Training 2009

5 Een bewuste voorbereiding Het belang van een bewuste voorbereiding kan niet genoeg benadrukt worden. Niet alleen diegenen die zich minder zeker voelen voorafgaand aan een presentatie maar ook de zeer zelfverzekerden hebben er groot profijt van. Zij zullen nog doelbewuster en effectiever communiceren dan ze al deden. Een gedegen voorbereiding voorkomt of verzacht de gevoelens van onrust die de meesten van ons in enige mate kennen tijdens een publiek optreden en creëert rust, zekerheid en zelfvertrouwen. De energie die je daarmee bespaart, kun je steken in het contact met je publiek. Een bewuste voorbereiding omvat de volgende elementen: - een positieve grondhouding creëren - adem- en ontspanningstechnieken toepassen - stemopwarming - oefeningen in zelfvertrouwen - inhoudelijk voorbereiden en oefenen Een positieve grondhouding creëren Een positieve grondhouding creëren is een zaak van de lange adem en lukt je misschien niet van het ene moment op het andere. Als je van jezelf weet dat je nog niet heel positief denkt over presenteren en/of de relatie met je publiek, kun je enkele eenvoudige technieken toepassen om je gedachten om te buigen. Deze technieken zijn alle gebaseerd op inzichten uit de psychologie, waaruit blijkt dat aangeleerde gedachtenpatronen vervangen kunnen worden door andere patronen. Verandering blijkt deels gewoon een kwestie van je hersenen trainen andere gedachtenpaadjes te bewandelen en hun afleren oude paadjes te blijven gebruiken. De twee eenvoudigste technieken om je hersenen in een betere stemming te brengen zijn visualiseren en affirmaties uitspreken. Affirmaties zijn vertrouwengevende, positieve statements over de situatie. Zij zijn uitermate geschikt voor taaldenkers en mensen die meer intellectueel zijn ingesteld. Het is belangrijk je affirmatie zo te formuleren dat je enerzijds geen ontevredenheid uitspreekt met de huidige situatie en anderzijds niet berust in de bestaande, nog niet optimale situatie. Vermijd daarom ook het werkwoord proberen, omdat wie probeert blijft proberen en niet bereikt. STORM Training 2009 "

6 Bijvoorbeeld: De affirmatie Ik zal genoeg zelfvertrouwen krijgen om te presenteren staat in de toekomende tijd en verwijst je affirmatie naar het land van ooit. Bovendien drukt zij onvrede met de huidige situatie uit. Onvrede, hoe verholen ook, is geen positieve emotie. De affirmatie Ik heb genoeg zelfvertrouwen om te presenteren is contraproductief. Zij is nog niet waar en bevestigt de status quo. Je brein zal waarschijnlijk niet worden aangezet tot positievere gedachtenpaadjes en altijd blijven fluisteren je roept maar wat, je maakt jezelf iets wijs. De affirmatie Ik probeer meer zelfvertrouwen te krijgen om te presenteren geeft een eeuwig pogen aan, een reis zonder aankomst. Affirmaties beginnend met ik krijg altijd zijn positiever van aard. Bijvoorbeeld: Ik krijg altijd meer dan genoeg zelfvertrouwen om te presenteren. De toevoeging meer dan genoeg of in overvloed is handig om het kantje-boord-gevoel te voorkomen. De kracht van de affirmatie zit in de herhaling: je traint je neurale netwerk in een nieuwe denktrant. Het is bewezen dat dit fysiek leidt tot nieuwe verbindingen tussen neuronen. Naarmate je meer herhaalt, ga je er meer in geloven en maak je het je meer eigen. Zo neemt de kans toe dat je ook daadwerkelijk positievere ervaringen opdoet. Puur omdat je zelf minder gespannen in de situatie kunt stappen. Visualisaties zijn beeldende positieve voorstellingen van de toekomst en werken bijzonder goed voor visueel ingestelde mensen, de zgn beelddenkers. Een voorbeeld: Stel je voor hoe fijn je presentatie zal verlopen en probeer daarbij zoveel mogelijk details tot leven te wekken: geuren, kleuren, geluiden, emoties texturen Sluit eventueel af met hardop te zeggen: ja, zo is het en zo mag het zijn. Affirmaties en visualisaties vormen de basis van een aantal oefeningen die het zelfvertrouwen en een positieve grondhouding ten aanzien van publiek en presentaties versterken. STORM Training 2009 #

7 OEFENING Schrijf drie tot vijf negatieve grondhoudingen op ten aanzien van (bepaalde aspecten van) presenteren. Bijvoorbeeld: Ik denk/weet dat iedereen me altijd aanstaart Formuleer evenveel positieve affirmaties om deze gedachten om te buigen. Bijvoorbeeld: Ik krijg altijd een oplettend publiek STORM Training 2009 $

8 ANKEREN a) Maak een lijstje van maximaal 5 kwaliteiten die jij zelf nodig hebt om goed te presenteren. Bijvoorbeeld: zelfvertrouwen, (overtuigings)kracht, energie, etc humor (altijd meenemen in het ankeren) b) Bedenk bij elke kwaliteit 3 gebeurtenissen/situaties uit het verleden waarin je in ruime mate over die kwaliteit beschikte (een soort best of me ). Werk in tweetallen: 1. Laat de ander eventueel de eerste kwaliteit die hij/zij nodig heeft benoemen. 2. Laat de ander zich de eerste situatie bij die kwaliteit voorstellen en het beeld zo specifiek mogelijk maken. Help met uitspraken als: zie wat je toen zag, hoor wat je toen hoorde, voel wat je toen voelde, ruik wat je toen rook, etc. De ander geeft een knikje als de stemming sterk is. 3. Anker deze stemming nu op de afgesproken plek (bv de hand) door er 5 seconden op te drukken. 4. Minibreak tussen de situaties. 5. Anker de tweede en derde situatie op dezelfde wijze. 6. BREAK tussen de kwaliteiten. 7. Anker de volgende kwaliteiten met tussen elke situatie bij voorkeur een minibreak en tussen elke kwaliteit een break. STORM Training 2009 %

9 EFT (Emotional Freedom Technique) EFT is een techniek die angsten en (lichte) trauma s effectief kan verminderen of zelfs kan laten verdwijnen. Zij is gebaseerd op het inzicht uit de psychologie dat toegang tot het onbewuste een snelle en adequate manier is om trauma s te genezen. EFT is het kleine zusje van EMDR, een methode die in de reguliere psychologie met groot succes wordt toegepast bij de behandeling van grote trauma s. Bij spreekangst kan EFT binnen enkele minuten de nervositeit drastisch verminderen. De hier beschreven choices-methode is een doorontwikkeling van de basis-eft. Voordat je begint, is het zaak je angst/gevoel voor jezelf zo specifiek mogelijk te benoemen. Zo kan spreekangst of nervositeit voorafgaand aan een presentatie bestaan uit deelangsten, bijvoorbeeld de angst dat iedereen je aanstaart, de angst dat je niet uit je woorden komt, of de angst dat iedereen gaat lachen. Omdat (deze) angsten doorgaans irrationeel zijn, heeft het minder zin ze langs rationele weg te bestrijden. EFT kan dan uitkomst bieden. EFT werkt feitelijk door het verstand af te leiden met een taakje, de klopprocedure (zie afbeelding), en tegelijkertijd het onbewuste te voeden met positieve mondelinge informatie, de zogenaamde affirmatie. De procedure is als volgt: 1. Scoor je herinnering/gevoel/angst op een schaal van 0-10 naar hevigheid. 2. Klop op het karatepunt (zie afbeelding) terwijl je de affirmatie uitspreekt. Kies daarbij altijd voor de vorm: Ondanks dat/hoewel ik (gevoel), kies ik ervoor (positief voornemen) Formuleer je angst/gevoel zo specifiek mogelijk, bijvoorbeeld: Ondanks dat ik me bij presentaties bang voel omdat iedereen naar me kijkt, kies ik ervoor rustig en kalm te zijn tijdens mijn presentatie. 3. Klopronde 1: Het probleem, de negatieve formulering Klop met de zin: Ik ben bang bij presentaties omdat iedereen naar me kijkt. 4. Klopronde 2: De positieve formulering Klop met de zin: Ik kies ervoor rustig en kalm te presenteren. 5. Klopronde 3: Afwisselend negatief en positief, eindig positief Ik ben bang bij presentaties omdat iedereen naar me kijkt Ik kies ervoor rustig en kalm te presenteren. 6. Scoor het gevoel opnieuw tussen 0 en Eventueel herhalen voor beter resultaat. Daarna aanpassen van de affirmatie voor het volgende aspect van je angst/gevoel. STORM Training 2009 &

10 De EFT Klopprocedure: 1. Karatepunt 2. Overige Kloppunten N.B.: Sluit elke klopronde af met klopjes op je kruin. STORM Training 2009 '(

11 Adem- en Ontspanningstechnieken De relatie tussen ademhaling en rust is duizenden jaren oud: wie rustig en diep ademhaalt voelt zich rustiger, wie snel en hoog ademt wordt/blijft gestresst. Voor presenteren en spreken geldt dat minstens zo sterk: een juiste rustige ademhaling leidt tot minder nervositeit. DE 7-11 METHODE Een gemakkelijke methode om je ademhaling te leren beheersen is de 7-11 methode. In deze methode duurt de inademing 7 tellen en de uitademing 11 tellen. Hoe lang je een tel laat duren, hangt af van wat voor jou prettig voelt. In het algemeen geldt hoe langer, hoe beter maar het is niet de bedoeling dat je er een wedstrijd van maakt of jezelf opblaast en afmat. Inademing: in 7 tellen Uitademing: in 11 tellen OEFENING Staand of zittend op het puntje van je stoel. Plaats je handen in je zij, net onder je ribbenkast. Adem in 7 tellen diep en tegelijkertijd beheerst in, dus zonder te forceren. Probeer je handen naar buiten te duwen en laat je adem je buik uitzetten. Probeer je schouders stil te houden en pas op het laatste moment je borstkas te laten uitzetten. Adem beheerst uit in 11 tellen. Herhaal en probeer de inademing als van nature te laten komen na elke uitademing. Sluit ook eens je ogen tijdens de oefening. STORM Training 2009 ''

12 Stemopwarming Adem en stem zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Een goede ademtechniek bevordert een juist stemgebruik en de klankvorming. Wie een aangenaam stemgeluid nastreeft investeert allereerst in zijn ademhaling. Spreken met een opgewarmde stem is prettiger voor iedereen. Zelf merk je dat je geen druk hoeft te zetten en jezelf niet hoeft te overschreeuwen, terwijl je publiek van een prettig en ontspannen stemgeluid kan genieten, dus zonder rafelrandjes, geruis, gepiep en geschraap. De rust die jij het publiek geeft door het beheerst en zoetgevooisd toe te spreken, komt in veelvoud bij je terug. Enkele simpele en korte oefeningen zijn voldoende om tot een snelle en adequate opwarming van de stem te komen en tegelijkertijd de ademstroom verder te leren beheersen. OEFENING 1 Van adem naar klank Handen in de zij, onder de ribbenkast. Diep inademen in 7 tellen door handen weg te duwen. Uitademen op ksssssssssssss. Zo lang mogelijk, als een leeglopende ballon. Vervolgens uitademen op ksiehhhh Laten overgaan op ksie,ee,aa,oo,oe Kies één toon die prettig voelt (niet te laag/hoog) en zing ksie,ee,aa,oo,oe OEFENING 2 Neusresonantie Handen in de zij, onder de ribbenkast. Diep inademen in 7 tellen door handen weg te duwen. Uitademen op mmmmmm Vervolgens uitademen op mmmmmm op een prettige toon Dan mmmmmmm omhoog en omlaag rondom de prettige toon Vervolgens mie,ee,aa,oo,oe Hetzelfde op nnn, eindigend met nj-ie,ee,aa,oo, oe STORM Training 2009 ')

13 Inhoudelijk voorbereiden en oefenen Een goede presentatie geven vereist een goede voorbereiding. Inhoudelijk voorbereiden betekent je onderwerp afbakenen, je inlezen en structuur aanbrengen in de informatie die je wilt doorgeven. Deel II van deze cursus gaat hier uitvoeriger op in. Een tweede aspect is oefenen. Probeer je presentatie uit op collega s, vrienden, huisgenoten, partners en wie haar maar horen wil voordat je haar professioneel geeft. Enkele tips voor het oefenen: - probeer het eerst eens zonder Powerpoint; als je al een goed verhaal hebt zonder de visuals, wordt het met visuals vaak alleen maar beter - maak van de gelegenheid gebruik om te experimenteren met je stemgebruik: toonhoogte, spreeksnelheid, intonatie (zie ook Deel III - Voordracht) - neem jezelf eens op en kijk hoe je staat en beweegt (zie ook Deel III) STORM Training 2009 '*

14 DEEL II OMGEVING STORM Training 2009 '+

15 Omgeving Rekening houden met de omgeving waarin je presenteert is ook een vorm van voorbereiden. Waar een bewuste voorbereiding meer een intern proces is, is het analyseren van je omgeving een externe taak. Onder omgeving verstaan wij: - de fysieke omgeving: de plaats en ruimte waar de presentatie plaatsvindt - de menselijke omgeving: het publiek voor wie de presentatie bedoeld is (doelgroep) - de technische omgeving: de (technische) faciliteiten die ter beschikking staan Een grondige omgevingsanalyse vooraf stelt je in staat je presentatie beter te structureren (deel III), je lichaamstaal, toon en hulpmiddelen te kiezen (deel IV) en je taalgebruik aan te passen (deel V). Zo draagt zij bij aan het algehele gevoel van rust waarnaar we streven en waardoor een presentatie effectief en overtuigend wordt. Fysieke omgeving Een grondige analyse van de fysieke omgeving stelt je in staat keuzes te maken en eventuele consequenties te overzien. Moet ik hard praten of kan ik fluisteren? Heb ik (oog)contact met iedereen in de zaal? Waar mag ik staan? Zit mijn publiek comfortabel? Is de vloer gehorig? Hoe is de algehele akoestiek? Kan de verlichting aan/uit? Tips: - Bezoek de ruimte van tevoren: zo kun je nog veel meer praktische vragen stellen aan de beheerder/eigenaar. - Maak je de ruimte eigen door er helemaal doorheen te lopen en van hoek naar hoek te gaan. - Praat of schreeuw ook even in de ruimte. Zo is zij nog meer van jou en krijg je een idee over stemgebruik. STORM Training 2009 '"

16 Menselijke omgeving Voor het maken van bewuste keuzes is het eveneens van groot belang te weten wie je voor je hebt tijdens je presentatie. Hoe eerder, hoe beter. Hier komt een wie-watwaarom-hoe-analyse van pas. Bijvoorbeeld: - Wie is mijn publiek? - Wat willen zij horen? - Hoe willen zij dit horen? - Waarom willen zij dit horen? De waarom-vraag is niet te onderschatten omdat hiermee het belang of de interne motivatie van je publiek duidelijk wordt. Een helder antwoord op deze vraag betekent vaak ook voor de spreker een enorme boost. Tips: - Vergaar zoveel mogelijk informatie over je doelgroep. - Pas je presentatie vervolgens op zoveel mogelijk fronten aan je doelgroep aan. - Ga uit van een welwillend publiek. Technische omgeving Volgens velen de meest onvoorspelbare omgeving, vaak door de combinatie van eigen meegebrachte apparatuur en reeds aanwezige systemen. Het is dan ook raadzaam alles wat je nodig hebt van tevoren in kaart te brengen en ruim voor je presentatie in precies die combinatie uit te testen. Tips: - - Zorg zelf altijd voor een extra computer, bij wijze van backupsysteem. - Test de aanwezige apparatuur grondig. - Test de draadloze internetverbinding grondig. - Neem een losse USB-stick of geheugenkaart mee met je presentatie erop. - Blijf lachen: je invloed is beperkt. Blijf kalm en relativeer zo veel mogelijk als het eens mis gaat. STORM Training 2009 '#

17 DEEL III STRUCTUUR STORM Training 2009 '$

18 BASISSTRUCTUUR MOGELIJKE VORMEN PRESENTATIE INLEIDING KERN CONCLUSIE INTERACTIE Standaard Anecdote Videobeelden Confrontatie/Shockeffect Humoristisch Chronologisch (geschiedenis) Procesmatig (wetenschap en techniek) Thematisch (creatieve sector) Standaard: herhaling van hoofdpunten Open einde: vragen ipv antwoorden Out with a bang: shock of verrassing Standaard: vragen na de conclusie Vragen tijdens de presentatie Vragen voor de conclusie STORM Training 2009 '%

19 Inleiding Welke inleidingsvorm je ook kiest, vroeg of laat ontstaat bij je gehoor een behoefte aan dezelfde elementen: - naam en hoedanigheid van de spreker - het onderwerp van je presentatie - de verdere opbouw van de presentatie (een kort overzicht) - wanneer er gelegenheid is tot het stellen van vragen - hoe lang de presentatie ongeveer duurt Tips: - Houd de inleiding kort en krachtig: niet meer dan 20 % van je presentatie. - Geef je toehoorders een overzicht. De meeste mensen hebben behoefte aan structuur. Alleen een hele goede presentatie/spreker kan zich permitteren een overzicht achterwege te laten. (bv. Dick Hart) Kern De kern van een presentatie omvat: - de beloofde elementen uit het overzicht (inleiding), liefst in dezelfde volgorde. - de hoofdlijn van je ideeën/plannen/verhaal/boodschap - uitwerkingen, subthema s en voorbeelden per item Tips: - Wees niet te gedetailleerd, uiteraard afhankelijk van je publiek (zie deel II en deel V). - Bied je publiek precies wat je in de inleiding beloofd hebt: niet meer, niet minder en zeker niet anders. - Stel jezelf de wie-wat-vragen om de hoofdthema s van je presentatie te identificeren: o o Wie zijn wij? Presentatie.nu. Wat doen wij? (1) Presentatietrainingen geven en (2) speechcoaching en...(3) - Stel jezelf de hoe-waar-waarom (-waarheen)-vragen om de uitwerkingen van de hoofdthema s te realiseren. Bijvoorbeeld bij (1) presentatietrainingen: o Hoe doen we dat? Dmv groepstrainingen en maatwerktrainingen. o Waar? Op locatie en in-company. o Waarom (missie)? Omdat we geloven dat betere communicatie tot meer persoonlijk succes en een betere wereld leidt. o Waarheen gaan wij met onze trainingen? Naar een landelijk dekkend netwerk van trainers en locaties etc. - Ook woordcombinaties met hoe of wie en een andere woordsoort (voor wie, door wie, met wie, hoe lang, hoe groot etc,) leveren vaak waardevolle detailinformatie op. STORM Training '&

20 - Varieer je taalgebruik zoveel mogelijk bij overgangen naar een nieuw thema/subthema of Powerpointscherm: Naast, vervolgens, daarnaast, tevens, bovendien etc. Dit is voor de toehoorders veel levendiger dan een droge opsomming in de trant en dan zien we hier en daar zien we. - Wees een verteller, geen (sport)verslaggever: vertel je verhaal, niet het verloop van je verhaal. Dus liever: de volgende afbeelding toont de cijfers over 2007 dan: en dan gaan we nu naar de volgende afbeelding (die de de cijfers over 2007 toont). Conclusie Welke conclusie je ook kiest, je ontkomt haast niet aan de standaardversie, het herhalen van je hoofdpunten. Mensen horen graag de grote lijn en als spreker wil je graag dat de kern van je boodschap uiteindelijk blijft hangen. Eventueel kun je daarna een open, vrolijk en/of spectaculair einde verzorgen. Een open einde is geschikt als relativering tijdens bijvoorbeeld een wetenschappelijke presentatie: je kunt zo aangeven dat er nog veel te onderzoeken valt op jouw vakgebied en je toekomstige projecten aan je gehoor aankondigen. Een knallend einde doet het goed in een meer creatieve setting. Tips: - Gebruik gerust dezelfde termen die je in de kern al hebt gebezigd. Herhaling helpt de herinnering. - Gebruik de koppen van je (Powerpoint-)presentatie om je conclusie te schrijven. Als de thematische indeling van de kern goed is, loopt je conclusie vanzelf ook soepel. Als dat niet het geval is, herzie dan ook de indeling in de kern van je presentatie. - Vermijd al te informele/nonchalante afsluitingen als: nou dat was het dan wat mij betreft, nou, als er nog vragen zijn, of hier houdt mijn verhaal op. - Plaats een spectaculair einde ook werkelijk helemaal op het eind van de conclusie, dus na de herhaling. Neem daarna eventueel alleen nog het woord om uit te nodigen tot het stellen van vragen. Interactie In kleine, meer intieme settings is (tussentijdse) interactie tussen spreker en publiek gemakkelijker te bereiken dan voor grote, volle zalen. De vraag- en antwoordsessie aan het eind van de presentatie is dan helaas vaak het enige moment van interactie. Het voordeel van een vragenronde voor de conclusie is dat je de mensen met jouw boodschap naar huis stuurt en niet met de vragen en/of kritiek van de toehoorders. Met name in presentaties waar beïnvloeding een belangrijk doel is (bijv. sales), is dit een goede optie. STORM Training )(

21 Tips: - Bedank de vragenstellers op ongeveer dezelfde manier. - Complimenteer vragenstellers liever niet ( goede vraag etc.). Dit kan anderen afschrikken en/of neerbuigend overkomen. - Voel je vrij moeilijke inhoudelijke vragen later te beantwoorden (bijvoorbeeld per ). Zeg dit ook eerlijk. - Herformuleer lastige, uitlokkende vragen, impliciete kritiek, klachten of openlijke aanvallen naar een neutrale vraag. Mogelijk wil de vraagsteller (V) in debat of zijn eigen kennis etaleren. Blijf kalm en zet de vragensteller vooral niet neer als lastig, querulant, betweterig of klagerig. Doe dit ook niet nonverbaal Door de vraag te normaliseren, van zijn angel te ontdoen en daarmee tot werkelijke vraag te maken, plaats je de steller op nauwelijks merkbare en respectvolle wijze terug in de positie van informatie-aanvrager i.p.v. klager, querulant, betweter, of tegenstander in een debat. Je kunt dan volstaan met het geven van een antwoord op je zelfgeformuleerde vraag. o o V: Maar is het niet zo dat? S: Dus u vraagt mij of? (Direct doorpratend) Bedankt voor deze vraag. Het antwoord is dat dit inderdaad in sommige specifieke gevallen echter V: De grafiek die u gebruikt is onjuist S: Klopt het dat u van mij wilt weten of de grafiek juist is/waar ik de gegevens van de grafiek vandaan haal? (Meteen doorpratend) Bedankt voor deze vraag. De cijfers komen van STORM Training )'

22 DEEL IV VOORDRACHT STORM Training ))

23 Voordracht Iedereen zal het erover eens zijn dat het effect van een presentatie in grote mate wordt beïnvloed door de kwaliteit van de voordracht. Een goede voordracht maakt mensen ontvankelijker voor de boodschap. Maar wat is nu voordracht en vooral, wat is goede voordracht? Goede voordracht is enerzijds een subjectief begrip, anderzijds blijkt er altijd verrassend grote consensus te bestaan onder toehoorders over wat een goede presentatie is en wie een goed spreker is. Onze definitie van goede voordracht lijkt min of meer democratisch en empirisch tot stand te komen, in de praktijk. Daarmee is dit deel per definitie praktijkgericht en empirisch. We mogen zelf gaan ondervinden wat voor ieder van ons werkt. In het algemeen geldt dat wie voor een publiek doet wat bij hem/haar past (in de ogen van datzelfde publiek), doorgaans als goede spreker ervaren wordt. Wie teveel tegen zijn/haar natuur ingaat, wordt als geforceerd ervaren. Het gaat hierbij vooral om een gevoel van natuurlijkheid, niet per se over conventioneel of onconventioneel gedrag. De meest natuurlijke sprekers komen weg met de meest onconventionele presentaties (denk aan Steve Jobs en Dick Hart). De kunst is dan ook de voordracht te vinden die bij je past, met inpassing van diverse handigheidjes en richtlijnen ter vervolmaking. Goed voordragen is dus vooral een proces van bewuste eigen keuzes maken. Hieronder vind je enkele richtlijnen per onderdeel. In combinatie met tips en praktijkoefeningen kun je beginnen te ervaren wat goede voordracht voor jou en je publiek inhoudt. Voordracht kent drie belangrijke deelgebieden: de fysiologie, de tonaliteit en het taalgebruik: Fysiologie/Lichaamstaal (= 55% van de boodschap) - Houding - Gebaren - Gelaatsuitdrukking - Ogen/oogcontact - Ademhaling (zie deel I Bewuste Voorbereiding) Tonaliteit (= 38 % van de boodschap) - Spreektempo - Stemgebruik (toon, timbre, volume) Taalgebruik (= 7% van de boodschap) Aan het onderdeel taalgebruik is een afzonderlijk deel gewijd (deel IV Taal). STORM Training )*

24 Tenslotte wordt de voordracht doorgaans ondersteund door visuele hulpmiddelen. Ook hieraan besteden we kort aandacht. Kortom: Wat is goede voordracht? - Dicht bij jezelf - Het publiek beslist - Handig gebruik van tips, trucs en visuals STORM Training )+

25 Fysiologie Houding Een actieve houding is te prefereren tijdens het presenteren. Zij straalt plezier, dynamiek en vertrouwen uit. Onder een actieve houding verstaan de meeste mensen: rechtop staan, je benen naast elkaar, je handen gebruiken (zie ook gebaren), borst licht vooruit, en het hoofd rechtop houden. Belangrijk is dat je goed kunt doorademen en stevig staat. Tips: - Vermijd een hangerige houding, zeker wanneer je beschikt over een lessenaar. - Voor een rechte houding en ontspannen schouders: trek je schouders even omhoog tot oorhoogte en laat vallen. Breng je kin naar je borst en laat natuurlijk (= ongeveer cm) omhoog komen. Voel dat je nek recht is en niet gespannen. - Draag schoenen met platte zolen voor een goed contact met de grond. - Houd je knieën los. Even aanspannen en weer loslaten. Gebaren Iedereen weet dat je gebaren gedoseerd moet gebruiken. Teveel zwaaien met je armen leidt af en driftig gesticuleren is niet geaccepteerd in onze cultuur. Voor het gebruik van gebaren geldt dat je zelf het midden zult mogen vinden tussen overdaad en gebrek aan dynamiek. Tijdens de training zal je publiek je vertellen wat er nog beter kan. Tips: - Houd je handen zoveel mogelijk zichtbaar voor je publiek. Een oeroud psychologisch principe dat met vertrouwen te maken heeft. - Oefen eens met zeer trage, overdreven gebaren en neem jezelf op. Misschien blijken deze gebaren zo gek nog niet voor een grote zaal. - Doe hetzelfde met zeer snelle, geagiteerde gebaren. Voel het verschil in jezelf en kijk terug op video. - Probeer bij je eigen stijl uit te komen door de extremen te verkennen. - Je eigen stijl is wat goed voelt voor jezelf en je publiek. STORM Training )"

26 Gelaatsuitdrukking Je gelaat verraadt. Je positieve en negatieve emoties zijn voor een goed observator doorgaans af te lezen van je gelaat. Extreme emoties zijn voor iedereen duidelijk. Je herinnert je allemaal wel de gekwelde blikken van die ene spreker die een martelgang ervoer en de stralende gezichten van al die sprekers die er enorm veel plezier in hadden een volle zaal te entertainen. Tips: - Visualiseer vooraf een prettig verlopende presentatie en denk daaraan vlak voor en tijdens het presenteren. - Denk vlak van tevoren aan mensen van wie je houdt en van wie je blij wordt. - Gebruik vlak van tevoren positieve affirmaties als: ik red het altijd meer dan uitstekend. - Oefen eens bewust met een ( gemaakte ) glimlach en gewoon. Neem het op en vergelijk. Vraag ook je publiek om hun reactie. Ogen/oogcontact Oogcontact wordt in het Westen beschouwd als een belangrijke indicator van betrouwbaarheid. Hoe meer oogcontact, hoe betrouwbaarder we iemand inschatten. Voor een groot gezelschap is het onmogelijk met iedereen afzonderlijk oogcontact te maken. Toch wordt het op prijs gesteld als de spreker hoofdzakelijk de zaal in kijkt. Teveel naar de lessenaar of het plafond staren wordt al snel als teken van introversie of ongemak gezien. Laat je blik af en toe rustig rondgaan door de zaal. Tips: - Laat je blik kalm rondgaan; fixeer niet op een punt of persoon. - Kijk naar de haarlijn. Als je individuele toehoorders niet wilt aankijken, kijk dan naar hun haarlijn (bovenkant voorhoofd). Al met een paar meter afstand ertussen zal het voor hen lijken alsof je hen aankijkt. - Kijk zoveel mogelijk in de richting van je publiek. Aandacht is kracht. Andere richtingen roepen maar vragen op: naar beneden (introvert/angstig?), naar het plafond (tobberig/dromerig/onvoorbereid/van buiten geleerd?), de zijwanden (arrogant/ongeïnteresseerd?) of het projectiescherm (slecht voorbereid?). - Vergeet de achterste rijen en de zijkanten niet. STORM Training )#

27 Tonaliteit Spreektempo Hoewel ook aan spreektempo een persoonlijk aspect zit, geven de meeste toehoorders de voorkeur aan een middelmatig spreektempo. Wat dat precies is, is niet gemakkelijk te definiëren. Wellicht is rust de beste maatstaf. Een tempo dat jezelf en je publiek een gevoel van rust weet te bezorgen, zonder dat het langdradig wordt. Ook hier geldt dat oefenen, voelen, (jezelf en anderen) waarnemen en feedback leiden tot een eigen tempo waarbij de meeste toehoorders zich prettig zullen voelen. Tips: - Oefen met de extremen, voel wat het met je doet, neem jezelf waar en zorg dat je feedback krijgt. - Gebruik je ademhaling eens als graadmeter van je tempo. o Kortademig? Je gaat waarschijnlijk te snel. o Adem je steeds midden in een zin of op onlogische plaatsen? Je gaat mogelijk te langzaam. - Laat eens bewust op strategische plekken stiltes vallen. Stemgebruik Ook je stem is een te ontdekken instrument dat op veel verschillende wijzen kan worden gebruikt. Zo kun je variëren met je volume, toonhoogte en timbre: je kunt er voor kiezen hard of zacht te spreken, met hoge of lage stem en met een warme of kille klankkwaliteit. Afhankelijk van de situatie en van je fysieke gestel mag je zelf een optimum vinden. Oefening: In drietallen. Persoon 1 vertelt een verhaal of geeft een gedeelte van zijn/haar presentatie. Persoon 2 zit er tegenover en observeert. Persoon 3 staat achter persoon 2 en geeft aanwijzingen aan de verteller (persoon 1): - hoger spreken (wijst omhoog) of lager spreken (wijst omlaag) - luider spreken (maakt toeter) of zachter spreken (wijsvinger voor mond) - sneller spreken (rolt met de handen) of langzamer spreken (op en neer met de rechterhand) - warme klank (hand op hart) of kille klank (duwt hand van zich af) Experimenteer met alle (on)mogelijkheden en laat het maar lekker uit de hand lopen STORM Training )$

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media Opleiding Interactieve Media Inhoud Inleiding presenteren 1. Voorwerk 2. Middenstuk 3. Begin presentatie 4. Einde presentatie 5. Visuele middelen 6. Non-verbale communicatie 7. Opdracht 8. Criteria 1.

Nadere informatie

20 tips voor een goed debat!

20 tips voor een goed debat! 20 tips voor een goed debat! Moedig elkaar aan tijdens jullie voorbereidingen en de wedstrijd. Geef elkaar tips en zoek samen de sterktes en zwaktes van de argumenten. Je kan veel leren van elkaar, ook

Nadere informatie

Kan dat? Ook als je het van huis uit niet zo hebt meegekregen?

Kan dat? Ook als je het van huis uit niet zo hebt meegekregen? Omdat je je kennis wilt delen, nieuwe klanten wilt werven, politiek of maatschappelijk gezien een boodschap wilt overbrengen, je onderneming wilt promoten. Redenen genoeg om een sterke spreker te willen

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Beginnen met mediteren

Beginnen met mediteren Elke reis begint met een eerste stap Beginnen met mediteren Zwany Huiting 1 Inhoud 1. Iedereen kan mediteren 2. Waarom mediteren? 3. Ademen 4. Zitten 5. Klassieke zithoudingen 6. Zitten op een bankje,

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Energiek de lente in!

Energiek de lente in! Miniboekje Energiek de lente in! 10 tips voor meer balans & energie Beste lezer, Dit boekje is een klein cadeautje voor u! De lente is weer begonnen en de bomen staan te popelen om uit te lopen. Koeien

Nadere informatie

Stemwerkschrift. Inhoud

Stemwerkschrift. Inhoud Stemwerkschrift Inhoud Allerlei dingen, die slecht zijn voor je stem Schreeuwen Voor je ouders Schreeuwen Schrapen en kuchen Voor je ouders Schrapen en kuchen Gekke stemmetjes nadoen Voor je ouders Gekke

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

Alleen de mens die zich leert te ontspannen, kan creatief zijn en in zijn geest komen de ideeën op met de snelheid van de bliksem.

Alleen de mens die zich leert te ontspannen, kan creatief zijn en in zijn geest komen de ideeën op met de snelheid van de bliksem. 1) Ontspannen loslaten Ik kom regelmatig mensen tegen die teveel druk en spanning ervaren of overprikkeld zijn. Ze geven aan behoefte te hebben aan meer ontspanning en rust, ze willen dingen makkelijker

Nadere informatie

Presenteren the easy way

Presenteren the easy way Presenteren the easy way Dit is een uitgave van Marie-Jose Custers van CustersCoaching (niets uit deze uitgave mag gekopieerd worden) Voor de meeste mensen is presenteren een echte opgave. Ze weten dat

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Deel je kennis. www.focusoptekst.nl

Deel je kennis. www.focusoptekst.nl Deel je kennis www.focusoptekst.nl PROGRAMMA 1. Het ontwerp: je inhoud, je doelen, je groep, je werkvormen 2. Je presenta0e: de 1e vijf minuten, interac;e, presenta;etechnieken, powerpoint, zenuwen 3.

Nadere informatie

Oefenen 1 punt verdienen Onderwerpen van de presentaties

Oefenen 1 punt verdienen Onderwerpen van de presentaties Presenteren vmbo-4 Presenteren is aan de ene kant een kunst de één is er beter in dan de ander maar aan de andere kant valt of staat elke presentatie met een goede voorbereiding en veel oefening. Bij presenteren

Nadere informatie

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen.

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen. Oefening 1: Nodig: 2 personen en een boom of een huisdier: Zoek een plek op bij een boom of in de buurt bij je paard of ander huisdier waar je even niet gestoord wordt en veilig even je ogen dicht kunt

Nadere informatie

Dag 15 - natuurlijk speechen met mind mapping

Dag 15 - natuurlijk speechen met mind mapping Dag 15 - natuurlijk speechen met mind mapping Zodra je er op gaat letten zie je dat veel toespraken eigenlijk heel onnatuurlijk overkomen. De spreker staat kaarsrecht achter zijn spreekgestoelte. Hij duikt

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Test voorkeur representatiesystemen

Test voorkeur representatiesystemen Test voorkeur representatiesystemen Plaats voor de onderstaande beweringen het voor jou juiste cijfer bij iedere zin: (4) Komt het dichtst bij een beschrijving van jezelf (3) De volgende beste beschrijving

Nadere informatie

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Voorbereiding. Overzicht. Waar moet ik op letten als ik een lezing geef Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt?

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Voorbereiding. Overzicht. Waar moet ik op letten als ik een lezing geef Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? Dit verhaal Een Goede Lezing Waar moet ik op letten als ik een lezing geef Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? Hans L. Bodlaender 2 Overzicht Voorbereiding van een lezing Opbouw Vormgeving Geven

Nadere informatie

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Communiceren doe je met zijn tweeën Deze folder is bedoeld voor de goedhorenden die in hun omgeving iemand kennen die slechthorend is, en voor slechthorenden

Nadere informatie

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Hyperventilatie Wanneer u gespannen bent of angstig, kunnen verschillende lichamelijke klachten ontstaan. Eén van die klachten is hyperventileren. Hyperventileren wil zeggen dat u te snel of te diep ademt.

Nadere informatie

Communiceren met de achterban

Communiceren met de achterban 1 Communiceren met de achterban Je wilt weten hoe je het beste communiceert met de achterban. Je wilt direct aan de slag en snel resultaten. Je hebt een hoe-vraag. Zoals iedereen. Maar als je werkelijk

Nadere informatie

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht:

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht: Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten Algemeen In dit document vind je een overzicht terug van oefeningen die je kan doen om de psychologische vaardigheden te versterken en de deelnemers te ondersteunen

Nadere informatie

PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006

PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006 PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006 INHOUD 1. Wat is podiumpresentatie 2. De voorbereiding 3. Het podium op 4. Tijdens het spelen 5. Als het stuk uit is 6. Je optreden zit erop 7. Het interview

Nadere informatie

In balans door. centreren

In balans door. centreren In balans door centreren Centreren Om je lichaam en geest op een lijn te brengen is centreren een belangrijke vaardigheid. In eerste instantie is centreren je aandacht naar je een punt 3 tot 5 centimeter

Nadere informatie

Een Goede Lezing. Hans L. Bodlaender

Een Goede Lezing. Hans L. Bodlaender Een Goede Lezing Hans L. Bodlaender Dit verhaal Waar moet ik op letten als ik een lezing geef? Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? 2 Overzicht Voorbereiding van een lezing Algemene voorbereiding

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Overzicht. Algemene voorbereiding

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Overzicht. Algemene voorbereiding Dit verhaal Een Goede Lezing Waar moet ik op letten als ik een lezing geef? Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? Hans L. Bodlaender 2 Overzicht Voorbereiding van een lezing Algemene voorbereiding

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training 1 Inhoudsopgave 1. Introductie... 3 2. Je goed voelen om niets... 5 2.1 Gevoel trainen... 6 2.2 Strategie goed voelen... 7 3. Goede beslissingen nemen... 9 3.1 Strategie goede beslissingen nemen... 10

Nadere informatie

Het Presentatie Structuur Model Hoe ontwikkel jij overtuigende presentaties en webinars? Introverte ZZP-ers worden hooggewaardeerde experts.

Het Presentatie Structuur Model Hoe ontwikkel jij overtuigende presentaties en webinars? Introverte ZZP-ers worden hooggewaardeerde experts. Het Presentatie Structuur Model Hoe ontwikkel jij overtuigende presentaties en webinars? Introverte ZZP-ers worden hooggewaardeerde experts. Het Presentatie Structuur Model De hoofdindeling van een presentatie,

Nadere informatie

Het NLP communicatie model

Het NLP communicatie model Het NLP communicatie model Ontdek jouw communicatie waarnemingsfilters Leef je natuurlijk leiderschap 1 Inleiding Op het moment dat veranderingen in een organisatie plaatsvinden is communicatie één van

Nadere informatie

Omgaan met mensen met een beperking

Omgaan met mensen met een beperking Omgaan met mensen met een beperking makkelijker dan u denkt! Gebruik de juiste woorden! Het is belangrijk dat we iedereen respectvol benaderen en mensen niet reduceren tot hun beperking. Vandaar de termen

Nadere informatie

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Ok, het volgende wat we gaan doen. We gaan beginnen. Misschien voor de meesten van jullie de eerste inductie, bewust dan. Ik denk dat jullie in je leven wel vaker mensen gehypnotiseerd hebben. Wie heeft

Nadere informatie

MODULE #7 CORE PURPOSE

MODULE #7 CORE PURPOSE MODULE #7 CORE PURPOSE Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je de

Nadere informatie

Presenteren. Oriëntatie

Presenteren. Oriëntatie Oriëntatie Dit ga je doen Je gaat een stand (marktkraam) inrichten om te laten zien wat je gedaan hebt tijdens dit project en wat je eindresultaat is. Je probeert jullie stand zo te maken dat het aantrekkelijk

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen Op 1 januari worden volop goede voornemens gemaakt. We willen stoppen met roken, afvallen, meer bewegen, gezonder leven en ga zo maar door. Afvallen is

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

MONDELINGE PRESENTATIE

MONDELINGE PRESENTATIE MONDELINGE PRESENTATIE Zowel tijdens je opleiding als in je toekomstige beroepspraktijk zul je mondelinge presentaties voor een groep mensen moeten geven. Voor veel mensen is dat behoorlijk spannend. Dat

Nadere informatie

Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren

Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren Inhoud 1. Inleiding 2. Zeg geen Uhm 3. De emotionele bus 4. Boos op een mandarijntje 5. Levend memory Lichaamstaal 1. Inleiding In een debat is het geven

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

2 Inhoud van de presentatie

2 Inhoud van de presentatie Spreekwijzer Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Inhoud van de presentatie 2 3 Structuur van de presentatie 3 4 Inleiding 4 5 Hulpmiddelen 5 5.1 Beschikbaarheid apparatuur 5 5.2 Echte objecten 5 5.3 Bord, whiteboard

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Stap 3 De adem als anker

Stap 3 De adem als anker Stap 3 De adem als anker De verdeelde geest naar één punt brengen De adembeweging is vergelijkbaar met de beweging van de oceaan: je voelt in- en uitademing als eb en vloed, contractie en extensie, opname

Nadere informatie

Help, mijn team doet het niet!

Help, mijn team doet het niet! Help, mijn team doet het niet! Haal als leidinggevende het beste uit je team WERKBOEK Help, mijn team doet het niet! Haal als leidinggevende het beste uit je team Gefeliciteerd met de aankoop van het boek.

Nadere informatie

Inleiding 3. Introductie.. 4. Stap 1: Herken het moment.. 5. Stap 2: Maak een Game Plan.. 6. Stap 3: Visualiseer het moment.. 7

Inleiding 3. Introductie.. 4. Stap 1: Herken het moment.. 5. Stap 2: Maak een Game Plan.. 6. Stap 3: Visualiseer het moment.. 7 Inhoudsopgave Inleiding 3 Introductie.. 4 Stap 1: Herken het moment.. 5 Stap 2: Maak een Game Plan.. 6 Stap 3: Visualiseer het moment.. 7 Stap 4: Wees in het hier en nu 8,9 Vervolg 10 2 Inleiding Elke

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Affirmaties, welke passen bij mij?

Affirmaties, welke passen bij mij? Affirmaties, welke passen bij mij? Veel mensen maken gebruik van affirmaties, om hun gevoel, zelfbeeld en gedachten positief te beïnvloeden. Regelmatig hoor ik van cliënten, dat hoe vaak ze ook affirmeren,

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

Baby-lichaamstaal. Albert Schweitzer ziekenhuis kinderafdeling december 2003 pavo 0301

Baby-lichaamstaal. Albert Schweitzer ziekenhuis kinderafdeling december 2003 pavo 0301 Baby-lichaamstaal Albert Schweitzer ziekenhuis kinderafdeling december 2003 pavo 0301 Inleiding Via deze folder vertellen we u wat over de lichaamssignalen die uw baby geeft: baby-lichaamstaal is méér

Nadere informatie

EFT kinderinstructiekaart voor pesten

EFT kinderinstructiekaart voor pesten EFT kinderinstructiekaart voor pesten EFT voor pesten EFT (Emotional Freedom Techniques) is een simpele techniek om het rotgevoel dat je hebt als je wordt gepest te verminderen of op te lossen. EFT kan

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

5 senses strategy BTC guide to more focus

5 senses strategy BTC guide to more focus 5 senses strategy BTC guide to more focus Veel professionals maken de fout geen onderscheid te maken in fysieke rust en mentale rust. Ze nemen vooral rust door even te stoppen met hun acties. Maar als

Nadere informatie

Relaxatie en ontspanning. voor ouder en kind

Relaxatie en ontspanning. voor ouder en kind Relaxatie en ontspanning voor ouder en kind door Sofie Possemiers www.elsole.be Deze oefening wordt aangeboden door Sofie Possemiers van El Sole. Wil je nog meer van zulke oefeningen ontvangen, schrijf

Nadere informatie

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Creatief en flexibel toepassen van Triplep Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Programma Overzicht Kennismaking Persoonlijke werving van ouders Een goede relatie opbouwen met de ouders

Nadere informatie

@ Creatief Succes! Talent toolkit 1. Toolkit Powerkaarten...

@ Creatief Succes! Talent toolkit 1. Toolkit Powerkaarten... @ Creatief Succes! Talent toolkit 1 Toolkit Powerkaarten... @ Creatief Succes! Talent toolkit 2 Colofon Creatief Succes Evertsenstraat 5-03 4461 XN Goes www.creatiefsucces.nl info@creatiefsucces.nl @ Creatief

Nadere informatie

Het circumambulerende proces naar natuurlijk spreken

Het circumambulerende proces naar natuurlijk spreken Het circumambulerende proces naar natuurlijk spreken In de loop der jaren heb je een sensitieve gevoelstoestand 1 opgebouwd op het gebied van spraak. Nu wil je een neutrale gevoelstoestand 2 bereiken met

Nadere informatie

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander.

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. HHKalender DEF_2 ct.indd 1 Romantiek in een liefdesbrief 01-06-15 21:37 ROMANTIEK in een liefdesbrief Schrijf een liefdesbrief aan je geliefde. Verwerk

Nadere informatie

Les 4. De vrouw is tussen de 25 en 30 weken zwanger.

Les 4. De vrouw is tussen de 25 en 30 weken zwanger. Les 4 De vrouw is tussen de 25 en 30 weken zwanger. 61 1 Aandachtsoefening en buikademhaling Deze oefening is bedoeld ter bewustwording van de adem. Waar kun je je ademhaling het beste voelen, wat gebeurt

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

Hé Hallo.. .. ken ik je ergens van??? en 1001 andere meesterlijke openingszinnen. Modelleringsverslag Opleiding NLP Masterpractitioner

Hé Hallo.. .. ken ik je ergens van??? en 1001 andere meesterlijke openingszinnen. Modelleringsverslag Opleiding NLP Masterpractitioner Hé Hallo.... ken ik je ergens van??? en 1001 andere meesterlijke openingszinnen Modelleringsverslag Opleiding NLP Masterpractitioner Thijs Verheul ThijsVerheul@vrbzo.nl December 2011 Waarom ik dit gemodelleerd

Nadere informatie

Training: (gast)psychologie

Training: (gast)psychologie Training: (gast)psychologie Training 3 Laura de la Mar Gemeente Oldenzaal Facilitair 8 januari 2015 1. Terugblik training 2 en opdracht bespreken 2. Zelfkennis 3. Wie is je klant? 4. Wat zijn je uitdagingen?

Nadere informatie

Compaen pakt aan.

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan. Compaen pakt aan. Ik weet hoe ik jou kan bereiken Versterk je leerkracht: Hoe bereik ik de kinderen in mijn klas? 19 maart 2014 Jelte van der Kooi trainer/ adviseur schoolbegeleider

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

Geen tijd om elke dag te sporten? Kom thuis in actie met 1-minuut oefeningen!

Geen tijd om elke dag te sporten? Kom thuis in actie met 1-minuut oefeningen! Geen tijd om elke dag te sporten? Kom thuis in actie met 1-minuut oefeningen! Astrid Witte zomer 2014 Even vooraf: - Deze oefeningen zijn bedoeld voor gezonde volwassenen - Heb je klachten, overleg dan

Nadere informatie

Bonus Rapport : Lichaam en geest in balans

Bonus Rapport : Lichaam en geest in balans Bonus Rapport : Lichaam en geest in balans Lichaam en geest weer in bala ans Wil je echt ontspannen, plof dan niet op de bank maar ontspan actief! Katjaa Callens Denk aub eventjes aan het milieu voor je

Nadere informatie

STRESS EN HARTCOHERENTIE

STRESS EN HARTCOHERENTIE Dendermondsesteenweg 29 9270 LAARNE-KALKEN 0474 30 85 84 www.dekrachtbron.be info@dekrachtbron.be MASSAGECENTRUM DE KRACHTBRON STRESS EN HARTCOHERENTIE Het autonome zenuwstelsel is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van:

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: LEREN LEREN LEREN een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: 1. DICTEE 2. TAFELS 3. VRAGEN EN OPDRACHTEN 4. STUKKEN TEKST (bijv. hoofdstuk

Nadere informatie

Röntgenonderzoek van je blaas en urinewegen (mictiecystogram)

Röntgenonderzoek van je blaas en urinewegen (mictiecystogram) Röntgenonderzoek van je blaas en urinewegen (mictiecystogram) De afspraak voor de mictiecystogram Het onderzoek van je blaas en urinewegen vindt plaats op: Datum:.. Dag/tijdstip: dag. uur Je wordt verwacht

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie Non-verbale communicatie Wie de taal van het lichaam wil leren begrijpen, moet eerst de verschillende signalen leren kennen, herkennen en goed inschatten. Meestal richten we (bewust) onze aandacht op het

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

IEP NLP MASTERS OPLEIDING 2004

IEP NLP MASTERS OPLEIDING 2004 `PRESENTEREN VANUIT EEN ENERGIEVELD VAN RUST` IEP NLP MASTERS OPLEIDING 2004 Waarom heb ik dit gemodelleerd? Ik ben nu ruim 6 jaar werkzaam als sporttrainer, tijdens dit werk sta ik veel voor groepen mensen

Nadere informatie

Oefeningen voor inkeer en verstilling

Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling In de christelijke traditie zijn veel voorbeelden te vinden van oefeningen die een hulp kunnen zijn voor het gebedsleven. Hieronder

Nadere informatie

HELDER! SPREKEN. Een praktische voorbereiding voor beroepssprekers. Marieke Dooper

HELDER! SPREKEN. Een praktische voorbereiding voor beroepssprekers. Marieke Dooper HELDER! SPREKEN HELDER! SPREKEN Een praktische voorbereiding voor beroepssprekers Marieke Dooper Dooper, Marieke Helder! Spreken: Een praktische voorbereiding voor beroepssprekers 2014 Marieke Dooper

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Thema Kernelementen Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Tips voor de trainer: Werken met mensen is werken met emotie. Leer emoties als signaal te herkennen, maar niet als leidraad te

Nadere informatie

Leven met Multipele Sclerose uitgave 19. MS en spraakproblemen ...! EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS

Leven met Multipele Sclerose uitgave 19. MS en spraakproblemen ...! EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Leven met Multipele Sclerose uitgave 19 MS en spraakproblemen...! EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Inleiding Sommige mensen met MS krijgen last van spraakproblemen. Vaak gebeurt dat heel geleidelijk.

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters op een

Nadere informatie

Inner Child meditatie

Inner Child meditatie De Inner Child meditatie Uit: Je Relatie Helen Een nieuwe weg naar heling van je relatievaardigheid Indra Torsten Preiss De Inner Child meditatie De Inner Child-meditatie is de meditatie bij uitstek om

Nadere informatie