VERBINDT VALORISATIE DUURZAMER GEBRUIK VAN BESTRIJDINGS MIDDELEN EN WATER DOOR NIEUWE TECHNIEK. Onderzoek. Mastercollege UCF

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VERBINDT VALORISATIE DUURZAMER GEBRUIK VAN BESTRIJDINGS MIDDELEN EN WATER DOOR NIEUWE TECHNIEK. Onderzoek. Mastercollege UCF"

Transcriptie

1 Gewoon doen is niet gek genoeg INTERVIEW MET DOUWE BREIMER pagina 7 Onderzoek LEEFBAARHEID EN ECONOMISCHE ONTWIKKELING IN FRYSLÂN pagina 6 VERBINDT JAARGANG 4 NUMMER 2 EDITIE ZOMER 2015 Siebren Brouwer (Djipper) test het prototype van de spuitkop (foto: Hoge Noorden) VALORISATIE DUURZAMER GEBRUIK VAN BESTRIJDINGS MIDDELEN EN WATER DOOR NIEUWE TECHNIEK Een spuitkop die tot zo n 60 keer minder water gebruikt als de nu gebruikte spuitkoppen en daarnaast ook nog eens efficiënter het gewas besproeid. Met minder drift van het middel op het land en meer op de plant. Siebren Brouwer van het bedrijf Djipper ziet veel toegevoegde waarde in deze toepassing. lees verder op pagina 2 > Transitie START VAN RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN/CAMPUS FRYSLÂN Column PIER BERGSMA: WAT IS ER MIS MET RENDEMENTSDENKEN? Mastercollege UCF HIGH TECH SYSTEMS & MATERIALS (HTSM) pagina 3 pagina 6 pagina 8

2 vervolg pagina 1 Bij de Technische Universiteit Delft is de ElectroHydroDynamische Atomisatie (EHDA) onderzocht, ook wel electrospraying genoemd. Atomisatie is het proces van het uit elkaar vallen van een vloeistof in kleine druppeltjes. Een elektrisch veld wordt toegepast om het proces van druppelvorming (grootte van de druppels) te beïnvloeden en de druppeltjes een elektrisch lading mee te geven. Hiermee kan een vloeistof worden opgebroken in hele kleine druppels door middel van een elektrostatisch veld. Met deze manier van vernevelen kunnen de druppelgrootte en de verspreiding van de druppels in Het door Djipper ontwikkelde prototype van de cropsprayer (foto: Hoge Noorden) het spuitbeeld worden gecontroleerd en wordt ook het aanbrengen van dunne filmlagen mogelijk. Inmiddels kent deze technologie minder water, duurzamer en drift reductie van bestrijdingsmiddelen verschillende toepassingen, bijvoorbeeld in de microchip industrie. Ik heb naar meerdere toepassingen gekeken, maar de technologie om op grotere schaal gewassen te bespuiten in de land- en glastuinbouw, leek mij het meest kansrijk. Ik heb mijn eigen bedrijf opgericht om nieuwe producten te ontwikkelen en in de markt te zetten, zegt Siebren Brouwer, eigenaar van Djipper. Brouwer heeft via zijn masterstudie in Delft en zijn thesis bij Wetsus de ontwikkeling van deze technologie nauw kunnen volgen en mee kunnen ontwikkelen. Het idee om het te gebruiken om planten te bespuiten is in Delft onderzocht. Ik werk het nu conform mijn eigen inzicht uit. Ik ben met het idee van de crop sprayer de markt op gegaan om een zakenpartner te vinden. Homburg Holland was bereid om met Djipper in zee te gaan. Van UCF heb ik een opdracht gekregen om het prototype verder te ontwikkelen. op dan de oude: minder water, spuitkop levert meer rendement duurzamer en minder waste van Gewasbeschermingsmiddelen bestrijdingsmiddel dat op de plant Het mooie van deze technologie komt in plaats van op het land. is dat het gebruik van gewasbeschermingsmiddel als ook het Prototype gebruik van water aanzienlijk kan De komende periode wordt gewerkt worden verminderd terwijl het aan het prototype dat moet worden getest. Samen met Homburg gewas op een minstens gelijkwaardig niveau beschermd blijft. Door Holland in Stiens wordt het eerste aangescherpte regelgeving en de prototype gemaakt. Hiermee kunnen praktische veldtesten worden noodzaak om te optimaliseren zit de land- en tuinbouwsector gedaan. Homburg levert hier een namelijk te springen om systemen basismachine voor die uitgerust zal worden met het nieuwe die bijdragen aan een efficiëntere gewasbescherming met een reductie van emissies naar het opper- De fabricage en ontwerp van de Elektrospray spuitkoppensysteem. vlaktewater. Dat geldt niet alleen spuitkoppen zal worden verzorgd voor Nederland, maar ook voor het door Djipper. Het ontwikkelde prototype gaan we verder op verschil- buitenland. Ik vergelijk het systeem wel eens met een gloeilamp versus een led lamp. De gloeilamp open veld als in de glastuinbouw. lende locaties testen in zowel het zet maar weinig elektriciteit om in Bij succesvolle validatie en certificering zal het nieuwe systeem op licht. Een led lamp zet veel meer elektriciteit om in licht. Ook mijn de markt worden gebracht. University Campus Fryslân (UCF) wil werk maken van nieuwe kennis uit promotieonderzoek. Daarom is naast geld voor promotieonderzoek ook geld beschikbaar voor valorisatie van nieuwe kennis. Met een budget voor valorisatie wil UCF ondernemers op weg helpen, die een nieuw product of dienst op de markt willen brengen op basis van gedaan promotieonderzoek. Bijvoorbeeld door een bijdrage in kosten van prototyping of van het doen van een validatie-onderzoek. Want het ontwikkelen van iets nieuws op basis van onderzoek is moeilijker dan gedacht en kost vaak veel tijd en geld. Beoogde klanten willen weten hoe een nieuw product werkt en, misschien nog wel belangrijker, of het ontwikkelde product wel doet wat het belooft. UCF kan hierin een handje helpen. De opdracht aan het bedrijf Djipper is daar het eerste voorbeeld van. KORT NIEUWS UCF Summer school 2015: Happy City Van 9 tot 11 juni organiseerde UCF de Summer School Tijdens deze Summer School werd de relatie tussen de voordelen van een middelgrote stad en geluk onderzocht. Kleine en middelgrote steden hebben voordelen als het gaat om de menselijke maat, de relatie met het omliggende platteland en het feit dat alles op loopafstand ligt. Daarnaast maakt technologie verbondenheid met de rest van de wereld mogelijk, net zo goed als in metropolen. Betekent dit dat inwoners van de middelgrote stad gelukkiger zijn? Op vindt u meer informatie over de uitkomsten van de Summer School. NSO bezoekt Leeuwarden Na een jaar te hebben overgeslagen bezoekt het Nederlands Studentenorkest (NSO) in 2016 Leeuwarden weer. Op zondag 7 februari 2016 speelt het NSO in de Harmonie werken van Maurice Ravel en Bela Bartók. Verder staan er werken van de Canadese componist Trevor Grahl en Claude Debussy geprogrammeerd. Als solist zal optreden Arthur Jussen, het jongste broertje van de jonge piano-virtuozen Jussen. Comedy Train In maart stonden de comedians van Comedytrain op de planken in de Kanselarij in Leeuwarden. De lovende recensies werden meer dan waar gemaakt. Allen in eigen stijl wisten Soundos el Ahmadi, Alex Ploeg, Kasper van der Laan en Patrick Laureij het publiek aan het lachen te maken. Actuele en herkenbare thema s werden door de comedians aangehaald en met een flinke dosis humor verpakt. College tour Het is voor het eerst dit studiejaar dat comedians van Comedytrain een tour maken langs de hogescholen en universiteiten in Nederland. Het optreden in de Kanselarij foto: Hans Jellema was onderdeel van deze College Tour en werd georganiseerd in samenwerking met Studium Generale Groningen en Stichting Leeuwarden Studiestad. 2

3 Vraag en Antwoord Start van Rijksuniversiteit Groningen/Campus Fryslân Door Frank Schröer Per 1 mei jl. is de Rijksuniversiteit Groningen gestart met de opbouw van de Campus Fryslân in Leeuwarden. De komende periode is een transitieperiode. UCF houdt op te bestaan en haar taken en werkzaamheden worden in de transitie naar de RUG/Campus Fryslân meegenomen. Een transitieperiode brengt altijd wat onduidelijkheden met zich mee. Daarom is hier een aantal belangrijke vragen en antwoorden op een rijtje gezet. Wat zijn de kerntaken van UCF? Onderzoek: Het genereren van kennis rondom de in Fryslân kansrijke economische thema s (Fryske hotspots). Daartoe kent UCF een onderzoekschool waar 35 promovendi zijn ondergebracht. Onderwijs: Binnen het Mastercollege UCF worden in Leeuwarden universitaire masteropleidingen en een honourstraject aangeboden. Ook heeft het mastercollege opleidingen in ontwikkeling voor universitaire studenten die meer kennis willen vergaren over onderwerpen die gerelateerd zijn aan de Friese themagebieden. Leeuwarden Kennis- en Studentenstad: Het verbeteren van het kennis- en studieklimaat in Leeuwarden. Dit doet UCF onder meer in samenwerking met Tresoar en Leeuwarden Studiestad door bijvoorbeeld het organiseren van activiteiten op het gebied van wetenschap en samenleving en het realiseren van goede voorzieningen voor (internationale) studenten. Wat is er na 1 mei 2015 veranderd? Per 1 mei zijn de decaan prof. dr. Jouke de Vries en projectdirecteur drs. Piet Bouma gestart met de bouw van de Rijksuniversiteit Groningen/Campus Fryslân in Leeuwarden. Zij gaan werken aan de juiste bemensing van het faculteitsbureau en inhoud geven aan de te volgen master tracks en de start van het University College in Leeuwarden. Het UCF-bureau wordt geïntegreerd in het nieuwe faculteitsbureau. Blijft UCF bestaan? De taken van UCF worden langzamerhand overgedragen aan de Rijksuniversiteit Groningen/ Campus Fryslân. Het is de bedoeling dat de stichting UCF per 31 december 2015 volledig stopt. De netwerkfunctie die UCF nu heeft zal op een andere wijze worden ingevuld. Wat gebeurt er met de taken die nu onder UCF vallen zoals onderzoek en onderwijs? De vier master tracks en 35 promotieonderzoeken worden onder het gezag van verschillende universiteiten uitgevoerd. Zo is de master Water Technology een joint degree van de universiteiten van Groningen, Wageningen en Twente in samenwerking met Wetsus. Daarnaast telt het mastercollege UCF ook nog de Master of Environmental and Energy Management (Universiteit Twente, onderwijslocatie Van Hall Larenstein), de master Multilingualism (RUG i.s.m. NHL) en de honours master High Tech Systems and Materials (RUG i.s.m. Universiteit Twente). Aan de status van deze master tracks en promotieonderzoeken verandert niets. Welke master tracks start de RUG/Campus Fryslân in Leeuwarden? De RUG wil aan de Campus Fryslân masteropleidingen aanbieden die belangrijk zijn voor Fryslân en deel uitmaken van de Friese kennisagenda. In totaal gaat het in de komende jaren om vijf tot tien nieuwe opleidingen, die enkele honderden studenten naar Leeuwarden moeten gaan trekken. Voor de eerste jaren wordt in ieder geval gekoerst op de master programma s: Bestuurskunde/Veiligheid, Toerisme en Leefbaarheid. Wat is het University College? Belangrijk speerpunt van de nieuw te vormen Campus Fryslân is het internationaal residentieel University College. Het University College wordt een brede driejarige bachelor opleiding Liberal Arts and Sciences, waarbij de studenten op de campus wonen en studeren. Mogelijke locaties voor het University College worden momenteel onderzocht. UCF organiseerde allerlei wetenschappelijke bijeenkomsten in Leeuwarden, blijft dat zo? De afgelopen periode heeft UCF bijgedragen aan het academisch klimaat in Leeuwarden door bijeenkomsten zoals het Café van de Kleine Wetenschap, de Museum Universiteit en andere algemene wetenschappelijke lezingen te organiseren. Voor de RUG/Campus Fryslân is het versterken van het academisch klimaat van de stad en regio ook een belangrijke activiteit. Het draagt bij aan de uitstraling van Leeuwarden als Kennis- en Studentenstad. Hoe staat de politiek Provincie Fryslân en Gemeente Leeuwarden tegenover de transitie? UCF is in 2011 gestart, met steun van de Provincie Fryslân en de Gemeente Leeuwarden, om de in de regio actieve universiteiten, de Friese onderwijs- en onderzoeksinstellingen, de cultureel-maatschappelijke organisaties en de bedrijven met elkaar te verbinden om zo de kennisinfrastructuur en -economie te versterken en te bestendigen. De positieve evaluatie van UCF (juni 2014) heeft de wil versterkt om een volwaardige universitaire vestiging in Fryslân te realiseren. Het nieuwe college van Gedeputeerde Staten (GS) van Fryslân is in het coalitieakkoord positief over het inbedden van de 11e faculteit van de RUG in Leeuwarden. Deze maanden wordt een onderzoek naar de effecten van Campus Fryslân uitgevoerd. Daarna bepaalt de provincie definitief haar bijdrage aan de opstartfase. PROJECTDIRECTEUR PIET BOUMA Het was voor Piet Bouma geen doorslaggevende reden om projectdirecteur van de Campus Fryslân te worden, maar leuk is het wel om als geboren en getogen Fries te gaan werken in Leeuwarden. Bouma heeft zijn functie als hoofd Communicatie van de Rijksuniversiteit Groningen gedag gezwaaid en is per 1 mei jl. aan de slag gegaan als projectdirecteur RUG/ Campus Fryslân. Het is een mooie kans om aan te sluiten bij de ambitie van de Rijksuniversiteit Groningen om de Universiteit van het Noorden te zijn. We kunnen actief bijdragen om het studenten uit de regio mogelijk te maken om universitaire bachelor- en masterstudies te volgen dichtbij huis en toegespitst op Friese thema s. We gaan echt iets toevoegen aan de bestaande kennisinfrastructuur. Bouma werkt samen met prof. dr. Jouke de Vries die decaan foto: Amarins Gerlofsma is van de Campus Fryslân. Het is een mooie match tussen de ervaring van Jouke met het opzetten van een campus en het academisch curriculum en mijn kennis van het reilen en zeilen van de RUG. We zijn nu gestart met de opbouw van de Campus Fryslân en belangrijk is om te zorgen dat deze opgenomen wordt in de financiële structuur van Groningen. Daarnaast gaan we verder met de voorbereidingen van nieuwe masters. We werken verder aan de totstandkoming van de masters Toerisme, Leefbaarheid en Bestuurskunde/Veiligheid. Daar moet nog het één en ander voor gebeuren in samenwerking met de betreffende faculteiten in Groningen. Er zal conform afspraak- subsidie van de provincie Fryslân voor worden aangevraagd en we moeten toestemming voor de masters hebben van de minister van Onderwijs. De provincie is positief over de inbedding van de 11e faculteit van de RUG in Leeuwarden. De komende periode overleggen we met de politiek over hun bijdrage aan de Campus Fryslân. Ook willen we van start met de bouw van het residentieel college. Deze zal op zijn vroegst in 2017 de eerste studenten zien. Met de ervaringen van het University College Groningen in het achterhoofd willen we komen tot een plan van eisen voor het Friese College. Tenslotte vinden we het van essentieel belang om het kennisnetwerk en de omgeving van UCF goed te leren kennen. Er is immers al veel gebeurd in Fryslân. Meer informatie over de transitie op 3

4 Promoveren in Fryslân Door Amarins Gerlofsma Met de komst van de laatste drie PhD studenten begin dit jaar is het aantal PhD studenten van de UCF Research School gegroeid naar 35 promovendi. Merel van den Broek, Anniek Heerschop en Renske Lok, studenten van de UCF Research School, vertellen hoe zij hun promotieonderzoek ervaren en hoe hun project van meerwaarde kan zijn voor Fryslân. UCF-promovendi bijeen tijdens PhD retreat in april (foto: Frank Schröer) Van links naar rechts 1e rij: Amber Nota, Anniek Heerschop, Asli Boru, Merel van den Broek, Renske Lok, Maia Lordkipanidze, Suzan Christiaanse, Liisa Heiman (Medewerker UCF) 2de rij: Frans Coenen (Medewerker UCF), Richard Rijnks, Marjanne van der Hoek, Githe van der Meulen (Medewerker UCF), Jasper Meekes, Jelle Krol, Tonny Mulder (Medewerker UCF), Jasper Heslinga Merel van den Broek: IK KIJK UIT NAAR DE START VAN HET KLINISCH ONDERZOEK Al voor dat ze haar studie Geneeskunde aan de Rijksuniversiteit in Groningen had afgerond, wist Merel van den Broek (25) dat ze wou promoveren. In november 2014 kwam die wens uit en kon ze in Leeuwarden bij het MCL starten met haar onderzoek. Van den Broek doet haar onderzoek bij het Centrum voor Obesitas Nederland, een kliniek binnen het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL). In deze kliniek worden mensen met overgewicht onder andere geholpen via een maagverkleining. Een nadelige bijkomstigheid van deze operatie is de afname van spiermassa, diverse voedingstekorten en de kans op gewichtstoename na verloop van tijd. Dit heeft de aanleiding gevormd voor het onderzoek. Ik doe onderzoek naar het effect van eiwitten op het verzadigingsgevoel en gewichtsverlies. We willen onderzoeken of we met eiwitten in het dieet de uitkomsten van een maagverkleining kunnen verbeteren en complicaties weg kunnen nemen of verminderen. We hopen dat de uitkomst van het onderzoek zal leiden tot de ontwikkeling van een product met de perfecte samenstelling van eiwitten. Omslag Het was even een omslag voor Van den Broek: van student naar fulltime onderzoeker. Een PhD doen is wel even wat anders dan mijn studie Geneeskunde. Ik moest eerst erg wennen aan het feit dat ik de hele dag achter de computer zit, in plaats van met patiënten bezig te zijn. Maar voordat ik aan het klinische onderzoek kan beginnen, moet ik eerst de benodigde kennis vergaren, dus achter de computer zitten hoort er nu eenmaal bij. Ik kijk erg uit naar de start van het klinische onderzoek. Dat is wat ik het liefst doe. Profilering MCL Het Centrum voor Obesitas Nederland trekt patiënten vanuit heel Noord-Nederland en zelfs ver daarbuiten. Het MCL heeft zich gespecialiseerd op dit gebied en je zou daarom ook kunnen stellen dat het een profileringspunt is voor Fryslân. Ik had dit onderzoek natuurlijk bij ieder ander ziekenhuis kunnen doen, maar het heeft een toegevoegde waarde voor zowel de regio als voor mij om het juist hier te doen. 4

5 De UCF Research School heeft onder meer als doel het versterken van de Friese academische gemeenschap door het aantrekken van jonge en getalenteerde onderzoekers voor wetenschappelijk onderzoek dat relevant is voor Fryslân. De projecten van de huidige UCF promovendi hebben betrekking om de thema s: meertaligheid, duurzame energie en maatschappij, water technologie, toerisme en life sciences. De UCF Research School telt momenteel 35 promovendi. Zij zijn te vinden bij: NHL University of Applied Sciences, Stenden Hogeschool, Partoer, UTwente, MCL, Dairy Campus, Tresoar, TTI Wetsus, Wadden Academy, Fryske Akademy, Incas3, Philips en Hogeschool Van Hall Larenstein. Betrokken universiteiten zijn Rijksuniversiteit Groningen, Wageningen Universiteit & Research, TU Delft, Universiteit Twente, Universiteit van Amsterdam en Universiteit Leiden. Anniek Heerschop: IK KAN MEZELF ELKE DAG UITDAGEN, WAARDOOR GEEN DAG HETZELFDE IS Anniek Heerschop (25) studeerde Technische Geneeskunde aan de Universiteit van Twente in Enschede. Deze studie is gericht op het koppelen van geneeskunde aan natuurkundige- en wiskundige modellen en heeft als doel het verbeteren van de diagnostiek en therapie in de gezondheidszorg door innovatief gebruik van technologie. In februari van dit jaar heeft ze haar studie afgerond en in maart begon ze aan haar promotieonderzoek. De komende drie jaar zal Heerschop onderzoeken wat de toegevoegde waarde van serious gaming is bij het leren gebruiken van een multi-articulaire handprothese. Serious games zijn, in brede zin, spellen waar je iets van leert, legt Heerschop uit. In mijn onderzoek zijn het spellen die aangestuurd worden met spieren die men ook gebruikt voor het aansturen van een prothesehand. We willen met deze spellen kunnen bepalen in welke mate iemand controle heeft over zijn spieren. Op basis daarvan kan de beste prothese hand geselecteerd worden. Vervolgens kan er een ander spel gebruikt worden om het gebruik van de prothesehand aan te leren en te trainen. Uitdaging Heerschop zit nu twee maanden in het onderzoek dat deels door UMCG en deels door NHL University of Applied Sciences wordt begeleid. Mijn functie bevalt mij tot nu toe erg goed. Ik leer elke dag wat nieuws. Dat kan gerelateerd aan mijn onderzoek zijn, maar ik leer ook veel over het doen van onderzoek. Daarnaast leer ik inzien wat mijn kwaliteiten zijn, hoe ik deze kan inzetten en hoe ik mezelf verder kan ontwikkelen. Hierdoor blijf ik continue gemotiveerd. Het zorgt er ook voor dat ik mezelf kan blijven uitdagen, waardoor er nooit een dag hetzelfde is. Meerwaarde voor Fryslân Op de NHL wordt hard gewerkt aan de ontwikkeling en implementatie van serious games in verschillende vakgebieden. Binnen de provincie Fryslân zou de kennis kunnen worden ingezet in het netwerk voor revalidatie in Fryslân. Revalidatie Friesland zet zich in voor mensen die specialistische medische revalidatie nodig hebben. Binnen mijn onderzoek worden therapie en innovatieve technologie samengebracht, waardoor we deze mensen in de toekomst kunnen helpen met gespecialiseerde test- en trainingsmethoden. Renske Lok: IK HOOP TOE TE WERKEN NAAR EEN PRODUCT WAAR MENSEN IETS AAN HEBBEN Na de middelbare school vertrok Renske Lok (24) vanuit Beesterzwaag naar Groningen om daar aan de Rijksuniversiteit Biologie te gaan studeren. Ze specialiseerde zich tijdens haar studie op het thema Biomedische Wetenschappen. In september 2014 studeerde ze af en in maart dit jaar begon zij aan haar promotieonderzoek. Lok doet onderzoek naar het effect van licht op alertheid. Licht dringt ons lichaam binnen via de lens van het oog. Via die lens wordt er informatie doorgegeven aan de hersenen. Wanneer deze zintuigelijke informatie de hersenen bereikt, worden allerlei processen beïnvloed, zoals stemming en alertheid. Onze alertheid varieert over de dag. Het idee is dat, doormiddel van licht, de schommelingen in alertheid tegen gegaan kunnen worden. Hierdoor kan de algemene alertheid worden vergroot, waardoor mensen beter gaan presteren. Naast het tijdstip van de dag heeft ook leeftijd invloed op de alertheid vertelt Lok. Naarmate we ouder worden, verandert de vorm van de lens. Hierdoor verandert ook de samenstelling van het licht dat onze hersenen bereikt en dit heeft uiteindelijk weer effect op de alertheid. Door middel van experimenteel licht willen wij proberen de schommelingen in alertheid, die dus gebonden zijn aan het tijdstip van de dag en aan leeftijd, tegen te gaan. Nieuwe ervaring Lok is net afgestudeerd en heeft daarom nog weinig ervaring in het onderzoek. Het is spannend om ineens zoveel verantwoordelijkheid in het project te hebben, maar ik vind het ontzettend leuk. Ik heb nu een eigen project, waarin ik zelf de keuzes mag maken en mag bepalen wat er gebeurt. Vooral de maatschappelijke bijdrage maakt dit onderzoek voor mij zo leuk. In vind het fijn om te werken aan iets wat ook een toepassing heeft en waar mensen uiteindelijk echt iets aan hebben Voordelen voor iedereen Lok s onderzoek wordt begeleid door Philips Drachten en Rijksuniversiteit Groningen, maar bij de uitkomsten heeft niet alleen het Noorden profijt. Iedereen heeft baat bij dit onderzoek. Een verlaagde alertheid is ontzettend vervelend, niet alleen op de werkvloer, maar bijvoorbeeld ook in het verkeer. Wanneer we kunnen vaststellen dat licht een positief effect heeft op alertheid, heeft dit voordelen voor iedereen. Voor de kenniseconomie in deze regio is Philips Drachten een aanwinst en ook het onderzoek van Lok is daarom van meerwaarde voor Fryslân. 5

6 HET VERBAND TUSSEN LEEFBAARHEID EN ECONOMISCHE ONTWIKKELING IN FRYSLÂN Amarins Gerlofsma in gesprek met Richard Rijnks Krimp kan worden tegengegaan door investeringen in de arbeidsmarkt en meer menselijk kapitaal betekent op termijn meer economische ontwikkeling. Althans, zo is de aanname. Maar werkt het ook zo in Fryslân? Promovendus Richard Rijnks (30) zoekt het antwoord. Rijnks doet sinds 2012 onderzoek Het meten van geluk doen we met naar het verband tussen leefbaarheid en economische ontwikke- onderzoek. Dit onderzoek bevat data verkregen uit het LifeLines ling in Fryslân. In het eerste deel het onderdeel self-reported happiness, waar mensen zelf aangeven van het onderzoek achterhalen we welke ruimtelijke elementen hoe gelukkig ze waren over de een plek aantrekkelijk maken. In afgelopen vier weken. Dit is het plaats van dit direct aan mensen eerste deel van de puzzel. In de te vragen, meten we hoe gelukkig tweede stap van het onderzoek wil mensen zijn en proberen dit aan Rijnks volgen of mensen met een ruimtelijke elementen te koppelen. hoog menselijk kapitaal inderdaad zoals verwacht naar aantrekkelijke plekken toe trekken. Uit eerdere onderzoeken weten we dat Fryslân geldt als een aantrekkelijke provincie. De theoretische achtergrond leert dat mensen met een hoog menselijk kapitaal over het algemeen naar aantrekkelijke gebieden verhuizen. Desondanks zien we in cijfers nog niet veel terug van de verwachte economische ontwikkeling als gevolg van de migratie van menselijk kapitaal naar Fryslân. Migratiestromen In een eerste pilot in het onderzoek is gekeken naar de motieven voor een eventuele migratie naar Fryslân, zodat er effectief beleid kan worden gemaakt op gebied van leefbaarheid en het tegengaan van krimp. We onderscheiden in het onderzoek twee soorten migratiestromen: migratie naar aanleiding van een te kort op de arbeidsmarkt en migratie op basis van aantrekkelijke gebieden. Op basis van deze analyses kunnen wij aantonen dat dit proces niet overal hetzelfde werkt: op sommige plaatsen zien we een sterker verband tussen migratie en arbeidsmarkt dan elders, en hetzelfde geldt voor migratie en aantrekkelijke gebieden. Dit is een belangrijke uitkomst, omdat dit het belang van de regionale context in het maken van beleid nogmaals onderstreept. Economische ontwikkeling De laatst stap in Rijnks puzzel is het zoeken van de verbinding tussen leefbaarheid, en als gevolg daarvan nieuwe migratiestromen, en de economische ontwikkeling in Fryslân. We kijken naar het economische ontwikkelingsproces in Fryslân en willen achterhalen welke factoren hieraan echt een bijdrage leveren. De algemene waarheid, dat een toestroom van menselijk kapitaal in de regio gelijk staat aan economische ontwikkeling, willen we op detail testen om te kijken of dit ook voor Fryslân geldt. De opbrengst van het onderzoek moet beleidsmakers handvaten bieden om in de toekomst efficiëntere keuzes te kunnen maken. We kunnen nu al adviseren dat de investeringen in de arbeidsmarkt, met als doel krimp tegen te gaan, niet overal even effectief zullen zijn. Als we het onderzoek hebben afgerond hopen we een beter inzicht te hebben in de ruimtelijke economische structuren in Fryslân. Met dit inzicht kunnen we nog beter adviseren op het beleid en hopen we dat het onderzoek uiteindelijk een bijdrage zal leveren aan de economische ontwikkeling in Fryslân. Rijnks studeerde Sociale Geografie en Planologie aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), waarna hij hier zijn master in Culturele Geografie behaalde. Na zijn masterstudie werkte Rijnks mee aan verschillende onderzoeken, voordat hij aan zijn promotieonderzoek begon in Zijn onderzoek wordt mede mogelijk gemaakt door UCF, Waddenacademie, Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen van de RUG en LifeLines. COLUMN WAT IS ER EIGENLIJK MIS MET RENDEMENT? Pier Bergsma studeerde na de kweekschool Nederlandse Taal en Letterkunde en was langdurig werkzaam als directeur van een basisschool. Hij schrijft tegenwoordig over onderwijs o.a. als vaste columnist van het Friesch Dagblad. Rendementsdenken, dat zou het woord van 2015 kunnen worden. Soms denk ik bij rendementsdenken aan akelige dingen. Aan bonusbeluste bankiers die in de jacht op het grote geld alleen uit zijn op hun eigen rendement, aan jakhalzen van investeringsmaatschappijen die bedrijven kopen en verkopen zonder te letten op nadelige maatschappelijke gevolgen. Ik denk aan inhalige huisjesmelkers die studenten het vel over de oren halen met het verhuren van een kippenhok. De studenten van de UvA hebben een hekel aan rendementsdenken en zij niet alleen. Die studenten hebben belang bij zo veel mogelijk vrijheid, om te studeren wat ze willen en daarbij niet opgejaagd te worden. Toch lijkt het me nog al wiedes dat universiteiten aan rendement denken. Nog nooit in de geschiedenis konden zo veel jongeren hoger onderwijs volgen. In wezen gaat het bij de hele discussie over rendement om belangentegenstellingen. Universiteiten, want het speelt niet alleen in Amsterdam, hebben er belang bij om hun financiën op orde te houden. Dat kan alleen door paal en perk te stellen aan de onbegrensde studiemogelijkheden, waaraan door sommige studenten wordt gedacht. Het spreekt vanzelf dat al dat studeren rendement moet opleveren, want de financiële bijdrage van de samenleving is groot. De protesterende studenten hadden wel een punt met hun kritiek op de besteding van het geld. Met de grote vrijheid van lumpsumfinanciering ging en gaat er in Amsterdam onaanvaardbaar veel naar gebouwen en overhead in plaats van naar het primaire proces: onderzoek en onderwijs. In dit verband een citaat uit 2006 dat goed past in het denken dat tot de huidige problemen leidde: The lump sum made available by the government to the university must therefore include an investment and maintenance component. This implies the right of the university to buy and sell buildings, as well as to construct new buildings and to take mortgages, as appropriate within the approved budget and taking account of the reservations of funds already made available. Het komt uit Responsibilities, Challenges, Opportunities and Governance - Rethinking the University for the 21st Century, een sympathiek pleidooi voor academische vrijheid. In dit essay uit 2006 pleit de schrijver er onder meer voor om de financiële verantwoordelijkheid bij de instituten zelf te leggen, ook wat betreft het personeelsbeleid, maar It is clear that in the name of modern, flexible, personnel management, academic freedom may not be threatened. Gezien de recente problemen bij het hoger onderwijs lijkt dat niet zelden een vrome nogal naïeve wens. Die schrijver is prof. dr. Hans van Ginkel, voormalig rector van de United Nations University in Tokyo. Hij was één van de sprekers op de bijeenkomst van 11 juni Toen was de feestelijke opening van de UCF onderzoeksschool. Ruim twee jaar later verdwijnt de UCF in de huidige vorm om plaats te maken voor een elfde faculteit van de RUG, de Groninger universiteit. In verband met de continuïteit van een universitaire vestiging in Fryslân lijkt het de beste oplossing. Met de komst van die elfde faculteit zullen er nieuwe afwegingen worden gemaakt met betrekking tot de financiering en doelstellingen. Hans van Ginkel werkte aan de universiteit van Tokyo. Deze universiteit heeft tot doel het verzamelen en verspreiden van kennis over problemen die wereldwijd spelen zoals natuurrampen, urbanisatie, vrede, veiligheid en landbouw. In zijn presentatie op 11 juni 2013 illustreerde van Ginkel dat het noodzakelijk is om buiten de geijkte kaders te denken om een duurzame samenleving te kunnen realiseren. Dat laatste zou één van de uitgangspunten voor de nieuwe Friese faculteit kunnen zijn. Graag met rendement. 6

7 GEWOON DOEN IS NIET GEK GENOEG VOOR PRAESES RAAD VAN TOEZICHT UCF Door: Wio Joustra foto: Hoge Noorden Drie levensmotto s heeft Douwe Durk Breimer. Het eerste; Think global, act local, spreekt voor zich en maakt volgens hem van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) een regionale universiteit van wereldklasse. Sizzen is neat, mar dwaen is in ding, oftewel praatjes vullen geen gaatjes, is het tweede en het laatste is Le hasard ne favorise que les esprits préparés, wat zoiets wil zeggen als: het geluk valt toe aan degenen die er ook echt voor open staan. Wat opvalt is, dat er geen Nederlandstalig motto bij zit. Wat bijvoorbeeld heel goed zou passen is Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Want dat is kenmerkend voor de streek waarin Breimer (1946) is opgegroeid, Oudemirdum in Gaasterland. Daar dacht men in de jaren vijftig toch al gauw dat schoolmeester wel zo n beetje het hoogst haalbare was voor de knappe koppen in het dorp. Maar daar hadden heit en mem Breimer geen boodschap aan, althans niet voor de middelste van hun drie zonen. In het hervormde milieu van dit boerengezin gold het als een Bijbelse opdracht je talenten te ontwikkelen. En zo kon Douwe Durk via de mulo in Balk, het lyceum in Sneek, de RUG en de Katholieke Universiteit Nijmegen, waar hij in 1974 promoveerde, achtereenvolgens hoogleraar farmacologie, rector-magnificus, voorzitter van het college van bestuur van de Universiteit Leiden en internationaal erkend wetenschapper worden. Dan laten we hier zijn andere bestuursfuncties, eredoctoraten en onderscheidingen maar even onvermeld. Behalve uiteraard die van voorzitter van de Raad van Toezicht van University Campus Fryslân (UCF). Het is, gezien deze voorgeschiedenis, geen toeval dat Breimer een van de founding fathers van UCF is geweest. In 2003 was een rapport uitgekomen, waarvan de conclusie luidde dat veel Friese kinderen in het voortgezet onderwijs onder hun niveau kiezen op grond van het door hun ouders gehanteerde motto van, ja wel, doe maar gewoon. En laat Breimer daar nou een broertje dood aan hebben. Met zijn Friese kompanen Jacob Fokkema (voormalig rector TU Delft) en Taede Sminia (voormalig rector VU Amsterdam), smeedde hij het plan academisch onderwijs terug te brengen naar het gewest, waar eens de tweede universiteit Franeker, na Leiden van het koninkrijk stond. Fryslân en Leeuwarden steunden het initiatief van de Bende van Drie met flinke subsidies 16 miljoen euro van de provincie en twee miljoen van de gemeente - en zo kon UCF tussen 2011 en 1 mei 2015 de alleszins succesvolle tussenfase worden op weg naar Campus Fryslân als elfde faculteit van de RUG. Breimer constateert met genoegen dat daarmee de cirkel rond is. Het is voor hem in Fryslân begonnen en volbracht. Hij is blij dat het zijn alma mater is geworden, waar het universitair onderwijs in Fryslân wordt ondergebracht. Vanaf het begin maakte Groningen duidelijk dat het in the lead wilde zijn. Daarop heb ik gezegd: Dat moet je verdienen. Het had ook Wageningen of Twente kunnen worden. Vanaf het begin heeft de RUG zich echter het meest betrokken getoond. Groningen was oprecht geïnteresseerd en toonde zich de meest intensieve en betrouwbare partner, aldus Breimer. Wat mentaal in het proces belangrijk is geweest, was de bekentenis van Sibrand Poppema, voorzitter van het college van bestuur van de RUG, dat Groningen het ten opzichte van Fryslân nooit goed heeft gedaan. In het verleden dacht men in Groningen altijd: wat kan Fryslân voor ons betekenen? Maar Poppema gaf toe dat de leidraad had moeten zijn: wat kunnen wij voor Fryslân betekenen? De ambitie is om aan de elfde faculteit zeker tien masteropleidingen te hebben, naast een aantal promotie-opleidingen voor PhD s en een University College met bachelor-opleidingen om getalenteerde studenten aan te trekken. De opleidingen moeten aansluiten bij de bestaande kennisinstituten in Fryslân en deze versterken. Synergie is de grote uitdaging in de nabije toekomst, aldus Breimer. UCF heeft zich cultureel en economisch goed gemanifesteerd in Leeuwarden en Fryslân, vindt Breimer. Hij onderschrijft dan ook de bevinding van de evaluatiecommissie dat hier iets staat en zorg dat het gaat beklijven. Maar hij verheelt niet te zeggen dat het wel wat meer con amore had mogen gaan, wat betreft de andere kennisinstituten. Die hebben wel eens te veel gedacht dat UCF een doorgeefluik van subsidies zou zijn en dat de ambities van UCF ten koste zouden gaan van ons. Ook was er de controverse dat Groningen te veel grip zou krijgen op Fryslân. De aansluiting met het bedrijfsleven, die bijvoorbeeld met Philips Drachten goed is gelukt, kan breder worden getrokken. De ontwikkeling van kennis en cultuur is essentieel voor de regio. Die verdient zichzelf terug. Breimer bespeurt in Fryslân nog steeds de neiging te zeggen it giet aardich yn it is hjir sa moai. Een beetje meer ambitie kan geen kwaad. De kennisinstituten moeten zich tot de directe belevingswereld van de mensen maken, zodat die ervan mee kunnen profiteren. Ik kan me niet voorstellen dat het nieuwe Universiteit Groningen: wat kunnen wij voor Fryslân betekenen? provincie bestuur het succes van het academisch onderwijs in Fryslân niet wil doortrekken. Mede dankzij de garantie dat Groningen zich expliciet als Universiteit van en voor het Noorden wil profileren, kunnen hier op wetenschappelijk terrein prachtige dingen gebeuren. Doorpakken is het devies, niet wachten. Het proces mag nu niet meer stagneren of in een lager tempo doorgaan. 7

8 HONOURS MASTER HIGH TECH SYSTEMS & MATERIALS (HTSM) Verdieping en verbreding voor excellente, gemotiveerde masterstudenten HTSM is een verdiepende en verbredende master voor excellente studenten. De Rijksuniversiteit Groningen organiseert deze samen met de Universiteit Twente en Philips Consumer Lifestyle in Drachten. De HTSM Master geeft studenten de kans om samen te werken met studenten van andere disciplines aan uitdagende, real-life product-innovaties uit het bedrijfsleven. Aan het eind van de HTSM master ontvangen de studenten een certificaat en een aanbevelingsbrief van de Rector Magnificus van de Rijksuniversiteit Groningen. De honours master High Tech Systems & Materials (HTSM) kun je met recht een vraag gestuurde master noemen. Een paar jaar geleden gaf Philips Consumer Lifestyle in Drachten bij UCF aan dat ze behoefte hadden aan goede onderzoekers, liefst opgeleid in de regio. UCF zocht contact met prof. dr. Katja Loos van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en het idee van een honours master HTSM was geboren. Maar een idee is nog geen honours master. Dat heeft nog wel wat voeten in de aarde gehad. Een Links prof. dr. Katja Loos, rechts prof. dr. Hanny Elzinga (foto: Frank Schröer) voorstel werd ingediend bij Sirius, onderdeel van het Platform Bèta- Techniek. Volgens Sirius gaf het voorstel blijk van een gestructureerd krachtige aanpak die uitwer- Het bedrijfsleven zit te springen om goed opgeleide academische onderzoekers. king krijgt vanuit een heldere visie. De aanpak heeft in potentie een duidelijke meerwaarde voor de student en voor de profilering en positionering van de universiteit. Daar waren we erg blij mee, zegt Loos zeker ook omdat Sirius erg positief was over de publiek-private samenwerking en de inbedding van de master in de noordelijke regio. We hebben goed overleg gevoerd met de bedrijven, waardoor zij actief deelnemen aan deze honours master. Dat biedt interessante mogelijkheden voor onze studenten. Het is prettig dat Sirius dat heeft onderkend. We hebben in deze honours master nadrukkelijk de samenwerking gezocht, met Philips, maar ook met de Universiteit Twente zeg prof. dr. Hanny Elzinga, Dean van het honours college aan de RUG. Voor bedrijven is het interessant om studenten in hun bedrijf te laten kijken en aan projecten te laten werken. Omgekeerd heeft dit ook een meerwaarde voor studenten. Zij krijgen op deze manier een kijkje in de keuken van het bedrijfsleven. Het bedrijfsleven is toch een plek waar je als student niet vaak komt. HTSM alleen voor excellente studenten Maar wat houdt deze honours master HTSM nou eigenlijk in? Excellente studenten kunnen HTSM volgen naast hun reguliere master. HTSM is verdiepend en verbredend van aard. De studenten leren op het hoogste niveau om innovatief bezig te zijn bij de verbetering van producten en processen. De sector schreeuwt om excellente academici die in multidisciplinaire teams kunnen samenwerken. Daar hechten wij heel veel waarde aan, benadrukt Elzinga. De lat ligt hoog. Naast een normale studielast van de reguliere master van de student, komt er 18 maanden lang een kwart extra studiebelasting bij. Niet iedereen komt in aanmerking voor een plek bij HTSM. Je moet naast bovengemiddelde cijfers, een goede referentie en motivatiebrief door het sollicitatiegesprek komen. Ten slotte moet je een technische opdracht goed uitvoeren, zegt Loos. Maar dan heb je ook wat als student. Het honourscertificaat biedt echt meerwaarde. Zoals eerder gezegd: Philips, bijvoorbeeld, zit echt te springen om zulke goed en breed opgeleide academisch onderzoekers. Elzinga vult aan: Veel bedrijven hebben interesse getoond om te participeren in dit honours programma. Wat dat betreft is hier voor het eerst echt sprake van tripel helix onderwijs. De studenten volgen niet alleen colleges in Groningen van Groningse en Twentse hoogleraren, maar ze gaan ook aan de slag in de labs van Twente en Philips. Gedegen theorie wordt op deze manier afgewisseld met toepasbaar praktijkonderwijs. Pilot We zijn dit jaar gestart met een pilot van 8 studenten uit Groningen. Volgend jaar willen we er ook graag studenten uit Twente bij hebben, zegt Elzinga. We hebben veel geleerd van de pilot. We kunnen met de ervaringen opgedaan in de pilot het programma finetunen, vervolgt Loos. In het algemeen zijn we zeer tevreden met deze start van de master HTSM. Het is prettig om met gemotiveerde studenten te werken. Er is een 100 procent opkomst plicht en daar hebben ze zich aan gehouden. Kortom alle lichten staan op groen voor een nieuwe lichting gemotiveerde, excellente HTSM-studenten. WAT VINDEN STUDENTEN VAN HUN MASTER HONOURS PROGRAMME HTSM? De huidige groep studenten is tevreden met hun uitdagende nieuwe master: Jessy Ceha miste in haar master Human-Machine Communication de connectie met de industrie. Daarom trok de HTSM master mij zo aan: de link tussen design en het produceren van producten. Elke week volgden we een masterclass met verschillende thema s, waarover ik tot dan toe nog nooit had gehoord. Ook Jan Bakker (Theoretische Natuurkunde) is enthousiast. Tijdens het schrijven van mijn bachelor-scriptie en nog meer nu ik bezig ben met mijn Master Thesis, realiseerde ik dat ik geen academische toekomst ambieer. Het HTSM-programma bevalt me goed. Er is een zeer gevarieerd aantal masterclasses en lezingen. Ook vind ik het prettig om in een groep gelijkgestemde mensen te zitten. Als ik de kans had gekregen om te starten met deze master in mijn eerste jaar, zou ik dat hebben gedaan. Met wat extra planning en de flexibele opstelling van de RUG blijkt het ook in het tweede jaar te doen te zijn. Deze zomer werken de masterstudenten aan hun HTSM programma in een summer school bij Philips waarbij ze samen aan een product moeten werken. Dat is het mooie aan deze master. Verdiepende theorie, aangevuld met werken in de praktijk. COLOFON Verbindt is een uitgave van University Campus Fryslân. Postadres: Sophialaan 1, 8911 AE Leeuwarden, , Jaargang 4 - Nummer 2- Editie Zomer 2015 oplage 1600 exemplaren. Eindredactie: Amarins Gerlofsma en Frank Schröer. Redactie: Liisa Heiman, Wim Huizinga, Frans Zwarts en Frans Coenen. Concept en realisatie: WEDA Design & Advertising. Aan dit nummer werkten mee: Wio Joustra, Pier Bergsma, Piet Bouma UCF wil iedereen hartelijk bedanken die mee gewerkt heeft aan de artikelen uit deze uitgave. In deze uitgave komen lang niet alle partners, organisaties en relevante Friese onderwerpen aan bod. Heeft u suggesties voor de inhoud van de komende uitgaven? Deze zijn van harte welkom bij onze redactie via Wanneer u een gratis abonnement wilt op deze krant of wanneer u meer exemplaren wilt ontvangen, mail dan naar Volg UCF altijd en overal: Wilt u op de hoogte zijn van de ontwikkelingen binnen het academische klimaat van Fryslân? Dan is dit hét moment om UCF te gaan volgen via onze social media. Volg UCF via Like ons op de Facebookpagina van UCF: UCFFryslan. Ook via LinkedIn kun je UCF volgen: University Campus Fryslân. En natuurlijk staat ook altijd het laatste nieuws op de website van UCF: of

VERBINDT VALORISATIE DUURZAMER GEBRUIK VAN BESTRIJDINGS MIDDELEN EN WATER DOOR NIEUWE TECHNIEK. Onderzoek. Mastercollege UCF

VERBINDT VALORISATIE DUURZAMER GEBRUIK VAN BESTRIJDINGS MIDDELEN EN WATER DOOR NIEUWE TECHNIEK. Onderzoek. Mastercollege UCF Gewoon doen is niet gek genoeg INTERVIEW MET DOUWE BREIMER pagina 7 Onderzoek LEEFBAARHEID EN ECONOMISCHE ONTWIKKELING IN FRYSLÂN pagina 6 VERBINDT JAARGANG 4 NUMMER 2 EDITIE ZOMER 2015 WWW.UCF.FRL @UCFFRYSLAN

Nadere informatie

UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN

UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN taken en profielschets hoogleraar-bestuurder februari 2011 De achtergrond Sinds 2009 werken de Provincie Fryslân, de gemeente Leeuwarden en regionale kennispartners samen aan plannen voor de versterking

Nadere informatie

AGENDA 2020 scherp aan de wind

AGENDA 2020 scherp aan de wind AGENDA 2020 scherp aan de wind tussentijdse herijking Programma 2010-2015 hoofdkeuzes tweede tranche middelen UCF 2013-2015 Leeuwarden, 4 april 2013 1 Inhoud 1. Woord vooraf... 3 2. Ambities 2020... 4

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

FAQ: 25 Meest gestelde vragen over RUG/Campus Fryslân

FAQ: 25 Meest gestelde vragen over RUG/Campus Fryslân FAQ: 25 Meest gestelde vragen over RUG/Campus Fryslân Definities: 1. Wat is het onderscheid tussen een premaster, een professionele master, een academische master en een honours master? Een premaster is

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

Onze visie WAT WIJ UITDRAGEN: ONZE VISIE

Onze visie WAT WIJ UITDRAGEN: ONZE VISIE Over ons - 2016 Onze visie WAT WIJ UITDRAGEN: VRIJHEID VAN GEEST, DENKEN EN MENINGSUITING ONGEBONDEN ONTWIKKELING VAN DE WETENSCHAP VERANTWOORDELIJKHEID JEGENS DE SAMENLEVING INTEGRITEIT IN WERK EN GEDRAG

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

SPONSORPROGRAMMA. 22 e. International Student Congress of (bio)medical Sciences A LEADING FORUM IN WORLDWIDE RESEARCH EXCHANGE

SPONSORPROGRAMMA. 22 e. International Student Congress of (bio)medical Sciences A LEADING FORUM IN WORLDWIDE RESEARCH EXCHANGE SPONSORPROGRAMMA 22 e 2015 International Student Congress of (bio)medical Sciences A LEADING FORUM IN WORLDWIDE RESEARCH EXCHANGE Antonius Deusinglaan 1 9713 AV Groningen The Netherlands 2-5 JUNI 2015

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

konsept Beslutelist skriftlike omgong fan D.S. 8 july 2014 ûnderwerp / koarte gearfetting / beslút D.S. (kolleezjelid) BESPREKPUNTEN

konsept Beslutelist skriftlike omgong fan D.S. 8 july 2014 ûnderwerp / koarte gearfetting / beslút D.S. (kolleezjelid) BESPREKPUNTEN konsept Beslutelist skriftlike omgong fan D.S. 8 july 2014 BESPREKPUNTEN B1. Beantwoording schriftelijke vragen geen SOBD (meerdere) B2. Brieven aan Provinciale Staten De navolgende brief aan PS vast te

Nadere informatie

Science. De nieuwe bètabrede bacheloropleiding van de Radboud Universiteit Nijmegen

Science. De nieuwe bètabrede bacheloropleiding van de Radboud Universiteit Nijmegen Science De nieuwe bètabrede bacheloropleiding van de Radboud Universiteit Nijmegen Waarom een brede natuurwetenschappelijke opleiding? Je krijgt een brede natuurwetenschappelijke basis met vakken uit de

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

Meer kansen door internationaal basisonderwijs

Meer kansen door internationaal basisonderwijs Meer kansen door internationaal basisonderwijs Initiatiefvoorstel D66, VVD en Groenlinks Oktober 2013 Amsterdam is een wereldstad en de meest internationale stad van het land. De haven, het toerisme, de

Nadere informatie

Ik inspireer jongeren

Ik inspireer jongeren GRADUATE SCHOOL 2015-2016 Ik inspireer jongeren Graduate program Science Education and Communication * This major is formally part of the Computer Science & Engineering Bachelor program Graduate program

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde wo bedrijfskunde Goede managers komen altijd aan de bak, ook in tijden van crisis. Maar nu het herstel tegen lijkt te vallen moet je wel voorbereid zijn op verrassingen. Veel bedrijfskunde-opleidingen

Nadere informatie

Onderwijs en Onderzoek

Onderwijs en Onderzoek Onderwijs en Onderzoek Albert Scherpbier Maastricht University Medical Centre Eenheid onderwijs en onderzoek Ja er is een probleem In de UMC s gaat het ook nog over patiëntenzorg Probleem heeft te maken

Nadere informatie

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... STAP : WAT KAN IK? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

DT d.d. OR d.d. B&W d.d. OR d.d. Raad Raadsdocumenten. 11 maart 2014 RIB 2014/29. Voortgang en vervolgstappen Leerstoel C2C Universiteit Twente

DT d.d. OR d.d. B&W d.d. OR d.d. Raad Raadsdocumenten. 11 maart 2014 RIB 2014/29. Voortgang en vervolgstappen Leerstoel C2C Universiteit Twente zaak_id bericht_nummer Collegevoorstel bericht_id zaak_zaaknummer Ruimte en Economie Regnr B&W dd 11 maart 2014 Openbaar Programma Ja, zonder beperkingen Innovatieve en excellente stad DT dd OR dd B&W

Nadere informatie

Science De bètabrede opleiding van de Radboud Universiteit

Science De bètabrede opleiding van de Radboud Universiteit Science De bètabrede opleiding van de Radboud Universiteit 7 november 2015 Bètabreed - waarom zou ik bètabreed gaan? Multidisciplinair combineer vakgebieden: Behoefte bij bedrijfsleven en in onderzoek:

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Dames en heren studenten,

Dames en heren studenten, Dames en heren studenten, De wereld van morgen heeft jullie nodig, hard nodig. Hopelijk zonder deze prachtige, blije dag te verstoren, wil ik even stil staan bij het feit dat onze wereld, en dus ook Nederland,

Nadere informatie

Het traject Bèta and Life Science

Het traject Bèta and Life Science Informatiebijeenkomst Honours College Het traject Bèta and Life Science Eline Bergijk (W&N) Peter van den Broek (LUMC) Honours College Universiteit Leiden nieuw vanaf 2009/10 +30 EC (!) extracurriculair

Nadere informatie

Kenniscentrum Risicomanagement

Kenniscentrum Risicomanagement Deskundigheid op het gebied van veiligheid High Tech Human Touch Samenwerking Het is de ambitie van het om opdrachtgevers, zoals bedrijven, overheden, nationale en internationale organisaties, te ondersteunen

Nadere informatie

Leeuwarden/Ljouwert Culturele Hoofdstad 2018 Informatiebijeenkomst. 30 november 2011

Leeuwarden/Ljouwert Culturele Hoofdstad 2018 Informatiebijeenkomst. 30 november 2011 Leeuwarden/Ljouwert Culturele Hoofdstad 2018 Informatiebijeenkomst 30 november 2011 Inleiding Jocco Eijssen Programmamanager Culturele hoofdstad 2018 Programma Filmpje Ljouwert Culturele Hoofdstad 2018

Nadere informatie

Milieuwetenschappen in Leiden

Milieuwetenschappen in Leiden Milieuwetenschappen in Leiden Combineer je opleiding met milieu en duurzaamheid leiden.edu.nl Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Waarom milieu en duurzaamheid? Thema s als gezondheid, armoedebeschrijving,

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

WO-BACHELOR - studentaantallen Economie en Recht

WO-BACHELOR - studentaantallen Economie en Recht Economie en Recht Bedrijfskunde Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen Wageningen University 238 Bedrijfskunde Bedrijfskunde Erasmus Universiteit Rotterdam 2.204 Bedrijfskunde Bedrijfskunde Maastricht University**

Nadere informatie

Betrokkenheid van onderzoekscholen bij het ontwikkelen van onderzoeksgerichte masteropleidingen

Betrokkenheid van onderzoekscholen bij het ontwikkelen van onderzoeksgerichte masteropleidingen Een groot aantal ingevulde vragenlijsten is per 15 augustus 2003 (de deadline) geretourneerd. Een rappel leverde nog eens een aantal ingevulde vragenlijsten op. Uiteindelijk hebben 29 decanen en 22 directeuren

Nadere informatie

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren BRUSSEL t Master in het tolken Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

PRE UNIVERSITY JAARPROGRAMMA MASTERCLASSES EN HONOURSTRAJECT

PRE UNIVERSITY JAARPROGRAMMA MASTERCLASSES EN HONOURSTRAJECT PRE UNIVERSITY JAARPROGRAMMA MASTERCLASSES EN HONOURSTRAJECT schooljaar 2016-2017 1 Inhoud Inleiding... 3 Jaarplanning masterclasses... 4 Aanbod masterclasses... 4 Programma honourstraject... 5 Samenwerking

Nadere informatie

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN STICHTING OPEN 1 1. INLEIDING Voor u ligt het beleidsplan

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek BRUSSEL t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

KALENDER 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY

KALENDER 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY ACADEMY KALENDER 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY 2014 Nieuw in 2014: RF6: Software Reliability Yellow Belt Design for Six Sigma Advanced Statistics Course ACADEMY 2014 is toonaangevend wanneer het gaat

Nadere informatie

FAQ: 25 Meest gestelde vragen over RUG/Campus Fryslân

FAQ: 25 Meest gestelde vragen over RUG/Campus Fryslân FAQ: 25 Meest gestelde vragen over RUG/Campus Fryslân Definities: 1. Wat is het onderscheid tussen een premaster, een professionele master, een academische master en een honours master? Een premaster is

Nadere informatie

maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef in het universitaire onderwijs

maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef in het universitaire onderwijs 6 maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef in het universitaire onderwijs In onze kennisintensieve samenleving is onderwijs de motor. Het hoger onderwijs - wetenschappelijk onderwijs en hoger beroepsonderwijs

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Met plezier heb ik de uitnodiging aangenomen hier vandaag te spreken.

Met plezier heb ik de uitnodiging aangenomen hier vandaag te spreken. De gesproken tekst geldt. Toespraak van drs. A.Th.B. Bijleveld- Schouten, commissaris van dekoningin in de provincie Overijssel, bij de Nieuwjaarsbijeenkomst van TSE Overijssel, op donderdag 27 januari

Nadere informatie

KENING fan e Greide. In november twee debat-avonden! Komt u ook? Nieuwe generatie. Wat kunnen burgers. onderzoekers legt vinger op zere plek

KENING fan e Greide. In november twee debat-avonden! Komt u ook? Nieuwe generatie. Wat kunnen burgers. onderzoekers legt vinger op zere plek aan de nieuwsbrief afmelden. Bekijk hem dan in uw browser. deze nieuwsbrief in het vervolg niet wilt ontvangen kunt u zich onder goed weergegeven? Hierbij ontvangt ii de nieuwsbrief van Kening Jan e Greide.

Nadere informatie

Pascal Roemers Appie Groenlaan 39 9731 KK GRONINGEN. Groningen, 11 november 2015

Pascal Roemers Appie Groenlaan 39 9731 KK GRONINGEN. Groningen, 11 november 2015 Pascal Roemers Appie Groenlaan 39 9731 KK GRONINGEN Groningen, 11 november 2015 PvdA Groningen t.a.v. kandidaatstellingscommissie Haddingestraat 10 9711 KD GRONINGEN betreft: kandidaatstelling voorzitterschap

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 32957 30 september 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 21 september 2015, nr. HO&S/805204,

Nadere informatie

Economie en Bedrijfseconomie. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Economie en Bedrijfseconomie. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Economie en Bedrijfseconomie Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde ( FEWEB) Opbouw van studie door prof. dr. Henri de Groot (programmadirecteur)

Nadere informatie

ZELFEVALUATIE 2011-2013

ZELFEVALUATIE 2011-2013 ZELFEVALUATIE 2011-2013 UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN 5 MEI 2014 ZELFEVALUATIE 2011-2013 UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN 5 MEI 2014 INHOUD TEN GELEIDE INHOUD 4 Het voorliggende zelfevaluatierapport is opgesteld

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Dat ze klaarstaat voor haar vrienden. Als ze samen is met haar vriendinnen, is er veel gein

Dat ze klaarstaat voor haar vrienden. Als ze samen is met haar vriendinnen, is er veel gein Oefening 5 Persoon 1: Annet Kok (moeder) Talent: Prestatiegericht Betrouwbaar Humoristisch Optimistisch Vasthoudend Concreet voorbeeld: Tijdens de hockeywedstrijden Dat ze klaarstaat voor haar vrienden

Nadere informatie

Over kleinschalige economische dynamiek in krimpregio s/-dorpen

Over kleinschalige economische dynamiek in krimpregio s/-dorpen Over kleinschalige economische dynamiek in krimpregio s/-dorpen Radboud Engbersen, Platform31, Krimpcafe, Bunne 17, september 2015 Kennisplatform Demografische Transitie (KDT) Thema s: - Ruimte en de bebouwde

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2014 UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN

JAARVERSLAG 2014 UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN JAARVERSLAG 2014 UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN VOORWOORD Voor u ligt het jaarverslag en de jaarrekening 2014 van de Stichting University Campus Fryslân (UCF). Dit verslag is opgesteld

Nadere informatie

Transnational Forces and Corporate Governance Regulation in Postsocialist Europe

Transnational Forces and Corporate Governance Regulation in Postsocialist Europe Transnational Forces and Corporate Governance Regulation in Postsocialist Europe reading committee: prof. dr. B. Greskovits dr. O.H Holman prof. dr. J.E. Keman dr. S. Shields prof. dr. R. Van Tulder Arjan

Nadere informatie

Regeling vermelding duale opleidingen hoger onderwijs 1998-1999

Regeling vermelding duale opleidingen hoger onderwijs 1998-1999 OCenW-Regelingen Bestemd voor: c colleges van bestuur respectievelijk centrale directies van universiteiten en hogescholen. Beleidsregel Datum: 28 mei 1998 Kenmerk: HBO/SB-98/22812 Datum inwerkingtreding:

Nadere informatie

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs NEDERLAND Pre-basis onderwijs Leeftijd 2-4 Verschillend per kind, voor de leeftijd van 4 niet leerplichtig Omschrijving Peuterspeelzaal, dagopvang etc Tijd Dagelijks van 9:30 15:30 (verschilt pers school)

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag

Samenvatting aanvraag Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing Nieuwe opleiding is): Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

Een beter imago begint bij jezelf

Een beter imago begint bij jezelf Een beter imago begint bij jezelf David Kok in gesprek met Thomas Marzano Gemeenten, ambtenaren, de politiek, de overheid als geheel: we kampen met een imagoprobleem. We doen ons werk (vaak) niet goed,

Nadere informatie

RUG/CAMPUS FRYSLÂN EEN BLIK VAN BUITEN Interim advies

RUG/CAMPUS FRYSLÂN EEN BLIK VAN BUITEN Interim advies G. DE JONG BUITENRUSTSTRAAT 16 2271 HB VOORBURG RUG/CAMPUS FRYSLÂN EEN BLIK VAN BUITEN Interim advies 1. Per bief van 25 juni 2015 verzocht het college van Gedeputeerde Staten van Friesland (Fryslân) mij

Nadere informatie

Jaarrekening 2014. Leeuwarden Februari 2015. Jaarrekening 2014 UCF 1

Jaarrekening 2014. Leeuwarden Februari 2015. Jaarrekening 2014 UCF 1 Jaarrekening 2014 Leeuwarden Februari 2015 Jaarrekening 2014 UCF 1 Inhoud Algemene toelichting op de jaarrekening UCF 2014... 3 Balans per 31 december 2014... 6 Staat van baten en lasten 2014... 7 Kasstroomoverzicht

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

SURF ALLE H@NDS AAN DEK VERSLAG LIVE-EVENT

SURF ALLE H@NDS AAN DEK VERSLAG LIVE-EVENT SURF ALLE H@NDS AAN DEK VERSLAG LIVE-EVENT 25 februari 2010 Partners: Universiteit van Amsterdam, ILO (Instituut voor de Lerarenopleiding; penvoerder); Vrije Universiteit, Onderwijscentrum VU; Universiteit

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2013 UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN

JAARVERSLAG 2013 UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN JAARVERSLAG 213 UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN WOORD VOORAF Voor u ligt het jaarverslag en de jaarrekening 213 van de Stichting University Campus Fryslân (UCF). Dit verslag is opgesteld

Nadere informatie

Eindrapport Stimulering beveiliging

Eindrapport Stimulering beveiliging indi-2009-12-024 Eindrapport Stimulering beveiliging Project : SURFworks Projectjaar : 2009 Projectmanager : Maurice van den Akker Auteur(s) : Maurice van den Akker Opleverdatum : december 2009 Versie

Nadere informatie

Strategische visie. van de Drentse bibliotheken 2012-2015

Strategische visie. van de Drentse bibliotheken 2012-2015 Strategische visie van de Drentse bibliotheken 2012-2015 Al deze veranderingen hebben ingrijpende gevolgen De bibliotheken in Drenthe krijgen te maken met bezuinigingen en veranderende politieke opvattingen.

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Het CMI NEN wordt opgericht door drie initiatiefnemers: UT, Siemens en UMCG/RUG Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Matchmaking Event Prof.

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ONDERZOEKSCHOOL Huizinga Instituut 2012-2016

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ONDERZOEKSCHOOL Huizinga Instituut 2012-2016 De Colleges van Bestuur van: GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ONDERZOEKSCHOOL Huizinga Instituut 2012-2016 de Erasmus Universiteit Rotterdam; de Radboud Universiteit Nijmegen; de Rijksuniversiteit Groningen;

Nadere informatie

Inleiding. Keuzes in:

Inleiding. Keuzes in: Keuzes in: 5 Inleiding Tijdens de ouderavond heb ik u uitgelegd hoe de keuzebegeleiding in klas 3 plaats vindt. In dit artikel zet ik de belangrijkste punten nog even op een rij. Mocht u na het lezen ervan

Nadere informatie

ACADEMY NAJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER NAJAAR 2014 INNOVATIVE. Nieuw in 2014: Beïnvloedingsvaardigheden voor. One Day Workshop QRM

ACADEMY NAJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER NAJAAR 2014 INNOVATIVE. Nieuw in 2014: Beïnvloedingsvaardigheden voor. One Day Workshop QRM ACADEMY KALENDER NAJAAR 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY NAJAAR 2014 Nieuw in 2014: RF9: Physics of Failure One Day Workshop QRM Beïnvloedingsvaardigheden voor specialisten ACADEMY NAJAAR 2014 is toonaangevend

Nadere informatie

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Life Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? De studie is pittig; zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie direct vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

Terugblik. - stedenreizen / EEPD / stadswandeling. - lustrum

Terugblik. - stedenreizen / EEPD / stadswandeling. - lustrum 100 %?! Terugblik - stedenreizen / EEPD / stadswandeling - lustrum Site: - vakinhoud PTA - examenreglement BOOR Toetsweken Periode 1:- 10 t/m 18 oktober SE's - profielwerkstuk, literatuurlijst - 18 t/m

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

BELEID, COMMUNICATIE EN ORGANISATIE PROF. DR. BIANCA BEERSMA DRS. THERESE ONDERDENWIJNGAARD

BELEID, COMMUNICATIE EN ORGANISATIE PROF. DR. BIANCA BEERSMA DRS. THERESE ONDERDENWIJNGAARD BELEID, COMMUNICATIE EN ORGANISATIE PROF. DR. BIANCA BEERSMA DRS. THERESE ONDERDENWIJNGAARD DEZE PRESENTATIE Een sociaal-wetenschappelijke benadering van organisaties Inhoud van de studie Opbouw van de

Nadere informatie

3.1.5 Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme (aanvalsplan R&T)

3.1.5 Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme (aanvalsplan R&T) 3.1.5 Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme (aanvalsplan R&T) In het collegeprogramma 2015-2019 nemen de ambities voor een sterke sector Recreatie en Toerisme een stevige plaats in. Het verbeteren van

Nadere informatie

Growth & Reflection. Opleverdatum: 18 juni 2014

Growth & Reflection. Opleverdatum: 18 juni 2014 Growth & Reflection Growth & Reflection Opleverdatum: 18 juni 2014 Multimediaal Reclamebureau 2013/2014 Inleiding Er zit alweer een half jaar bij MMR op en ik heb weer veel nieuwe dingen geleerd en nieuwe

Nadere informatie

Advies Rijksuniversiteit Groningen

Advies Rijksuniversiteit Groningen Advies Rijksuniversiteit Groningen De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Rijksuniversiteit Groningen (hierna RUG) dat het College van Bestuur van de RUG met

Nadere informatie

INSTITUUT VOOR INTERDISCIPLINAIRE STUDIES bacheloropleiding Bèta-gamma

INSTITUUT VOOR INTERDISCIPLINAIRE STUDIES bacheloropleiding Bèta-gamma INSTITUUT VOOR INTERDISCIPLINAIRE STUDIES bacheloropleiding Bèta-gamma Intakeformulier 1. Persoonsgegevens Naam Adres Postcode & plaats Telefoon E-mail adres Geboortedatum Svp invullen, uitprinten en terugsturen

Nadere informatie

MALADAPTIVE SOCIAL BEHAVIOUR OF STUDENTS IN SECONDARY VOCATIONAL EDUCATION

MALADAPTIVE SOCIAL BEHAVIOUR OF STUDENTS IN SECONDARY VOCATIONAL EDUCATION MALADAPTIVE SOCIAL BEHAVIOUR OF STUDENTS IN SECONDARY VOCATIONAL EDUCATION PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad van Doctor aan de Universiteit Leiden op gezag van de Rector Magnificus Dr. D. D. Breimer,

Nadere informatie

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab Computer Vision Computer Vision is het automatiseren van visuele inspecties. Met behulp van een computer worden beelden geïnterpreteerd die met een camera zijn vastgelegd.

Nadere informatie

Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD. master city developer

Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD. master city developer Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD master city developer Ontwikkel een eigen visie Werk je in stedelijke gebiedsontwikkeling of herstructurering dan is de MCD opleiding voor jou een

Nadere informatie

ATLANTIS GAMES BV. Frank Zijlmans, Managing Director. Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers

ATLANTIS GAMES BV. Frank Zijlmans, Managing Director. Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers ATLANTIS GAMES BV Frank Zijlmans, Managing Director Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers ATLANTIS GAMES BV Spin off van de NHTV op het gebied van game development, onderdeel

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Profiel. Universiteit Leiden. Vice-Rector Magnificus/lid college van bestuur

Profiel. Universiteit Leiden. Vice-Rector Magnificus/lid college van bestuur Profiel Universiteit Leiden Vice-Rector Magnificus/lid college van bestuur Universiteit Leiden Vice-Rector Magnificus/lid college van bestuur Universiteit Leiden De Universiteit Leiden is de oudste universiteit

Nadere informatie

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 )

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nieuwsbrief Stichting OER Stichting Onderwijs Evaluatie

Nadere informatie

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen.

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

Excellenties, Dames en heren,

Excellenties, Dames en heren, Alleen de uitgesproken tekst geldt. Welkomstwoord van drs. Ank Bijleveld-Schouten, Commissaris van de Koningin in de provincie Overijssel, bij de opening van de relatiebijeenkomst Lente in Overijssel,

Nadere informatie

http://uva.nl/ Sunday 28th of September 2014 08:37:59 AM Document generated by http://siteoid.com/

http://uva.nl/ Sunday 28th of September 2014 08:37:59 AM Document generated by http://siteoid.com/ Studenten Medewerkers EN Delen Delen via email Delen op facebook Delen op linkedin Delen op twitter Extranet Alumni Bibliotheek Contact English home Koninklijke onderscheiding voor universiteitshoogleraar

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Reisverslag. Yayouk Eva Willems. VU University Amsterdam / The Pennsylvania State University. 23 mei 2015

Reisverslag. Yayouk Eva Willems. VU University Amsterdam / The Pennsylvania State University. 23 mei 2015 Reisverslag Yayouk Eva Willems VU University Amsterdam / The Pennsylvania State University 23 mei 2015 Research project Clinical and Developmental Psychopathology Supervisor: Prof. Dr. M. Bartels Second

Nadere informatie

Nederland heeft ons veiligheid gegeven, we willen graag iets terugdoen

Nederland heeft ons veiligheid gegeven, we willen graag iets terugdoen Nederland heeft ons veiligheid gegeven, we willen graag iets terugdoen In haar werkkamer in het Universitair Medisch Centrum in Utrecht liggen op het bureau van Shaimaa Al Janabi houten lades met tientallen

Nadere informatie

Hoe gaat het in z n werk daar? Wat is er anders dan een gewone poli?

Hoe gaat het in z n werk daar? Wat is er anders dan een gewone poli? INTERVIEW d.d. 28 december 2009 Coeliakiepoli Op het interview-wenslijstje van Nynke en Zara staat Dr. Luisa Mearin. Zij is kinderarts MDL in het LUMC te Leiden en heeft als eerste met haar collega s in

Nadere informatie

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT NAAR VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VERDIEPT, VERRIJKT EN VERBINDT De VU wil graag met u werken aan de versterking van de kwaliteit van het voortgezet

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. Leeuwarden Maart 2014. Jaarverslag 2013 UCF 1

Jaarverslag 2013. Leeuwarden Maart 2014. Jaarverslag 2013 UCF 1 Jaarverslag 2013 Leeuwarden Maart 2014 Jaarverslag 2013 UCF 1 Woord vooraf Voor u ligt het jaarverslag en de jaarrekening 2013 van de Stichting University Campus Fryslân (UCF). Dit verslag is opgesteld

Nadere informatie

Schakelen Bouwkunde TU Delft. dr.ir. Remon Rooij. BSc Bouwkunde opleidingscoördinator voorzitter inschalingscommissie. april 2015

Schakelen Bouwkunde TU Delft. dr.ir. Remon Rooij. BSc Bouwkunde opleidingscoördinator voorzitter inschalingscommissie. april 2015 Schakelen Bouwkunde TU Delft dr.ir. Remon Rooij BSc Bouwkunde opleidingscoördinator voorzitter inschalingscommissie april 2015 1 Inhoud 1. Uitganspunten schakelen 2. Schakelsemester voor HBO BK 3. HBO/WO

Nadere informatie

ACADEMY VOORJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER VOORJAAR 2015 INNOVATIVE. Nieuw in 2015:

ACADEMY VOORJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER VOORJAAR 2015 INNOVATIVE. Nieuw in 2015: ACADEMY KALENDER VOORJAAR 2015 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY VOORJAAR 2015 Nieuw in 2015: Master Black Belt Six Sigma One Day Workshop TRIZ Alumnidag Reliability ACADEMY VOORJAAR 2015 is toonaangevend wanneer

Nadere informatie