Delegeren naar burgers en de Burgerkracht Award Hoofden PMB VPNG. Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten

Save this PDF as:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Delegeren naar burgers en de Burgerkracht Award 2015. Hoofden PMB VPNG. Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten"

Transcriptie

1 Delegeren naar burgers en de Burgerkracht Award 2015 Hoofden PMB VPNG Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten 1

2 2

3 Delegeren naar burgers en de Burgerkracht Award

4 4

5 VOORWOORD Tijdens het VPNG jaarcongres van begin oktober 2015 werd duidelijk dat gemeenten met veel kleine kernen veel verder zijn in het delegeren van verantwoordelijkheden naar bewoners dan middelgrote gemeenten. Wat kunnen de grotere gemeenten hiervan leren? Wijken zijn anders dan dorpskernen, denk alleen maar aan de sociale cohesie, maar er zijn zeker ook parallellen te trekken. Op 19 november werd uitgezocht wat het succes verklaart van sommige gemeenten met dorpskernen en hoe deze principes kunnen worden toegepast op wijken. Aansluitend hierop hebben we gekeken hoe je, als projectleider of procesmanager, de lokale (ontwikkel)kracht kunt versterken. En hoe neem je het bestuur daarin mee? Welke kaders moet je creëren om maximaal de burgerkracht te versterken, zowel in het sociale als het fysieke domein? Op deze plaats bedanken we onze inspiratoren van deze dag, namelijk Ingeborg Verschuuren, Bert van Swam en Menno van der Veen. Daarnaast werd voor het eerst de VPNG Burgerkracht Award uitgereikt, een prijs om initiatieven te belonen die burgerkracht stimuleren. Onze speciale dank gaat hierbij uit naar Hugo ter Steege van het winnende initiatief, de Kamer van DOEN, en naar alle andere personen die hebben meegewerkt in de totstandkoming van deze uitgave. BESTUUR VPNG Francois van Doesburg, afdelingsmanager Projecten, Veenendaal Jan Beverdam, hoofd afdeling Projectmanagement, Arnhem Henk Twisk, afdelingshoofd Projectmanagement, Delft Gert Bolkesteijn, hoofd Team Projecten, Hoogeveen Frank Sieuwerts, directeur intergemeentelijk Projectmanagement, Drechtsteden Deze uitgave is een initiatief van de Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten. Kijk voor meer informatie over deze vereniging op 5

6 6

7 MANAGEMENTSAMENVATTING Mede dankzij enige druk vanuit de Rijksoverheid richting gemeenten worden er steeds meer verantwoordelijkheden bij de burger zelf gelegd. Gemeenten beseffen dat traditionele projectaanpakken vaak niet meer van deze tijd zijn. Daarom wordt er veel aan gedaan om burgers te betrekken in de beleidsvorming. Er wordt zo niet alleen meer draagvlak gecreëerd, maar ook levert het kansen op om verrassende en positieve ontwikkelingen te zien groeien. Delegeren naar burgers kan een grote kans zijn. Er wordt wel gewaarschuwd dat dit niet om foute redenen moet gebeuren. Colofon Eindredactie Toin Routers Redactie Tijn Huberts Enrico Kraijo Grafische vormgeving Conny Goller Uitgave Januari 2016 Zo kan het gezien worden als een bezuinigingsmaatregel, terwijl de werkelijke doelen uit het oog raken. Om te weten wanneer delegeren naar burgers zinvol is en wanneer niet, komen in deze uitgave verschillende experts aan het woord. Het is duidelijk dat de rol van de gemeente er één moet zijn van faciliteren, de ruimte bieden aan initiatieven, en verbinden. Toch mag vakinhoudelijke kennis niet te veel verdwijnen. Professionals die jaren bij de gemeente hebben gewerkt, zijn van grote waarde en het is zonde die kennis niet te gebruiken. Het bieden van ruimte aan burgerinitiatieven en deze ondersteunen met specialistische vakinhoudelijke kennis zien we terug bij de Kamer van DOEN. Hierbij komen burgerinitiatieven, die een duidelijke meerwaarde hebben voor de omgeving, in aanmerking voor bijvoorbeeld ondersteuning bij het opstellen van een financieel plan. De wisselwerking tussen overheid, ondernemers en inwoners is van groot belang. Het is goed om te zien dat hier steeds meer goede voorbeelden van zijn te noemen. 7

8 INHOUDSOPGAVE 1. Interview met Bert van Swam Interview met Menno van der Veen Verslag bijeenkomst Burgerkracht Award 27 Interview met Hugo ter Steege 28 Interview met Mieke van der Sanden 37 Interview met Désirée Meulenbroek 39

9

10 10

11 1. Interview met Bert van Swam Hoe zet je je als wethouder van West Maas en Waal in om burgerkracht in de gemeente te versterken? We hebben de laatste jaren initiatieven ontplooid in het kader van leefbaarheid, en leefbaarheid in de subsidieregeling opgenomen. We zijn begonnen met het financieel belonen van burgerinitiatieven die goed passen bij de gemeente. Tegenwoordig krijgen we ieder jaar tussen de tien en zestien initiatieven binnen, waarvan we er nu vier financieel kunnen belonen. Heb je tot nu toe positieve feedback op deze aanpak van financieel belonen gehad? Ja, en ik denk dat dat komt doordat we het heel eenvoudig hebben gemaakt; we geven de beste initiatieven geld om zich te kunnen ontwikkelen, en laten het vervolgens aan de initiatiefnemers zelf om ook echt wat met dat geld te doen. West Maas en Waal probeert burgers te stimuleren zelf initiatieven te nemen en de beste initiatieven te belonen met een subsidie. 11

12 1. Interview met Bert van Swam Zijn er ook zaken minder naar wens verlopen? Waar we af en toe tegenaan lopen is dat mensen het toch net niet kunnen organiseren en dat hun initiatief niet goed uit de verf komt. We hebben namelijk wel afgesproken dat na een beloning er ook binnen een jaar echt wat mee moet gebeuren. Ook is het voorgekomen dat het geld niet op de bedoelde manier wordt gebruikt, wat dan wel bij de gemeente verantwoord moet worden. Hoe worden die zaken dan opgelost? Het lastige van onze aanpak is dat je niet alle initiatieven kunt belonen, en dat er teleurstelling kan ontstaan. Die mensen kunnen het jaar er op dan alsnog aanspraak maken op extra geld voor hun initiatief. Vind je ook dat een gemeente veel aan burgers kan overlaten? Op basis van initiatieven zeker, we hebben ook subsidies op het gebied van huren overgezet naar subsidies op het gebied van activiteiten. We zeggen tegen verenigingen, dat als ze actief bijdragen aan de leefbaarheid in de gemeente ze een hogere bijdrage krijgen. Je ziet dat verenigingen daardoor proberen voor een bredere doelgroep dan alleen de leden activiteiten te organiseren. Ik vind het ook belangrijk dat verenigingen bijdragen aan de leefbaarheid in de gemeente. 12

13 1. Interview met Bert van Swam Heb je het ambtelijk apparaat voor wat dit betreft ook achter je staan? Ja, ambtelijk is het geborgd. Er wordt graag aan meegewerkt, af en toe is het alleen lastig om het in een bepaalde snelheid te doen. Hoe vind je de balans tussen controle en loslaten? Dat is het meest lastige aspect hiervan inderdaad. Je zou zeggen dat als je een aanvraag krijgt, je dit zou moeten kunnen beoordelen en het vervolgens vrij laten. Soms is dat lastig in het kader van rechtmatigheid. Ook vind ik dat je wel moet controleren of initiatiefnemers daadwerkelijk een subsidie nodig hebben en of ze alles uit hun eigen initiatief halen. Soms vind ik dat een initiatief te eenvoudig een subsidie heeft gekregen waarvan ik dan denk dat dat iets strakker gecontroleerd had kunnen worden, of de subsidie wel noodzakelijk is geweest. 13

14 1. Interview met Bert van Swam Heb je een voorbeeld van een project waar deze aanpak goed is verlopen? We hebben een voorbeeld van iemand die een klein park in een dorp had, en die wilden dat graag omzetten in een andere functie. Ambtelijk waren er niet veel mogelijkheden om dit aan te pakken. We zouden het daarom in de toekomst in delen hebben aangepakt. Burgers hebben zelf een initiatief ingediend, en hier subsidie voor gekregen. In overleg met de burgers heeft dit parkje een andere invulling gekregen, en zelf hebben ze dat ook uitgevoerd. We willen in de toekomst in ieder geval heel graag zo veel mogelijk burgers blijven betrekken bij het gemeentelijk beleid. Bert van Swam aan het woord 14

15 1. Interview met Bert van Swam Heb je tot slot nog een tip voor andere gemeenten? Soms is het lastig op grond van regelgeving iets toe te passen. In mijn opinie moet je dan makkelijker denken en doen, door een pilot te starten met daarin enkele basisregels die je kunt hanteren, en gewoon van start gaan. Je ziet dan vanzelf of er voldoende animo is, en als er animo is kun je een algemene regel opstellen die zo eenvoudig mogelijk is. Daarnaast moet je als iets niet aanslaat durven stoppen met projecten. Het moet uiteindelijk van de burger zelf komen, en als die niet komt met ideeën en initiatieven, dan houdt het op. Om de burger te bereiken en ze te wijzen op hun mogelijkheden, moet je in het kader van PR natuurlijk wel wat doen, en het zo makkelijk mogelijk maken. 15

16 16

17 2. Interview met Menno van der Veen Menno is onderzoeker en partner bij Tertium. Wij vroegen hem wat hij kan vertellen over delegeren naar burgers en de rol van gemeenten daarin? Wij werken vanuit het perspectief wat ik de producentensamenleving noem. In die samenleving gaan we ervan uit dat mensen gelukkiger zijn en beter produceren als ze het gevoel hebben dat ze hun omgeving zelf maken. Als je als burger het idee hebt dat je huis, je werk, je sportvereniging en je buurt van jou zijn, dan ben je waarschijnlijk veel tevredener dan wanneer je het idee hebt dat dit van iemand anders is, terwijl je er zelf ook komt. Voor mij is dat altijd de toetssteen. Voegt delegeren naar burgers nou iets toe of neemt het iets af? Het voegt iets toe omdat je als burger de kans krijgt het zelf te gaan doen, en dus een betere producent van je eigen omgeving te zijn. In zo n situatie ben ik er sterk voorstander van dat gemeenten deze ruimte bieden aan burgers. Maar aan delegeren zijn ook beperkingen verbonden. Zo zie je dat er soms zaken worden gedelegeerd zoals nu met de drie decentralisaties waarbij je je afvraagt of dat eigenlijk wel het doel ervan is, of dat er gewoon plat wordt bezuinigd. Je moet je altijd afvragen of delegeren naar burgers een toevoeging of een beperking is. Er zijn ook voorbeelden waarin delegeren een platte bezuiniging is. Waar de meeste kritiek zit, is wat de rol van professionals moet zijn als mensen producent van hun eigen omgeving worden. Dan heb je dus situaties waarin die professionals ballast zijn, maar je hebt ook situaties waarin die professionals de noodzakelijke intermediairs zijn. In zijn algemeenheid ken ik heel goede voorbeelden van delegeren en minder goede voorbeelden. Vaak geldt dat hoe complexer de omgeving is, hoe vaker ik denk dat er beter wat goede professionals konden zitten. Als die namelijk weggaan, verdwijnt er ook structuur in de wijk. Terwijl het aan de andere kant heel zinvol kan zijn om groenvoorzieningen of sportverenigingen aan burgers over te laten. 17

18 2. Interview met Menno van der Veen Wat vind je ervan dat gemeenten de rol van facilitator steeds meer oppakken? Ik vind eigenlijk dat facilitator een extra rol moet zijn die de gemeente ook beheerst, naast andere belangrijke rollen. Waar ik af en toe een beetje bang voor ben, is dat het faciliteren niet meer gaat omdat er te veel goede mensen weggaan of weg zijn gegaan bij gemeenten. Faciliteren is eigenlijk nog moeilijker dan uitvoeren, omdat je het niet volgens een recept kan doen. Als je faciliteert moet je van meerdere recepten kunnen beoordelen of deze wel of niet tot de beoogde effecten leiden. Je zou willen dat elke gemeente een goede facilitator is, maar ik denk niet dat je kunt zeggen dat je vanaf nu gaat faciliteren en daarom eigenlijk niets meer zelf doet. Zeker op het gebied van duurzaamheid zie je dat mensen die jarenlang kennis hebben opgedaan, hun baan kwijt raken omdat gemeenten zeggen dat ze alleen nog faciliteren. Samenvattend zou ik zeggen dat het een goede zaak is dat gemeenten meer faciliteren, maar dat dit niet te eenzijdig mag zijn. 18

19 2. Interview met Menno van der Veen Wat betekenen deze ontwikkelingen voor de rol van de ambtenaar in de toekomst? De rol van de ambtenaar kan in mijn waarneming op twee manieren veranderen. Ten goede, omdat een kundige ambtenaar in de faciliterende rol met veel meer diverse projecten te maken krijgt, en veel meer vanuit ruimte moet denken. Dus waar zit de ruimte voor burgers om de producent van hun eigen omgeving te worden, en hoe kan de gemeente daar aan bijdragen? Om die vragen te beantwoorden heb je goede ambtenaren nodig die transities interessant vinden. Met goede ambtenaren bedoel ik vooral ambtenaren die nog steeds op hun vakgebied zitten. Negatieve veranderingen zie je helaas ook vaak genoeg. Zo kan een ambtenaar die bij wijze van spreken dertig jaar op vastgoed heeft gezeten, nu in de faciliterende rol moet springen op allerlei gebieden. Dat vind ik een bedenkelijke ontwikkeling omdat die vakinhoudelijke kennis dan van minder belang wordt. Je ziet dat mensen op plekken terechtkomen waar ze zich niet gelukkig voelen. Je moet niet vergeten dat veel ambtenaren inhoudelijk gedreven mensen zijn. Daar wordt vaak geen recht aan gedaan. Maar dat een ambtenaar die al veertig jaar uitkeringen doet of milieuwetgeving controleert, vanuit een faciliterende rol moet werken, lijkt me wel een goede trend. 19

20 2. Interview met Menno van der Veen Hoe zou de gemeente van de toekomst er dan idealiter uitzien volgens jou? Als een panter, of een ander dier, die soms slaapt en soms heel wakker is. En dat de gemeente in staat is om directief te zijn op de plekken waar het nodig is en te faciliteren en los te laten waar het kan. De ideale gemeente weet daarin een goede balans te vinden en ook op wijk of buurtniveau te beoordelen of men daar in staat is zelf bepaalde doelen te behalen of dat er professionals voor nodig zijn. Dat is in een belangrijke vaardigheid, dat de bureaucratische organisatie een goede beoordelaar is van de problemen en wensen op de meest kleine schaal. Als gemeente moet je een goede balans weten te vinden tussen faciliteren of juist directief handelen. Kun je dit ook koppelen aan het omgevingscontract waarover je wel eens spreekt? Het omgevingscontract gaat om een situatie waarin burgers geconfronteerd worden met ontwikkelingen om hen heen, en de kans krijgen om daar zelf over mee te onderhandelen. Dus bewoners kunnen in dat geval zelf eisen stellen. Als je mensen daartoe op de juiste manier specifieke vragen stelt, kan uiteindelijk iedereen dat. Er zijn vrij brede toepassingen voor een omgevingscontract, denk bijvoorbeeld aan een nieuwbouwproject of juist een krimpsituatie waar een commerciële partij oplossingen voor heeft. Vanuit een sociaal perspectief hebben oplossingen alleen maar zin als daar ook meerwaarde in gecreëerd wordt voor de mensen die er omheen wonen en die mensen kunnen dat zelf het beste inschatten. Ik zou het ook mooi vinden als groepen burgers bijvoorbeeld zelf de aanbesteding zouden schrijven van het gemeentelijk en regionaal openbaar vervoer. Dan heb je het over een combinatie van meer directe invloed geven aan burgers, en de steun die nodig is van politiek en professionals. 20

21 2. Interview met Menno van der Veen Wat kun je tot slot gemeenten meegeven over delegeren naar burgers? Worden mensen door delegeren ook daadwerkelijk in staat gesteld een betere vormgever van hun omgeving te worden? Zo ja, dan kun je delegeren. Zo niet, moet je toch heroverwegen of je wel moet willen delegeren. Menno van der Veen aan het woord 21

22 22

23 3. Verslag Bijeenkomst Tijdens de bijeenkomst hebben Ingeborg Verschuuren, Bert van Swam en Menno van der Veen de aanwezigen met hun presentaties van interessante input voorzien. 3.1 Presentatie Ingeborg Verschuuren Ingeborg Verschuuren, voorzitter Vereniging Kleine Kernen Noord-Barbant (VKKNB), was hoofd PMB van de gemeente Gemert-Bakel en is nu programmamanager regionale samenwerking. Daarnaast is zij de gedreven voorzitter van de VKKNB. Haar stelling is dat overregulering helpt bij het opstarten van lokale initiatieven. Het is haar ambitie om als voorzitter van de Vereniging Kleine Kernen Noord-Brabant bij te dragen aan allerlei manieren van ontwikkeling van bewonersorganisaties en bewonersinitiatieven. De oprichting Zorgkoepel Zuid Nederland is daarvan een mooi voorbeeld. Ingeborg nam ons in haar presentatie mee naar wat volgens haar de kracht is van burgerinitiatieven in kleine kernen en hoe je die als lokale overheid kunt versterken. Ook sloeg zij de brug tussen dorpskernen en wijken in een stedelijke context. Vanuit haar verleden als lid van de provinciale staten benadrukte zij de regionale kracht die kan ontstaan als bewonersinitiatieven elkaar weten te vinden. Ze is daarbij ook ingegaan op de wijze waarop je als gemeentelijk procesmanager in dit veld moet opereren. 23

24 3. Verslag Bijeenkomst 3.2 Presentatie Bert van Swam Bert van Swam, wethouder gemeente West Maas en Waal, is na bijna 10 jaar wethouderschap gepokt en gemazeld in het proces van burgerparticipatie. Hij werkt veel met pilots om lokale kracht te versterken. Bert keek in zijn presentatie terug op succesvolle processen met dorpskernen. Hij vertelde vanuit de praktijk waar het goed is gegaan, maar ook waar het niet zo goed liep. En hoe je dat dan vervolgens oplost. Want er zit een grens aan wat je aan burgers kunt overlaten. Of toch niet? Wat verwacht Bert van zijn projectleiders, alhoewel hij liever spreekt over procesbegeleiders? Hoe gaat hij om met de balans tussen controle en loslaten? Dat soort vragen lichtte hij toe aan de hand van de voorbeelden die ook in het interview naar voren zijn gebracht. Ook had Bert een boekje meegenomen, met de visie van West Maas en Waal voor 2030, dat mede dankzij de input van burgers tot stand is gekomen. Visieboekje West Maas en Waal

25 3. Verslag Bijeenkomst 3.3 Presentatie Menno van der Veen Menno van der Veen, onderzoeker en partner bij Tertium, ging in op de Community Benefits Agreement, een aanpak die afkomstig is uit de Verenigde Staten. Hierbij onderhandelen omwonenden en belanghebbenden rechtstreeks over de voorwaarden waaronder zij een project in hun omgeving willen steunen. Hij sprak tevens over een omgevingscontract. Deze werkwijze heeft Tertium, samen met het ministerie van Infrastructuur & Milieu en de Universiteit van Amsterdam, vertaald naar de Nederlandse situatie. In het fysieke domein is al de nodige ervaring opgedaan met deze methode. Menno verkende ook hoe deze aanpak in het sociale domein kan worden toegepast. Naast deze presentaties werd tijdens de bijeenkomst ingegaan op een heel praktische kant van wat delegeren naar burgers op kan leveren. Zo was Hugo ter Steege uitgenodigd als spreker, in de hoedanigheid van winnaar van de Burgerkracht Award 2015 met de Kamer van DOEN. Op de volgende pagina een stuk uit het persbericht aangaande de Award. 25

26 26

27 4. Burgerkracht Award Kamer van DOEN wint Burgerkracht Award 2015 Het bestuur van de Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten (VPNG) heeft de Kamer van DOEN uit s-hertogenbosch unaniem gekozen als meest innovatieve project voor het versterken van burgerkracht. Uit het juryrapport blijkt dat het bestuur vooral onder de indruk is van de manier waarop de Kamer van DOEN het beste uit twee werelden verbindt: de gemeente én sociale ondernemers met een idee dat maatschappelijke impact heeft. De Kamer van DOEN is bewust klein gehouden. Een handjevol eigentijdse ambtenaren, sociaal ondernemers en vakspecialisten vormen de Kamer. Niet te veel papier en praten, maar vooral DOEN. Ze experimenteren met lef en door samen te werken kunnen ze innovatie in het sociale domein nog beter aanjagen. Dat doen ze door lokale maatschappelijke initiatieven van (groepen) bewoners en sociaal ondernemers te ondersteunen met advies, informatie, opleiding en zo nodig het omverwerpen van heilige huisjes. Sociaal kapitaal De Kamer van DOEN houdt niet van stroperige procedures en de initiatiefnemers al helemaal niet. Die willen vooruit, want maatschappelijke initiatieven groeien en bloeien in de Bossche samenleving. Wat de ondersteuning van de Kamer kost? Helemaal niets. Ze vragen alleen sociaal kapitaal terug van succesvolle bewoners en ondernemers. Zo kan elke nieuwkomer met een verfrissend idee gebruikmaken van ervaring en kennis die er al is. Het netwerk van de Kamer van DOEN groeit hard. Ze presenteren hun successen op een eigen website: 27

28 4. Burgerkracht Award Interview met Hugo ter Steege, strategisch adviseur Mens & Ontwikkeling gemeente s-hertogenbosch, aanjager Kamer van DOEN en winnaar van de VPNG Burgerkracht Award 2015 Heb je nog reacties op de Burgerkracht Award gekregen? Ja, zeker, hier in Den Bosch vinden we het allemaal heel leuk. Ook op andere manieren krijgen we positieve reacties door. 28

29 4. Burgerkracht Award Wat is er zo bijzonder aan de Kamer van DOEN dat dit initiatief heeft gewonnen? We leggen verbindingen tussen de wereld buiten en de wereld binnen de gemeentelijke organisatie. De wereld buiten bestaat uit bewoners en vernieuwende, fris denkende sociaal ondernemers, die op een nieuwe manier naar het sociaal domein kijken. De andere kant is de gemeente, die in het sociaal domein ook van alles doet. Gemeenten zijn doorgaans wat hiërarchisch en verkokerd georganiseerd. Vanuit het verleden is dit heel begrijpelijk, maar het is nu de tijd om mee te bewegen op de veranderingen in de samenleving. De kracht van de Kamer van Doen is juist dat het deze verschillende werelden met elkaar verbindt, en er wil zijn voor allerlei initiatieven die zich in de stad ontwikkelen. activiteiten willen houden door en voor kinderen en ouders in de buurt. Zij krijgen te maken met de gemeente, op het gebied van vergunningen. Want let wel, die vergunningen zijn er wel met een nodige reden. Denk maar aan openingstijden, de horecawet, de locatie, maatschappelijk vastgoed; ze komen op allerlei vlakken de gemeente tegen. Vanuit de gemeentelijke kamerleden kunnen wij hen hierin goed de weg wijzen. In de Kamer van DOEN zitten ook sociaal ondernemers die die moeders uit het voorbeeld kunnen helpen met het opstellen van een goed verdienmodel. Daardoor zijn ze als het goed gaat ook niet meer subsidieafhankelijk van de gemeente. De Kamer van DOEN legt verbindingen tussen de gemeente, ondernemers en inwoners. Je hebt bijvoorbeeld een aantal moeders die in een wijk een punt willen organiseren, waar ze koffie kunnen drinken met andere ouders en er tegelijkertijd kinderopvang is en ze ook allerlei 29

30 4. Burgerkracht Award Hoe is de Kamer van DOEN ontstaan? Zowel de gemeente als sociaal ondernemers hebben hierin initiatief getoond. Zelf ben ik aanjager voor de veranderingen in het sociaal domein, en al jaren heb ik de visie dat deze veranderingen niet vanuit het stadskantoor komen maar dat die juist buiten opgehaald moeten worden. Uiteraard ben ik niet de enige die dit beeld heeft, hoor. Onze organisatie als geheel werkt volgens deze nieuwe aanpak. Ik ben begonnen met een netwerk in de stad op te zetten, bestaand uit vernieuwers in het sociaal domein. Mensen die niet alleen praten maar ook echt doen. Die energie heb ik toen gebruikt om buiten met binnen te verbinden en ik heb gemerkt dat dat heel functioneel is. Eigenlijk hebben we een gezamenlijk projectvoorstel gemaakt. Het is dan ook op dit moment een pilot, die tot halverwege 2016 duurt. We hebben daar wel gemeentelijke financiering voor gekregen, maar ook ondernemers stoppen er zelf capaciteit in, en op die manier zijn we gewoon van start gegaan. Waar zijn jullie tegenaan gelopen bij het opzetten van de Kamer van DOEN? We zijn tegen praktische zaken aangelopen zoals het maken van een website. is geen website van de gemeente. We willen wel laten zien dat de gemeente het ondersteunt, maar het is een website van de stad. Samen met de afdelingen communicatie en ICT hebben we gekeken hoe we bijvoorbeeld kunnen omgaan met het plaatsen van het gemeentelogo. En daar zijn we goed uitgekomen. 30

31 4. Burgerkracht Award Wat voor oplossing heb je daarop gevonden? Dat is een vraag die ik dagelijks krijg. Mijn antwoord begint er altijd mee dat je moet proberen om je collega-ambtenaren te begrijpen. Want we willen het beste van twee werelden verbinden. Zij stellen niet voor niets kritische vragen, omdat zij zich aan allerlei regels houden die in het verleden om goede redenen bedacht zijn en voor een belangrijk deel ook nu nog hun waarde hebben. De kunst is elkaar te blijven uitdagen op het zien van mogelijkheden. De kunst is elkaar te blijven uitdagen op het zien van mogelijkheden. Was het lastig om collega s binnen de gemeente mee te krijgen in deze houding? Ik was blij verrast door het meedenken binnen de gemeente, bijvoorbeeld een ICT-afdeling die kijkt hoe het wel kan, en een communicatieafdeling die bereid is mee te denken. Wat dat betreft heb ik weinig hinder ervaren. 31

32 4. Burgerkracht Award Wat is de rol van burgers in de Kamer van DOEN? Wij zien in de stad heel veel bewoners die initiatieven starten. De gemeente en sociaal ondernemers stellen vast, dat die initiatieven tegen allerlei belemmeringen aanlopen. Ze weten niet hoe ze een business plan moeten maken, hoe ze een verdienmodel op moeten stellen, hoe ze binnen de gemeente bij de juiste persoon terecht komen, noem maar op. Dus we zagen behoeften in de stad, en dat is de reden dat er een Kamer van DOEN is. Zonder die behoeften was deze er ook niet geweest. Wat is de rol van de gemeente? Wat wij praktisch doen is het volgende. We krijgen bijvoorbeeld een vraag van een stichting die een tuin wil gaan inrichten voor dementerende ouderen, zodat ze daar nog een positieve beleving meemaken. Dat zie je tegenwoordig ook veel, dat groen wordt gekoppeld aan dementie. Of een initiatief van ouderen die in een leeg schoollokaal ook allerlei ontmoetingsactiviteiten willen houden, of die moeders met die kinderen waar ik het al over heb gehad. Die melden zich aan en stellen hun vraag. Wij behandelen die vraag dan, als deze op het gebied is van verdienmodellen of financieringsconstructies of regelgeving binnen de gemeente. Dat pakken we op als een project, en dan maken we in dat project altijd een verbinding tussen iemand van de gemeente en een sociaal ondernemer die het vanuit een ander perspectief bekijkt. Zo n mini team gaat dan aan de slag met een initiatief en gaat proberen vragen op een nette manier te beantwoorden zodat de initiatieven verder komen. 32

33 4. Burgerkracht Award Is het dergelijk initiatief als de Kamer van DOEN ook in andere gemeenten mogelijk? Zeker, ik zie heel veel gemeenten zoeken op het snijvlak van de samenleving en de gemeentelijke organisatie, want daar vindt dit plaats. Het is een beetje abstract wat ik nu ga zeggen, maar de samenleving organiseert zich horizontaal en die verhoudt zich wat minder goed tot een verticaal georganiseerde organisatie met veel verschillende afdelingen en expertises. Die stelt integrale vragen en zoekt daarop een antwoord. Op dat snijvlak zit de Kamer van DOEN, waarin wij een soort macrofunctie en bemiddelingsfunctie proberen te vervullen. Ik weet zeker dat andere gemeenten in Nederland het ook graag op deze manier willen doen. Een hiërarchische organisatie past niet goed bij de netwerksamenleving zoals we die nu kennen. Denk je dat dat ook voor kleinere gemeenten zo is? Dat denk ik wel. Kleinere gemeenten zijn denk ik iets in het voordeel omdat ze kleiner zijn. De meeste wrijving zit tussen de netwerksamenleving, integrale vragen en het geven van één antwoord vanuit verschillende afdelingen en expertises.. 33

34 4. Burgerkracht Award Bron: Kamervandoen.nl, ontwerp van Nanjatoebak.nl 34

35 4. Burgerkracht Award Heb je een soort stappenplan doorlopen om tot de Kamer van DOEN te komen? Nee, dit is gewoon samen goed nadenken en heel goed nadenken vanuit de behoeften in de stad, en niet vanuit het aanbod van de gemeente of sociaal ondernemers. Daar gaat het helemaal niet om, maar om behoeften in de stad. Tot slot: Welke kwaliteiten heb je nodig om succesvol facilitator voor burgerinitiatieven te zijn? Ik vind het belangrijk dat mijn collega s verder kijken dan hun eigen vakgebied. Het moeten sowieso verbinders zijn met een integrale blik. In initiatieven zit altijd wel een sociaal-, ruimtelijk,- en economisch aspect, met daarbinnen ook weer allerlei subcategorieën. Dus je moet bereid zijn als een soort accounthouder initiatieven vast te pakken en van voor tot achter mee te nemen en een coachende rol in te nemen. Dat soort ambtenaren, die tevens de houding hebben dat het wél kan, zijn gewenst. Dus het gaat om de houding en de manier van kijken. 35

36 36

37 4. Burgerkracht Award Interview met Mieke van der Sanden, stichting Oosterplas doet! Om het verhaal van Hugo uit te diepen, hebben we Mieke van der Sanden van de stichting Oosterplas Doet! gesproken, één van de klanten van de Kamer van DOEN. Op wat voor manier bent u bij de Kamer van DOEN betrokken? Vanuit de stichting Oosterplas doet! Wij zijn samen met nog een burgerinitiatief het eerste initiatief die door de Kamer van DOEN wordt ondersteund. Op welke wijze krijgt u steun van de Kamer van DOEN? Inhoudelijk hebben wij als stichting niet direct extra kennis nodig, want we hebben voldoende expertise om een maatschappelijk project vorm te geven. Maar wat wij niet hebben en waar we niet sterk in zijn, zijn zaken op het financiële vlak. Zo kunnen we hulp gebruiken bij het opstellen van een financieel business plan, en de Kamer van DOEN heeft ons toen benaderd dat ze ons op dat vlak willen en kunnen ondersteunen. We hebben gesprekken gehad waarin we ondersteund zijn, bijvoorbeeld het business canvas model is ons uitgelegd en daarmee zijn we aan de slag gegaan. Daarna zijn er vervolggesprekken geweest waarin stapje voor stapje vorderingen worden gemaakt, en we tips krijgen over onze aanpak. 37

38 4. Burgerkracht Award Ben je blij met de ondersteuning die geboden wordt? We zijn zeker blij met de ondersteuning die geboden wordt. We hadden van te voren niet verwacht dat ons plan financieel nog zo ingewikkeld zou zijn, en dat we daarin zelf nog het één en ander moesten doen. Maar we hebben veel en goed advies gekregen, en huiswerkopdrachten om mee aan de slag te gaan. Waarom denk je dat de Kamer van DOEN de Burgerkracht Award 2015 heeft gewonnen? Ik denk omdat de mensen die daar inzetten zich volledig inzetten voor burgerkracht, en het verschil zien tussen de leefwereld en de systeemwereld. Ik denk dat de Kamer van DOEN een goede vertaalslag heeft gemaakt om juist die werelden met elkaar te verbinden. Daarnaast spreekt de houding van de Kamer van DOEN erg aan. Ze zijn nieuwsgierig naar nieuwe ontwikkelingen die de stad ten goede komen en staan open om zelf te leren. 38

39 4. Burgerkracht Award Een ander initiatief om burgerkracht te stimuleren, en ook één van de inzenders voor de Burgerkracht Award, was de voorzieningenkaart Oss. Aan de hand van een interview met Désirée Meulenbroek, project- en procesmanager gemeente Oss, wordt dit mooie initiatief verder toegelicht. Désirée, wat is de voorzieningenkaart Oss? In Oss staan veel maatschappelijk voorzieningen. Door ontwikkelingen in de samenleving, verandert de behoefte aan voorzieningen ook. De gemeenteraad moet hierover beslissen. Om de Raad hierbij te helpen, gaan ambtenaren, burgers, verenigingen, professionele organisaties en ondernemers met elkaar in gesprek. Alle antwoorden en ideeën worden uiteindelijk samen op een kaart met toelichting gegeven. Deze kaart noemen we de voorzieningenkaart en geven we aan de gemeenteraad om ze te helpen bij het maken van hun keuzes. Iedereen mag meedenken Iedereen mag meedenken en meewerken. Betrokkenen gaan eerst in gesprek over het thema leefbaarheid en de toekomst van de maatschappelijke voorzieningen in gemeente Oss; hoe is de situatie in 2030? Ambtenaren gaan daarvoor de wijk in, maar ook digitaal wordt hierover gediscussieerd. Zo kan iedereen makkelijk meepraten, waar en wanneer het uitkomt. Als voor iedereen duidelijk is wat er wel en niet mogelijk is, wordt samen de toekomst vormgeven. De gemeente geeft hierbij de ruimte aan ideeën, initiatieven en nieuwe samenwerkingsverbanden. 39

40 4. Burgerkracht Award De voorzieningenkaart Oss was één van de inzendingen voor de Burgerkracht Award. Kun je uitleggen waarom jij dit initiatief hebt ingestuurd? Ik denk dat de voorzieningenkaart een goed initiatief is vanwege twee elementen. Er is een informeel element en een formeel bestuurlijk element. Het versterkt de burgerkracht omdat je op het laagste niveau burgers en ambtenaren samen een raadsadvies laat maken. Het gaat verder dan het gebruikelijke inspraak participatieproces. Wij hadden geen plan, maar een opdracht om samen tot een advies te komen. Wat je dan ziet is dat er allerlei nieuwe initiatieven ontstaan, omdat je mensen bij elkaar brengt die elkaar normaal niet op deze manier spreken. Dat versterkt de kracht van de gemeenschap heel erg. Daarnaast leg je in bestuurlijke zin het mandaart bij burgers en niet de gemeente. De voorzieningenkaart versterkt de kracht van de gemeenschap. Je legt immers mandaat bij burgers om met elkaar een raadsadvies op te stellen. Hoe zijn jullie erop gekomen om deze voorzieningenkaart in het leven te roepen? 40 Enerzijds heeft dat een hele platte, financiële aanleiding. Door de voorzieningenkaart zijn bijvoorbeeld beter in staat met gemeentelijk vastgoed om te gaan, en de bestemming ervan in de toekomst. Anderzijds ontwikkelt de samenleving zich sterk, waardoor er ook de noodzaak was met een nieuwe aanpak te komen. Hierdoor kunnen we beter inspelen op nieuwe ontwikkelingen en trends, zoals op het gebied van sport. Individuele sporten zoals hardlopen en wielrennen worden steeds populairder, waardoor sportvoorzieningen ook veranderen. In plaats van op de klassieke manier hier een ambtelijk plan voor op te stellen, hebben we besloten dit in samenspraak met inwoners te doen, waardoor we nog beter toekomstige behoeften kunnen meenemen in het beleid. Het opbouwen van een vertrouwensrelatie met inwoners begint bij het transparant maken van data, en je als facilitator met inlevingsvermogen op te stellen.

41 4. Burgerkracht Award Waar zijn jullie als gemeente tegenaan gelopen in dit proces? De eerste hindernis is verandering. Zoals je weet, gaat verandering vaak gepaard met weerstand. Hier moet je overheen komen. Dat hebben we gedaan door regelmatig met elkaar om tafel te gaan en vragen te verkennen als wat de opdracht dan precies is, wat de rol van inwoners en dorpsraden is en hoe de projectleider zich moet opstellen. Daarnaast is de vertrouwensrelatie tussen gemeente en inwoners een punt van aandacht. Al snel wordt vanuit bewoners gedacht, dat er vast al een ambtelijk plan is. Dit hebben we aangepakt door overal transparant over te zijn. Alle cijfers en data hebben we op tafel gelegd, waardoor de inwoners konden weten wat wij ook weten. We zijn dus begonnen met feiten te geven, en daarna hebben we de ruimte geboden om opinies en gevoelens te uiten. Ben je niet bang dat een volgende Raad en een volgend College de voorzieningenkaart niet steunen? Nee, want we hebben dit over een coalitieperiode heen getrokken. We zijn ten tijde van de vorige coalitie begonnen, we hebben verkiezingen gehad, en we zien door de positieve reacties in de gemeente juist alleen maar dat er enthousiasme is bij de nieuwe Raad en het nieuwe College. 41

42 4. Burgerkracht Award Kun je wat meer vertellen over die positieve signalen die je krijgt? We hebben geëvalueerd, en daarbij iedereen die betrokken is geweest bij het proces zowel inwoners als collega s gevraagd wat ze vinden van de kwaliteit van het proces, of ze zich gehoord voelen, en dat soort zaken. Daar hebben we een goede beoordeling op gehad. Het is belangrijk dat we niet óver elkaar, maar mét elkaar praten. Wat is de rol van projectleiders in dit proces? 42 Ik ben als projectleider begonnen met één gebied en heb al doende geleerd. Nu ben ik verantwoordelijk voor een zelfsturend team van projectleiders, communicatieadviseur en junior projectleider. Ik ben zelf nog met de afronding van twee gebieden bezig, maar mijn focus ligt meer op het ondersteunen en coachen. We zijn ondertussen ook gestart om de uitvoering van de adviezen op dezelfde manier op te pakken. We hebben in Oss bewust gekozen om niet te werken met externe facilitators. We doen dit omwille van relatie en betrokkenheid. We bedenken zelf hoe we de bijeenkomsten vorm geven. In Oss kennen we een lange traditie van het gebruiken van creatieve werkvormen. Als projectleiders/facilitators proberen we en dat is soms lastig niet te sturen op de inhoud en de uitkomst, maar alleen op proces. Het staat wel voorop dat je empathie hebt. Denk aan zaken als niet óver elkaar, maar mét elkaar praten, bewaken dat iedereen aan het woord komt en alle zaken die spelen benoemd worden. Als we het hebben over sportverenigingen, en er melden zich geen mensen van die sportvereniging, zorgen we ervoor dat ze aan tafel komen. Verder moet je een echt mensen mens zijn en aanvoelen wanneer je het proces moet aanpassen en kunnen improviseren. Want één ding is zeker: het loopt altijd anders dan je vooraf verwacht!

43 4. Burgerkracht Award Denk je dat andere gemeenten ook met een voorzieningenkaart kunnen werken? Ik denk dat iedereen het mandaat zo laag kan neerleggen, met een open opdracht en tot raadsadvies kan komen. Daar zijn wel een paar voorwaarden aan verbonden. Eén belangrijke voorwaarde is dat het gemeentebestuur er volledig achter staat, en dat het bestuur ook afstand neemt in de periode dat mensen met elkaar bezig zijn dat raadsadvies op te stellen met ambtenaren. Je moet dit dus een tijd uit de bestuurlijke arena, en ook uit de raad houden. Een andere voorwaarde is dat je in de organisatie als projectleider de ruimte moet krijgen om te experimenteren, want zo n proces gaat met emotie gepaard. Je hebt het over verandering, je doet iets nieuws dus het leidt soms tot misverstanden. Daarom moet je als projectleider wel gedekt zijn. Een derde voorwaarde is dat je zo iets niet onder een strakke planning kunt doen. Als je zo n proces ingaat en je moet sturen op tijd, gaat dit extra problemen opleveren. Je kunt van te voren ook niet berekenen hoe veel tijd er in gaat zitten, omdat iedere buurt weer een eigen dynamiek heeft en het dus in de ene wijk wat sneller kan gaan dan in de andere wijk. 43

44

45

46 De essentie van onze verening is de ontmoeting tussen projectprofesionals en hun leidinggevenden. Ieder jaar organiseren wij tientallen bijeenkomsten, waarin het opdoen van nieuwe inspiratie en het uitwisselen van kennis en ervaring centraal staan. Deze publicatie is de spin-off van het uitwisselen van deze kennis en ervaring. Niet alleen vind u in deze publicatie het verslag van een bijeenkomst, u kunt samenvattingen lezen van interessante achtergrond artikelen, die aansluiten op het thema en via een link naar ze doorklikken. De opgenomen interviews met de sprekers verbinden de theorie met de weerbarstige praktijk. Motor achter deze publicatiereeks zijn onze drie expertgroepen: Gebiedsontwikkeling Professionaliseren gemeentelijk projectmanagement Decentralisaties in het sociale domein We hopen u met deze publicatie te inspireren om uw kerntaak nog beter in te vullen, namelijk vanuit een krachtige project filosofie mensen en organisaties verbinden om de stad nog mooier te maken! Francois van Doesburg, Voorzitter VPNG VPNG Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten 46

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Burgerkracht in het Groen Relatie burgerinitiatieven en gemeenten

Burgerkracht in het Groen Relatie burgerinitiatieven en gemeenten Burgerkracht in het Groen Relatie burgerinitiatieven en gemeenten Groen Dichterbij 8 november 2014 Jan Hassink, Carlijn Wentink en Evelien Janssen Jan.hassink@wur.nl Voorbeelden van groene burgerinitiatieven

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Sociaal Makelen voor Krachtige Wijken Samenvatting van de rapportage tussentijdse evaluatie sociaal makelaarschap augustus 2013 december 2014

Sociaal Makelen voor Krachtige Wijken Samenvatting van de rapportage tussentijdse evaluatie sociaal makelaarschap augustus 2013 december 2014 Sociaal Makelen voor Krachtige Wijken Samenvatting van de rapportage tussentijdse evaluatie sociaal makelaarschap augustus 2013 december 2014 Uitgevoerd door Onderzoeksnetwerk Sociaal Domein Utrecht Initiatieven

Nadere informatie

Wij. maken Dordt SAMEN AAN DE SLAG MET INITIATIEVEN. Wij maken Dordt Samen aan de slag met initiatieven

Wij. maken Dordt SAMEN AAN DE SLAG MET INITIATIEVEN. Wij maken Dordt Samen aan de slag met initiatieven Wij maken Dordt SAMEN AAN DE SLAG MET INITIATIEVEN SAMEN AAN DE SLAG MET INITIATIEVEN Waar mensen elkaar ontmoeten, ontstaan als vanzelf nieuwe netwerken en initiatieven. Inwoners die met elkaar samenwerken.

Nadere informatie

Aanjagers 1 december 2015 Ctylab

Aanjagers 1 december 2015 Ctylab Ctylab zoekt aanjager(s) Je hebt misschien al eens van ons gehoord. Een online platform voor klein nieuws en frisse ideeën uit je eigen omgeving. Nu doen we dat nog op Facebook met een kleine groep. Maar

Nadere informatie

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Zwaantina van der Veen / Dymphna Meijneken / Marieke Boekenoogen Stad met een hart Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Inwoners. Ik wil vrijwilligerswerk doen, maar kan/ wil die verantwoordelijkheid niet altijd dragen. context: waar sta je?

Inwoners. Ik wil vrijwilligerswerk doen, maar kan/ wil die verantwoordelijkheid niet altijd dragen. context: waar sta je? Inwoners Ik wil vrijwilligerswerk doen, maar kan/ wil die verantwoordelijkheid niet altijd dragen Individualistisch Samenwerkend Inwoners Ik heb een idee om mijn buurt te verbeteren, maar heb daar de ondersteuning

Nadere informatie

Ridderkerk dragen we samen!

Ridderkerk dragen we samen! Ridderkerk dragen we samen! Inleiding In mei 2015 heeft de gemeenteraad de startnotitie vastgesteld met de titel Ridderkerk dragen we samen! De subtitel luidt: van burgerparticipatie naar overheidsparticipatie.

Nadere informatie

Een goed leven voor.

Een goed leven voor. Een goed leven voor. Juultje Holla - Perspectief - maart 2013 Als onderdeel van het ZonMW project Zeggenschap en Inclusie Met dank aan Rob, die mij hierbij enorm geholpen heeft. Een goed leven voor. Een

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Nieuwsbrief nr. 3, september 2013 Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Amstelveen, donderdagochtend 29 augustus om 7.45 uur s ochtends op het plein voor het raadhuis. Een vriendelijk

Nadere informatie

Toespraak staatssecretaris Bijleveld (BZK) Festival In actie met burgers! Woensdag 16 december 2009. Dames en heren,

Toespraak staatssecretaris Bijleveld (BZK) Festival In actie met burgers! Woensdag 16 december 2009. Dames en heren, Toespraak staatssecretaris Bijleveld (BZK) Festival In actie met burgers! Woensdag 16 december 2009 Dames en heren, Een maand geleden mocht ik in Utrecht samen met vertegenwoordigers van 47 Europese landen

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Terugblik op de Kennisdag Participatie voor gemeenten En wat vinden de burgers ervan?

Terugblik op de Kennisdag Participatie voor gemeenten En wat vinden de burgers ervan? Terugblik op de Kennisdag Participatie voor gemeenten En wat vinden de burgers ervan? Op donderdag 7 juni jl. werd de jaarlijks Kennisdag Participatie voor gemeenten georganiseerd. Een dag bedoeld voor

Nadere informatie

Eigen en WIJze buurten

Eigen en WIJze buurten Eigen en WIJze buurten Swingen met de kracht en kennis van de wijk. Van en Voor wijkbewoners. Marjanne van Ginneken Community en netwerk leider van Makers en Doeners Grote Beer 980, 3067 MB Rotterdam,

Nadere informatie

Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te

Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te bewegen tot scholing en opleiding Doel van dit stappenplan is aan te geven hoe P&O leidinggevenden kan helpen bij het selecteren van de doelgroep, het voeren van

Nadere informatie

Leidraad voor omgaan met initiatieven van inwoners of van de gemeente. Korte versie

Leidraad voor omgaan met initiatieven van inwoners of van de gemeente. Korte versie Leidraad voor omgaan met initiatieven van inwoners of van de gemeente Korte versie Inleiding Oldebroek voor Mekaar is samenwerken aan een sterke en leefbare samenleving. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke

Nadere informatie

Effectief investeren in management

Effectief investeren in management Effectief investeren in management Veel organisaties zijn in verandering. Dat vraagt veel van de leidinggevenden/managers. Zij moeten hun medewerkers in beweging krijgen om mee te veranderen. En dat gaat

Nadere informatie

Realisatie. Deelnemersbrochure DE PILOTSTARTER. Platform voor pilots over de vernieuwing van gemeentelijke informatievoorziening

Realisatie. Deelnemersbrochure DE PILOTSTARTER. Platform voor pilots over de vernieuwing van gemeentelijke informatievoorziening Realisatie Deelnemersbrochure DE PILOTSTARTER Platform voor pilots over de vernieuwing van gemeentelijke informatievoorziening DE PILOTSTARTER Werk je ook aan innovaties om gemeentelijke dienstverlening

Nadere informatie

Burgerparticipatie en de rol van de gemeenteraad

Burgerparticipatie en de rol van de gemeenteraad Burgerparticipatie en de rol van de gemeenteraad 5 juli 2018 Raadswerkgroep Burgerparticipatie In november 2017 heeft een aantal raadsleden zich opgegeven om de Raadswerkgroep Burgerparticipatie te vormen

Nadere informatie

Medezeggenschap van Vrijwilligers

Medezeggenschap van Vrijwilligers Terugkoppeling netwerkbijeenkomst 1 december 2014 Medezeggenschap van Vrijwilligers In deze derde en laatste bijeenkomst keken we opnieuw naar verschillende mogelijkheden om meedenken en meepraten van

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

Een betrouwbare overheid. Gemeentelijke samenwerking en financiën

Een betrouwbare overheid. Gemeentelijke samenwerking en financiën Een betrouwbare overheid Gemeentelijke samenwerking en financiën 1 Een betrouwbare overheid Bij de ChristenUnie staat de samenleving centraal. Een samenleving die niet het werk is van de overheid maar

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

PRACTICUM PROCESMANAGEMENT. Open inschrijving

PRACTICUM PROCESMANAGEMENT. Open inschrijving PRACTICUM PROCESMANAGEMENT Open inschrijving 1 ONTWIKKELEN VAN IDEEËN TOT DUURZAME UITKOMSTEN edereen stond achter het idee, en enthousiasme overheerste. Er gebeurt nu alleen niets meer. Hoe had ik dit

Nadere informatie

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband?

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband? Participatief leiderschap Hoe leid je een samenwerkingsverband? Mr. Drs. Lucien Stöpler Justice in Practice December 2014 Participatief leiderschap: Hoe leid je een samenwerkingsverband? 2014 Justice in

Nadere informatie

Drie decentralisaties voor gemeenten

Drie decentralisaties voor gemeenten Drie decentralisaties voor gemeenten Onze visie en aanpak Pim Masselink Joost van der Kolk Amersfoort 24 april 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Veranderende rol van de gemeente 3. Veranderopgave: richten, inrichten

Nadere informatie

Test over resultaatgericht managen en coachend leidinggevenden

Test over resultaatgericht managen en coachend leidinggevenden Test over resultaatgericht managen en coachend leidinggevenden zeker gedeeltelijk niet 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Voor discussies heb ik geen tijd, ík beslis. Medewerkers met goede voorstellen

Nadere informatie

Vergaderen in West Betuwe. Eerste gemeenschappelijke gedachtevorming binnen de raadswerkgroep Bestuur & Organisatie

Vergaderen in West Betuwe. Eerste gemeenschappelijke gedachtevorming binnen de raadswerkgroep Bestuur & Organisatie Vergaderen in West Betuwe Eerste gemeenschappelijke gedachtevorming binnen de raadswerkgroep Bestuur & Organisatie Herindelingsadvies Par.4.3.: Samen met de samenleving West Betuwe Voert haar wettelijke

Nadere informatie

powered by ontwikkeltraject

powered by ontwikkeltraject powered by ontwikkeltraject innovatieve jeugdhulp 2019 ontwikkeltraject innovatieve jeugdhulp voor wie is het? Het innovatienetwerk is er voor iedereen die geïnteresseerd is in vernieuwing in de jeugd(hulp)

Nadere informatie

NATIONALE VEERKRACHTTEST

NATIONALE VEERKRACHTTEST NATIONALE VEERKRACHTTEST VEERKRACHT OPTIMISME PSYCHOLOGISCH KAPITAAL ZELF- VERTROUWEN HOOP Rapport Persoonlijke Veerkracht 1-10-2012 uitzenden professionals inhouse services employability payrolling outsourcing

Nadere informatie

Piet Voorbeeld MIJN PROFIEL. Voornaam. Achternaam. Dienst. Schaal Tot schaal 8. Piet. Voorbeeld. Stadswerken

Piet Voorbeeld MIJN PROFIEL. Voornaam. Achternaam. Dienst. Schaal Tot schaal 8. Piet. Voorbeeld. Stadswerken MIJN PROFIEL Voornaam Piet Achternaam Voorbeeld Dienst Stadswerken Schaal Tot schaal 8 1 DIT BEN IK Wanneer heb je een goede werkdag gehad? Waarom? Als ik alles gedaan heb dat ik wilde doen en er ook onverwachte

Nadere informatie

Kwaliteitszorg. Test jezelf.

Kwaliteitszorg. Test jezelf. Kwaliteitszorg. Test jezelf. Pagina 1 Weet jij hoe je je deskundigheid of die van je collega s kunt bevorderen of professionaliseren? Kun je goed samenwerken? Kun je kwaliteitszorg leveren? Doe de testjes

Nadere informatie

Realisatie. Indienersbrochure DE PILOTSTARTER. Platform voor pilots over de vernieuwing van gemeentelijke informatievoorziening

Realisatie. Indienersbrochure DE PILOTSTARTER. Platform voor pilots over de vernieuwing van gemeentelijke informatievoorziening Realisatie Indienersbrochure DE PILOTSTARTER Platform voor pilots over de vernieuwing van gemeentelijke informatievoorziening DE PILOTSTARTER Werk je ook aan innovaties om gemeentelijke dienstverlening

Nadere informatie

ONDERZOEK GEBIEDSGERICHT WERKEN

ONDERZOEK GEBIEDSGERICHT WERKEN ONDERZOEK GEBIEDSGERICHT WERKEN Gemeente Oss November 2017 www.ioresearch.nl ONDERZOEKSVRAGEN 1. Hoe is het beleid rondom gebiedsgericht werken vormgegeven? 2. Wat zijn de ervaringen van de intern en extern

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

LAAT JE BEDRIJF GROEIEN DOOR HET INZETTEN VAN JE NETWERK!

LAAT JE BEDRIJF GROEIEN DOOR HET INZETTEN VAN JE NETWERK! LAAT JE BEDRIJF GROEIEN DOOR HET INZETTEN VAN JE NETWERK! In dit E-book leer je hoe je door het inzetten van je eigen netwerk je bedrijf kan laten groeien. WAAROM DIT E-BOOK? Veel ondernemers beginnen

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

Business Lounge: uw klant aan de bestuurstafel!

Business Lounge: uw klant aan de bestuurstafel! Gaby Remmers: senior onderzoeker Blauw Research Drijfveer: organisaties helpen inzicht te krijgen in de kansen op een nog klantgerichtere dienstverlening Andre Heeling: onderzoeker Blauw Research Drijfveer:

Nadere informatie

Flitsende en bruisende dienstverlening

Flitsende en bruisende dienstverlening Beleidsprogramma A+O fondsen Flitsende en bruisende dienstverlening Door: Rieke Veurink/ Fotografie: Shutterstock / Kees Winkelman Niet meer alleen het oude faciliteren, maar op weg gaan naar iets nieuws.

Nadere informatie

Voor en met elkaar : burgerinitiatieven worden beloond

Voor en met elkaar : burgerinitiatieven worden beloond Voor en met elkaar : burgerinitiatieven worden beloond Verenigingen, stichtingen en instellingen barsten doorgaans van de ambities en toekomstplannen. Maar om ze te realiseren heb je financiële middelen

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden Enquête Mantelzorg en dementie 2014 Vooraf In juli 2014 vroegen wij onze leden naar hun ervaringen met mantelzorg in het algemeen, en mantelzorg

Nadere informatie

Vragenlijst Delft Internet Panel Delftse Participatie Aanpak 2016

Vragenlijst Delft Internet Panel Delftse Participatie Aanpak 2016 Vragenlijst Delft Internet Panel Delftse Participatie Aanpak 2016 Introductie In de uitnodigingsmail komt: In 2019 wordt de Omgevingswet landelijk ingevoerd. Die wet vervangt alle wet- en regelgeving voor

Nadere informatie

CIVIC CROWDFUNDING VOOR EINDHOVEN

CIVIC CROWDFUNDING VOOR EINDHOVEN Raadsnummer 15R6401 CIVIC CROWDFUNDING VOOR EINDHOVEN Inleiding Crowdfunding is een vorm van financiering voor projecten en ondernemingen. Een grote groep mensen legt een klein bedrag in om een project

Nadere informatie

INTRO LOES THIERRY MARK

INTRO LOES THIERRY MARK INZICHTEN INTRO In dit document staan acht inzichten die de resultaten zijn van het onderzoek dat drie studenten van de Hogeschool Utrecht hebben gedaan naar de leden van WattsNext. De inzichten zijn

Nadere informatie

de pilotstarter Platform voor pilots over de vernieuwing van gemeentelijke informatievoorziening deelnemersbrochure

de pilotstarter Platform voor pilots over de vernieuwing van gemeentelijke informatievoorziening deelnemersbrochure de pilotstarter Platform voor pilots over de vernieuwing van gemeentelijke informatievoorziening deelnemersbrochure de pilotstarter werk je ook aan innovaties om gemeentelijke dienstverlening te optimaliseren?

Nadere informatie

Blok 1 - Introductie

Blok 1 - Introductie Reflectie jaar 1 Algemeen Aan het begin van het eerste jaar kwamen een hoop nieuwe dingen op mij af. Na een jaar reizen had ik veel zin om aan de studie Voeding en Diëtetiek te beginnen en was erg benieuwd

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Jan de Laat OVERSTAG

Jan de Laat OVERSTAG Jan de Laat VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van teksten

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Investeren in mantelzorg/ www.marjobrouns.nl 1

Investeren in mantelzorg/ www.marjobrouns.nl 1 1 Van onmacht naar kracht en balans www.marjobrouns.wordpress.com www.marjobrouns.nl 2 Tel.: 06 51 28 17 49 Email: marjo@marjobrouns.nl 3 Investeren in mantelzorg! Werkconferentie: Do it together, aan

Nadere informatie

6.1 De Net Promoter Score voor de Publieke Sector

6.1 De Net Promoter Score voor de Publieke Sector 6.1 De Net Promoter Score voor de Publieke Sector Hoe kun je dienstverleners het beste betrekken bij klantonderzoek? Ik ben de afgelopen jaren onder de indruk geraakt van een specifieke vorm van 3 e generatie

Nadere informatie

Samenwerken aan welzijn

Samenwerken aan welzijn Samenwerken aan welzijn Richting en houvast 17 november 2017 Het organiseren van welzijn Het afgelopen jaar hebben we met veel inwoners en maatschappelijke partners gesproken. Hiermee hebben we informatie

Nadere informatie

Bijlage 2. Beoordelingsformulier Gesprekstechnieken LEH 6 2014-2015. Summatief docentoordeel: voldoende (7)

Bijlage 2. Beoordelingsformulier Gesprekstechnieken LEH 6 2014-2015. Summatief docentoordeel: voldoende (7) Beoordelingsformulier Gesprekstechnieken LEH 6 2014-2015 Bijlage 2 BEOORDELING: Naam: Marieke Schuurmans Studentnummer: 2200843 Docenten: Gerrie van de Ven / Lonneke Schilders Datum: 2 april 2015 Summatief

Nadere informatie

Open venster. Open venster. beeld van de leercirkels Leiderschap en Talentontwikkeling

Open venster. Open venster. beeld van de leercirkels Leiderschap en Talentontwikkeling Open venster Open venster beeld van de leercirkels Leiderschap en Talentontwikkeling Open venster De wereld verandert en overheden moeten mee veranderen. Maar hoe doe je dat, hoe Open venster kan je dat

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Van idee naar subsidiabel projectplan

Van idee naar subsidiabel projectplan FINALEDAG 3-2-1-CO! ZORGT VOOR VERRIJKTE INNOVATIEVE IDEEËN Van idee naar subsidiabel projectplan Door: Martine van Dijk A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman Op 26 maart 2015 vond voor de tweede

Nadere informatie

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Inleiding Om onderzoek te doen naar rituelen is het in eerste plaats belangrijk om te definiëren wat een ritueel is.

Nadere informatie

Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap

Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap De KNVB gelooft in de maatschappelijke meerwaarde van voetbal. Voetbal brengt de samenleving in beweging. Zo n 300.000 vrijwilligers zijn in Nederland actief bij

Nadere informatie

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek - Staat talentherkenning en ontwikkeling bij u op school de komende jaren op de agenda? - Wilt u een rijke

Nadere informatie

De interne communicatieadviseur

De interne communicatieadviseur De interne communicatieadviseur Dit zijn de kenmerken van een complex Verschillende ideeën Kleine wijzigingen kunnen grote gevolgen hebben Beweeglijke doelen Het pad ontrolt zich met iedere stap??? Geen

Nadere informatie

19. Reflectie op de zeven leerfuncties

19. Reflectie op de zeven leerfuncties 19. Reflectie op de zeven leerfuncties Wat is het? Wil een organisatie kennisproductief zijn, dan heeft zij een leerplan nodig: een corporate curriculum dat de organisatie helpt kennis te genereren, te

Nadere informatie

Communiceren met de achterban

Communiceren met de achterban 1 Communiceren met de achterban Je wilt weten hoe je het beste communiceert met de achterban. Je wilt direct aan de slag en snel resultaten. Je hebt een hoe-vraag. Zoals iedereen. Maar als je werkelijk

Nadere informatie

Lesbrief 14. Naar personeelszaken.

Lesbrief 14. Naar personeelszaken. http://www.edusom.nl Thema Op het werk Lesbrief 14. Naar personeelszaken. Wat leert u in deze les? Wanneer u zeggen en wanneer jij zeggen. Je mening geven en naar een mening vragen. De voltooide tijd gebruiken.

Nadere informatie

Alfons Oldeloohuis, Huisarts. Betrekken jongeren. Verbinden stad & land en consument & producent. Stimuleren innovatie. Procesbegeleiding partijen.

Alfons Oldeloohuis, Huisarts. Betrekken jongeren. Verbinden stad & land en consument & producent. Stimuleren innovatie. Procesbegeleiding partijen. Netwerk de Peelhorst Alfons Oldeloohuis, Huisarts Geïnteresseerd in het animatiefilmpje over het Netwerk de Peelhorst of direct naar de website? Scan het plaatje hierboven via de (gratis) layar-app "De

Nadere informatie

BESLUITENLIJST. Voorronde Open Huis. Datum: 10 september 2015 Onderwerp: Discussienota herziening subsidiebeleid

BESLUITENLIJST. Voorronde Open Huis. Datum: 10 september 2015 Onderwerp: Discussienota herziening subsidiebeleid BESLUITENLIJST Voorronde Open Huis Datum: 10 september 2015 Onderwerp: Discussienota herziening subsidiebeleid Aanwezig: Voorzitter: dhr. J. Buzepol Locogriffier: mw. A. van Wees (locogriffier) Leden:

Nadere informatie

Delfts Doen! Delftenaren maken de stad

Delfts Doen! Delftenaren maken de stad Inhoud A Delfts Doen! Delftenaren maken de stad 1 Delfts Doen! Delftenaren maken de stad P lannen maken in de stad doe je niet alleen. Een goed initiatief vraagt samenwerking en afstemming met bewoners,

Nadere informatie

Innoveren bij de (semi)overheid: van denken naar doen! Gezocht

Innoveren bij de (semi)overheid: van denken naar doen! Gezocht Innoveren bij de (semi)overheid: van denken naar doen! De wereld om ons heen is volop in beweging. Economische en maatschappelijke ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op. Bezuinigingen, decentralisaties

Nadere informatie

De informatie uit deze stappenwijzer is in heel veel situaties te gebruiken. Bijvoorbeeld:

De informatie uit deze stappenwijzer is in heel veel situaties te gebruiken. Bijvoorbeeld: Inleiding Deze Loopbaan-stappenwijzer is bestemd voor OBP-medewerkers en geeft praktische tips over loopbaanpaden, carrièremogelijkheden en mobiliteit. Ben je toe aan nieuwe uitdaging? Heb je behoefte

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak?

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak? EFFECTIEF LEIDINGGEVEN Een gave of een vak? Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij voegen

Nadere informatie

VPNG. Scrum. voor ICT-projectleiders en projectleiders in het fysiek en sociaal domein. Scrum, een hype of nuttige projectaanpak?

VPNG. Scrum. voor ICT-projectleiders en projectleiders in het fysiek en sociaal domein. Scrum, een hype of nuttige projectaanpak? Scrum, een hype of nuttige projectaanpak? Scrum voor ICT-projectleiders en projectleiders in het fysiek en sociaal domein VPNG Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten 1 2 Scrum voor ICT-projectleiders

Nadere informatie

MET DEZE 6 KEUZES WORDT DUURZAME INZETBAARHEID WÉL EEN SUCCES

MET DEZE 6 KEUZES WORDT DUURZAME INZETBAARHEID WÉL EEN SUCCES E-blog HR special MET DEZE 6 KEUZES WORDT DUURZAME INZETBAARHEID WÉL EEN SUCCES In duurzaam inzetbaar Door Caroline Heijmans en Teresa Boons, INLEIDING Als je medewerkers en managers vraagt wat zij doen

Nadere informatie

Samen vormgeven aan de toekomst

Samen vormgeven aan de toekomst Policy Design Studio Samen vormgeven aan de toekomst Sinds het voorjaar van 2015 brengen wij de Policy Design Studio in praktijk. Een kansgerichte manier om de toekomst tegemoet te treden. Wij raken steeds

Nadere informatie

Buurthuizen en activiteiten

Buurthuizen en activiteiten Invalshoek: een wijkbudget voor activiteiten We stoppen met de financiering van (een gedeelte van) de huidige activiteiten in de wijk en stellen per wijk een budget beschikbaar voor initiatieven van inwoners

Nadere informatie

Jeroen Bessems Rubriks. Jeroen Bessems. Rubriks

Jeroen Bessems Rubriks. Jeroen Bessems. Rubriks Jeroen Bessems INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave Samenwerken Specialist Ondernemend Generalist Methodisch & gestructureerd Originaliteit & creativiteit Informatievaardig Onderbouwing & verantwoording Kritische

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Enthousiasme onderhoud je met de ruimte om te pionieren. Door: Hattum Hoekstra Fotograaf: Kees Winkelman

Enthousiasme onderhoud je met de ruimte om te pionieren. Door: Hattum Hoekstra Fotograaf: Kees Winkelman Enthousiasme onderhoud je met de ruimte om te pionieren Door: Hattum Hoekstra Fotograaf: Kees Winkelman Als jongere werken bij de decentrale overheid? Ja gráág, zeggen Eveline Zeeman en Elise Pastoor.

Nadere informatie

Ik ben rustiger geworden en haal meer resultaten

Ik ben rustiger geworden en haal meer resultaten Leergang Veranderen en Organiseren in gemeenten Ik ben rustiger geworden en haal meer resultaten Tekst: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Hoe bied ik ontwikkelingen in en buiten mijn organisatie

Nadere informatie

1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule

1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule Werkboek Inhoudsopgave: 1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule 2. Het H.A.R.T. model 2.1. H.A.R.T. staat voor: 2.1.1. Mijn verhaal over oprechte communicatie 2.1.1: Hoofd Gebruik de rest van deze

Nadere informatie

Algemene beschouwingen CDA Weert

Algemene beschouwingen CDA Weert Algemene beschouwingen CDA Weert begroting 2016 www.cdaweert.nl Algemene Beschouwingen CDA Weert op de begroting 2016 van de gemeente Weert Dames en heren, hierbij de beschouwingen van het CDA op de voorliggende

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen Hoofdstuk 2 Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen 48 Gangbare uitdrukkingen bij contact maken en onderhandelen De meeste zinnen die in dit overzicht staan, zijn formeel. U kunt deze

Nadere informatie

Zelfsturing en vakmanschap. HR in de zorg, 2 december 2014

Zelfsturing en vakmanschap. HR in de zorg, 2 december 2014 Zelfsturing en vakmanschap HR in de zorg, 2 december 2014 Even voorstellen Tanja Hoornweg Eva van Gils Het Nieuwe Leidinggeven: vanuit een gezamenlijke visie de motivatie en het vakmanschap van medewerkers

Nadere informatie

Steenderen vitaal! Persbericht De 8 e Steen (datum )

Steenderen vitaal! Persbericht De 8 e Steen (datum ) Persbericht De 8 e Steen (datum 01-02-2018) Steenderen vitaal! Natuurlijk is Steenderen vitaal. Dat hebben we de afgelopen jaren wel bewezen met honderden vrijwilligers. Op diverse plekken in ons dorp

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid Meten van mediawijsheid Bijlage 6 Interview terug naar meten van mediawijsheid Bijlage 6: Het interview Individueel interview Uitleg interview Ik zal je uitleggen wat de bedoeling is vandaag. Ik ben heel

Nadere informatie

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen?

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Samenwerkingsverband NIP-NVO zorg voor mensen met een verstandelijke beperking 2014 1 Inhoud Voorwoord 3 Wat doet de psycholoog of orthopedagoog? 5

Nadere informatie

Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten. Resultaten digitale verkenning 22 september 14

Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten. Resultaten digitale verkenning 22 september 14 Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten Resultaten digitale verkenning 22 september 14 In het kort Doelgroep: Gelderse gemeenten Doel: verkennen behoefte aan provinciale ondersteuning bij faciliterende

Nadere informatie

Aan de slag met de Werk Ster!

Aan de slag met de Werk Ster! Aan de slag met de Werk Ster! Werk Ster Copyright EgberinkDeWinter 2013-2014 Werk Ster Stappen naar werk De Werk Ster helpt je duidelijk te krijgen waar jij op dit moment staat op weg naar werk. Je krijgt

Nadere informatie

Op weg naar een dementievriendelijke wijk. Iedereen kan een steentje bijdragen. Jasper Kimenai Alzheimer Nederland

Op weg naar een dementievriendelijke wijk. Iedereen kan een steentje bijdragen. Jasper Kimenai Alzheimer Nederland Op weg naar een dementievriendelijke wijk Iedereen kan een steentje bijdragen Jasper Kimenai Alzheimer Nederland Programma 1. Wensen en behoeften 2. Dementievriendelijk Nederland 3. Programma dementievrienden

Nadere informatie

Excellenties, Dames en heren,

Excellenties, Dames en heren, Alleen de uitgesproken tekst geldt. Welkomstwoord van drs. Ank Bijleveld-Schouten, Commissaris van de Koningin in de provincie Overijssel, bij de opening van de relatiebijeenkomst Lente in Overijssel,

Nadere informatie

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling PAPI PAPI Coachingsrapport Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling Alle rechten voorbehouden Cubiks Intellectual Property Limited 2008. De inhoud van dit document is relevant op de afnamedatum en bevat

Nadere informatie

Beuningen maken we samen. Een reis naar de toekomst

Beuningen maken we samen. Een reis naar de toekomst Beuningen maken we samen Een reis naar de toekomst Oktober 2013 1 Waarom nu een visie? Een visie maak je niet zomaar. Een visie maak je ook niet vaak. Maar op dit moment zijn wij toe aan nieuwe inspiratie,

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Strategisch Communicatieplan Meedoen in Alblasserdam Augustus 2013

Strategisch Communicatieplan Meedoen in Alblasserdam Augustus 2013 Strategisch Communicatieplan Meedoen in Alblasserdam Augustus 2013 Wendy Hermans Monique Speelman Karin Stevens Inhoudsopgave 1 Meedoen in Alblasserdam... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Ontwikkelingen... 3 1.3

Nadere informatie

Meer doen in minder tijd én met minder stress!

Meer doen in minder tijd én met minder stress! Meer doen in minder tijd én met minder stress! Is Werken in Flow iets voor jou? Wil jij grip op je overvolle inbox? Een opgeruimde werkomgeving? Een halve tot een hele werkdag tijdswinst per week? Een

Nadere informatie