Tijd van burgers en stoommachines De Industriële Revolutie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.1 De Industriële Revolutie"

Transcriptie

1 Onderzoeksvraag: Hoe droegen veranderingen in de productiemethoden bij aan het ontstaan van een industriële en verstedelijkte samenleving? Kenmerkend aspect: De Industriële Revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving. Hoe werden goederen geproduceerd voor de Industriële Revolutie: productie in steden via ambachtslieden die verenigd waren in een gilde (o.a. aantal gezellen en leerlingen, prijs, kwaliteit, omvang productie en veel andere zaken werden bepaald door het gilde). Om deze strenge regels te omzeilen ontwikkelde zich op het platteland ook de zogenaamde huisnijverheid. Producten werden aan huis gemaakt. De ondernemer leverde de grondstoffen en hulpmiddelen en nam de eindproducten af. De inkomsten uit de huisnijverheid werden voor de boeren op het platteland een steeds belangrijkere bron van inkomsten. Ontwikkelingen beginnen in Engeland in de 18 e eeuw. Agrarische revolutie op het platteland: nieuwe productiemethoden zorgden voor een sterke vergroting van de opbrengsten. Gevolgen: 1. sterke toename van de bevolking 2. minder mensen nodig voor het werk in de landbouw. & Uitvindingen die de productie sterk doen toenemen: 1. schietspoel: sneller weven bredere stoffen werd mogelijk (oud nieuw) 2. Spinning Jenny: sneller spinnen werd mogelijk 3. waterframe; machines worden aangedreven op waterkracht 4. stoommachine: fabrieken niet meer afhankelijk van waterkracht en konden zich overal vestigen (bij b.v. de steenkoolmijn of in steden). Grote groep mensen was op zoek naar werk buiten de landbouw Huisnijverheid verdwijnt en men gaat over naar productie in een fabriek. Er waren genoeg werklozen / goedkope arbeiders aanwezig en deze trekken zelf naar de fabrieken (werk) toe Industriële Revolutie: overgang van het maken van producten met de hand naar een fabrieksmatige productie. De agrarisch urbane samenleving verandert in een industriële samenleving waarin: 1. de meeste mensen niet langer in de landbouw, maar in de industrie werken 2. mensen er voor kozen om bij het werk (de fabrieken) in de steden te gaan wonen (urbanisatie) 3. de vervoersmogelijkheden van mensen en goederen enorm werden uitgebreid, de aanleg van havens (spoor)wegen etc. bevorderde weer een verdere groei van de industrie. 4. massaproductie ontstaat en veel goederen worden voor iedereen betaalbaar. Link naar YouTube: De Industriële Revolutie (schooltv) of Histoclip Link naar YouTube: stoommachine van James Watt 1

2 Modern Times (1936) is een satire, een kunstvorm waarbij vaak op humoristische wijze maatschappijkritiek wordt gegeven! Leg dit uit aan de hand van de beelden die je hebt bekeken. De film Modern Times geeft kritiek op het fordisme en het door de voortschrijdende industrialisatie veroorzaakte verlies aan individualiteit als gevolg van anonimiteit en mechanische monotonie. De werknemers worden uitgebeeld als afgestompte wezens, waartegenover slechts Charlie zijn gevoeligheid en menselijkheid weet te bewaren. Maar ook nieuwe ontwikkelingen (zoals de opkomst van de geluidsfilm) worden op de korrel genomen. Groei van de Engelse spin weefproductiviteit Bevolking in een aantal Engelse steden gedurende de Industriële Revolutie Groei wereldbevolking Tijd van de Industriële Revolutie Massaproductie 2

3 Ook een revolutie in het vervoer Groei aantal treinpassagiers Engeland Groei spoorrails (in mijlen) in Engeland en Wales ( ) Ook een revolutie in gebruik van de techniek, een paar voorbeelden: Uitvinding: Telefonie Graham Bell (1876) Grammofoon fonograaf Thomas Edison (1878) filmprojector Gebroeders Lumiere (1895) Dieselmotor Motorfiets Benzinemotor auto Rudolf Diesel (1892) Daimler (1885) Benz (1885) Ook een revolutie in gebruik van de techniek, een paar voorbeelden: Uitvinding Locomotief Dynamiet Stephenson (1848) Nobel (1862) Gloeilamp Revolver Fotografie (toestel met rolletje) Thomas Edison (1879) Colt (1847) Eastman (Kodak) (1888) Rubber band Goodyear (1839) Lucht gevulde fietsband Dunlop (1887) Dynamo Siemens (1866) 3

4 e tijdvak Je zou nu één kenmerkend aspect moeten kunnen noemen! e tijdvak De tweede vraag kun je nu beantwoorden e tijdvak 4

5 e tijdvak 5

DEEL 2: De economische ontwikkelingen in de 19de eeuw en zijn gevolgen

DEEL 2: De economische ontwikkelingen in de 19de eeuw en zijn gevolgen DEEL 2: De economische ontwikkelingen in de 19de eeuw en zijn gevolgen Probeer het je even voor te stellen: een wereld zonder steden en fabrieken, zonder spoorwegen, zonder machines en zonder elektriciteit.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II DE INDUSTRIËLE SAMENLEVING IN NEDERLAND DE VERHOUDING MENS EN MILIEU + 1p 21 Geef één voorbeeld van aantasting van het milieu door menselijk ingrijpen in Nederland uit de periode vóór de Industriële Revolutie.

Nadere informatie

Leergebied: Zuid Nederland. Constructies. De mens draagt al meer dan 5000 jaar iets om zijn lichaam. Zo blijft het lichaam warm!

Leergebied: Zuid Nederland. Constructies. De mens draagt al meer dan 5000 jaar iets om zijn lichaam. Zo blijft het lichaam warm! Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Reflectie Geschiedenis De mens draagt al meer dan 5000 jaar iets om zijn lichaam. Zo blijft het lichaam warm! 1. Maar droegen de

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

Burgers en Stoommachines. Tot 1:20

Burgers en Stoommachines. Tot 1:20 Burgers en Stoommachines Tot 1:20 Wat gaan we leren? 1. Welke gevolgen de technische uitvindingen hadden. 2. Wat er in de grondwet van 1848 stond. 3. Welke groepen minder rechten hadden dan andere groepen.

Nadere informatie

Kruip in de huid van Alexander Graham Bell, Karl Benz, de gebroeders Wright en andere grote uitvinders van de industriële revolutie en beleef deze

Kruip in de huid van Alexander Graham Bell, Karl Benz, de gebroeders Wright en andere grote uitvinders van de industriële revolutie en beleef deze Kruip in de huid van Alexander Graham Bell, Karl Benz, de gebroeders Wright en andere grote uitvinders van de industriële revolutie en beleef deze tijd opnieuw. De kassa, de naaimachine, de typemachine,

Nadere informatie

Mentor Datum Groep Aantal lln

Mentor Datum Groep Aantal lln Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Dilia Couwenberg P14EhvADT t Startblok Eindhoven Mentor

Nadere informatie

ART HISTORY. de negentiende eeuw. H5 Les1. Inleiding Ontstaan van de moderne samenleving

ART HISTORY. de negentiende eeuw. H5 Les1. Inleiding Ontstaan van de moderne samenleving ART HISTORY de negentiende eeuw H5 Les1. Inleiding Ontstaan van de moderne samenleving Tijdlijn Invloeden vanuit de achttiende eeuw: Neoclassicisme Opkomst van de burgerij Technische en wetenschappelijke

Nadere informatie

Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 1874 is dat anders. Kinderen. Waarom vinden mensen het goed dat kinderen werken?

Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 1874 is dat anders. Kinderen. Waarom vinden mensen het goed dat kinderen werken? Werkblad Ω Een halve eeuw vooruitgang Werkblad Ω Les : Kinderarbeid Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 874 is dat anders. Kinderen Kinderarbeid moeten hun ouders helpen om geld te verdienen.

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Marx, Engels en de Industriële Revolutie

Marx, Engels en de Industriële Revolutie Marx, Engels en de Industriële Revolutie Docent: Jelle de Bont F. de Kloe 444049 Postvak 54 Onderwijsgroep 3 13 maart 2008 Blok BA CW 1D, opdracht 6A Aantal woorden 2122 De Industriële Revolutie bracht

Nadere informatie

Docentenhandleiding Maastrichts Aardewerk voor Geheugen van Nederland

Docentenhandleiding Maastrichts Aardewerk voor Geheugen van Nederland Docentenhandleiding Maastrichts Aardewerk voor Geheugen van Nederland 1. Inleiding 2. Inhoud 3. Doelgroep 4. Lesduur en lesopbouw 5. Voorbereiding voor de docent 6. Benodigde software 7. Bibliografie 8.

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

Examen HAVO. geschiedenis

Examen HAVO. geschiedenis geschiedenis Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 24 mei 9.00 12.00 uur 20 05 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 80 punten te behalen; het examen bestaat uit 24 vragen.

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 41 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 1874 is dat anders. Kinderen. Waarom vinden mensen het goed dat kinderen werken?

Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 1874 is dat anders. Kinderen. Waarom vinden mensen het goed dat kinderen werken? Werkblad Ω Een halve eeuw vooruitgang Werkblad Ω Les : Kinderarbeid Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 874 is dat anders. Kinderen Kinderarbeid moeten hun ouders helpen om geld te verdienen.

Nadere informatie

Naam:.. Fotokopie begrippen

Naam:.. Fotokopie begrippen Tl3_begrippen.doc Naam:.. Fotokopie begrippen 1. Het communisme + vragen 2. Rusland rond 1917 + vragen 3. Stalin 4. West-Europa in de tijd van de Industriële Revolutie + vragen 5. De sociale kwestie en

Nadere informatie

Werkblad 1 Vroeger en nu

Werkblad 1 Vroeger en nu Werken en school. Lees en vul in: Werkblad 1 Vroeger en nu Vroeger werkten de kinderen mee op het land of thuis (helpen met thuisweven of thuisspinnen bijvoorbeeld), de meisjes hielpen ook nog in het huishouden.

Nadere informatie

STOOM, MACHINES EN ARBEIDERS

STOOM, MACHINES EN ARBEIDERS ERFGOEDEDUCATIE Het zinvol beleven van het erfgoed is een centraal begrip in de didactiek voor erfgoededucatie. Het werken met het erfgoed wordt gestuurd door het stellen van betekenisvolle vragen. De

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2004-II

Eindexamen geschiedenis havo 2004-II Vraag 12 in dit examen is een stelopdracht. Reserveer voldoende tijd om deze opdracht te maken. Nederlanders en hun gezagsdragers 1950-1990: verzuiling, polarisatie en herwonnen consensus In de jaren zestig

Nadere informatie

Fablab @ Cuypershuis Lesbrief Van 27 januari t/m 18 mei 2013

Fablab @ Cuypershuis Lesbrief Van 27 januari t/m 18 mei 2013 Fablab @ Cuypershuis Lesbrief Van 27 januari t/m 18 mei 2013 Cuypershuis, Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, www.cuypershuisroermond.nl 1 Voor de docent: Deze lesbrief is geschikt voor MAVO, HAVO

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Werkblad Mijn huis staat in...

Werkblad Mijn huis staat in... Werkblad Mijn huis staat in... Mijn huis staat in: Ga naar kaart.cc. Je ziet twee kaarten. In de menubalk bovenin vul je rechts je woonplaats in. Kies in het linkervak de Bonnebladen 1901-1925. Kies in

Nadere informatie

Ecobel. Een reis doorheen de evolutie van de consumptie en de productie in België

Ecobel. Een reis doorheen de evolutie van de consumptie en de productie in België Ecobel Een reis doorheen de evolutie van de consumptie en de productie in België BELvue museum Paleizenplein 7 1000 Brussel t: +32 (0)2 500 45 54 info@belvue.be www.belvue.be Het BELvue is een project

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 woensdag 31 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

-Examen HAVO. geschiedenis

-Examen HAVO. geschiedenis geschiedenis -Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 9.00 12.00 uur 20 05 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 81 punten te behalen; het examen bestaat uit 25

Nadere informatie

2 VMBO-BK(G) DEEL A. geschiedenis voor de onderbouw

2 VMBO-BK(G) DEEL A. geschiedenis voor de onderbouw 2 VMBO-BK(G) DEEL A geschiedenis voor de onderbouw Inhoudsopgave Introductie 3 1 De tijd van pruiken en revoluties Opstand tegen onrecht 1 Oriëntatie 6 Basis 2 De Franse Revolutie 8 3 Nederland 14 4 Slaven

Nadere informatie

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT Wie zei: Het is mijn taak om dit land goed te besturen. Maar al die ministers moeten zich er niet mee bemoeien. 1. koning Willem I 2. koning Willem II 3. koning

Nadere informatie

4 De industrialisatie van Nederland

4 De industrialisatie van Nederland 4 De industrialisatie van Nederland 50 000 lampen Philipsfabriek in Eindhoven bezocht, was hij diep onder de indruk van de mooie kaarsvormige gloeilampen. Hij bestelde er meteen maar 50 000 voor het Winterpaleis

Nadere informatie

1 De economische ontwikkeling van Nederland in de 19-de eeuw

1 De economische ontwikkeling van Nederland in de 19-de eeuw De Economische ontwikkeling van Nederland in de 19-de eeuw Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. De bedoeling is,

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 46 punten

Nadere informatie

Plantyn. Document 1 Lieven Bauwens (1769-1822) Standbeeld van Lieven Bauwens, opgericht in 1885 op het gelijknamige plein in Gent.

Plantyn. Document 1 Lieven Bauwens (1769-1822) Standbeeld van Lieven Bauwens, opgericht in 1885 op het gelijknamige plein in Gent. Document 1 Lieven Bauwens (1769-1822) Document 2 De Mule Jenny De Mule Jenny of de Spinning Mule van Samuel Crompton uit 1779 kon een draad produceren die sterk en dun was. Toen later de stoommachine haar

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Wol- en textielfabrieken in Veenendaal Een lesproject voor groep 7 en 8

Docentenhandleiding. Wol- en textielfabrieken in Veenendaal Een lesproject voor groep 7 en 8 Docentenhandleiding Wol- en textielfabrieken in Veenendaal Een lesproject voor groep 7 en 8 Dit project is samengesteld door de Werkgroep Educatie van het Historisch Informatiepunt: Petra Boelhouwer (Bibliotheek

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2006 tijdvak 2 dinsdag 20 juni 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 52 punten

Nadere informatie

Stoomkracht Burgers en Stoommachines Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen Hoofdopdrachten Materialen;

Stoomkracht Burgers en Stoommachines Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen Hoofdopdrachten Materialen; Stoomkracht Burgers en Stoommachines Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over burgers en stoommachines. De lesonderdelen

Nadere informatie

Antwoordkernen bij Eureka 4v / vernieuwde tweede fase, De Industriële Revolutie

Antwoordkernen bij Eureka 4v / vernieuwde tweede fase, De Industriële Revolutie Antwoordkernen bij Eureka 4v / vernieuwde tweede fase, De Industriële Revolutie Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet

Nadere informatie

Auto. Inleiding. Geschiedenis van de auto

Auto. Inleiding. Geschiedenis van de auto Auto Inleiding Ik heb dit onderwerp gekozen omdat veel mensen dagelijks gebruik van de auto maken en onze wereld zonder auto's nauwelijks meer voor te stellen is. Bovendien wist ik er zelf ook nog niet

Nadere informatie

H2: Europa, verenigd of versnipperd?

H2: Europa, verenigd of versnipperd? H2: Europa, verenigd of versnipperd? Klas 2 Geo Vragen 5 1. Europa is te herkennen aan een aantal natuurkenmerken. Noem er drie. 6 2. Het aantal inwoners verandert door natuurlijk bevolkingsgroei (geboorte

Nadere informatie

De industriële revolutie. Bewerkt naar Vaklokaal Geschiedenis Histoforum van Digischool

De industriële revolutie. Bewerkt naar Vaklokaal Geschiedenis Histoforum van Digischool Bewerkt naar Vaklokaal Geschiedenis Histoforum van Digischool De industriële revolutie is eigenlijk in Engeland begonnen. De meeste mensen waren boer, en rond 1700 hadden veel van deze boeren verdienden

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

(Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn sociale onrechtvaardigheid)

(Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn sociale onrechtvaardigheid) (Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn sociale onrechtvaardigheid) THEMA Sluit aan bij Mensenrechten of kinderrechten Doel Niveau Type KINDERARBEID TIJDENS DE INDUSTRIËLE REVOLUTIE

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VAN KUNST EN MEDIA DE MENS OP HOL. HvA - IAM - hoorcollege - geschiedenis van kunst en media: de mens op hol

GESCHIEDENIS VAN KUNST EN MEDIA DE MENS OP HOL. HvA - IAM - hoorcollege - geschiedenis van kunst en media: de mens op hol GESCHIEDENIS VAN KUNST EN MEDIA DE MENS OP HOL 1 Wolfgang Goethe - Die Leiden des Jungen Werther (1774) 2 de negentiende eeuw: utopie of dystopie? de kinderen van de verlichting dááág adel, hallo burgerij!

Nadere informatie

Zuigermachines. Verbrandingsmotoren 12u HOC F. Daerden 12u HOC M. Van Overmeire. Pompen 12u HOC P. Kool. Labo s 5 Proeven NN

Zuigermachines. Verbrandingsmotoren 12u HOC F. Daerden 12u HOC M. Van Overmeire. Pompen 12u HOC P. Kool. Labo s 5 Proeven NN Zuigermachines Verbrandingsmotoren 12u HOC F. Daerden 12u HOC M. Van Overmeire Pompen 12u HOC P. Kool Labo s 5 Proeven NN Frank Daerden ZW102 frank.daerden@vub.ac.be (02 629)2863 Inwendige Verbrandingsmotoren

Nadere informatie

Partner Selection in 19th Century Western Flanders: a Complex Process. The Effect of Age Homogamy on Social Heterogamy

Partner Selection in 19th Century Western Flanders: a Complex Process. The Effect of Age Homogamy on Social Heterogamy Partner Selection in 19th Century Western Flanders: a Complex Process The Effect of Age Homogamy on Social Heterogamy Huwelijk in Europa Western European Marriage Pattern (Hajnal, 1965) 16e 19e eeuw Hoge

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen Tijdvak 1 Toetsvragen 1 De meeste kennis over de periode waarin de eerste mensen leefden, komt van archeologen. Wat houdt het werk van archeologen in? A Zij bestuderen de verschillende theorieën over de

Nadere informatie

Wat een vreemde bromfiets!

Wat een vreemde bromfiets! Wat een vreemde bromfiets! Waarom rijden er nu geen paarden meer met karren? Reed er vroeger een tram in ons dorp?! Met die bus zou ik ook wel eens willen rijden! 1. Voetgangers baas! Opdracht Lees het

Nadere informatie

3.1 De reis van een spijkerbroek. Willem-Jan van der Zanden

3.1 De reis van een spijkerbroek. Willem-Jan van der Zanden 3.1 De reis van een spijkerbroek 1 3.1 De reis van een spijkerbroek Bedrijfskolom = De weg die een product aflegt van grondstof tot eindproduct. Tussen elke schakel van de bedrijfskolom bevindt zich een

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Stoomtreinen (algemeen)

Spreekbeurtinformatie Stoomtreinen (algemeen) Spreekbeurtinformatie Stoomtreinen (algemeen) Stoomtram Documentatie Centrum/Museumstoomtram Hoorn-Medemblik Geschiedenis Zowel de toepassing van rails als het gebruik van stoommachines vindt zijn oorsprong

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.2 Hofstelsel en horigen. (500 100)

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.2 Hofstelsel en horigen. (500 100) Gevolgen ineenstorting van het West Romeinse rijk in West Europa: 1. de eenheid van bestuur verdwijnt 2. de geldeconomie verdwijnt grotendeels. 3. steden raken in verval en verschrompelen tot kleine nederzettingen

Nadere informatie

The Yes Men. Out-Smarting Capitalism 13.07.14-30.11.14

The Yes Men. Out-Smarting Capitalism 13.07.14-30.11.14 The Yes Men Out-Smarting Capitalism Kapittelstraat 6 Postbus 230 NL-6130 AE Sittard 13.07.14-30.11.14 Tel : +31 46 451 3460 Fax : +31 46 452 9111 HAVO/VWO-versie CKV Kijkwijzer voor leerlingen van het

Nadere informatie

Een nieuw boek van Ter Palen!

Een nieuw boek van Ter Palen! Een nieuw boek van Ter Palen! In bedrijf : Ter Palen beschrijft industrieel verleden Het is al een tijdje geleden, maar we hebben voor u weer een publicatie klaar: In bedrijf. Onze ondervoorzitter dompelde

Nadere informatie

Informatie over Kinderarbeid.

Informatie over Kinderarbeid. Informatie over Kinderarbeid. (bron: lesbrief Per dag wijzer). Wat is kinderarbeid? Kinderen hebben recht op vrije tijd. Die kunnen ze gebruiken om te spelen, naar een museum of een popconcert te gaan,

Nadere informatie

& 8. Schoolkrant industriële revolutie. Kop

& 8. Schoolkrant industriële revolutie. Kop Plaats hier uw b ericht. He t bericht h eeft het meeste ef fect als u het niet lang er m aakt dan twee of d rie zinne n. Schoolkrant industriële revolutie 7 Kop & 8 Colofon Redacteurs: Luca Vormgeefster:

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2007-I

Eindexamen geschiedenis vwo 2007-I Van kind tot burger: Volksopvoeding via het onderwijs in Nederland (1780-1920) Patriotten gaven aan het begrip burger een nieuwe betekenis. 2p 1 Noem deze nieuwe betekenis en geef aan tot welke visie op

Nadere informatie

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word)

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) Mens en techniek VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2 Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 3 1.3. Het omzetten van energie - Opdrachten...

Nadere informatie

Door de jaren heen werden verschillende Auto-en schadeherstel bedrijven c.q.dealerschappen overgenomen door de Gebroeders Vervaet.

Door de jaren heen werden verschillende Auto-en schadeherstel bedrijven c.q.dealerschappen overgenomen door de Gebroeders Vervaet. Hoe het begon... Frans en Richard Vervaet,opgegroeid tussen machines in een loonwerkersgezin, startten in 1957 een klein bedrijfje op, waarin ze zich specialiseerden in het repareren en onderhouden van

Nadere informatie

Hedendaagse Economische Geschiedenis van België

Hedendaagse Economische Geschiedenis van België 1ste bach SEW Hedendaagse Economische Geschiedenis van België Prof. Ilja Van Damme Q uickprinter Koningstraat 13 2000 Antwerpen www.quickprinter.be B10 3.50 EUR Nieuw!!! Online samenvattingen kopen via

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2003

Examenopgaven VMBO-KB 2003 Examenopgaven VMBO-KB 2003 tijdvak 1 woensdag 21 mei 09.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

B. Gales 26-10-2006 26-10-2006

B. Gales 26-10-2006 26-10-2006 1 Maastricht en de industriële revolutie 2 De stijl van Petrus Regout 1 3 De erewacht van 1841 4 centraal: stoomboot of stoommachine? 2 5 mythe of waarheid? 6 mythe of waarheid? 3 7 de industriële revolutie

Nadere informatie

Werkbundel Onder stoom antwoorden voor de leerkracht

Werkbundel Onder stoom antwoorden voor de leerkracht Werkbundel Onder stoom antwoorden voor de leerkracht Stedelijke Musea Sint-Niklaas VU ANNEMIE CHARLIER, GROITE MARKT 1, 9100 SINT-NIKLAAS Onder Stoom van landbouw naar industrie Het Waasland was een uitgesproken

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 7 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 7 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Meie Kiel, Jacques van der Pijl, Maril Rijks THEMA 4 thema 4 les 1 Volop

Nadere informatie

Eindexamen economie compex vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen economie compex vmbo gl/tl 2006 - I BEOORDELINGSMODEL Vraag Antwoord Scores Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. VRAGEN STAAT VRIJ 1 maximumscore 1 8,46 : 1,88 = 4,5 uur 2 A 3 maximumscore 1 Er is sprake

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl)

geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 25 mei 9.00 12.00 uur 20 04 Voor dit examen

Nadere informatie

AUKE HYLARIDES. Senior Product Marketing Manager Exact Software 2015 EXACT INTERNET OF THINGS - AIM ROADSHOW

AUKE HYLARIDES. Senior Product Marketing Manager Exact Software 2015 EXACT INTERNET OF THINGS - AIM ROADSHOW AUKE HYLARIDES Senior Product Marketing Manager Exact Software Exciting times In 2020, het aantal mobiele gebruikers richting 6 miljard; Internet gebruikers richting 4.7 miljard² Effect van IoT op de wereld

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2007 tijdvak 1 dinsdag 22 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 85 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

PROFESSIONELE BACHELOR IN HET ONDERWIJS: LAGER ONDERWIJS LESONTWERP

PROFESSIONELE BACHELOR IN HET ONDERWIJS: LAGER ONDERWIJS LESONTWERP PROFESSIONELE BACHELOR IN HET ONDERWIJS: LAGER ONDERWIJS LESONTWERP Student: Lize Peeters Studietrajectbegeleider: Katrin Ceulemans Mentor : Linda Vanherle Feedback op lesvoorbereiding in orde kleine aanpassingen

Nadere informatie

Mens en Werk. Zoektocht naar de. Industriële Revolutie 2. Leerjaar 2 en 3 VMBO-T

Mens en Werk. Zoektocht naar de. Industriële Revolutie 2. Leerjaar 2 en 3 VMBO-T Mens en Werk Zoektocht naar de Industriële Revolutie 2 Leerjaar 2 en 3 VMBO-T Mens en Werk VMBO-T De tentoonstelling Mens en Werk is chronologisch opgebouwd. Dat wil zeggen dat de oudste kunstwerken als

Nadere informatie

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen.

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013 Staat en Natie Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. In de 17 e en de 18 e eeuw ontstond er in Europa een politieke en filosofische stroming,

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

POWER LINE. Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit. Een lespakket van Zoleerjemeer

POWER LINE. Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit. Een lespakket van Zoleerjemeer POWER LINE Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit Een lespakket van Zoleerjemeer POWER LINE Colofon Zoleerjemeer Een uitgave van Zoleerjemeer www.zoleerjemeer.nl 2013 A. Elsinga, alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING DE HEDENDAAGSE FUNCTIE VAN KLEINE EN MIDDELGROTE DORPEN IN DE RURALE ECONOMIE De wereld verandert snel, al jaren. Door het internet veranderen afstanden; vanuit de eigen stoel

Nadere informatie

Vi Spring: De uitvinders van het moderne bed in 1901

Vi Spring: De uitvinders van het moderne bed in 1901 Vi Spring: De uitvinders van het moderne bed in 1901 Hoewel een Vi Spring matras met pocketveren nu normaal lijkt, was het in 1901 een radicaal nieuwe uitvinding. De introductie van veren, individueel

Nadere informatie

Amersfoort. De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van de steden. Voorbeeld van stadsrechten

Amersfoort. De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van de steden. Voorbeeld van stadsrechten Onderzoeksvraag; Waardoor kregen mensen in de steden en op het platteland steeds meer vrijheid en kregen stedelingen steeds meer bestuursmacht? (VOGGP) ontwikkeling Dit deden ze bijvoorbeeld door de steden

Nadere informatie

Basisinzichten Aardrijkskunde

Basisinzichten Aardrijkskunde Basisinzichten Aardrijkskunde Indeling Kennisgebieden 1. Landschappen 2. Bevolking 3. Bestaansmiddelen Regio s 1. Nederland 2. Europa 3. Wereld Vaardigheden A. De leerlingen kunnen samenhang tussen verschijnselen

Nadere informatie

.78. Zware industrie. Wat ga je leren? Begrippen

.78. Zware industrie. Wat ga je leren? Begrippen Kijkles Hoofdstuk 6 les 1 Wat ga je leren? Zware industrie In deze les leer je hoe een fabriek eruitziet. Je leert wat het verschil is tussen zware en lichte industrie. Je leert ook wat mensen van industrie

Nadere informatie

Stolwerk Breda. ACW Hoogvliet. Joachim & Anna Rotterdam

Stolwerk Breda. ACW Hoogvliet. Joachim & Anna Rotterdam ESSO Rotterdam-Botlek raffinaderij Naast verwerking van verschillende soorten ruwe olie produceert de ESSO-raffinaderij ook voeding voor kraakinstallaties (waarin aardolie wordt gesplitst). Stolwerk Breda

Nadere informatie

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten)

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten) Staat van 2014 Sectorstructuur In welke sectoren is sterker vertegenwoordigd dan het s gemiddelde? Zakelijke diensten (16,5%), Informatie en Communicatie (6,5%), Financiële instellingen (4,5%) Vergelijking

Nadere informatie

!"#$%&'()*+,"#"-. 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +"7"#""- 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$<#),"$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)"/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$?

!#$%&'()*+,#-. 70-&6+*%#-!#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +7#- 9#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)$<#),$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$? 23'4)567/84 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$#/'$&#/#$? /01"-20%%+-3&45567$%(8&9!"#$%&'()*+,"#"-. +"7"#""- 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 D)E#'-)F!"#$$%&'($&!")*

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis Opdrachtenblad Inleiding In 1929 brak een crisis uit die in korte tijd de economie in een groot deel van de wereld aantastte. De economische crisis zou jaren duren, tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog.

Nadere informatie

De Islamitische wereld

De Islamitische wereld AK H 6.1 Een cultuurgebied De Islamitische wereld A) De islamietische wereld is een cultuurgebied > gebaseerd op: overheersende cultuur geschiedenis ligging islamietische > voorbeeld: overheersende cultuur

Nadere informatie

Tussen kantoren, woningen, winkels en culturele centra staat, boven op een gigantische parkeergarage, een felrood gebouw: de megabioscoop UTOPOLIS.

Tussen kantoren, woningen, winkels en culturele centra staat, boven op een gigantische parkeergarage, een felrood gebouw: de megabioscoop UTOPOLIS. rojecties 11 nummer december 2004 UTOPOLIS, megabioscoop in Almere Tussen kantoren, woningen, winkels en culturele centra staat, boven op een gigantische parkeergarage, een felrood gebouw: de megabioscoop

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1

Energie. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1 Energie Jouw werkbladen In NEMO Naam: School: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1 Energie Energie is overal. Denk aan de zon, aan beweging

Nadere informatie

Thema: Arbeidsmarkt vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73796

Thema: Arbeidsmarkt vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73796 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 23 March 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/73796 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Project Context. Van Venster naar Poort Content Onderzoek. docent: Harald Warmelink auteur: Jesse van Vliet

Project Context. Van Venster naar Poort Content Onderzoek. docent: Harald Warmelink auteur: Jesse van Vliet Project Context Van Venster naar Poort Content Onderzoek docent: Harald Warmelink auteur: Jesse van Vliet Inhoudsopgave Onderwerp Pagina Voorblad... [1] Inhoudsopgave... [2] Inleiding... [3] Onderzoeks

Nadere informatie

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen Welk Woord Weg Dynamiek en Stagnatie Aanloop 1. commerciële landbouw moedernegotie malthusiaanse spanning - nijverheid 2. waterschappen feodaliteit gilden - Hanze 3. stapelmarkt nijverheid Nederlanden

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

B R O N N E N B O E K. Arm en Rijk

B R O N N E N B O E K. Arm en Rijk B R O N N E N B O E K Arm en Rijk Hoeden en Petten Den Haag wordt ook wel de stad van de HOEDEN EN PETTEN genoemd. Vergeleken met andere steden wonen hier veel rijke mensen en veel arme mensen. Dat was

Nadere informatie

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES DE BOSATLAS VAN HET VOEDSEL VRAGENSET ANTWOORDMODEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES I. Voeding en welvaart 1. De Human Development Index (HDI) geeft aan hoe welvarend een land is. Vergelijk de HDI met de andere

Nadere informatie

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Week 1ABC: De Franse Revolutie Info: De Franse Tijd (1795 1814) Na de Franse Revolutie werd Napoleon de baas in Frankrijk. Napoleon veroverde veel Europese landen,

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Is er nog hoop voor de natuur? Lancering Athena 10 april 2015

Is er nog hoop voor de natuur? Lancering Athena 10 april 2015 Is er nog hoop voor de natuur? Lancering Athena 10 april 2015 Jan Luiten van Zanden Universiteit Utrecht Historische kennis van de natuur Dramatische afname biodiversiteit Globio-model: Nl in 2000: 0,63

Nadere informatie

Mens en Werk. Zoektocht naar de. Industriële Revolutie 1. Leerjaar 2 en 3 Havo/VWO

Mens en Werk. Zoektocht naar de. Industriële Revolutie 1. Leerjaar 2 en 3 Havo/VWO Mens en Werk Zoektocht naar de Industriële Revolutie Leerjaar en 3 Havo/VWO Mens en Werk havo/ vwo De tentoonstelling Mens en Werk is chronologisch opgebouwd. Dat wil zeggen dat de oudste kunstwerken als

Nadere informatie

De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen?

De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen? De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen? Toestanden, instellingen die gedurende een lange tijd min of meer onveranderd hebben bestaan, een verschijnsel

Nadere informatie

Kennis over Kinderarbeid

Kennis over Kinderarbeid Kennis over Kinderarbeid Context onderzoek Naam: Daniël Seton Klas: G&I 1D Datum: 13 Maart 2016 Docent: Harald Warmelink Module: Pr.Context: Research Opdracht: Context Onderzoek Inleiding Uit vooronderzoek

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) De economie van India is snel gegroeid sinds aan het begin van de jaren 90 verregaande hervormingen werden doorgevoerd in o.a. het handels- en industriebeleid. Groei van

Nadere informatie