Onderwijsvernieuwing: een continu proces

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderwijsvernieuwing: een continu proces"

Transcriptie

1 Onderwijsvernieuwing, een continu proces geeft een caleidoscopisch beeld van zeven jaar onderwijsvernieuwing bij de partners van de Universitaire Associatie Brussel. De voorbije jaren hebben vele docenten soms ten koste van hun eigen nachtrust succesvolle onderwijsvernieuwingen doorgevoerd. Succesvol wil zeggen dat de studenten er beter van geworden zijn. Auteurs van de Vrije Universiteit Brussel en de Erasmushogeschool Brussel doen verslag van hun praktijkervaringen en inzichten, waarbij kritische reflecties en stellingnamen niet uit de weg worden gegaan. Bijvoorbeeld over de verhouding tussen onderwijsvernieuwing die door de docent werd geïnitieerd en onderwijshervorming die van bovenaf werd opgelegd. Onderwijsvernieuwing is niet mogelijk zonder de vereiste materiële, psychische en sociaal-culturele ruimte. Zullen er in de toekomst nog middelen zijn voor innovatieve projecten wanneer tegelijkertijd middelen nodig zijn voor het inbedden van resultaten uit innovatieve projecten? De nieuwe financieringswijze van het hoger en universitair onderwijs legt de verantwoordelijkheid voor onderwijsvernieuwing zeer nadrukkelijk bij de instellingen zelf. Met het accent op output dient vandaag veel aandacht uit te gaan naar een kwaliteitsvolle instroom-, doorstroom- en uitstroombegeleiding met inzet van geëigende deskundigheid en digitale hulpmiddelen. Ook de impact van de evolutie van het internet blijft aandacht opeisen. Web 2.0 bestaat uit dynamische sites waaraan iedereen op zeer eenvoudige manier kan bijdragen. Het kunnen identificeren van connecties tussen verschillende domeinen, ideeën en concepten wordt een kerncompetentie. Hoe zien faciliterende leeromgevingen er in de toekomst uit voor de studenten, fysiek en virtueel? Het lijkt een contradictio in terminis maar is het niet: onderwijsvernieuwing is een traditie. Onderwijsvernieuwing, een continu proces is bedoeld voor ieder die betrokken is bij het hoger onderwijs en bij onderwijsvernieuwing. Onderwijsvernieuwing: een continu proces Thea Derks, Jan Driesen, Arnout Horemans, Frederik Questier, Kris Steenhaut, Hilde Van Lindt (eds.) Onderwijsvernieuwing: een continu proces ISBN Thea Derks, Jan Driesen, Arnout Horemans, Frederik Questier, Kris Steenhaut, Hilde Van Lindt (eds.)

2 Omslagontwerp: Stipontwerpt, Antwerpen Foto omslag: Boekverzorging: Stipontwerpt, Antwerpen Druk: Flin Graphic Group, Oostkamp 2008 Uitgeverij VUBPRESS VUBPRESS is een imprint van ASP nv (Academic and Scientific Publishers nv) Ravensteingalerij 28 B-1000 Brussel Tel (0) Fax 0032 (0) ISBN NUR 841 / 100 Wettelijk depot D/2008/11.161/032 De Creative Commons Naamsvermelding- Niet-commercieel-Gelijk delen 2.0 België Licentie is van toepassing op dit werk. Ga naar licenses/by-nc-sa/2.0/be/ of stuur een brief naar Creative Commons, 171 Second Street, Suite 300, San Francisco, California, 94105, VS om deze licentie te bekijken.

3 Onderwijsvernieuwing: een continu proces Thea Derks, Jan Driesen, Arnout Horemans, Frederik Questier, Kris Steenhaut, Hilde Van Lindt (eds.)

4 Redactioneel Deze uitgave kon worden gerealiseerd dankzij de steun van de dienst Onderwijszaken van de Vrije Universiteit Brussel en de dienst Onderwijs van de Erasmushogeschool Brussel. We danken alle auteurs, die met hun bijdragen in dit boek een schets hebben gegeven van de zeven voorbije jaren onderwijsvernieuwing en van toekomstperspectieven. Tegelijkertijd memoreren we dat het complete verhaal van onderwijsvernieuwing bij de Universitaire Associatie Brussel het werk is van veel meer collega's die er mee vorm aan gaven. Binnenkort wordt deze publicatie in haar geheel online geplaatst en zullen vele links de lezer de mogelijkheid bieden om verder achter de schermen te kijken. Voor het zien van de digitale uitgave en voor actuele informatie over onderwijsvernieuwing verwijzen we naar de websites en

5 Inhoud Voorwoord Benjamin Van Camp, Luc Van de Velde De verankering van verandering: de evaluatie van een paradox Marleen Wynants Competenties 21 Opleidingscompetenties en mogelijke integratie van het portfolio Steven De Backer, Thea Derks, Eric Kerckhofs, Kristine De Martelaer Naar een geïntegreerd competentiebeheersysteem voor de Erasmushogeschool Brussel Peter De Baer, Koen Kerremans en Rita Temmerman Flits Onderwijsinnovatie in het kader van het Europees Leven Lang Leren Programma (LLLP) ( ) Competentievergelijking voor de podiumtechnieken in Europa Chris Van Goethem Flits E-learning project Variazioni Onderwijspraktijk 67 Integratief onderwijs in de opleiding apotheker Bart Rombaut, Sophie Sarre en Pascale Petit De watertoren: een integratief project voor toekomstige ingenieurs Abdellah Touhafi, Kris Steenhaut en Jan Lemeire Flits Zevende dag in Hanoi 92

6 Leren vertalen van technisch-wetenschappelijke teksten: een andere didactische aanpak Marc De Kegel Brugproject technologisch ondernemen aan de Vrije Universiteit Brussel Marc Goldchstein Flits Project: bijdragen tot businessplan Halfgeleidercomponenten voor CO2-lasers EPISTAT Competentiegericht OnderzoeksOnderwijs AnneMarie Depoorter, Stijn Van Achter, Leonard Kaufman, Herwig Jansen, Ronald Buyl, Diane Van Den Broeck, Peter Delobelle Mondelinge taalbeheersing Frans II. What s in a name? Evelyne Namenwirth Interprofessioneel onderwijs in de gezondheidszorg Guido Goelen, Gerlinde De Clercq, Erna Derycke, Luc Huyghens, Eric Kerckhofs Een pleidooi voor creatieve integratie van onderzoeksgestuurd onderwijs José Depuydt Flits Van heterogene instroom naar doorstroom. Flexibele en webgebaseerde begeleiding door het Centrum voor Studie en Begeleiding (Wetenschappen) Academisering 197 Naar een academische tolkopleiding via de empirische onderbouwing van werkveldgerichte competenties June Eyckmans Reflecties over de academisering van de opleiding industriële wetenschappen Mark Runacres

7 04 Ondersteuning 223 Onderwijsvernieuwing en onderwijsservice Centrale ondersteuning in retrospectief en in perspectief Thea Derks, Frederik Questier 225 Flits Project basiswiskunde 246 ICTO, een ondersteunende dienst voor onderwijsvernieuwing Jan Driesen, Kris Steenhaut Onlinetoetsing met Questionmark Perception aan de EhB Arnout Horemans Flits Online oefenomgeving statistiek Onderwijsvernieuwingsdagen ( ) 265 Dag van de onderwijsvernieuwing, 28 mei 2002 Een andere kijk op leren Dag van de onderwijsvernieuwing, 3 juni 2003 Een kwestie van evenwicht Dag van de onderwijsvernieuwing, 27 mei 2004 Onderwijsvernieuwing in de lift Dag van de onderwijsvernieuwing, 8 juni 2005 Flexibel leren. Geen grens te ver?! Dag van de onderwijsvernieuwing, 28 mei 2006 Hoger Onderwijs in Brussel: sleutels voor 2012 Dag van de onderwijsvernieuwing, 5 juni 2007 Competenties meester worden. Evalueren in de praktijk Dag van de onderwijsvernieuwing, 4 juni 2008 Evidence Based Education: oplossing voor de kloof tussen onderwijsonderzoek en onderwijspraktijk?

8

9 Voorwoord Dit boek verschijnt naar aanleiding van de Dag van de Onderwijsvernieuwing, die dit jaar al voor de zevende keer plaatsvindt. De bijdragen bieden een veelzijdig beeld van de onderwijsvernieuwing binnen onze universitaire associatie. U krijgt een bloemlezing van good practices en boeiende beschouwingen. Informatie- en communicatietechnologie is niet meer weg te denken in het hoger en universitair onderwijs. De vernieuwing van de jongste jaren ging gepaard met grondige veranderingen in het onderwijslandschap zelf. Denken we maar aan de bachelor- en masterhervorming, flexibilisering en academisering. Onze onderwijsgemeenschap werd gedwongen om alle opleidingsprogramma s grondig te evalueren en bij te sturen. En van meet af aan ging het niet alleen om de inhoud, maar ook om rationalisatie. Uit diverse bijdragen in dit boek blijkt dat onderwijsvernieuwing die van binnen uit gewenst wordt, raakpunten heeft met onderwijsvernieuwing die van boven af wordt opgelegd. Maar tegelijk botsen ze ook. Zoals in Nederland, waar het onderwijsvernieuwingsbeleid mislukt is, omdat de ambities veel te groot waren en de beschikbare ruimte te klein. Onderwijsvernieuwing is immers niet mogelijk zonder de vereiste materiële, psychische en sociaal-culturele ruimte. De voorbije jaren hebben veel docenten soms ten koste van hun eigen nachtrust succesvolle onderwijsvernieuwingen doorgevoerd. Succesvol wil zeggen dat de studenten er beter van geworden zijn. Vandaag staan we voor nieuwe uitdagingen. We moeten consolideren én vernieuwen, en dat in tijden van schaarste. De nieuwe financieringswijze van het hoger en universitair onderwijs legt de nadruk op output. Daarom moeten we ons instroom-, doorstroom- en uitstroombeleid (life long learning) versterken. We beschouwen het als onze opdracht 9

10 om méér studenten aan te trekken van Brusselse scholen. En om in ons programmaaanbod en onze begeleiding meer in te spelen op de diversiteit van studentengroepen. Internationalisering wordt steeds belangrijker. We moeten e-learning tools meer en beter benutten. Wat collega en socioloog Mark Elchardus in zijn jongste boek over geluk beweert, gaat ook op voor onderwijsvernieuwing: het komt niet uit de lucht vallen, we moeten er hard aan werken. Het moet worden opgewekt, gestimuleerd, begeleid en gekoesterd. Wij danken iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan de totstandkoming van dit boek. Benjamin Van Camp, rector Vrije Universiteit Brussel Luc Van de Velde, algemeen directeur Erasmushogeschool Brussel 10

11

12 De verankering van verandering: de evaluatie van een paradox Een gesprek met VUB-vicerector Onderwijs Rosette S Jegers en directeur Onderwijs van de Erasmushogeschool Brussel Ann Langenakens Marleen Wynants Na zeven jaar onderwijsvernieuwing in de Universitaire Associatie van Brussel is de verankering van de vernieuwingen met een meerwaarde, een noodzakelijke stap. Tegelijkertijd worden ruimte en middelen gezocht om nieuwe projecten te initiëren en te stimuleren. Het creatieve spanningsveld tussen vernieuwing en institutionalisering vraagt om een kristalheldere definitie van onderwijsvernieuwing en het expliciteren van de hoekstenen van wat onze noorderburen verandermanagement noemen. Aan het begin van de derde fase van de onderwijsvernieuwing peilen vicerector Onderwijs Rosette S Jegers en directeur Onderwijs van de Erasmushogeschool Brussel Ann Langenakens samen naar criteria om de meerwaarde van de vernieuwingen te evalueren en naar mogelijkheden om die te verankeren. Een proces dat parallel loopt met de versterking van de toegevoegde waarde die de associatie zelf biedt en de plaats die het onderzoek van onderwijs daarin zou moeten krijgen. De grote uitdaging voor de toekomst is het vinden van een goede balans tussen het experimenteren binnen de onderwijsvernieuwing zelf en de inbedding van waardevolle vernieuwingen. In die context blijft de terugkerende en cruciale vraag: hoe evalueer je verandering? Ann Langenakens: Of beter nog: hoe evalueer je de verankering van de verandering? Rosette S Jegers: Precies, want het gaat hier om een stevige contradictio in terminis, omdat onderwijsvernieuwing vernieuwend zou moeten kunnen blijven en de nodige verankering staat daar loodrecht op. Hoe kan je projecten en experimenten blijven opstarten als je ze tegelijk ook moet kunnen verankeren? Hoeveel ruimte zal er binnen 12

13 de krijtlijnen van het nieuwe financieringsdecreet blijven voor onderwijsvernieuwing? Precies op dit vlak speelt de schaal van de associatie een rol omdat je natuurlijk fondsen moet hebben die dat toelaten. Onderzoek van onderwijs Onderwijsvernieuwing en de verankering ervan is, gezien de nieuwe financieringscriteria, een noodzakelijke evolutie. De échte paradox zit in de vraag hoe we innoverende werkvormen kunnen combineren met de vraag tot schaalvergroting. Innoverende werkvormen impliceren meestal kleinere groepen en dus meer menskracht voor de begeleiding ervan. Als het om grotere groepen gaat, zal men snel terugvallen op klassieke onderwijsvormen. Niet dat die slechter zijn, en je hebt waarschijnlijk beide nodig om tot betere resultaten te komen en écht competentiegericht onderwijs te organiseren. Ann Langenakens: Het onderzoek van onderwijs verdient een grotere plaats in het geheel omdat de meerwaardes van onderwijsvernieuwingsinitiatieven objectief aantoonbaar moeten zijn. Daar moeten dus dringend meetinstrumenten en criteria voor ontwikkeld worden, en ook een stevige zelfreflectie is daaraan gekoppeld. Rosette S Jegers: De onderwijsvernieuwing heeft intussen al enkele fasen doorlopen. Rond de eeuwwisseling had je een eerste fase met ad-hocprojecten waar het ministerie geld voor vrijmaakte, dan kwam een tweede fase met aanvullende middelen waar je al dan niet competitief op inspeelde en nu zitten we in een derde fase met een type van financiering die ons vooral op de resultaten gaat beoordelen. Of dat nu onderzoeksgebonden of diplomagebonden resultaten zijn, centraal staat de efficiëntie waarmee studenten hun trajecten van bachelor tot doctor doorlopen. We gaan weinig of geen vernieuwingsprojecten kunnen initiëren of stimuleren die niet zullen bijdragen tot een van die dingen. We moeten dus beter ingesteld zijn op een grotere instroom van studenten. Die instroom is divers, zodat we technieken moeten gebruiken om die mensen aan de begincompetenties te helpen die het zinvol maken om aan een opleidingstraject te beginnen. De onderwijsvernieuwingsprojecten moeten ook bijdragen tot het doorstromen van die mensen naar de masteropleidingen of naar de arbeidsmarkt. En liefst resulteren ze ook in een grotere output in de vorm van diploma s, afgelegde doctoraten, 13

14 een potentieel aan vorsers die later onderzoek gaan doen en referenties en citaten gaan opbouwen, patenten en spin-offs opzetten Dus als die onderwijsvernieuwingsprojecten niet rechtstreeks bijdragen tot de voorgaande dingen, dan zullen we vrij snel de reactie krijgen Onderwijsvernieuwing? Connais pas!. Ann Langenakens: Laten we even teruggaan naar de vraag onderwijsvernieuwing, wat is dat?. Er zijn immers zoveel soorten van onderwijsvernieuwing. Enerzijds hebben we de onderwijsvernieuwing op het niveau van de curricula, de werkvormen en de toetsen of evaluatie. Anderzijds is er het ICT-gebeuren, dat een flexibelere leeromgeving zou moeten mogelijk maken. Ten slotte zijn er de projecten die zich exclusief op studentenbegeleiding richten. Rosette S Jegers: Op dit moment staat het verbreden van de resultaten van bestaande of afgelopen projecten centraal. Sommige zaken worden direct opgepakt omdat ze makkelijk toepasbaar en veralgemeenbaar zijn, maar andere kan je niet zomaar integreren op algemene schaal. Ann Langenakens: Dat klopt. Wanneer een instellingsbreed draagvlak voor succesvolle projecten moet worden gecreëerd, dan heeft dat in de eerste plaats met cultuur en attitude te maken. Mensen moeten de kans krijgen daarin opgeleid te worden en dan zal het ook werken. De mogelijkheid tot transfereerbaarheid van vernieuwingen naar andere opleidingen en de aanwezigheid van opleidingsoverstijgende samenwerking zullen in de toekomst bijkomende criteria worden op grond waarvan middelen voor onderwijsvernieuwingsprojecten worden toegekend. Hiermee hopen we de instellingsbrede vertaalslag achteraf te vergemakkelijken. Concreet gezien betekent dat dus ten eerste dat opgedane ervaringen moeten worden doorgekoppeld naar andere opleidingen, ten tweede dat onderwijsvernieuwing blijvend geïnitieerd wordt vanuit de opleidingen met de nodige input van een centraal onderwijskundig team en ten slotte dat er, in het beste geval, een stevig onderzoeksluik bijkomt. Rosette S Jegers: We zitten met deze derde fase in een soort van onderzoek dat zijn toepassingswaarde in het totale onderwijsproces moet bewijzen, omdat anders de middelen stoppen. En dat is niet evident, want veel mensen die aan onderzoek van onderwijs 14

15 doen, denken in een normaal onderzoekspatroon, namelijk ik wil hier iets doen wat misschien een quantum leap geeft, maar ik hoef me geen zorgen te maken over de vraag of dat in het beleid van de instelling past. Maar net zoals de druk van maatschappelijke economische relevantie ook op onderzoek verhoogd wordt, zo wordt ook onderwijsvernieuwing in een nieuwe context geplaatst. De grote vraag is: kan je op die manier nog effectief aan onderwijsvernieuwing doen? Het klopt dat de middelen voor fundamenteel onderzoek meer en meer zullen worden aangevuld vanuit toegepast onderzoek en dat iedereen zich gaat moeten richten naar een maatschappelijke meerwaarde, maar voor onderzoek blijven de belangrijkste parameters publicaties, referenties, doctorandi etc. Als het onderzoek heeft opgebracht wat het verondersteld werd te doen, dan word je daar op de universiteit voor gewaardeerd. In onderwijszaken hebben we die luxe niet. Ann Langenakens: Toch is echte vernieuwing en creativiteit zonder speeltuin niet mogelijk. En dat is onze paradox: enerzijds zitten we in een constant proces van verankering, terwijl we ook de middelen moeten hebben om nieuwe experimenten op te starten, ook al leiden sommige van die experimenten tot niets. We zouden dus los van alles een soort van impulsfonds moeten hebben, want hoe kan je aan externe middelen geraken als je niets kan laten zien? Van momentum naar lange termijn Rosette S Jegers: Ik denk dat we in de toekomst veel vlugger dingen vanuit de onderwijsvernieuwing moeten loslaten. Het e-portfolio en het leerplatformprincipe zouden allang niet meer in de onderwijsvernieuwing moeten zitten maar eerder in onderwijskundige ondersteuning en een geïntegreerd databeheer. Dat wil niet zeggen dat het portfolio geen vernieuwingspotentieel meer heeft, bijvoorbeeld als een geïntegreerd deel in de opvolging van onze medewerkers. Voor mensen die in een doctorale fase zitten, bijvoorbeeld, of een vorserfase of in een bevorderingsfase Het portfolio kan uitgroeien tot een instrument waarbij je over de disciplines heen naar mensen kan kijken en naar de verschillende onderdelen waarin ze sterk scoorden. Of dat dan portfolio moet heten of matrixbenadering, dat laat ik in het midden. Het is sowieso heel complex om iemand te beoordelen en te begeleiden, maar efficiënt leren omgaan met die gecombineerde informatie die we binnenkrijgen, is cruciaal. 15

16 Ann Langenakens: Ik zie inderdaad ook vanuit dat portfolio een evolutie naar een ruimer volgsysteem voor studenten: het SVS dus, of het studentvolgsysteem. Dat betekent een algemeen volgsysteem met alle mogelijke gegevens vanuit alle mogelijke databanken die zowel door de administratie als de traject- en studentenbegeleiding gebruikt kunnen worden om een relevant zicht te krijgen op het profiel van onze studenten, voor de instroombegeleiding, voor de doorstroombegeleiding, bij deliberaties en dergelijke. Wat zich nu dus echt opdringt, is dat we veel duidelijker de doelstellingen moeten formuleren om de mensen die met onderwijsvernieuwing bezig zijn te oriënteren en te begeleiden. Kernkwaliteiten en competenties Kleinschalige pedagogisch vernieuwende projecten kan je niet vergelijken met brede administratieve vernieuwingen. Enerzijds moet je voor iedereen een inspirerende context of nieuwe dynamiek aanbieden; anderzijds moet je die kleine initiatieven kunnen vatten en voor studenten zichtbaar maken. Maar dat is cultuur en dat vraagt initiatieven en alertheid van iedereen. Hoe dan ook, het formuleren van doelstellingen en competenties blijft de eerste stap in elke onderwijsvernieuwing, of niet? Ann Langenakens: Een van onze eerste vernieuwingsdagen was dan ook gewijd aan het formuleren van competenties en zelfs al noem je dat nu geen onderwijsvernieuwing meer, pas door het concreet formuleren van die competenties valt alles op zijn plaats. Hogescholen waren op dat vlak de vernieuwers avant la lettre, want omdat we bezig zijn met de vorming van een professie, stonden eindcompetenties allang centraal. Nu komt het erop neer om de verworvenheden van het competentiegericht onderwijs dat binnen onze opleidingen succesvol is en ook in al onze visitatierapporten als absoluut sterk punt wordt erkend ook in te passen in het door de overheid voorgestelde nieuwe onderwijs- en financieringskader. Rosette S Jegers: We zijn effectief beginnen nadenken in functie van competenties. En dan zien we dat in opleidingen zoals geneeskunde, farmacie, ingenieurs en rechten, je criteria kan formuleren die je nodig hebt om met die opleiding geassocieerde professionele activiteiten uit te oefenen. Op al die terreinen zie je een geïntegreerde benadering of 16

17 evidence based aanpak. En dat is voor mij, wat curriculum betreft, de echte onderwijsvernieuwing geweest. Of daar nu toevallig een leerplatform of portfolio aan te pas komt, dat zit in wat wij de tools van de onderwijsuitvoering noemen, dat blijft de ondersteuning. Ann Langenakens: Het werkt inderdaad het best daar waar de competenties het makkelijkst te formuleren zijn, daar waar mensen opgeleid worden voor een bepaalde functie, een bepaalde professie. Of wij als instelling in ons opzet slagen, wordt bepaald door hoe onze studenten het doen op de arbeidsmarkt. Dus als die koppeling heel strak is, dan heb je een directe toetssteen, anders niet. Nu laat ik je los Rosette S Jegers: Het gaat hem ook niet langer over de breuk hogeschool/universiteit; het gaat hem eerder over de bruggen die tussen bepaalde opleidingen zelf gebouwd moeten worden. Dus enerzijds heb je doelstellingen gedefinieerd vanuit de opleiding, maar tegelijk willen we ook rekening houden met vragen vanuit het werkveld. Ann Langenakens: En ik herhaal het, je moet vertrekken vanuit de competenties en eens je die competenties definieert, dan is het duidelijk waar het over gaat, hoe die verschillende opleidingsprofielen vorm kunnen krijgen. Je ziet dat ook in de samenstelling van de programma s met een absolute nadruk op het persoonlijke parcours van de student. Rosette S Jegers: Het is ook precies bij die competentiegerichte opleidingen dat er meer lesgevers met gemengde statuten zijn. De proffen die er lesgeven, zijn deels specialisten of staan in de praktijk en zijn deels pedagogen. Ik denk dat zij de competenties van een student inschatten tot op het moment dat ze zeggen: nu ben je in staat om autonoom voort te gaan. Nu laat ik je los, nu mag je gaan. De prijs van vernieuwing Rosette S Jegers: Er wordt vaak geschermd met onderwijsvernieuwing en het moet allemaal beter, individueler en je moet je onderwijs- en evaluatievormen continu aanpassen aan de snel veranderende context, maar als economist maak ik de bedenking dat 17

18 iemand daarvoor het kostenplaatje moet betalen. En daar wordt weinig of geen rekening mee gehouden. In de jaren tachtig zaten wij al met samenwerkingen met hogescholen de STIHO-projecten daar waren we absolute voorlopers. Thea Derks, institutioneel coördinator onderwijsvernieuwing bij de VUB, heeft daarop voortgebouwd, en we zijn altijd bovenaan blijven staan in de extra middelen die we verwierven voor onze groep van instellingen op basis van onderwijsvernieuwende projecten. Maar, en dit is de kern van de zaak, in relatief slecht gefinancierde instellingen als de onze is het moeilijk om bepaalde van die projecten naar een veralgemening te brengen. Want dan word je voor de realiteit geplaatst en heb je een grotere structurele omkadering nodig en die kost geld. Je kan het oorspronkelijke project ook op een platform zetten en het de titel onderwijsvernieuwing meegeven, maar dan krijg je een waaier van pilootprojecten en daar stopt het dan. Vroeger bestonden er ook gemeenschappelijke projecten, maar die waren niet gericht op een associatieve samenwerking zoals we die vandaag kennen. De STIHO-projecten bestonden tussen universiteiten en hogescholen, kriskras door Vlaanderen. Die waren echt gebaseerd op mensen die mekaar vonden, op inhoudelijke maar ook op pedagogische en technische punten, en die mekaar aanvulden. Toen het concept van de associatie voelbaar werd, zijn we vrij snel op een rijtje gaan zetten wat de meest evidente verrijking van onze samenwerking zou kunnen zijn. Met de vroegere aanvullende middelen voor onderwijsvernieuwing haalde VUB een relatief hoge score: normaal gezien krijgen we 10 % van de middelen voor onderwijs tussen de universiteiten, maar voor die onderwijsvernieuwing haalden we 12 tot 13 % binnen. Voor één keer was de schaal géén handicap, omdat vernieuwing blijkbaar makkelijker bewerkstelligd wordt in een relatief kleinere instelling waar het er wat soepeler en minder gecentraliseerd aan toe gaat. Ook tijdens de visitaties komen onze creatieve onderwijsvormen er goed uit. De resultaten zijn er dus, maar om het niet bij een eenmalige verworvenheid te houden, moet er een inbedding komen. En pas dan kan je van evidence based spreken. Dat is logischerwijze ook het nieuwe thema geworden van de dag van de onderwijsvernieuwing. Ann Langenakens: Inderdaad, en we zien in ons beider instellingen ook al voorbeelden van die inbedding. Zo zijn we van een experimenteel gebruik van een digitaal leerplatform door een kleine groep collega s gegaan naar een brede inbedding. Van het leerplatform is gebleken dat het werkt en iederéén verwacht nu gewoon dat het platform 18

19 dag en nacht beschikbaar is. Tegelijkertijd realiseer ik me dat de vernieuwing lang niet afgelopen is op het vlak van sociaal leren in virtuele leeromgevingen, integendeel. Innovatieve experimenten en de verbreiding van resultaten gaan hand in hand. Een ander voorbeeld vind ik het competentieleren. Het onderwijsbeleid in Vlaanderen heeft ons ertoe genoodzaakt om competenties te formuleren en om op associatieniveau een methodiek en een procedure voor de erkenning van verworven competenties vorm te geven. We hebben geleerd van de eerste ervaringen met de portfoliomethodiek en vandaag spreken we van een verworvenheid waar serieuze kandidaten werkelijk de vruchten van plukken. Op het terrein van instromen, aansluiten en doorstromen is er nog veel werk. Deze thema s spelen niet alleen op het vlak van de associatie of Vlaanderen maar ook breder en ik denk dan bijvoorbeeld aan ontwikkelingen naar een European Qualification Framework en de nadruk op learning outcomes. We hebben te maken met een continu proces van experimenteren en implementeren waarbij onderwijsvernieuwing en de zorg voor onderwijskwaliteit in mekaars verlengde liggen. Als we nu eens zeven jaar vooruitblikken, dan denk ik eerlijk gezegd niet dat we het fundamenteel anders moeten aanpakken. Het blijft een én-énverhaal van vernieuwing en inbedding. Hoe we dit klaren in tijden van schaarse middelen en dwingende eisen? We moeten stellig preciezer zijn in het aangeven van prioritaire thema s, en verder zie ik maar één uitweg om onze paradox te lijf te gaan en dat is door het bundelen van onze krachten op een creatieve wijze. Met dank aan Stijn Van Achter, Sara Engelen, Thea Derks en Hilde van Lindt. w Biografie Marleen Wynants ( 1958) is onafhankelijke tekstschrijfster en netwerkster. Ze was hoofdredacteur van het postpunkmagazine Fabiola, schreef artikels voor de belangrijkste persgroepen in België en heroriënteerde haar focus op interdisciplinaire netwerking en wetenschappelijke projecten en vooral op de mensen erachter. Zij is operationeel directeur van het VUB universitair en industrienetwerk en co-editeur (samen met vicerector Jan Cornelis) van How Open is the Future? en Brave New Interfaces. Ze rapporteert over kunst en wetenschap in <H>art en Janus. 19

20

21 01 Competenties

22

23 Opleidingscompetenties en mogelijke integratie van het portfolio Ervaringen in de opleidingen lichamelijke opvoeding en bewegingswetenschappen en revalidatiewetenschappen en kinesitherapie Steven De Backer, Thea Derks, Eric Kerckhofs, Kristine De Martelaer Inleiding Volgens decretale eisen (Structuurdecreet, 2003) dient de finaliteit van een hogeronderwijsopleiding te worden geëxpliciteerd in competenties. Tot op heden werden voor de VUB-opleidingen revalidatiewetenschappen en kinesitherapie (REVAKI) en lichamelijke opvoeding en bewegingswetenschappen (LO) doelstellingen en eindtermen geformuleerd. De opleidingen van de faculteit LK werden respectievelijk in 2003 (LO) en 2004 (REVAKI) door de visitatiecommissie doorgelicht. De visitatiecommissie gaf de opleiding REVAKI een zeer goede score voor de onderwijsleersituatie en een goede score voor het onderwijsprogramma en het onderwijsprofiel. Wel werd aangegeven dat de doelstellingen en eindtermen verder uitgewerkt moesten worden in competentiegebieden en competenties (VLIR, 2004). Voor de opleiding LO, die voldoende scoorde voor de onderwijsleersituatie en het onderwijsprogramma en -profiel, stelde de visitatiecommissie vast dat er aandacht was voor competentieontwikkeling in het onderwijsvernieuwingsproject portfolio. Zij concludeerde eveneens dat de doelstellingen en eindtermen nog onvoldoende uitgekristalliseerd waren en niet volledig geïmplementeerd werden (VLIR, 2003). Doordat ze te algemeen geformuleerd werden, waren ze volgens de commissie onvoldoende gekend bij de studenten. In het voorjaar van 2005 werd contact opgenomen met de centrale dienst voor onderwijsvernieuwing, het OSC. Er werd binnen de faculteit een studienamiddag belegd waar een quick scan werd uitgevoerd van de mate van competentiegerichtheid van de opleidingen. De voornaamste conclusies waren dat er meer gezamenlijk overleg moest komen over de organisatie en de invulling van het onderwijs en dat de opleidingscompetenties expliciet geformuleerd dienden te worden. 01 Competenties 23

24 Om te voldoen aan de eisen van het structuurdecreet, een antwoord te bieden op de opmerkingen van de visitatiecommissies en rekening te houden met de conclusies van de competentiescan startte in maart 2007 een project van twaalf maanden met als titel Omschrijving van de opleidingscompetenties, de implementatie ervan en de mogelijke integratie van het portfolio voor de opleidingen van de faculteit Lichamelijke Opvoeding en Kinesitherapie. Onderwijsvernieuwing Doelstellingen van het project Het projectplan (Kerckhofs, 2006) vermeldt volgende doelstellingen: 1 competenties formuleren voor de opleiding revalidatiewetenschappen en kinesitherapie en lichamelijke opvoeding en bewegingswetenschappen; 2 nagaan of het invoeren van het portfolio een nuttige bijdrage kan leveren en zo ja, hoe een dergelijk portfolio best concreet wordt uitgewerkt; 3 de betrokkenheid van de stagebegeleiders bij de opleiding verhogen; 4 de betrokkenheid van alle vakgroepen en docenten bij de opleiding verhogen; 5 een systeem uitwerken ter implementatie van die competenties in het onderwijs; 6 een systeem van kwaliteitsbewaking uitwerken om te evalueren of de competenties ook daadwerkelijk door de opleiding worden gerealiseerd; 7 de samenhang van de opleiding versterken. Daarnaast diende het project een voorbeeldfunctie te vervullen door een werkwijze aan te reiken die ook door andere opleidingen zou kunnen worden gevolgd. Hierna bespreken we de uitwerking van de diverse doelstellingen. We schetsen een beeld van wat is bereikt en besluiten met suggesties gericht op de toekomst. Formulering van competenties Uitgangssituatie De visitatiecommissies voor LO (VLIR, 2003) en REVAKI (VLIR, 2004) hebben aanbevolen om doelstellingen en eindtermen van de opleidingen te herschrijven in competenties en deze competenties te vertalen naar het opleidingsprogramma. Dit betekent dat de opleidingen 24

Didactische werkvormen in het hoger onderwijs. Sandra Heleyn, Isabelle Claeys, Ann Verdonck

Didactische werkvormen in het hoger onderwijs. Sandra Heleyn, Isabelle Claeys, Ann Verdonck Didactische werkvormen in het hoger onderwijs Sandra Heleyn, Isabelle Claeys, Ann Verdonck HoGent, een mix van werkvormen Uitgangspunten: Elk talent telt>>maatwerk gezien diversiteit in instroom Vraag

Nadere informatie

Op weg naar een competentiegericht curriculum

Op weg naar een competentiegericht curriculum Op weg naar een competentiegericht curriculum Dag van de Onderwijsvernieuwing 8 juni 2005 Eva Marrannes Agenda Inleiding Specifieke context van het departement Communicatie Van beroepsprofiel naar Conclusie

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Reflectievragen voor het ontwerpen van een traject met werkplekleren

Reflectievragen voor het ontwerpen van een traject met werkplekleren voor het ontwerpen van een traject met werkplekleren Doelstelling Dit instrument is bedoeld voor het management van een opleiding en opleidingsteams. Het reikt reflectievragen aan voor het ontwerpen van

Nadere informatie

10/05/2012. Project evalueren studenten in het UZA. Hoe is dit gegroeid?? Wat is de achtergrond en het doel van evalueren

10/05/2012. Project evalueren studenten in het UZA. Hoe is dit gegroeid?? Wat is de achtergrond en het doel van evalueren Project evalueren studenten in het UZA Nancy Van Genechten Katrien Van den Sande Yvonne Gilissen Werkgroep mentoren en Hogescholen Hoe is dit gegroeid?? Mentorendag 2010 Hoe verder na vraag Mentoren hadden

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA

Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA Inleiding Tijdens de eerste studiedag van de BAMA-werkgroep op 10 oktober l.l. werd aan de BAMAcoördinatoren de opdracht gegeven om

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

THEMASESSIE 1 ERKENNEN VAN VERWORVEN COMPETENTIES EN KWALIFICATIES (EVC/EVK): BELEID EN PRAKTIJK

THEMASESSIE 1 ERKENNEN VAN VERWORVEN COMPETENTIES EN KWALIFICATIES (EVC/EVK): BELEID EN PRAKTIJK THEMASESSIE 1 ERKENNEN VAN VERWORVEN COMPETENTIES EN KWALIFICATIES (EVC/EVK): BELEID EN PRAKTIJK Wat EVC kan betekenen voor u STRUCTUUR Begripsbepaling Projectgroep UAB Opdracht, samenstelling, timing

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

Medewerker onderwijsontwikkeling

Medewerker onderwijsontwikkeling Medewerker onderwijsontwikkeling Doel Ontwikkelen van en adviseren over het onderwijsbeleid en ondersteunen bij de implementatie en toepassing ervan, uitgaande van de geformuleerde strategie van de instelling/faculteit

Nadere informatie

Gebruik van portfolio in een onderzoeksstage voor werkstudenten

Gebruik van portfolio in een onderzoeksstage voor werkstudenten Gebruik van portfolio in een onderzoeksstage voor werkstudenten Stefan Hardonk Doelstellingen Onderzoeksstage academische onderzoekscompetenties + metacognitieve competenties Behoeften van samenleving

Nadere informatie

Internationale leerresultaten in het curriculum. Workshop

Internationale leerresultaten in het curriculum. Workshop Internationale leerresultaten in het curriculum Workshop Structuur van de sessie 1. Overlopen lijst competenties en deze koppelen aan een concrete opleiding 2. Het meten van draagvlak bij docenten: de

Nadere informatie

Het gebruik van een wiki als CMS in een educatieve context.

Het gebruik van een wiki als CMS in een educatieve context. Het gebruik van een wiki als CMS in een educatieve context. Vraagstelling/Probleemstelling Omschrijving: De hieronder beschreven casus behandelt de uitwerking van een heel specifiek probleem op microniveau.

Nadere informatie

Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen

Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen AFSTANDSLEREN EN ICT GECOMBINEERD ONDERWIJS 4 1 Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen Steven De Pauw Coördinator Toll-net Steven Verjans Universitair docent Open Universiteit

Nadere informatie

Schema voor de evaluatie van het onderwijsproces van een opleiding

Schema voor de evaluatie van het onderwijsproces van een opleiding Schema voor de evaluatie van het onderwijsproces van een opleiding 1. Curriculumontwikkeling Deelproces Product Verantwoordelijke Medewerkers Een curriculum ontwikkelen curriculum opleidingsteam studenten

Nadere informatie

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Informatievergadering Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Wie zijn we? Besluit Vlaamse Regering Visitatieprotocol Planning ZER en beoordelingskader Visitatieproces Visitatiecommissie 23/04/2014 2

Nadere informatie

me nse nkennis Competentiegericht opleiden in de BIG opleidingen Getting started

me nse nkennis Competentiegericht opleiden in de BIG opleidingen Getting started me nse nkennis Competentiegericht opleiden in de BIG opleidingen Getting started Inhoud Competentiegericht opleiden 3 Doel van praktijktoetsen 4 Wijze van evalueren en beoordelen 4 Rollen 5 Getting started

Nadere informatie

Opleiden in het. zorgonderwijs. Modules leergangen master

Opleiden in het. zorgonderwijs. Modules leergangen master het zorgonderwijs Modules leergangen master Kies je eigen professionaliseringstraject Ben je docent of (praktijk)opleider in het zorgonderwijs? Of ben je werkzaam in de zorg en wil je toekomstige zorgprofessionals

Nadere informatie

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 DE MASTEROPLEIDING BIOMEDICAL

Nadere informatie

NT2-docent, man/vrouw met missie

NT2-docent, man/vrouw met missie NT2docent, man/vrouw met missie Resultaten van de bevraging bij NT2docenten Door Lies Houben, CTOmedewerker Brede evaluatie, differentiatie, behoeftegericht werken, De NT2docent wordt geconfronteerd met

Nadere informatie

ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING

ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING Opzet en structuur De sjabloon van het aanvraagdossier

Nadere informatie

Medewerker pedagogische cel - Kwaliteitsbewaking

Medewerker pedagogische cel - Kwaliteitsbewaking Doel van de functie Medewerker pedagogische cel - Kwaliteitsbewaking De medewerker pedagogische cel coördineert ook de EVC- en EVK-procedure en ziet toe op de correcte afhandeling van de aanvragen. Ook

Nadere informatie

Gedifferentieerde leertrajecten

Gedifferentieerde leertrajecten Studiedag: Het volwassenenonderwijs en levenslang leren: een krachtige synergie VERSLAG WORKSHOP PCA / 4 februari 2015 Gedifferentieerde leertrajecten Dit verslag is een beknopte weergave van de gevoerde

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Leraar basisonderwijs LB

Leraar basisonderwijs LB Leraar basisonderwijs LB Functiewaardering: 43343 43333 43 33 Salarisschaal: LB Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en bedrijfsvoeringsondersteunende werkzaamheden, overdragen

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Graduaat Maatschappelijk werk Module Geïntegreerde competentieverwerving 3. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Graduaat Maatschappelijk werk Module Geïntegreerde competentieverwerving 3. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Graduaat Maatschappelijk werk Module Geïntegreerde competentieverwerving 3 Code Ad3 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale 120 studiebelasting (in uren)

Nadere informatie

Verslag 9 januari 2013 Aanwezigen: Verontschuldigd: Kadering project

Verslag 9 januari 2013 Aanwezigen: Verontschuldigd: Kadering project Verslag 9 januari 2013 Aanwezigen: David Dol, Kurt Kerkaert, Tina van de Loo, Sigrid Appeltans, Johan Neyt en Els Peters Verontschuldigd: Rik Loenders, Sara Kadering project Verduidelijking van de rol

Nadere informatie

PointCarré, een nieuwe e-leeromgeving

PointCarré, een nieuwe e-leeromgeving Dag van de Onderwijsvernieuwing PointCarré, een nieuwe e-leeromgeving Koen Vanmeerbeek (onderwijstechnoloog) Stijn Van Achter (instructional designer) Frederik Questier (onderwijstechnoloog) Roan Embrechts

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 F 050 38 11 71 www.howest.be Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2013-2014 Inhoud Doel

Nadere informatie

De leerlijn Persoonlijk Ontwikkelingsplan over opleidingen heen: persoonlijke reflectie en ontwikkeling in relatie tot interprofessioneel handelen

De leerlijn Persoonlijk Ontwikkelingsplan over opleidingen heen: persoonlijke reflectie en ontwikkeling in relatie tot interprofessioneel handelen De leerlijn Persoonlijk Ontwikkelingsplan over opleidingen heen: persoonlijke reflectie en ontwikkeling in relatie tot interprofessioneel handelen Lieselot Van Droogenbroeck Hans Forceville Doelstellingen

Nadere informatie

De competenties die prioritair aan bod komen tijdens dit opleidingsonderdeel zijn:

De competenties die prioritair aan bod komen tijdens dit opleidingsonderdeel zijn: Specifieke lerarenopleiding C ECTS-fiche opleidingsonderdeel vakdidactische oefeningen 2 Code: 10375 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling:

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2012-2013 Inhoud Doel van de opleiding Situering van de opleiding Onderwijsvormen Onderwijsorganisatie

Nadere informatie

04 Support staff training

04 Support staff training Het introduceren van referentiekaders voor kwaliteitsborging op het gebied van beroepsonderwijs en training (VET) is de afgelopen jaren tot een prioriteit uitgegroeid. Tijdens de vroege stadia van de ontwikkeling

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie Toetsvormen Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie 1 Waarom wordt er getoetst? Om te beoordelen in hoeverre de student in staat is te handelen zoals op academisch

Nadere informatie

Opleiden in het zorgonderwijs? Modules leergangen master

Opleiden in het zorgonderwijs? Modules leergangen master het zorgonderwijs? Modules leergangen master Kies je eigen professionaliseringstraject Ben je docent of (praktijk)opleider in het hoger gezondheidszorg onderwijs (HGZO)? Of ben je werkzaam in de zorg en

Nadere informatie

Verpleegkunde HBO 5. 1. Situatie van de HBO 5 opleiding verpleegkunde

Verpleegkunde HBO 5. 1. Situatie van de HBO 5 opleiding verpleegkunde 1. Situatie van de HBO 5 opleiding verpleegkunde 1.1. Aantal scholen in Vlaanderen: 20 met regionale spreiding, waarvan 16 uit het katholieke net, 2 gemeenschapsonderwijs, 1 stedelijke en 1 van het provinciaal

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2014/2015 bachelor ergotherapie ergotherapie Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor ergotherapie ergotherapie Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool is

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Reflectiedag Godsdienstleerkracht: kleur (h)erkennen?

Reflectiedag Godsdienstleerkracht: kleur (h)erkennen? V L A A M S V E R B O N D V A N K A T H O L I E K E H O G E S C H O L E N Sainte-Adresseplein 12, B-1070 Anderlecht Tel. 02 529 04 29 Fax 02 529 04 93 vvkho@vsko.be ond.vsko.be Reflectiedag Godsdienstleerkracht:

Nadere informatie

Werkzaam bij de brandweer

Werkzaam bij de brandweer PORTFOLIO DOCENT Werkzaam bij de brandweer Status Het format van dit portfolio is vastgesteld door de deelprojectgroep Kwaliteitsinstrumenten van het project Kwaliteit Brandweerpersoneel in juni 2009.

Nadere informatie

Werkplekleren: leren doen doet leren 6 februari 2012

Werkplekleren: leren doen doet leren 6 februari 2012 Werkplekleren: leren doen doet leren 6 februari 2012 Workshop werkplekleren: opbouw Wat is werkplekleren? Uitgangspunt Waarom werkplekleren? Getuigenissen Wedstrijd Toekomst werkplekleren? Advies SERV

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

MICROTEACHING: een kort lesfragment door een student gegeven aan medestudenten.

MICROTEACHING: een kort lesfragment door een student gegeven aan medestudenten. Inhouden en doelen van de opdrachten in de praktijkcomponent van de SLO en de GLO van BEO MICROTEACHING: een kort lesfragment door een student gegeven aan medestudenten. de student geeft 10 à 20 minuten

Nadere informatie

Stageregeling bachelor opleiding Afdeling Politicologie, NSM/Radboud Universiteit Nijmegen September 2014

Stageregeling bachelor opleiding Afdeling Politicologie, NSM/Radboud Universiteit Nijmegen September 2014 Stageregeling bachelor opleiding Afdeling Politicologie, NSM/Radboud Universiteit Nijmegen September 2014 Artikel 1. Doel Het doel van een stage is om het de student mogelijk te maken werkervaring als

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

Spelsimulaties in een op competenties gebaseerd curriculum in het hoger onderwijs

Spelsimulaties in een op competenties gebaseerd curriculum in het hoger onderwijs Spelsimulaties in een op competenties gebaseerd curriculum in het hoger onderwijs Vincent Peters SAGANET Seminar Amersfoort, 17 maart 2005 Informatie over Spelsimulaties Inhoudsopgave Competenties Op competenties

Nadere informatie

ONTWERP VAN DECREET. betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN

ONTWERP VAN DECREET. betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN Zitting 2008-2009 25 maart 2009 ONTWERP VAN DECREET betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN Zie: 2158 (2008-2009) Nr. 1: Ontwerp van decreet 5571 OND 2 AMENDEMENT Nr. 1 Artikel 7 In a), tweede

Nadere informatie

TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING. Professioneel Handelen

TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING. Professioneel Handelen TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING 1 LEERRESULTATEN EN COMPETENTIES Doelstellingen competenties Structuur en éénduidigheid Uniformiteit in formulering 2 LEERRESULTATEN EN COMPETENTIES Generieke competenties

Nadere informatie

EVC procedure Masteropleidingen Fysiotherapie Nederland

EVC procedure Masteropleidingen Fysiotherapie Nederland EVC procedure Masteropleidingen Fysiotherapie Nederland Dutch Educational Network Masters of Physiotherapy Informatie over de EVC-procedure bij masteropleidingen in de fysiotherapie Inleiding en doel procedure

Nadere informatie

Zakelijk en professioneel Nederland en Vlaanderen in de virtuele 3D wereld Second Life (SL)

Zakelijk en professioneel Nederland en Vlaanderen in de virtuele 3D wereld Second Life (SL) Zakelijk en professioneel Nederland en Vlaanderen in de virtuele 3D wereld Second Life (SL) Dr An Vanderhelst I. Een korte inleiding en beschrijving van het project Het volgende rapport is een verslag

Nadere informatie

Vormgeving van SLB in de praktijk

Vormgeving van SLB in de praktijk Vormgeving van SLB in de praktijk Inhoudsopgave Inleiding...2 Het eerste leerjaar...2 Voorbeeld Programmering Studieloopbaanbegeleiding (SLB) niveau 3-4...3 POP en Portfolio...8 Vervolg...10 Eisma-Edumedia

Nadere informatie

Beschrijving Basiskwalificatie onderwijs

Beschrijving Basiskwalificatie onderwijs universitair onderwijscentrum groningen hoger onderwijs Beschrijving Basiskwalificatie onderwijs 2008-2009 september 2008 Basiskwalificatie onderwijs 2 Wat is de basiskwalificatie onderwijs (BKO)? De basiskwalificatie

Nadere informatie

De Universiteit Antwerpen wenst een positief en geïntegreerd personeelsbeleid te voeren. Dit personeelsbeleid is gericht op de ontwikkeling en de

De Universiteit Antwerpen wenst een positief en geïntegreerd personeelsbeleid te voeren. Dit personeelsbeleid is gericht op de ontwikkeling en de De Universiteit Antwerpen wenst een positief en geïntegreerd personeelsbeleid te voeren. Dit personeelsbeleid is gericht op de ontwikkeling en de groei van alle medewerkers van de Universiteit Antwerpen,

Nadere informatie

De kracht van werkplekleren. Peggy Van Acker. Seminarie Onderwijskunde Seminarie 1: Feedback Begeleiding Coaching 28 januari 2014

De kracht van werkplekleren. Peggy Van Acker. Seminarie Onderwijskunde Seminarie 1: Feedback Begeleiding Coaching 28 januari 2014 De kracht van werkplekleren. Peggy Van Acker Seminarie Onderwijskunde Seminarie 1: Feedback Begeleiding Coaching 28 januari 2014 Agenda Info opleiding bachelor Retailmanagement Concept duaal leren & werkplekleren

Nadere informatie

Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s

Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s Supplement h. Functie docent Functie zoals genoemd in artikel 2 lid 1 sub h Besluit personeel veiligheidsregio s 1.1 Algemene

Nadere informatie

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 Functie-informatie Functienaam Docent LD Type 1 Salarisschaal 12 Functiebeschrijving Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen een instelling voor voortgezet

Nadere informatie

Studeer wijzer: Iedereen op weg naar succesvol studeren?

Studeer wijzer: Iedereen op weg naar succesvol studeren? Verslag workshopcyclus diversiteit: studievaardigheden Studeer wijzer: Iedereen op weg naar succesvol studeren? Doelstelling Door het uitwisselen van ervaringen en expertise met betrekking tot het thema

Nadere informatie

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren Nu beslissen De motieven om te starten met leerlingenparticipatie kunnen zeer uiteenlopend zijn, alsook de wijze waarop je dit in de klas of de school invoert. Ondanks de bereidheid, de openheid en de

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Voorstelnota Steunpunt GOK begeleiding en onderzoek Brusselse proefprojecten Brede School. 25 augustus 2006

Voorstelnota Steunpunt GOK begeleiding en onderzoek Brusselse proefprojecten Brede School. 25 augustus 2006 BIJLAGE Bijlage nr. 2 Voorstelnota Steunpunt GOK begeleiding en onderzoek Brusselse proefprojecten Brede School BRREEDDEE SCCHOOLL BEGELEIDING EN ONDERZOEK BRUSSELSE PROEFPROJECTEN 25 augustus 2006 1.

Nadere informatie

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen 1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen Wanneer je als student in het hoger onderwijs de opdracht krijgt om te zoeken naar wetenschappelijke informatie heb je de keuze uit verschillende informatiebronnen.

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling: niet

Nadere informatie

Uitbouw van een digitaal platform ter ontsluiting van onderzoek voor lerarenopleiders

Uitbouw van een digitaal platform ter ontsluiting van onderzoek voor lerarenopleiders Uitbouw van een digitaal platform ter ontsluiting van onderzoek voor lerarenopleiders Kristof Van De Keere, Stephanie Vervaet, Thomas Smets, Katrine Patteet, Renaat Frans en Job De Meyere Waarom Edurama?

Nadere informatie

Beleid. Beschrijving trekkersrollen LC en LD. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Coevorden, Hardenberg e.o. / De Nieuwe Veste

Beleid. Beschrijving trekkersrollen LC en LD. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Coevorden, Hardenberg e.o. / De Nieuwe Veste 1. Inleiding De koers voor de komende jaren, zoals beschreven in het strategisch beleidsplan 2011-2014 heeft consequenties voor gewenste managementstijl van de school. In de managementvisie 2011-2014 heeft

Nadere informatie

POWERED BY BEPURE. Elke dag beter

POWERED BY BEPURE. Elke dag beter POWERED BY BEPURE Elke dag beter Hallo zelfvertrouwen! Hallo inzicht! Hallo POWERED BY BEPURE Elke dag beter Innoveren is kansen zien en deze omzetten in producten of diensten die uw klanten echt willen.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Hoofdstuk 1 vormt de algemene inleiding van het proefschrift. In dit hoofdstuk beschrijven wij de achtergronden, het doel, de relevantie en de context van het onderzoek, en de

Nadere informatie

Kijkwijzer 2.0, Methodiek voor kwaliteitsverbetering in Brede Scholen

Kijkwijzer 2.0, Methodiek voor kwaliteitsverbetering in Brede Scholen Kijkwijzer 2.0, Methodiek voor kwaliteitsverbetering in Brede Scholen Agenda 1. Kwaliteitsontwikkeling in Brede Scholen in Brussel en Kent - Verwachtingen? 2. Extended Schools & kwaliteitsontwikkeling

Nadere informatie

STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS

STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS Netwerk SIG Open Education 9 oktober 2015 1 SPEERPUNTEN 1. Kleinschalige leergemeenschappen 2. Rijke leeromgeving 3. Kwalitatief goede en inspirerende

Nadere informatie

Succesvol implementeren

Succesvol implementeren Succesvol implementeren Waarom begeleiding bij implementeren? Idealiter wordt een verandering op een school ingezet vanuit de onderwijsvisie. Deze veranderingen zijn veelal geformuleerd in het schoolplan

Nadere informatie

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen 1 en 2 oktober 2013 Bezoek aan Groningen programma 1-2 oktober 2013 www.cultuurindespiegel.be 1. Stavaza van CIS Nederland 2. Emiel Copini (14-18jaar) en Theisje van Dorsten (4-10 jaar) 3. Astrid Rass

Nadere informatie

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID TWEEDE MEERJARENPLAN 2013-2017 Contract 2013 ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE Sp-ziekenhuizen 1 1. Inleiding Hierna volgt

Nadere informatie

Financiering van het Hoger Onderwijs in Vlaanderen

Financiering van het Hoger Onderwijs in Vlaanderen Financiering van het Hoger Onderwijs in Vlaanderen Peter Parmentier, Agentschap voor Hoger Onderwijs, Volwassenenonderwijs en Studietoelagen - Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 Korte voorstelling 2

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

1. Gegevens. Student : Naam : Voornaam : Geboortedatum : Traject (leerjaar) : Andere gegevens/aandachtspunten : portfolio

1. Gegevens. Student : Naam : Voornaam : Geboortedatum : Traject (leerjaar) : Andere gegevens/aandachtspunten : portfolio 1. Gegevens Opvolgingsdossier voor studenten Verpleegkunde/Vroedkunde Versie 2 (9/12/2013) Student : Naam : Voornaam : Geboortedatum : Traject (leerjaar) : School : Stageperiode :.../.../ / / Andere gegevens/aandachtspunten

Nadere informatie

SKO en Leergang Onderwijskundig Leiderschap op de Erasmus Universiteit Rotterdam

SKO en Leergang Onderwijskundig Leiderschap op de Erasmus Universiteit Rotterdam SKO en Leergang Onderwijskundig Leiderschap op de Erasmus Universiteit Rotterdam Alice van de Vooren en Gerard Baars Risbo, Erasmus Universiteit Rotterdam Versterking onderwijscarriere EUR EUR-speerpunt:

Nadere informatie

Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U.

Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U. NVFO 2009 Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U.Leuven V. Foulon, S. Simoens, G. Laekeman en P.

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Evaluatie SOFIA: Vrouwen in academia

Evaluatie SOFIA: Vrouwen in academia Evaluatie SOFIA: Vrouwen in academia Het aantal vrouwen die een topfunctie vervullen is vandaag de dag nog steeds zeer laag. Ook in de academische wereld zijn er veel meer mannen die een loopbaan uitbouwen

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

De cursist moet geen opleidingsonderdelen afgewerkt hebben of gelijktijdig volgen.

De cursist moet geen opleidingsonderdelen afgewerkt hebben of gelijktijdig volgen. Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-fiche opleidingsonderdeel: COMMUNICATIEVAARDIGHEID Code: 10368 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 3 Studietijd: 75 à 90 uur Deliberatie: mogelijk

Nadere informatie

Onderwijsvisitaties van de eerste academiserende opleidingen van de hogescholen afgerond

Onderwijsvisitaties van de eerste academiserende opleidingen van de hogescholen afgerond PERSBERICHT Onderwijsvisitaties van de eerste academiserende opleidingen van de hogescholen afgerond maandag 7 december 2009 van 14.00 tot 17.00 uur, Brussel Paleis der Schone Kunsten Volgens het structuurdecreet

Nadere informatie

Bijlage Beroepscompetenties Fysiotherapeuten

Bijlage Beroepscompetenties Fysiotherapeuten Let op! Dit formulier kunt u het beste downloaden en digitaal invullen. Daarna uitprinten, ondertekenen en retour sturen. Bijlage Beroepscompetenties Fysiotherapeuten Deze bijlage is een verplicht onderdeel

Nadere informatie

Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen. Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek

Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen. Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek Tijdschema Inleiding Anje (15 minuten) Praktijk casus Anja (10

Nadere informatie

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Vraagstelling/Probleemstelling Omschrijving: De opleiding via afstandsonderwijs is ontstaan vanuit een vraag op de arbeidsmarkt. Er was een tekort

Nadere informatie

Coach van Onderwijsprofessionals

Coach van Onderwijsprofessionals Coach van Onderwijsprofessionals Door de vele externe ontwikkelingen, in combinatie met de wens van professionals in het onderwijs om zich te blijven ontwikkelen, is er een enorme behoefte aan begeleiding

Nadere informatie

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie?

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie? Handleiding jij en het hbo..een succesvolle combinatie? Inhoudsopgave Leeswijzer 3 Inleiding 4 1. Het portfolio 5 1.1 Kwaliteitseisen 5 1.2 Samenstelling van het portfolio 5 1.3 Inleveren portfolio 6 1.4

Nadere informatie

Het domeinspecifieke referentiekader masteropleiding Monumenten- en landschapszorg

Het domeinspecifieke referentiekader masteropleiding Monumenten- en landschapszorg Uittreksel uit het visitatierapport, 7 december 2010 Het domeinspecifieke referentiekader masteropleiding Monumenten- en landschapszorg 1.1 Inleiding Voor iedere opleiding wordt een domeinspecifiek referentiekader

Nadere informatie

hoofdlijnen herziening projectplan Het Atelier 30 mei 2001 hogeschool rotterdam w.v.ravenstein

hoofdlijnen herziening projectplan Het Atelier 30 mei 2001 hogeschool rotterdam w.v.ravenstein hoofdlijnen herziening projectplan Het Atelier 30 mei 2001 hogeschool rotterdam w.v.ravenstein Hoofdlijnen herziening projectplan Het Atelier juni 2001 Doelen De drie voornaamste doelen op lange termijnen,

Nadere informatie

Competentieprofiel Afstudeerscriptiebegeleider Praktijkopleiding RA

Competentieprofiel Afstudeerscriptiebegeleider Praktijkopleiding RA Competentieprofiel Praktijkopleiding RA rapport Competentieprofiel. pagina 2 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 5 Leeswijzer... 5 2. Competentieprofiel... 6 Colofon... 6 Beroepsbeschrijving... 6 Beschrijving

Nadere informatie

Rapport Docent i360. Test Kandidaat

Rapport Docent i360. Test Kandidaat Rapport Docent i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie

Doorloop je eigen Traject!

Doorloop je eigen Traject! Traject en VakTraject brengen Zakelijke Communicatie/Nederlands op het gewenste niveau Doorloop je eigen Traject! Blijvend in prijs verlaagd! Traject is al 12,5 jaar hét lesmateriaal Zakelijke Communicatie/

Nadere informatie