De Compostmeester verschijnt driemaandelijks: nr 64 oktober - november - december 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Compostmeester verschijnt driemaandelijks: nr 64 oktober - november - december 2012"

Transcriptie

1 BELGIE-BELGIQUE P.B. P.P. ANTWERPEN X P BG/9535 De Compostmeester De Compostmeester verschijnt driemaandelijks: nr 64 oktober - november - december 2012 Beste compostmeester Het feestjaar loopt ten einde. We waren niet de enigen die een jubileum vierden. Landelijke Gilden vierde 20 jaar Open Tuinen en het bezoekerscentrum Hof Ter Winkelen vierde tijdens de Trefdag met de Vlaams-Brabantse compostmeesters, tien jaar provinciale ondersteuning. Info kort DIGITAAL TIJDSCHRIFT TE RAADPLEGEN OP DE WEBSITE We creëerden een aparte rubriek op onze website zodat je de pdf-versie van het tijdschrift De Compostmeester snel kan terugvinden. Je kan alle nummers van het tijdschrift lezen op onze website via onderstaande link. Wil je geen gedrukt exemplaar meer ontvangen, stuur dan een mail naar met als onderwerp Tijdschrift digitaal en met duidelijke vermelding van je naam en woonplaats. Dan krijg je voortaan driemaandelijks een mail met de link naar het nieuw verschenen nummer. We trotseren nog de barre wintermaanden en dan zijn we klaar voor de volgende 20 jaar. De start van een vernieuwd Vlaco. Met z n allen staan we klaar om spitsvondig en creatief de kringlooptechnieken bij de nieuwe generatie te laten doorsijpelen. Een generatie die opgroeide met comfort, die niet uit financiële noodzaak hergebruikt. Een binnenhuisgeneratie die niet een dier, maar een computer op de schoot nam, die groot werd soms ver van de natuur. Zij staan op het punt om hun vleugels uit te slaan. Hen de waarde van grondstoffen en natuur laten ontdekken, is een tocht die we met enthousiasme willen begeleiden mét jou als metgezel. Veel leesplezier Elfriede Anthonissen Kristof Van Stichelen Gerrit Van Dale Cel Thuiscomposteren en Kringlooptuinieren Afgiftekantoor: ANTWERPEN X Afzenderadres: Vlaco vzw, Stationsstraat 110, 2800 Mechelen

2 Juni compostmaand JUNI COMPOSTMAAND VERNIEUWT LAAT JE ZIEN TIJDENS OPEN TUINDAGEN In 2004 organiseerde Vlaco voor het eerst de Juni Compostmaandcampagne. Negen jaar verder is het tijd voor iets anders. Waarom? Omdat we er van overtuigd zijn dat de kringloopboodschap maatschappelijk relevant blijft als we die in een eigentijds kleedje stoppen. De activiteiten die je elk jaar met de compostmeesters op poten zet, zijn een bron van inspiratie en lokken elk jaar weer heel wat bezoekers. Inspiratie en enthousiasme die we ook de komende jaren willen (en goed zullen kunnen) gebruiken. Een vernieuwde communicatieaanpak is nodig om onze boodschap te kunnen blijven uitdragen, om over alle aspecten van de biologische materialenkringloop te communiceren, en om de kringloopboodschap bij alle lagen van de bevolking te laten doordringen. De nood aan vernieuwing blijkt ook uit een diepgaande analyse van het bezoekersprofiel. Die nieuwe aanpak focust zich in belangrijke mate op sociale media, kringloopcommunicatie en gemeenschapsvorming. Hou het volgende nummer van De Compostmeester in de gaten om er meer over te vernemen. 29 en 30 juni is het weer zover. Dat weekend is voor Landelijke Gilden het hoogtepunt van hun Open Tuinen. In 2013 zet Landelijke Gilden de insecten in de tuin in de kijker. De tuin heeft heel wat te bieden voor de bijen. De bijen vormen een mooie aanleiding om het kringloopverhaal aan de bezoekers te brengen. De tuineigenaar informeert de bezoeker over de bijenlokkende planten die zijn tuin rijk is. Jij compostmeester kan de bezoeker meer vertellen over nestgelegenheid voor de bijen. Demonstreer een insectenhotel bouwen of ga met de bezoekers samen aan de slag. Staan de dorre stengels en takken in de tuin nog overeind als je de eerste afspraak met de tuineigenaar maakt? Nog beter, er zitten vast wel bruikbare holle stengels bij van waaruit je kan vertrekken om een insectenhotel te maken. Is je hotel al klaar in het vroege voorjaar? Dan kan je de bezoekers wijzen op de holtes die de bijen al vulden. Informeer snel bij je gemeentelijke coördinator of in je gemeente een tuineigenaar op je zit te wachten. Vlaco mailde de lijst met een zestigtal tuineigenaars naar de milieudiensten. Alle tuinen uit de lijst willen een compostmeester op bezoek! Laat vóór 9 januari weten of je een demonstratie of infostand in een tuin van Landelijke Gilden bemant. Mailadressen en telefoonnummers kan je bij Vlaco krijgen. Surf naar voor tips om een insectenhotel in elkaar te knutselen. 2

3 Juni compostmaand WEBENQUÊTE: WAT HOUDT DE TUINBEZOEKER BEZIG? De afgelopen jaren vulden duizenden bezoekers van kring looptuin-activiteiten tijdens Juni Compostmaand (JCM), het wedstrijdformulier in. Zij vulden ook plichtsbewust de keerzijde met vragen in. Deze enquêtes leverden 5000 mailadressen op. Al deze bezoekers stuurden we in het voorjaar van 2012 een meer uitgebreide digitale enquête. De antwoorden op de vragen geven ons meer inzicht in wat hen bezig houdt bij het tuinieren. Hieronder een analyse van de resultaten van deze digitale enquête. Daarnaast verwerkte een studiebureau de antwoorden van de bezoekersenquête van Juni Compostmaand Ter vergelijking vermelden we deze resultaten hier en daar tussen haakjes. De belangrijkste resultaten op een rijtje: Ik vond het een leerrijke activiteit Meer dan 97 % van de JCM-bezoekers vond het een interessante activiteit, wat sterk overeenkomt met de conclusie uit de recentste JCM-bezoekersenquête-evaluatie (nl. 95 à 98 % is tevreden) Over volgende kringlooptechniek heb ik iets bijgeleerd Uit de website-enquête blijkt dat composteren, compost en compostgebruik zeer hoog scoren, en dat de bezoeker over de andere kringlooptechnieken opvallend minder bijleerde. Meer dan 76 % van de deelnemers aan de webenquête maakte met takken nog nooit een vlechtwerk, takkenril of een creatief ornament. Meer dan de helft van de deelnemers geeft in de webenquête aan dat ze een deel van de keuken- en tuinresten aan de kippen geven. Ik had graag meer informatie gekregen over volgende onderwerpen Wanneer we bovenstaande vraagstelling vergelijken met de MASenquêtevraag Over welke onderwerpen zoekt u VANDAAG / MEER informatie, dan zien we hier toch duidelijke verschillen. De webbezoeker heeft heel wat meer thema s aangevinkt (gemiddeld is per thema de behoefte 5 à 20 % groter) dan de JCM-bezoeker die de dag van de activiteit zijn enquêteformulier invulde. Echter, de webgeënquêteerde zoekt slechts in 34 % van de gevallen info over compost, terwijl dat bij de laatste bezoekers analyse meer dan 60 % betrof. De webgeënquêteerde zoekt in meer dan 56 % van de gevallen info over snoeien / hagen (nuanceverschil met snoeihout), terwijl dat bij de laatste bezoekersanalyse varieert tussen 28 en 39 %. Onder alle overige reacties vinden we thema s als: verticuteren, (regen)watergebruik, waterplanten, hooilandbeheer, (groot) ongedierte vermijden, vierkantemetertuinieren / raamtuinieren, fruitbomen, ergonomie, kruiden, streekeigen tuinieren, compost gebruik in de serre, tuindelen, vossen bestrijden, diervriendelijke tuin De bezoekersenquête focuste vooral op de informatie behoeften. Onder enig voorbehoud kunnen we stellen dat de behoefte van de JCM-bezoekers bevredigd wordt op vlak van compost, maar dat de behoefte naar info over andere kringlooptechnieken groter is (veelal behoefte tussen 20 en 30 %) dan wat er aan kringloopinfo effectief wordt gevonden / aangeboden op de JCM-stand (20 %). ja/nee antwoorden Ruim 94 % van de deelnemers composteert in een compostvat, -bak of hoop, en bijna 84 % van deze mensen gebruikte al zelfgemaakte compost in de tuin. Ik volgde ooit Maar liefst meer dan 42 % van de JCM-bezoekers volgde ooit een compostcursus (aldus de webenquête), en bijna 70 % volgde ooit een infosessie over thuiscomposteren en kringlooptuinieren (al dan niet via Vlaco of IGV georganiseerd). Slechts 18 % rijdt zijn gras af met een mulchmaaier. Bijna 61 % versnippert zijn snoeihout (soms) met een takken hakselaar(tje). De volledige vraag- en antwoordenlijst vind je achter de login op Ongeveer 74 % van de deelnemers bedekt de bodem tussen struiken en vaste planten met een mulchlaag van snippers, bladeren of grasmaaisel. 3

4 Cursussen, opleidingen, bijscholingen en infosessies Mocht jij nieuwe compostmeesters in je werking verwelkomen dit jaar? Dan woon je zeker in de regio s rond Aalst, Antwerpen, Hasselt, Waarschoot, of Leuven. In die gemeenten vonden er immers compostmeesteropleidingen plaats. Veertig compostmeesters versterken de gemeentelijke werkingen. Ben jij die nieuwe die al naar scholen gaat? Of voel je je wat onwennig en overdonderd door de kennis die de oude rotten met de jaren hebben opgebouwd? Geen nood, onze contactpersonen bij de milieudienst van gemeente of Intercommunale staan klaar om je te begeleiden. Zelf het compostvat oogsten en opnieuw opstarten, maakt de theorie over vocht en evenwicht tussen groen en bruin beter begrijpbaar. De compostmeesters van Laakdal kunnen met de nieuwe compostmobiel uitpakken met een professionele stand op de Vejelse Metten IGEAN reikte 75 attesten uit voor deelnemers aan de compostcursussen en overhandigde ook fietsen en friteuses aan de winnaars van de PMD-sorteerwedstrijd en de Grote Inzamelmaand voor oliën en vetten. De cursisten van Igean op bezoek in Hof ter Winkelen. Niet alleen de getoonde kringlooptechnieken geven hen inspiratie, ook van elkaar steken ze wat op. Met trots ontving schepen Guy Lauwers van de stad Antwerpen, 30 augustus op Biodroom, de deelnemers van de cursus Composteren in de kringlooptuin. De schepen overhandigde de attesten aan de cursisten in het gezelschap van enkele compostmeesters. Een dame uit Berendrecht vertelde dat zij en haar man niet alleen de eigen tuin bewerken maar ook moestuinieren in de tuin van een oud vrouwtje. De weduwe is blij met de gezellige babbel, heeft een propere tuin en lekkere groentjes. 4

5 Grond, grondiger, gegrond KEN JIJ DE BIG HANNA EN DE FCF MILL? Misschien ben je al benaderd door het bedrijf FCF Technologies? Dit bedrijf heeft twee apparaten: de Big Hanna en de kleinere FCF Mill. Big Hanna bestaat in verschillende verwerkingsvolumes en heeft een professionele toepassing, maar de kleinste vorm kan ook dienen bij wijkcomposteringen. De FCF Mill is bestemd voor in de keuken bij jou thuis. Vlaco ging in november op bezoek en zag een Big Hanna in werking. Verder bekeek Vlaco de folders en website van beide machines en formuleerde een advies. groenafval noch gft-afval) en valt dus niet onder thuiscomposteren of wijkcomposteren. Dit soort afval valt bovendien onder de strenge regelgeving van de Europese verordening 1069 die gaat over de dierlijke bijproducten. Een kwalitatief proces én eindproduct, passend binnen de materialen kringloop, zijn voor ons de hoofdzaak. Daarom benaderen we beide apparaten vanuit de kwaliteit van het verwerkingsproces en het eindproduct. WAT BETEKENT COMPOSTKWALITEIT? Professionele compost De kwaliteit van compost wordt door verschillende parameters bepaald. Het kwaliteitssysteem van Vlaco is gebaseerd op een controle door de composteerder zelf (de autocontrole) en een onafhankelijke certificering door Vlaco die de principes van integrale ketenbewaking volgt. Zo n integrale kwaliteitsbewaking garandeert de burger een veilig gebruik van kwaliteitsvolle compost. Inputstromen, het composteringsproces én de compost zijn alle drie van belang voor een veilig en goed resultaat. Niet alleen temperatuur, maar ook zuurstof- en het vochtgehalte zijn essentieel bij hygiënisatie (doding) van ziektekiemen en onkruidzaden. Optimaal verloopt het vochtgehalte volgens deze curve: Waarom adviseren wij? Vlaco vzw is al 20 jaar de sectororganisatie in Vlaanderen voor alles wat te maken heeft met verwerken van organisch-biologisch afval. Enerzijds voeren we een integrale kwaliteitscontrole uit bij professionele verwerkers (composteerders en vergisters) met het oog op de productie van kwaliteitsvolle eindproducten die nuttig kunnen worden toegepast, anderzijds sensibiliseren wij de burgers om kringlooptechnieken toe te passen. Een derde belangrijke taak is de afzet van compost en digestaat, door landbouw, door burger, door groensector Al onze activiteiten passen in een duurzame materialenkringloop van organisch-biologisch afval. We leggen de nadruk op kwaliteit in zowel de kleine kringloop (bij de mensen thuis) als in de grote kringloop (op professionele schaal). Een kwalitatief proces én eindproduct, die passen in de materialenkringloop, zijn daarom voor ons de hoofdzaak! We stellen ons 3 hoofdvragen We formuleerde drie hoofdvragen: 1. Is er een toepassing voor FCF Mill en Big Hanna voor een intercommunale werking? 2. Is de FCF Mill geschikt voor appartementen? 3. Is Big Hanna echt geschikt voor wijkcomposteringen, voor wijken of appartementsblokken? Dat Big Hanna geschikt zou zijn voor restaurants, ziekenhuizen, scholen is op dit moment betwijfelbaar. Afval afkomstig uit deze bedrijven beschouwt Vlaanderen immers als bedrijfsafval (dit is geen Een indicatie voor een kwaliteitsvolle verwerking is het resultaat van analyses van (meerdere) compoststalen over een langere periode. Belangrijk hierbij is dat een onafhankelijk erkend labo (te vinden op de OVAM-website en die van Vlaco) met de juiste CMA s (dit zijn juiste analyseprocedures voor compost) dit analyseert. Hierbij zijn deze parameters essentieel: Organisch stofgehalte (min. 16 %) Droge stofgehalte (min. 50 %) ph EC CN verhouding Kiemkrachtige zaden (geen) Ziektes (geen) Zware metalen (in mg/kg DS) Rijpheidsgraad (min. 5) Voor enkele van deze parameters bestaan Federale overheidsnormen en Vlarema-normen. 5

6 Grond, grondiger, gegrond Thuiscompost Ook bij de burgers thuis is een kwaliteitsvolle compostering mogelijk. Door middel van een vat of een bak, een goede mengverhouding tussen groen en bruin materiaal, regelmatige beluchting en voldoende tijd is een burger in staat om zelf op een kwaliteitsvolle en veilige manier te composteren en de compost te gebruiken. Wij adviseren om nooit gekookt of bereid voedsel (kaas, soep ) in het compostvat of bak te gooien. Ook uitwerpselen van vleeseters (kattenbakvulling, ) horen niet in het composterend materiaal. Daar zijn verschillende redenen voor. De wel/niet lijst is op onze website te vinden. ADVIES OVER FCF MILL Dit advies is gebaseerd op de inhoud van de folder en de info die de testers ons vertelden. FCF Mill is een toestel dat in een stad (waar geen selectieve gft-ophaling bestaat) op appartementen (zonder balkon of tuin) gebruikt kan worden. Ook de wormenbak is ontwikkeld voor deze groep burgers, maar blijkt geen oplossing voor alle appartementbewoners. De wormenbak vraagt immers nauwe opvolging. Kan de FCF Mill dan wel aan de verwachtingen van deze burgers voldoen? Een knijptest geeft weer of het juiste vochtgehalte bereikt is: de compost is te droog wanneer het materiaal volledig uit elkaar valt in de hand. Een andere indicatie is dat de compost naar verse bosgrond moet ruiken. Jij bent goed bezig! De promotie van kringlooptuinieren werkt op verschillende niveaus. Vlaco heeft reeds 540 cursussen gegeven en compostmeesters opgeleid die de boodschap van kwalitatief composteren uitdragen. Compostgebruik is een onderdeel van de cursussen en compostmeesterschap. Verder communiceert Vlaco ook rechtstreeks naar de burger via website, campagnes, projecten en dergelijke. 70 % van de burgers heeft ons promotiemateriaal (folders, brochures ) gezien. Samen zorgen we er voor dat 72 % van de thuiscomposteerders kwalitatief thuiscomposteert! Deze cijfers komen uit het Evaluatieonderzoek materialenkringloop 2012, OVAM. Enkele technische gegevens: Verwerkingscapaciteit is wekelijks 11 of 15 liter Gebruik kan zowel binnen- als buitenshuis Ongeveer 49 db geluidslast Electriciteitsverbruik van 1,1 kw per dag Mogelijke problemen met de voorgestelde inputmaterialen FCF Technologies verklaart dat alles van tafel in de machine mag. Vlaco heeft een uitgebreide wel/niet lijst opgesteld (zoals hoger vermeld). Bijvoorbeeld bereid voedsel: wij adviseren om dat niet te composteren. Het trekt ongedierte aan. Wellicht is dit met een Mill, die in huis geplaatst is, minder het geval, maar muizen, inventieve honden en katten zouden wel eens een kansje willen wagen. Reukoverlast en lawaai zullen zeker een probleem zijn, zoals uit de test door Ivarem-medewerkers thuis en op bureau blijkt. Onvoldoende composteringsproces Technisch gezien is een composteringsproces van 4 weken veel te kort. Het is onmogelijk dat er in die tijd een voldoende afbraak is tot een stabiel eindproduct (het is onvoldoende uitgerijpt). Als het product gebruikt wordt (bvb in bloembakken, potten) zal het verder composteren en elementen aan de planten onttrekken. Kringloop is moeilijk te sluiten Volgens de productfolder produceert dit apparaat zo n (15kg per week X 4 = 60 kg per maandx 30%) 18 kg compost per maand. Op jaarbasis is dit 216 kg. Waar gaat een appartementsbewoner de compost gebruiken als eenmaal de bloembakken gevuld zijn? Aangezien dit product niet uitgerijpt is, mag het zeker niet puur gebruikt worden. De kringloop kan niet gesloten worden als er niet voldoende afzetmogelijkheden zijn. En afzetten in de vuilzak past niet in het huidig Materialenbeleid! 6

7 Grond, grondiger, gegrond Struikelblokken De prijs (500 ) Elektriciteitsverbruik (1,1 kw/dag) (= meer dan 50 /jaar) Aankoop pellets/korrels (= meer dan 10 /jaar) Vermoedelijk onvoldoende kwaliteit van eindproduct (niet uitgerijpt omwille van de te korte composteringsduur) Niet sluiten van de kringloop indien geen afzetmogelijkheden Advies FCF Mill De motieven waarom een burger kiest voor het thuiscomposteren zijn simpel (*resultaten Evaluatieonderzoek materialenkringloop 2012, OVAM) : Het ecologische Het gemakkelijke Het financiële (kosten te besparen bij ophaling) De FCF-Mill beantwoordt nauwelijks aan deze voorwaarden. Om die reden lijkt het ons geen correcte keuze om dit apparaat te promoten in functie van een gesloten organisch-biologische materialenkringloop. Op basis van eerdere studies die door Vlaco en OVAM werden uitgevoerd, kunnen we gerust stellen dat er betere, goedkopere, meer betrouwbare composteermethodieken bestaan. ADVIES OVER BIG HANNA Het advies beschouwt enkel het gebruik van Big Hanna bij wijkcomposteringen. De machine vormt een compact geheel en ziet er gebruiksvriendelijk uit. De mogelijke combinatie met biofilter is een pluspunt. Inputmateriaal Zie opmerkingen bij FCF Mill. Onvoldoende composteringsproces Zie opmerkingen bij FCF Mill Temperatuuropvolging Bij Big Hanna is geautomatiseerd en is voldoende in het kader van een wijkcompostering. De thermometer gaf bij het bezoek 68 C in het midden aan. In de trommel is het aanwezige materiaal erg droog. Als het composteringsproces te droog verloopt, zal het proces stil vallen. Er is ook geen garantie op doding van ziektekiemen en onkruidzaden (vanwege de afwezigheid van vocht). In een wijkcompostering is het risico op verspreiding van ziektes of onkruidzaden zoals tomatenzaad veel groter. Hygiënisatie is toch een belangrijk aspect. Reductie tot 10 % is betwijfelbaar. Normaal gezien zou dit ongeveer 30% moeten zijn. Het lijkt er op dat we eerder van een uitdroging kunnen spreken. Kwaliteit van compost Het product is erg droog. Een knijptest ter plaatse bewijst dit: het product viel volledig los uit elkaar. De huidige laboratoriumanalyse is onvoldoende en bewijst weinig over de kwaliteit van de compost. Parameters zoals hierboven zijn niet getest/vermeld en het labo is niet erkend voor de analyse van compost. Struikelblokken De prijs (vanaf ) Elektriciteitsverbruik Aankoop pellets/korrels (te vervangen door snippers is misschien mogelijk) Onvoldoende kwaliteit van eindproduct Verdere sociale struikelblokken bij een wijkcompostering (opvolging, onderhoud, sluikstort ) worden niet met dit apparaat opgelost. Zie Vlaco-rapport 2008: Inventarisatie en doorlichting van de wijkcompostering. Advies Big Hanna De voorwaarden waarom men voor een wijkcompostering kiest zijn ruimer dan enkel vuilzak besparend. Vanwege de bovenstaande struikelblokken lijkt het ons niet aangewezen om deze investering in een wijkcompostering te doen indien de (sociale rand-) voorwaarden van het rapport ook niet worden ingevuld (Zie Vlaco-rapport 2008: Inventarisatie en doorlichting van de wijkcompostering). BESLUIT Ongeacht welke beslissing je als gemeente, intercommunale of als compostmeester neemt, we beschouwen het onze taak om je objectief en op het huidige aanbod van machines een advies te formuleren. 7

8 Compostmeesters aan de slag TUINIEREN IN DE STAD Iedereen kent het wel, een open ruimte aan de rand van de dorpskern, groentetuintjes netjes op een rij. Tuinhuisjes in elkaar geknutseld van oude planken, golfplaat Herken jij ook die herinnering? Je pa die vroeger elke ochtend in een volkstuintje doorbracht en fier huiswaarts keerde met de oogst van de dag. Ma die klaagde omdat pa de grond niet van de groenten had afgeklopt. En nu is het jouw beurt om fier te zijn op je moestuin en je passie aan je kinderen door te geven. Maar de jeugd heeft het zo druk, druk, druk. En toch is er ook bij sommigen onder hen die begeestering om zelf te telen en de pure smaak van eigen kweek te ervaren. Mama, Ik heb van dat speciaal plantgoed gekocht, vergeten groenten noemen ze het. Had je dat receptenboekje van de bomma maar gevonden. Die had vast wel warmoes of aardpeer op het menu. Onze ouders kenden die oude rassen allemaal nog. De jong volwassenen hebben geen tijd om samen met papa het weekend in zijn groentetuin door te brengen en het vak van groenten telen te leren. Ze verhuizen naar de stad en het weekend is al gereserveerd voor de inkopen en de kinderen de scouts, de turnles, de zwemles en de jong volwassenen rijden van hot naar her. Her en der duiken nieuwe initiatieven op waar die jong volwassenen zelf met vallen en opstaan kunnen leren telen. En al is de sla een keer doorgeschoten of zie je van ver op het broccoliperceel gele bloempjes opduiken. Van je eigen fouten leren, is de beste leerschool. Op 29 september sloot de Biodroom feestelijk af met een klimaat feest. De compostmeesters van Igemo waren van de partij: Op zaterdag 29 september gingen we op educatieve uitstap om andere manieren van tuinieren te bekijken. De laatste tijd groeit de belangstelling voor het telen van eigen groenten en kruiden. Tegelijkertijd worden de tuinen kleiner of hebben mensen zelfs geen tuin meer. In de voormiddag bezochten we het t Zijp te Duffel. Sigrid Lauthouwers vertelt geanimeerd over haar ikweet-niet-meer-hoeveel-kruiden-tuin. We drinken een hemelse kruidenthee met een crackertje belegd met paardenbloemenconfituur en eetbare bloemen. In Antwerpen startte in april het project BIODROOM. Een project dat tuinieren verweeft met kunst en ontspanning en samenhorigheid uitstraalt. De stad Antwerpen plaatste meer dan 500 bigbags gevuld met teelaarde op een openbaar grasveld op Linkeroever. s Middags lunchen we op de Antwerpse Rechteroever in een fairtrade- en biorestaurant en wandelen dan door de voetgangerstunnel naar Linkeroever. De tunnel is bekend van allerlei feuilletons, maar door veel van ons nog nooit lijfelijk doorlopen. Op Linkeroever is sinds april 2012 een tijdelijke moestuin voor Antwerpenaars zonder tuin die wel graag eigen groenten en kruiden kweken. De aanpak is gemeenschappelijk: wie meewerkt spaart punten bij elkaar om zo een deel van de oogst zelf te kunnen klaarmaken. Omdat het een tijdelijke tuin is en men niet zeker is over de grondkwaliteit wordt er getuinierd in grote zakken. De bewoners van de flatgebouwen of huizen in de buurt komen er moestuinieren onder begeleiding van het Ecohuis van de stad Antwerpen. Wie helpt in de tuin krijgt een stempel op de spaarkaart. Wie voldoende stempels spaarde, kan een eigen bigbag onderhouden en oogsten. Stempels inruilen voor lessen over ecologisch tuinieren of oogst van de gemeenschappelijke bigbags mag ook. Van de meer dan 500 bigbags zijn een kleine 50 in eigen beheer. De oudste tuinier onder hen is 86 jaar. De man is maar wat blij dat hij zijn oude hobby opnieuw kan uitoefenen. De volle smaak van de verse oogst kan je iedere zaterdag komen proeven op de barbecue. Ook wie niet mee tuiniert mag voor een kleine duit in het zakje mee smikkelen en smullen. Ja zelfs mensen van het stadscentrum kan je hier vinden. Een streepje muziek maakt de avond compleet. Wie wilt, volgt een workshop, geniet van de creaties of slaat een praatje met een drankje in de hand aan de biobar. 8

9 Compostmeesters aan de slag Ook beeldende kunstenaars maakten er installaties: mollen uit wilgentakken, een slakkenhuis, een treintje tussen de groenten, tuintjes in oude meubelen. Ons bezoek liep samen met het afsluitfeest van de Biodroom. Time Circus sloot hun artistieke bijdrage even spectaculair af als ze begonnen waren. Nadat enkele maanden geleden een rups langs een flatgebouw naar boven was gekropen, kwam er nu een kleurrijke vlinder uit de reuzecocon. We maakten de zweefvlucht van de vlinder vanaf het torengebouw mee. Prachtig! Time Circus, het kunstenaarscollectief richt ook tot 2014 op twee pontons voor het MAS een duurzame tuin in, ze noemen het een publiek laboratorium. Een bezoekje meer dan waard. Ann Hufkens Begeleiding compostmeesters Igemo 9

10 Thuiscomposteren TIPS kringlooptuinieren FENG SHUI! ; KLINGLOOPTUINIELEN VOOL DUMMIES De tuin is, zoals onze woning, een afspiegeling van onze persoonlijke wensen. Voor een geslaagde inrichting van de tuin reikt Feng Shui ons een aantal manieren aan om harmonie te creëren in de kringlooptuin en om kracht te putten uit de schoonheid van onze tuin. Jaja, allemaal goed en wel, horen wij u denken, maar wat is feng shui nu eigenlijk écht? Feng Shui is een typisch OostAziatische manier van omgaan met de realiteit om ons heen. Het betekent letterlijk water en wind, dé twee bronnen van levensenergie, volgens de aanhangers van de Feng Shui-gedachte. De tuin is een plek om te ontspannen en te bezinnen, daar zijn de meesten van ons wel van overtuigd. Volgens Feng Shui is de tuin met ons verbonden door tal van energiestromen, zowel positieve als negatieve. Feng Shui is de studie van deze waardevolle energie, en focust hierbij op het belang van harmonie in onze omgeving; alleen dan kunnen we ons goed voelen. Je hebt wellicht al wel gehoord van Yin en Yang. Wel, Feng Shui verbindt de complementaire en tegengestelde krachten van Yin, het passieve element, en Yang, het actieve element. De harmonieuze interactie van deze twee elementen brengt een gevoel van welbehagen teweeg. De basisprincipes van Feng Shui kunnen toegepast worden op tuinen, maar ook op de woning. De tuin moet het karakter van de woning en van diegenen die er wonen zodanig weerspiegelen om tot een homogeen geheel te komen. Feng Shui is gebaseerd op het Taoïsme. Deze filosofie ontstond ongeveer 2500 jaar geleden in China en verspreidde zich nadien naar Japan. De Feng Shui trachtte om de diversiteit van de natuur opnieuw in de tuin te brengen. Hierbij gaat de voorkeur uit naar tuinen met een groot aantal gezichtspunten en verrassingseffecten. Deze discipline is sinds enkele jaren uitgegroeid tot een inspiratiebron voor Europese tuiniers en tuinarchitecten. De Feng Shui-cultuur houdt trouwens niet alleen rekening met plantvormen in de tuin, maar ook met het omliggende landschap, ja zelfs met het universum in zijn geheel; als was het heelal één groot levend organisme. Door de gelijktijdige aanwezigheid van de vijf natuurelementen water (bv. een kikkerpoel), aarde (bv. een stenen muurtje), hout (bv. bomen), vuur (bv. invallend zonlicht) en metaal (bv. een smeedijzeren hekwerk) zijn een oneindig aantal combinaties mogelijk en komen natuur en architectuur nader tot elkaar. Is een element al te nadrukkelijk aanwezig, dan kan dat nefaste gevolgen hebben; is de tuin evenwichtig aangepakt, dan heeft dit een positief effect op de gemoedstoestand. Planten zijn belangrijker dan bloemen in de tuin. De goede gezondheid van de planten bevordert conform de Tao-gedachte de gezondheid van de tuinbewoners. 10 Een tuin aanleggen houdt volgens het Feng Shui-principe in de eerste plaats in dat we moeten nadenken over de inrichting van de ruimte, de verdeling van de volumes, het uitzetten van de gezichtsassen, het evenwicht van de kleuren en de densiteit. Het omliggende landschap moet nauwkeurig bestudeerd worden zodat de fraaie plekken alle aandacht krijgen en de onaangename elementen weggestopt worden. Planten en decoratieve elementen mogen met een zekere vrijheid worden aangebracht, zonder overdadig te zijn. De tuin moet gevarieerd zijn, zonder overladen te zijn. De tuin mag in geen geval star zijn, maar moet evolueren met diegenen die erin vertoeven, op het ritme van de natuur een ruimte scheppen waar nieuw leven kan ontwikkelen wanneer er een einde komt aan het vorige leven Kortom: Feng Shui lijkt wel een moeilijk woord voor een specifieke vorm van kringlooptuinieren. Toch? In de taal van de kringlooptuinier klinkt Feng Shui als volgt: Maak geregeld een balans op van je kringlooptuin. Waar de (vaste) planten of houtigen om één of andere reden niet meer naar behoren ontwikkelen, zet je nieuwe planten, terwijl je de verwijderde planten in de kringloop brengt. Zet de planten niet te dicht bij elkaar zodat ze goed kunnen uitgroeien, en de energie kan circuleren. Houd rekening met de verandering van de seizoenen. Kies (vaste) planten en houtigen die op verschillende tijdstippen bloeien en vrucht dragen. Accentueer vergezichten en maak gebruik van natuurlijke reliëfverschillen; m.a.w. hoog je grond niet op of egaliseer niet, indien dat niet strikt nodig is. Gebruik hoge, groenblijvende planten of kringloopwanden wanneer afscherming nodig is. Breng decoratieve elementen aan (bv. bank, tuinhuisje, bloempotten ) om het tuingeheel te verlevendigen. Werk met eenkleurige tuinaccenten. Dus zet bij voorkeur grotere gehelen met dezelfde kleur in plaats van een allegaartje van diverse bloemkleuren. Eénkleurige gehelen creëren ritme en rust. Vermijd winderige plaatsen tochtgaten en plant zodanig dat windturbulentie geen kans krijgt. Leg een waterpartij aan, of accentueer natte plekken in en beekranden langs je tuin.

Composteren en kringlooptuinieren

Composteren en kringlooptuinieren Meer halen uit de biologische kringloop Composteren en kringlooptuinieren Iedereen wil graag een mooie tuin. Vlaco vzw, www.vlaco.be 1 Maar smaken verschillen. Bent u meer voor de wat wilde tuin? En zegt

Nadere informatie

Tuin- en keukenresten composteren? Dàt is kinderspel!

Tuin- en keukenresten composteren? Dàt is kinderspel! Tuin- en keukenresten composteren? Dàt is kinderspel! Hallo. Ik ben Jerom de compostworm. Ik eet alles wat in de natuur groeit. Ik ben verlekkerd op overschotjes uit de tuin en de keuken. Ik sabbel en

Nadere informatie

De stap naar duurzaam tuinieren. Vzw Tuinhier Seminariestraat 2 9000 Gent

De stap naar duurzaam tuinieren. Vzw Tuinhier Seminariestraat 2 9000 Gent De stap naar duurzaam tuinieren VORMINGSAANBOD VZW TUINHIER Vzw Tuinhier Seminariestraat 2 9000 Gent Vzw Tuinhier wil de belangstelling voor duurzaam, aangenaam en milieubewust tuinieren bevorderen, en

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2011

Verkort Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2011 Verkort Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2011 Maart 2012 1. Voorwoord Op 20 april 2011 was het zover: de officiële oprichting van de Vereniging Buurtmoestuin Castellum! Het was het tastbare resultaat

Nadere informatie

in het huishouden in de tuin FilOsOFie OVeriGe ActiViteiten & slot

in het huishouden in de tuin FilOsOFie OVeriGe ActiViteiten & slot In het huishouden Onderhoud vloeren, wandtegels, keuken en badkamermeubels............................................ p 19 Geurvermindering, afvoerbuizen en afvoerputjes (septische put)...........................................

Nadere informatie

Samen maken we het groen!

Samen maken we het groen! Samen maken we het groen! 10 tips voor meer natuur in je omgeving Een groene omgeving is leuk om naar te kijken, maar ook gezonder om in te leven en wonen en beter voor het klimaat. Planten en bomen houden

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie

Duurzaam bedrijfsgroen Uw groen, onze passie!

Duurzaam bedrijfsgroen Uw groen, onze passie! Duurzaam bedrijfsgroen Uw groen, onze passie! Duurzaam bedrijfsgroen Uw groen, onze passie! De Winning, een sociaal economie bedrijf, heeft als doel het creëren van tewerkstellingsmogelijkheden voor kansengroepen

Nadere informatie

Duurzaamheid op School Aanbod 2013-3014. Basisscholen

Duurzaamheid op School Aanbod 2013-3014. Basisscholen Duurzaamheid op School Aanbod 2013-3014 Basisscholen Milieuzorg op School 2013-2014 Vanaf dit schooljaar worden duurzame ondersteund door de stad. projecten op school gerichter Alle basisscholen kunnen

Nadere informatie

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen Nieuw Rijsenburg Op de biologisch- dynamische boerderij Nieuw Rijsenburg bieden we psychiatrische zorg voor jongeren van 18 tot 28 jaar. Ons aanbod Je volgt een intensief behandelprogramma. We combineren

Nadere informatie

Ecologisch Beheer. Speeldernis.nl, Rotterdam

Ecologisch Beheer. Speeldernis.nl, Rotterdam Ecologisch Beheer Speeldernis.nl, Rotterdam Inleiding Koen van der Hauw Ecologisch: Aandacht voor mens Aandacht voor inheemse planten en dieren Aandacht voor milieu Groenling: Ecologisch Beheer 2 Opbouw

Nadere informatie

Maak van je tuin, een levende tuin!

Maak van je tuin, een levende tuin! Maak van je tuin, een levende tuin! Ontdek hoe je van jouw tuin een duurzame tuin kan maken. 2 Samen bouwen aan meer leven in de tuin. Gewoonweg door een paar stenen in jouw tuin te vervangen door groen.

Nadere informatie

Boordevol inspiratie en tips. Leuke cadeautjes speciaal voor papa! Nr 9 Aanbiedingen zijn geldig van donderdag 12 juni t/m woensdag 18 juni 2014

Boordevol inspiratie en tips. Leuke cadeautjes speciaal voor papa! Nr 9 Aanbiedingen zijn geldig van donderdag 12 juni t/m woensdag 18 juni 2014 Nr 9 Aanbiedingen zijn geldig van donderdag 12 juni t/m woensdag 18 juni 2014 lieve mama Leuke cadeautjes speciaal voor papa! Boordevol inspiratie en tips. Inclusief stappenplan: Tips voor een diervriendelijke

Nadere informatie

Ik voel me zo ziek als een hond, mompelt vader. Dan moet je naar de dierenarts gaan, zegt zijn zoontje. - 6 -

Ik voel me zo ziek als een hond, mompelt vader. Dan moet je naar de dierenarts gaan, zegt zijn zoontje. - 6 - dierenarts De spreekkamer Nee, ik blaf, miauw, piep of fluit niet tegen een ziek dier. Ik spreek in mensentaal, met het baasje van mijn patiënt. We bespreken de klachten en hoe we het dier kunnen helpen.

Nadere informatie

WERK MEER GENIETEN IN JE PRACHTIGE TUIN! P.2 ZET DE KRINGLOOP AAN HET

WERK MEER GENIETEN IN JE PRACHTIGE TUIN! P.2 ZET DE KRINGLOOP AAN HET een uitgave van IVIO Intergemeentelijke vereniging voor duurzaam milieubeheer in izegem en ommeland P.2 Ook jij kan bijdragen tot de bestrijding van kanker door mee te werken aan de inzameling van zuiver

Nadere informatie

Hoe start ik een buurtmoestuin in Groningen?

Hoe start ik een buurtmoestuin in Groningen? Hoe start ik een buurtmoestuin in Groningen? Stappenplan, valkuilen en succesfactoren Eetbare Stad-lezing door Janneke Tops, Gezonde Moestuin Gratis lezing dankzij Eetbare Stad, een project van Gemeente

Nadere informatie

Vanaf 2015 wordt in onze gemeente gft opgehaald

Vanaf 2015 wordt in onze gemeente gft opgehaald Vanaf 2015 wordt in onze gemeente gft opgehaald Het sorteren van afval is goed ingeburgerd. Jaar na jaar worden goede inzamelcijfers genoteerd. Toch kunnen we nog een stapje verder gaan. Zo zit in het

Nadere informatie

palladio Particulier object in Veenendaal (NL)

palladio Particulier object in Veenendaal (NL) palladio Particulier object in Veenendaal (NL) Een tuin verandert door de jaargetijden heen. Ieder seizoen heeft z n eigen schoonheid. HARMONIE IN HET GEHEEL. Bij tuinarchitectuur gaat het om meer dan

Nadere informatie

Composteren op kantoor

Composteren op kantoor Composteren op kantoor Principe: starten met composteren en zo organisch afval verminderen op kantoor Deze actie promoot het composteren en beperken van organisch afval. Composteren is het belangrijkste

Nadere informatie

TUIN INSPIRATIE. De tuin van Rian Mol en Mark Klompmaker Buitenleven Tuin van het jaar Beeldentuinen Drenthe

TUIN INSPIRATIE. De tuin van Rian Mol en Mark Klompmaker Buitenleven Tuin van het jaar Beeldentuinen Drenthe TUIN INSPIRATIE De tuin van Rian Mol en Mark Klompmaker Buitenleven Tuin van het jaar Beeldentuinen Drenthe Inhouds opgave, aparte pdf Melle Wierper, GROENPARTNERS Melle Wierper is eigenaar van Groenpartners

Nadere informatie

Vuurtje in de tuin? KIES VOOR EEN GEZOND ALTERNATIEF! www.stookslim.be

Vuurtje in de tuin? KIES VOOR EEN GEZOND ALTERNATIEF! www.stookslim.be Vuurtje in de tuin? KIES VOOR EEN GEZOND ALTERNATIEF! www.stookslim.be WETGEVING GEEN VUUR ZONDER ROOK Een vuurtje stoken in de tuin is nooit zonder risico s. De rook is het grootste probleem. Die is ongezond,

Nadere informatie

1. Wat is composteren?

1. Wat is composteren? 1. Wat is composteren? Op de bodem van een bos worden de bladeren en takjes van de bomen door miljoenen kleine organismen langzaam afgebroken tot donkerbruine humus. In een composthoop in je eigen tuin

Nadere informatie

De Compostmeester. Beste compostmeester. Vlaamse Compostorganisatie vzw

De Compostmeester. Beste compostmeester. Vlaamse Compostorganisatie vzw BELGIE-BELGIQUE P.B. P.P. ANTWERPEN X P409458 BG/9535 De Compostmeester De Compostmeester verschijnt driemaandelijks: nr 63 juli - augustus - september 2012 Beste compostmeester Zwingidsen en compostmeesters

Nadere informatie

Kwaliteitscontrole mest- en co-producten in Vlaanderen

Kwaliteitscontrole mest- en co-producten in Vlaanderen Kwaliteitscontrole mest- en co-producten in Vlaanderen Wim Vanden Auweele Vlaco vzw Interreg Biorefine Workshop 15 januari 2015 Inleiding: Vlaco Wetgevend kader Inhoud Inhoud kwaliteitscontrole Onderzoek

Nadere informatie

Op zoek naar leuke activiteiten en verenigingen in De Stichtse Hof?

Op zoek naar leuke activiteiten en verenigingen in De Stichtse Hof? Meer informatie? Welzijnsprogramma 2015 Vivium De Stichtse Hof Neem voor meer informatie gerust even contact op met het Uitbureau van De Stichtse Hof. Wij helpen u graag! Op zoek naar leuke activiteiten

Nadere informatie

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011 Visie op voedsel WAT KAN IK IK DOEN? Cursus Permacultuur organiseren in Castricum en zelf meedoen Seizoenbewuster kopen Zinvolle planten in de tuin en beter

Nadere informatie

Ecotuinen in de stad. Tips, voordrachten en workshops. juni - oktober 2010

Ecotuinen in de stad. Tips, voordrachten en workshops. juni - oktober 2010 Ecotuinen in de stad Tips, voordrachten en workshops juni - oktober 2010 Ecotuinen in de stad Stadstuinen zijn van groot belang voor de biodiversiteit. Insecten, vlinders, vogels en zoogdieren vinden er

Nadere informatie

Particulier Aandacht voor de natuur

Particulier Aandacht voor de natuur Particulier Aandacht voor de natuur Voorwoord Inhoudsopgave Een tuin is veel meer dan gras, heesters, bomen of een vijver. Het is uw leefomgeving. Een plek waar u zich optimaal thuis moet voelen en tot

Nadere informatie

Toekomst van uw biologische boerderijwinkel.

Toekomst van uw biologische boerderijwinkel. Toekomst van uw biologische boerderijwinkel. Naam: William Ton (1604410) Docent: Rob van den Idsert Specialisatie: Concept Periode: 2015-D Datum: 27-05-2015 Toekomst van uw biologische boerderijwinkel.

Nadere informatie

Stadsenquête Leiden 2003

Stadsenquête Leiden 2003 Hoofdstuk 21. Milieu Samenvatting Zeven op de tien Leidenaren kent de Milieustraat, aan de J.C. de Rijpstraat, een voorziening waar inwoners van Leiden op vertoon van een legitimatie hun grof huishoudelijk

Nadere informatie

WELKE LIEFDESTAAL HEB JIJ?

WELKE LIEFDESTAAL HEB JIJ? WELKE LIEFDESTAAL HEB JIJ? Volgens psycholoog Gary Chapman zijn er vijf universele liefdestalen, waarin mensen liefde kunnen en ontvangen. Iedereen heeft een of twee liefdestalen waardoor hij of zij zich

Nadere informatie

Voorstelling Onafhankelijk leven

Voorstelling Onafhankelijk leven Voorstelling Onafhankelijk leven Inhoudsopgave 1. Wat is Onafhankelijk leven?... 3 2. Waarom is Onafhankelijk Leven belangrijk?... 4 3.1. Met een persoonlijk assistentie budget (PAB) kan je onafhankelijk

Nadere informatie

EEN MOESTUIN EN EEN COMPOSTVAT OP DE SPEELPLAATS

EEN MOESTUIN EN EEN COMPOSTVAT OP DE SPEELPLAATS EEN MOESTUIN EN EEN COMPOSTVAT OP DE SPEELPLAATS INSTITUUT DE MOT-COUVREUR MIDDELBAAR ONDERWIJS Groenten telen op een speelplaats, ze geduldig zien groeien en als de tijd rijp is, smullen van de oogst

Nadere informatie

Colofon. Redactie: West-Vlaamse Logo s Lay-out: Logo Brugge-Oostende V.u.: An Casteleyn, Ruddershove 4, 8000 Brugge. www.logowvl.

Colofon. Redactie: West-Vlaamse Logo s Lay-out: Logo Brugge-Oostende V.u.: An Casteleyn, Ruddershove 4, 8000 Brugge. www.logowvl. Colofon Redactie: West-Vlaamse Logo s Lay-out: Logo Brugge-Oostende V.u.: An Casteleyn, Ruddershove 4, 8000 Brugge www.logowvl.be MENUKAART Afval verbranden in de tuin is geen goed idee. Het is ongezond,

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

Het was mijn idee om een straatje om mijn bloementuin te maken en ik heb er aardig lang over gedaan. Maar nu is hij eindelijk klaar.

Het was mijn idee om een straatje om mijn bloementuin te maken en ik heb er aardig lang over gedaan. Maar nu is hij eindelijk klaar. Het was mijn idee om een straatje om mijn bloementuin te maken en ik heb er aardig lang over gedaan. Maar nu is hij eindelijk klaar. Er staat nu ook een nieuw tuinplan 2013 bij. Ik ben ook met houtsnippers

Nadere informatie

Klassieke groentetuin

Klassieke groentetuin DE EETBARE TUIN Klassieke groentetuin De verwaarloosde groentetuin VERSE GROENTEN LEKKER!!! Maar er zijn een heleboel redenen te verzinnen waarom je niet met een groentetuin zou willen beginnen. Geen tijd

Nadere informatie

Romantiek. in een sprookjeslandschap. Op een boogscheut van het. drukke Gent treffen we het. Park van Beervelde aan. Wanneer we het domein

Romantiek. in een sprookjeslandschap. Op een boogscheut van het. drukke Gent treffen we het. Park van Beervelde aan. Wanneer we het domein Romantiek in een sprookjeslandschap Tekst: Fanny Storms Fotografie: Park van Beervelde Op een boogscheut van het drukke Gent treffen we het Park van Beervelde aan. Wanneer we het domein betreden worden

Nadere informatie

En hoe blijf jij Fit in je Hoofd?

En hoe blijf jij Fit in je Hoofd? En hoe blijf jij Fit in je Hoofd? 1,2,3,..., 10 stappen Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Je lekker in je vel voelen, daar kun je aan werken. Lees rustig de tien stappen. Ze inspireren je om fit te blijven

Nadere informatie

Beide bakken na het oogsten van de sla, de linkerfoto is de bak van 15cm en de rechter 30cm.

Beide bakken na het oogsten van de sla, de linkerfoto is de bak van 15cm en de rechter 30cm. VIERKANTEMETERBAKKEN PROEFPROJECT; OP DE LANDBOUWUNIVERSITEIT EN BIJ ACHT GEZINNEN THUIS Plaatsing van de twee proefbakken op de landbouwuniversiteit. Een bak van 15cm en een bak 30cm diep beide gevuld

Nadere informatie

17. ALTERNATIEVEN VOOR MOESTUINEN IN VOLLE GROND

17. ALTERNATIEVEN VOOR MOESTUINEN IN VOLLE GROND 17. ALTERNATIEVEN VOOR MOESTUINEN IN VOLLE GROND Deze infofiche geeft een overzicht van een aantal alternatieve moestuinsystemen, niet in volle grond, maar op maat van kleine ruimten zoals een tuintje,

Nadere informatie

En hoe blijf jij fit in je hoofd?

En hoe blijf jij fit in je hoofd? En hoe blijf jij fit in je hoofd? boekje-105x105-def.indd 1 30-01-2009 12:05:22 1,2,3,..., 10 stappen boekje-105x105-def.indd 2 30-01-2009 12:05:23 Je lekker in je vel voelen, daar kun je aan werken. Lees

Nadere informatie

Artiesten interview. Artiest1

Artiesten interview. Artiest1 Artiesten interview Artiest1 Ben jij vaak creatief bezig met oude spullen door hier op wat voor manier dan ook (kunst meubilair e.d.) weer nieuwe dingen uit te creeren? En waarom hergebruik je hiervoor

Nadere informatie

Afval als voedsel - voedsel maken zónder olie

Afval als voedsel - voedsel maken zónder olie Landbouw graad 2 Afval als voedsel - voedsel maken zónder olie Lesvoorbereiding Toon de foto's industriële landbouw op het smartboard Print en knip de boomkaarten en de tuinbouwkaarten zoveel keer uit

Nadere informatie

En hoe blijf jij fit in je hoofd?

En hoe blijf jij fit in je hoofd? En hoe blijf jij fit in je hoofd? 1,2,3,..., 10 stappen Je lekker in je vel voelen, daar kun je aan werken. Lees rustig de tien stappen. Ze inspireren je om fit te blijven in je hoofd en hebben al heel

Nadere informatie

A.C. DE GRAAFWEG 21 A 1687 PS WOGNUM T: 0229 57 76 10 WWW.JOHNKOOMEN.NL

A.C. DE GRAAFWEG 21 A 1687 PS WOGNUM T: 0229 57 76 10 WWW.JOHNKOOMEN.NL JOHN KOOMEN A.C. DE GRAAFWEG 21 A 1687 PS WOGNUM T: 0229 57 76 10 WWW.JOHNKOOMEN.NL EEN EERLIJKE TUIN Ik houd van tuinen waarin een mens zich prettig voelt. Noem het eerlijke tuinen, zonder overdaad of

Nadere informatie

Voorstelling Onafhankelijk Leven vzw

Voorstelling Onafhankelijk Leven vzw Voorstelling Onafhankelijk Leven vzw Waarvoor staat Onafhankelijk Leven vzw? 1. Visie Onafhankelijk Leven vzw gaat met volle kracht voor een samenleving waar alle personen met beperking controle hebben

Nadere informatie

Tuinders Harde kern Tuin 141 - Albert Uppelschoten (75 jaar) Tuin 154 - Harry de Groot (67 jaar)

Tuinders Harde kern Tuin 141 - Albert Uppelschoten (75 jaar) Tuin 154 - Harry de Groot (67 jaar) Tuinders Ontmoet de tuinders die in De Volkstuin voorbijkomen. Iedereen zorgt op zijn eigen manier goed voor zijn tuintje en draagt iets bij aan de vereniging. Elke week komt de harde kern van Ons Genot

Nadere informatie

Kijken, leren, kiezen, zelf doen. Groene lesvoorbeelden gebundeld

Kijken, leren, kiezen, zelf doen. Groene lesvoorbeelden gebundeld Groene lesvoorbeelden gebundeld een vruchtbare uitwisseling tussen basisschool en groen onderwijs (VMBO) Snel met elkaar aan de slag Ontwikkeld in het kader van het RIGO-Project: Growing Green Competence

Nadere informatie

EN ALS HIJ KAN LEZEN, STUUR IK M NAAR DE CHINESE LES.

EN ALS HIJ KAN LEZEN, STUUR IK M NAAR DE CHINESE LES. 3 1 2 EN ALS HIJ KAN LEZEN, STUUR IK M NAAR DE CHINESE LES. Realistisch kijken naar wat kinderen wel en niet kunnen. WAT KAN JE KIND (AL)? Natuurlijk verwacht je veel van je kind. Dat het snel nieuwe dingen

Nadere informatie

e wormen verrichten hier het spitwerk!

e wormen verrichten hier het spitwerk! D e wormen verrichten hier het spitwerk! Wormen, kleine, soms lange, kruipende, kronkelende schepsels Wormen hebben geen hoog aaibaarheidsgehalte, maar toch zijn zij heel belangrijk dieren in onze voedselketen.

Nadere informatie

Speciale editie Tijdschrift met alle informatie over het congres Vrienden Maken

Speciale editie Tijdschrift met alle informatie over het congres Vrienden Maken speciale editie 2008 vriendinnen 29 Speciale editie Tijdschrift met alle informatie over het congres Vrienden Maken Zo maak je vrienden bladzijde 3 Zo blijf je vrienden bladzijde 10 Geef je op voor het

Nadere informatie

Hoe bladluisplagen voorkomen

Hoe bladluisplagen voorkomen Hoe bladluisplagen voorkomen Een teveel aan bladluizen = een tekort aan bladluiseters. Beter voorkomen dan genezen. En ja, bladluizen voorkomen is mogelijk en het is zelfs niet eens moeilijk: Maak je tuin

Nadere informatie

Tobi en. de wilde bijen

Tobi en. de wilde bijen Tobi en de wilde bijen Het is eindelijk paasvakantie en Tobi komt aan op de boerderij van zijn oom. Zijn nichtje Hanna wacht al op hem. Ze knuffelt Tobi en lacht: Kom, we gaan spelen! Lachend en pratend

Nadere informatie

Het recept voor de huisgemaakte g e r e c h t e n. bij Châteauform

Het recept voor de huisgemaakte g e r e c h t e n. bij Châteauform Het recept voor de huisgemaakte g e r e c h t e n bij Châteauform De huisgemaakte gerechten bij Châteauform'... Châteauform' bestaat al 16 jaar - de tijd vliegt! Als er een gebied is waar de tijd beter

Nadere informatie

Bedrijven stimuleren om te vergroenen door voordelen van een groene omgeving voor het imago en het welbevinden van medewerkers in de kijker te

Bedrijven stimuleren om te vergroenen door voordelen van een groene omgeving voor het imago en het welbevinden van medewerkers in de kijker te voorgestelde actie haalbaarheid impact Bedrijven stimuleren om te vergroenen door voordelen van een groene omgeving voor het imago en het welbevinden van medewerkers in de kijker te zetten. 83% 78% Vierkante

Nadere informatie

9. SCHADUWTUIN. Op het einde van de dag kunt u dan het aantal uren zon berekenen. Minder dan 3 uur zon:

9. SCHADUWTUIN. Op het einde van de dag kunt u dan het aantal uren zon berekenen. Minder dan 3 uur zon: 9. SCHADUWTUIN De meeste groenten en kruiden hebben nood aan zon, maar in de stad hebt u niet altijd zon in uw tuin. In deze fiche bekijken we wat de mogelijkheden zijn in de schaduw of halfschaduw. Om

Nadere informatie

Wijndag Zuid Limburg 5 september 2015

Wijndag Zuid Limburg 5 september 2015 Wijndag Zuid Limburg 5 september 2015 Een twaalftal leden en aanhang namen deel aan de door Tjeu georganiseerde wijndag in Zuid Limburg. Apostelhoeve Ons eerste proefadres was de alom bekende Apostelhoeve,

Nadere informatie

beleef het ZEEUWSE BINNEN & BUITEN

beleef het ZEEUWSE BINNEN & BUITEN beleef het ZEEUWSE BINNEN & BUITEN We willen u als gast graag een WOW-ervaring of beleving bezorgen. We doen dit door kennis te delen, kennis toe te voegen en aan te bieden. Maar ook door aan onze gasten

Nadere informatie

De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008. Het wonder komt ongemerkt je geest binnen wanneer die even pas op de plaats maakt en stil is.

De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008. Het wonder komt ongemerkt je geest binnen wanneer die even pas op de plaats maakt en stil is. De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008 Lieve mensen, Allereerst wens ik iedereen een vreugdevol nieuw jaar toe. Misschien begin je dit jaar met de beste voornemens, zoals altijd en heb je bewust gekeken naar

Nadere informatie

Stadsenquête Leiden 2004

Stadsenquête Leiden 2004 Hoofdstuk 16. Milieu Samenvatting Leiden heeft een Milieustraat aan de J.C. Rijpstraat. Vergeleken met voorgaande jaren zijn zowel de bekendheid als het gebruik verder toegenomen. In de Stadsenquête van

Nadere informatie

SINT JOOST AAN ZEE. Natuur op school BIODIVERSITEIT BEVORDEREN EN ERVAN LEREN EN GENIETEN

SINT JOOST AAN ZEE. Natuur op school BIODIVERSITEIT BEVORDEREN EN ERVAN LEREN EN GENIETEN SINT JOOST AAN ZEE Natuur op school BIODIVERSITEIT BEVORDEREN EN ERVAN LEREN EN GENIETEN Ouders en kinderen brengen eigenhandig meer natuur binnen de schoolmuren, ze beleven de natuur in de stad en samen

Nadere informatie

verrassende groenten

verrassende groenten 9 verrassende groenten uit de doos, in de grond, op je bord 3 Boek vol goesting DRUKKER.indd 3 6/02/14 12:40 Voorwoord 7 Citroenkomkommer Chioggiabiet Palmkool 21 15 Striped Togo-Aubergine 9 27 Tatsoi

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

MET DE VLINDERWERKGROEP NAAR DE HEEMTUIN RUCPHEN

MET DE VLINDERWERKGROEP NAAR DE HEEMTUIN RUCPHEN MET DE VLINDERWERKGROEP NAAR DE HEEMTUIN RUCPHEN Op 12 augustus ging de Vlinderwerkgroep van Ken en Geniet samen op excursie naar de Heemtuin in Rucphen. De ruim 2 hectare grote wilde bloementuin is aangelegd

Nadere informatie

Atelier Artisjok planten&zo

Atelier Artisjok planten&zo Atelier Artisjok planten&zo Nieuwsbrief n 16 - december 2008 Beste, Je hebt via www.atelierartisjok.be ingetekend op de nieuwsbrief. De nieuwsbrief zal je wat meer wegwijs maken in diverse thema's rond

Nadere informatie

Portfolio Natuurtalenten

Portfolio Natuurtalenten Portfolio Natuurtalenten Naschoolse Activiteiten van Natuur en Milieu Educatie Het NME heeft een breed aanbod van naschoolse cursussen waarbij Natuur en Milieu centraal staan, maar de werkvormen zeer divers

Nadere informatie

De participerende bezoeker. Openstelling op zaterdag.

De participerende bezoeker. Openstelling op zaterdag. De participerende bezoeker Zoals jullie weten wil de politiek graag een participerende samenleving. Dit betekent dat meer dan voorheen een beroep gedaan wordt op de mensen zelf. Dit is ook terug te vinden

Nadere informatie

VACATURES Shalom Creatief

VACATURES Shalom Creatief VACATURES Creatief Atelier zoekt 2 rechterhanden Creatief bezig zijn voor ca. 4 uur per week Ben je actief met hout of kan je goed schilderen? Dan zijn wij op zoek naar jou. We zoeken twee actieve, creatieve

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

BIJ VRIJWILLIGER VDS VLAAMS-BRABANT?

BIJ VRIJWILLIGER VDS VLAAMS-BRABANT? BIJ VRIJWILLIGER VDS VLAAMS-BRABANT? hoi speelbeest! VOORWOORD De vrijwilligersploeg van de Vlaamse Dienst Speelpleinwerk Vlaams-Brabant bestaat uit een bende enthousiastelingen met maar 1 missie: het

Nadere informatie

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap.

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. EET PALEO 3 Inhoudsopgave Inleiding 6 Mijn Paleo verhaal 8 De 7 stappen in het kort 12 Stap 1 Richt je op de praktijk 14

Nadere informatie

Woonproject in Boom tussen Rupel en Schorre

Woonproject in Boom tussen Rupel en Schorre 1 Woonproject in Boom tussen Rupel en Schorre Steengoed wonen in een groen landschap met een zweem van nostalgie, langs een slingerende blauwe ader. Steengoed wonen in Boom 44 appartementen in een uniek

Nadere informatie

Bezoek per fiets diverse initiatieven rond stadslandbouw Zondag 27 september 13.30 u. tot 17.30 u. www.roeselare.be

Bezoek per fiets diverse initiatieven rond stadslandbouw Zondag 27 september 13.30 u. tot 17.30 u. www.roeselare.be 13.30 u. tot 17.30 u. www.roeselare.be De Kringwinkel Midwest v.u.: Luc Martens, Botermarkt 2, 8800 Roeselare Zondag 27 september v.u.: Luc Martens, Botermarkt 2, 8800 Roeselare Bezoek per fiets diverse

Nadere informatie

Bijlage 1: Aktiviteitenverslag m.b.t. het jaar 2014

Bijlage 1: Aktiviteitenverslag m.b.t. het jaar 2014 Bijlage 1: Aktiviteitenverslag m.b.t. het jaar 2014 Vul hieronder de gevraagde gegevens in (indien van toepassing) 1. Workshops: Opstarten van de moestuin Beoogde doel : We doen uit de doeken hoe we onze

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 8 1 oktober 2012 redactie: Rebecca van Delft

NIEUWSBRIEF 8 1 oktober 2012 redactie: Rebecca van Delft NIEUWSBRIEF 8 1 oktober 2012 redactie: Rebecca van Delft Ik was met de riek gras aan het opruimen in de paarden wei samen met brian. Ik schrok me zelf `t apenzuur. Ik dacht even dat ik `m een kopie kleiner

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

Actief en creatief aan de slag met de Belevingskaart: 8 inspirerende werkvormen

Actief en creatief aan de slag met de Belevingskaart: 8 inspirerende werkvormen Actief en creatief aan de slag met de Belevingskaart: 8 inspirerende werkvormen Een belevingskaart? Om inzicht te krijgen hoe kinderen en jongeren hun buurt ervaren, bezochten de onderzoekers van het KIDS-project

Nadere informatie

KENNISMAKEN MET DE KLAS

KENNISMAKEN MET DE KLAS De foto's in deze handleiding komen uit verschillende landen in het Zuiden. In het kader van het project 'Correspondenten in het Zuiden' zal je in deze stap foto's aanreiken uit hetzelfde land (het land

Nadere informatie

Schriftelijke schrijfcursus op basis van De kleine prins

Schriftelijke schrijfcursus op basis van De kleine prins Schriftelijke schrijfcursus op basis van De kleine prins Een impressie Schrijven naar aanleiding van het verhaal van de kleine prins, hoe doe je dat? Ik kan er veel over schrijven en vertellen, maar het

Nadere informatie

4-7 jaar Scharrelavontuur. 4-7 jaar Scharrelavontuur. Sterke geuren. Aardegeuren. Pluk een blaadje van een plantje.

4-7 jaar Scharrelavontuur. 4-7 jaar Scharrelavontuur. Sterke geuren. Aardegeuren. Pluk een blaadje van een plantje. Sterke geuren Pluk een blaadje van een plantje. Wrijf erover met je vingers, en verkreukel het blaadje een beetje. Ruik nu eens. Laat elkaar je blaadje ruiken. Waar ruikt het naar? Aardegeuren Ga op de

Nadere informatie

De Olympische SKOS Spelen

De Olympische SKOS Spelen Activiteit groep 1 t/m 4 alle SKOS-locaties Zomervakantie week 1: 7 t/m 11 juli De Olympische SKOS Spelen De eerste week van de zomervakantie staat helemaal in het teken van sport en spel. Alle kinderen

Nadere informatie

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten 2015 Annie Massop Hart en Ziel Marketing - Alle rechten voorbehouden - 1 Inleiding Dit stappenplan sluit aan op de workshop Hoe je intuïtief

Nadere informatie

4 verschillende kweekmethoden

4 verschillende kweekmethoden 4 verschillende kweekmethoden Kweken met turfpotjes Turfpotjes zijn gemaakt van een samengeperst mengsel van houtvezels, turf en kalkzandsteen (natuurlijke voedingsstoffen). Deze zijn biologisch afbreekbaar

Nadere informatie

SDN creative studio Workshops & cursussen

SDN creative studio Workshops & cursussen SDN creative studio Workshops & cursussen Educatie Bedrijven Vrije tijd Creatieve workshops NIEUW! Little voyage (schaduwspel) Niveau: 12+ Little Voyage is een workshop schaduwspel, gebaseerd op het Engelse

Nadere informatie

Mijn stadsmoestuin 30 min. per week voor heerlijke groenten binnen ieders bereik

Mijn stadsmoestuin 30 min. per week voor heerlijke groenten binnen ieders bereik Mijn stadsmoestuin 30 min. per week voor heerlijke groenten binnen ieders bereik 1 Getty images op naar de moestuin! 2 Uw eigen groenten en fruit kweken, ze zien groeien op het ritme van de seizoenen,

Nadere informatie

jubileumeditie van de Week van de Smaak te vieren kozen we voor deze bijzondere plek. Hier, in het centrum van Brussel, in het hart van

jubileumeditie van de Week van de Smaak te vieren kozen we voor deze bijzondere plek. Hier, in het centrum van Brussel, in het hart van Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 13 april 2010 Voorstelling Week van de Smaak 11 tot 21 november 2010 (enkel het gesprokene telt) Beste vrienden,

Nadere informatie

Ruimte voor jezelf. Coaching met paarden op Château Montchoix 16 tot en met 23 juni 2014. Vakantie met aandacht voor persoonlijke ontwikkeling

Ruimte voor jezelf. Coaching met paarden op Château Montchoix 16 tot en met 23 juni 2014. Vakantie met aandacht voor persoonlijke ontwikkeling Château Montchoix & Caballo Consultancy Ruimte voor jezelf Vakantie met aandacht voor persoonlijke ontwikkeling Coaching in Frankrijk Een kasteel, bossen, paarden, zon. Ruimte en tijd voor jezelf, voor

Nadere informatie

Creatieve Begeleiding

Creatieve Begeleiding Creatieve Begeleiding voor bijzondere kinderen met liefdevolle aandacht voor de belevingswereld en behoefte van uw kind www.brani.nl Creatieve begeleiding met liefdevolle aandacht voor de belevingswereld

Nadere informatie

De Geldboom! Iets voor jou?

De Geldboom! Iets voor jou? De Geldboom! Iets voor jou? http://www.mijntuingeheim.nl De geldboom is onderweg. Beste tuinliefhebber, Zou jij dat ook niet willen zo n boom waar je af en toe wat uit kunt plukken? Ik ben er al een tijd

Nadere informatie

Beoordelingsmodel voorbeeldexamen Maatschappelijk Informeel

Beoordelingsmodel voorbeeldexamen Maatschappelijk Informeel Beoordelingsmodel voorbeeldexamen Maatschappelijk Informeel OPMERKING: Er wordt nog onderzoek gedaan naar de nieuwe vormelijke beoordelingsschalen. Ze zullen in de loop van 0 op de website verschijnen.

Nadere informatie

Ik wens je veel succes met het vinden van een leuke stageplaats en veel plezier bij het stage lopen.

Ik wens je veel succes met het vinden van een leuke stageplaats en veel plezier bij het stage lopen. Beste leerling, Ben je dit schooljaar op zoek naar een leuke en leerzame maatschappelijke stageplaats? Kijk dan snel in deze folder. Je vindt er stageplaatsen dichtbij de natuur. Je kunt als stagiair meehelpen

Nadere informatie

E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be

E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be Disclaimer Bij het samenstellen van deze cursus is de grootste zorg besteed aan de juistheid van de hierin

Nadere informatie

EcoTe. EcoTe. Eindprodukten uit gerecycled kunststofafval. Innovatief Betrouwbaar Duurzaam Kwaliteit Betrokkenheid

EcoTe. EcoTe. Eindprodukten uit gerecycled kunststofafval. Innovatief Betrouwbaar Duurzaam Kwaliteit Betrokkenheid Innovatief Betrouwbaar Duurzaam Kwaliteit Betrokkenheid Duurzame, sterke en nuttige producten uit gerecycled kunststofafval. Net iets voor u die milieu- en prijsbewust bezig wil zijn! Het milieu is een

Nadere informatie

Boerderij in de stad 28 mei 2015

Boerderij in de stad 28 mei 2015 Boerderij in de stad 28 mei 2015 Persmap Inhoud Persuitnodiging Boerderij in Mechelen Toelichting event Wie is Groene Kring? Contactpersoon ter plaatse Marijke Jordens, 0476 57 67 85 Diestsevest 32 bus

Nadere informatie

Ook getest op kinderen

Ook getest op kinderen Lesvoorbereiding Ook getest op kinderen Reclame graad 1 Print 1 keer het verhaal 'Het papieren kamertje'. Toon de logo's op het smartboard. Kies een recept uit het document kinderrecepten en zorg voor

Nadere informatie