12 Achtergrond Tekst: Paul Scheer, Jiska Vijselaar, foto: Martin Waalboer, Shutterstock, bewerking Curve

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "12 Achtergrond Tekst: Paul Scheer, Jiska Vijselaar, foto: Martin Waalboer, Shutterstock, bewerking Curve"

Transcriptie

1 12 Achtergrond Tekst: Paul Scheer, Jiska Vijselaar, foto: Martin Waalboer, Shutterstock, bewerking Curve

2 FORUM 16 oktober Amerika: bedankt! Het leek een tijdlang vooral een Amerikaans probleem: de kredietcrisis. Maar inmiddels heeft de crisis zich als een olievlek over de hele wereld verspreid. Paniek alom. Gaan we terug naar de beurskrach van 87 of de internetbubbel van 2000? Of erger: naar de Grote Depressie? Nog maar een maand geleden klonken er geruststellende woorden bij de presentatie van de Miljoenennota. De crisis in de Verenigde Staten is de ergste sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. Maar Nederland staat er goed voor. Dat was zo n beetje de strekking van de boodschap van minister van Financiën Bos. Ga dus gerust slapen. Twee weken later had de overheid een minderheidsbelang genomen in Fortis en abn Amro. De week erop waren Fortis Nederland en abn Amro zelfs helemaal in staatshanden. Weer een paar dagen later werd 34 miljard noodkrediet aan de banken verstrekt. Tegelijkertijd stortte de koers van de aandelen in. En niet alleen die van Fortis en abn Amro. Als een olievlek verspreidde de crisis zich binnen no time over de hele financiële wereld in Nederland. Geen bank vertrouwt nog op de kredietwaardigheid van de ander. De geldkraan is dichtgedraaid. Of in elk geval is lenen fors duurder geworden, áls het al mogelijk is. En zo sluipt de kredietcrisis, die vorig jaar in de Verenigde Staten begon, de reële economie binnen. Ook in Nederland. Van geen vuiltje aan de lucht tot grote zorg. Het kan ineens heel snel gaan. Dat is in elk geval iets dat crises met elkaar gemeen hebben: het ene moment is de lucht nog stralend blauw, het volgende moment hebben donkere wolken zich samengepakt. Wanneer zo n moment aanbreekt is niet te voorspellen. Ineens breekt er paniek uit. Net als in 2000 nadat de internetbubbel was gebarsten. Of tijdens de beurskrach van Maar hoe moeten we de huidige crisis nu precies taxeren? Is zij vergelijkbaar met die van eind jaren tachtig en begin 2000? Deze crisis is anders, is het ondubbelzinnig antwoord van Marius van Nieuwkerk. Als hoog leraar monetaire economie is hij verbonden aan de Universiteit van Nyenrode en de Vrije Universiteit Amsterdam. Tot 2005 maakte hij deel uit van de top van De Nederlandsche Bank. De huidige crisis is veel fundamenteler, want het financiële systeem dreigt er door ontregeld te raken. Als overheden, nationale banken en monetaire autoriteiten er niet in slagen het domino-effect te stoppen hebben we straks een groot probleem. Het financiële systeem stort dan in en dat zou de economie tot stilstand brengen. Want money makes the world go round. En als banken niet langer bereid zijn elkaar, bedrijven of particulieren geld te verschaffen wordt het allemaal wel erg lastig. Geen krimp Het Internationaal Monetair Fonds (imf) noemde de crisis vorige week de gevaarlijkste sinds de jaren dertig van de vorige eeuw. Zij zal een zware rem zetten op de groei van de wereldeconomie. Al lijkt het voor Nederland, ook volgens het imf, voorlopig mee te vallen. De groei zal wel terugvallen tot een magere 1 procent, maar ligt dan nog altijd boven het gemiddelde in de eurozone. Bovendien zal de werkloosheid tot en met volgend jaar ongeveer op het laagste niveau van alle westerse landen blijven liggen, voorspelt het Monetair Fonds. Maar, benadrukt het imf, de kans is groot dat de werkelijkheid uiteindelijk slechter zal uitvallen dan de toch al sombere voorspellingen. Dat de financiële crisis zwaarder is dan de beurskrach of de internetbubbel, staat ook volgens Van Nieuwkerk wel vast GROTE DEPRESSIE Run op spaarbanken om alle tegoeden op te nemen e anp

3 14 FORUM 16 oktober 2008 Op enig moment verliezen de spelers het gevoel voor realiteit. Daardoor lijkt iedereen te worden besmet In feite waren dat lichte crises. Ze waren lokaal doordat ze beperkt bleven tot een crisis op de beurs of in het geval van de internetbubbel voornamelijk tot de ict-wereld. Bovendien hebben ze de economie niet in zijn achteruit gezet. Er was wel sprake van vertraagde groei of nul groei, maar geen krimp. De huidige financiële crisis is ook in dit opzicht anders. Net als de crisis van de jaren 30 is deze wereldwijd. Én de reële economie wordt er overal door aangetast. In welke mate moeten we nog afwachten natuurlijk. Ik durf dat niet te voorspellen. In elk geval lijkt het erop dat de Amerikanen de pijn meer zullen voelen dan Nederland. Want in de Verenigde Staten zijn de huizenprijzen tot een historisch dieptepunt gekelderd. De werkloosheid loopt er hard op en de overheidsfinanciën zijn dankzij de regering-bush niet bepaald op orde. Dat er presidentsverkiezingen ophanden zijn leidt ook nog tot onzekerheid. In die zin had minister van Financiën Bos bij de presentatie van de miljoenennota een maand geleden gelijk. De Nederlandse economie staat er beter voor dan de Amerikaanse. Dat blijkt ook wel uit de voorspellingen van het imf: volgend jaar toch nog een lichte economische groei én nog steeds lage werkloosheidscijfers. Bovendien zal de inflatie niet zo snel uit de hand lopen. Mede dankzij het loonakkoord dat een week geleden gesloten werd tussen vakbonden en werkgevers. Ook de pensioenfondsen kunnen de crisis beter doorstaan dankzij het nieuwe financiële toezichtkader. Dat heeft de stabiliteit en weerbaarheid van de fondsen sterk verbeterd ten opzichte van de tijd van de beurskrach van 87. De concurrentiepositie van Nederland is dit jaar gestegen van de tiende naar de achtste plek, zo maakte het Wereld Economisch Forum vorige week bekend. Kortom: de crisis mag dan stevig zijn, de economische basis van Nederland is dat ook. Bubbel Geen enkele crisis lijkt op de voorgaande. Iedere keer ligt de oorzaak ergens anders. Maar er is wel een zeker patroon herkenbaar. Een crisis begint altijd met een bubbel. Die ontstaat in de tijd waarin het economisch voor de wind gaat. Er is geld genoeg, de rente is laag. Dus wordt er gezocht naar andere manieren om een hoger rendement te behalen, want wegzetten op een spaarrekening loont nauwelijks. Speculatie op de beurs wordt aantrekkelijk of het ontwikkelen van allerlei nieuwe financiële producten. Omdat het economisch tij gunstig is, worden er ook hoge rendementen behaald. Iedereen is optimistisch en er worden steeds meer risico s genomen. Ook deze keer was dat het geval met de inmiddels bekende sub-prime hypotheken in de Verenigde Staten en het ontstaan van allerlei tamelijk ondoorzichtige financiële constructies. De financiële wereld is te sterk gegroeid. Er zijn meer finan ciële producten te koop dan waaraan behoefte is in een normale economie. Dat was de observatie van de Brits/ Nederlandse econoom Willem Buiter (London School of Economics) een paar weken geleden in het televisieprogramma Buitenhof. In de derivatenhandel staat 600 biljoen euro uit, berekende Van Nieuwkerk. Terwijl er in de reële economie 45 biljoen euro omgaat. Dat geeft wel aan dat er veel lucht zit in de bancaire wereld. Als de autoriteiten in een tijd van ongebreideld optimisme onvoldoende ingrijpen, gaat het mis. In de Verenigde Staten ontbrak voldoende toezicht op de zakenbanken, die zich bezig hielden met de risicovolle financiële producten. Maar ook elders ter wereld werd het risico niet goed ingeschat. Van Nieuwkerk: Dat hebben we zien gebeuren in de jaren dertig van de vorige eeuw, bij de beurskrach van 87, de internetbubbel en ook nu. Áls er dan telkens een bepaald patroon zichtbaar is, was het BEURSKRACH INTERNETBUBBEL Wanhopige handelaren na ineenstorten beurs Maria R. Bastone/anp Beurs stort in nadat de internetbubbel is gebarsten DOUG KANTER/anp

4 FORUM 16 oktober dan niet te voorspellen? Dat blijkt moeilijk. Van Nieuwkerk: Op enig moment verliezen de spelers het gevoel voor realiteit. Daardoor lijkt iedereen te worden besmet. Dan is het blijkbaar moeilijk het ontstaan van een bubbel te herkennen, zo leert de geschiedenis. Het klinkt niet erg geruststellend, maar kennelijk leren we het nooit. Toezicht De tijd voor kleinschalige oplossingen voor de problemen is voorbij. Dat waren de woorden van imf-voorzitter Dominique Strauss-Kahn een week geleden bij de presentatie van het zogenoemde Global Financial Stability Report. Ik roep beleidsmakers op de crisis op nationaal niveau hoog op de agenda te zetten om het vertrouwen in de financiële sector te herstellen. Dat besef is wel doorgedrongen. Nationalisaties van banken, verlaging van de rente door de Europese Centrale Bank, verhoging van de spaargaranties en een noodfonds van 700 miljard in de Verenigde Staten zijn voorbeelden van de rigoureuze maatregelen waartoe overheden bereid zijn om het vertrouwen in de financiële markten te herstellen. Dat is de les die is geleerd uit vorige crises. Daarvan is Van Nieuwkerk wel overtuigd. We kunnen crises nog steeds niet echt voorkomen, we weten wél dat de oplossing begint met het herstel van het vertrouwen. Daarvoor zijn drastische overheidsmaatregelen noodzakelijk. Een mentaliteit van aanpakken en doorpakken. In de tijd van de Grote Depressie is daar veel te lang mee gewacht. Daardoor is de invloed van de crisis heel lang merkbaar geweest. In elk geval is het voor herstel van het vertrouwen volgens Van Nieuwkerk ook noodzakelijk het toezicht aan te scherpen. Nieuwe regels, meer geüniformeerd op Europees niveau. Liefst zelfs wereldwijd. Want één ding heeft deze crisis wel duidelijk gemaakt, de wereld is meer verweven dan ooit. Wat begon als een kredietcrisis in de Verenigde Staten, werd binnen no time een wereldwijde ramp. Net als de vorige drie keer. Dus Amerika: bedankt FINANCIËLE CRISIS Blind vertrouwen Het is nota bene zijn vakgebied, maar ook hoog leraar economische psychologie Fred van Raaij had niet verwacht dat de kredietcrisis zo zou ingrijpen op het vertrouwen van beleggers en spaarders. Een pasklare oplossing heeft hij niet, maar banken moeten terug naar de klant en het kabinet moet goed op zijn woorden passen. Jean-Pierre Jans/hh Hij wordt inmiddels dagelijks gebeld met het verzoek om commentaar op de laatste ontwikkeling in de kredietcrisis. Ook bellen vrienden en kennissen hem met de vraag of ze hun abn Amro-spaarrekening moeten sluiten. Niet doen, zeg ik dan, want ik wil niet bijdragen aan een bank run, bekent Fred van Raaij, hoogleraar economische psychologie aan de Universiteit van Tilburg. Met de kredietcrisis beleeft hij ergens zijn finest hour, alhoewel hij die omschrijving zelf niet zal kiezen. Het is cynisch om te zeggen dat deze crisis goed is voor de economische psychologie, maar het klopt dat mijn vakgebied in beeld komt als er sterke schommelingen in de economie zijn. Zaken als vertrouwen en emotie krijgen dan meer aandacht. Maar economen blijven huiverig voor psychologische verklaringsfactoren. Ze willen graag dat economie een exacte wetenschap is met harde cijfers. Het werken met vragenlijsten om het vertrouwen in kaart te brengen, wordt beschouwd als minder exact. Amerikaanse bankmedewerkers op straat na faillissement Ben Stansall/anp Had u deze crisis voorzien? Nee, niet in deze mate. Voor alle deskundigen en instanties zijn de ontwikkelingen van de laatste tijd, bijvoorbeeld die rond Fortis, een verrassing. Dat een relatief kleine oorzaak de subprime hypotheken zo n wereldwijd effect zou hebben, had ik niet verwacht. Het scenario dat het hele economische systeem instort, wordt nu serieus genomen, terwijl dat vroeger als fictie zou zijn weggewuifd. Hoe erg is het gesteld met het vertrouwen? Nou, het valt nog mee met het consumentenvertrouwen. Het vertrouwen in de algemene economie de ontwikkeling e

5 16 FORUM 16 oktober 2008 Consumentenvertrouwen Sinds de zware klap die het consumentenvertrouwen in juli maakte, is de stemming aan de betere hand. Het vertrouwen steeg van -27 in augustus naar -22 in september. Dat wil zeggen dat er in september 22 procent meer negatieve dan positieve verwachtingen waren. In juli was het consumentenvertrouwen nog -31. Het Centraal Bureau voor de Statistiek meldt wel dat de meting van september is verricht vóór de onrust op de amerikaanse financiële markten en vervolgens op de Nederlandse. De gevolgen daarvan zullen tot uiting komen in het consumentenvertrouwen dat eind oktober wordt gepubliceerd. ben een harmonica aan creditcards in hun portemonnee: naast algemene creditcards ook die van winkels en pompstations en dergelijke. Ze staan altijd in het rood. Een kleine tegenslag zorgt dan meteen voor grote financiële problemen. Nederlanders zijn calvinistisch. Wij vinden schuld slecht en denken in termen van schuld en boete. Ik heb een tijdje terug onderzocht of de Nederlandse kredietcultuur aan het opschuiven was naar de Amerikaanse. Sparen is degelijk maar ouderwets, was de achterliggende gedachte. Dat kwam gelukkig, kun je nu zeggen niet uit het onderzoek. Jean-Pierre Jans/hh Waar zal het vertrouwen eerder hersteld zijn? Dat hangt onder meer af van de maatregelen die worden genomen. Ik stel vast dat er tegenover de 700 miljard dollar van de Amerikanen tot voor kort geen eensgezind Europees beleid stond. Aan de andere kant kun je zeggen dat onze crisis minder ernstig is dan de Amerikaanse. Je kunt je ook voorstellen dat Amerikanen sneller weer zullen gaan investeren en dat Nederlanders langer de kat uit de boom kijken. Ik weet het niet. Om met Wouter Bos te spreken: alle toekomstvoorspellers hebben ongelijk gekregen. van de werkgelegenheid, de inflatie, groei is al een tijdje aan het dalen, maar over de eigen economische situatie is de consument een stuk positiever. En juist dat vertrouwen in de eigen economie is belangrijk, want dat bepaalt het koop- en spaargedrag van consumenten. Het zou interessant zijn om te weten hoe het consumentenvertrouwen zich de afgelopen weken heeft ontwikkeld. Dat zullen we pas eind deze maand weten, als het Centraal Bureau voor de Statistiek met de resultaten komt van de meting van begin oktober. Als daaruit blijkt dat het consumentenvertrouwen is gedaald, zal dat leiden tot meer pessimisme over de toekomst. In die zin werkt het consumentenvertrouwen als een selffulfilling prophecy. Het jaargetijde zit ook niet mee: in het najaar is de consument negatiever dan in het voorjaar. Maar dat heeft met het weer te maken. Vertrouwen stond ook aan de basis van de crisis: in de Verenigde Staten werd blind vertrouwd op de kredietcultuur. Van Raaij: Amerikanen sparen bedroevend weinig. Ze heb- Wat is er bijzonder aan de huidige crisis? Deze crisis is fundamenteler dan de crises van 1987 en Die laatste ging over de overwaardering van internetbedrijven. Deze crisis gaat over het falen van het financieel systeem zelf. Fortis is onderdeel van dat systeem, net als de American International Group in de Verenigde Staten, waar de helft van de Amerikanen is verzekerd. Als bedrijven van die omvang omvallen, raakt dat alle bedrijven en particulieren die daar rekeningen hebben uitstaan. Ik vind het extreem om te stellen dat het kapitalisme heeft gefaald, maar de crisis geeft wel aan dat marktwerking niet goed functioneert als er zulke grote marktpartijen zijn. En het erge is: als gevolg van de kredietcrisis worden de overgebleven banken nóg groter. In Nederland zou je op den duur nog twee grote banken kunnen overhouden. Daar krijg ik een unheimisch gevoel bij. Drie grote banken in Nederland lijkt mij het minimum, met elk zo n dertig procent marktaandeel. Dan houd je nog tien procent over voor de kleine banken.

6 FORUM oktober Hoe kun je het vertrouwen herstellen? Het is niet een knop waarop je drukt. Vertrouwen kun je snel verliezen. Het terugwinnen neemt meer tijd in beslag. Je kunt als kabinet proberen de trend te keren door maatregelen te nemen en vertrouwenwekkende mededelingen te doen. Volgens dnb-president Nout Wellink kun je in dit soort situaties beter niks zeggen. Je móet wat zeggen. Dat verlangt de burger. Maar je moet niet veel meer dan het hoogst noodzakelijke zeggen. Je moet niet zeggen dat je het gezonde deel van Fortis hebt veiliggesteld. Je moet niet te concreet worden en geen vergelijkingen maken met vroeger of met andere marktpartijen. Dus ook niet zeggen dat Fortis-abn Amro nu de veiligste bank van Nederland is, want daarmee zeg je dat de andere banken minder veilig zijn. In dit geval zou ik het houden bij: uw spaargeld is veilig. De juiste dingen zeggen is zo belangrijk omdat in tijden van onzekerheid beleggers en spaarders elke snipper informatie aangrijpen. Alles krijgt gewicht. Daar komt bij dat beleggers sterker op negatief nieuws reageren dan op positief nieuws. Als de koersen stijgen, hoeven ze niet meteen iets te doen met hun aandelen. Dalen de koersen, dan gaan ze zich afvragen of ze aandelen moeten verkopen. Vertrouwen is niet een knop waarop je drukt Wat het kabinet verder kan doen, is het bieden van lichtpuntjes op andere terreinen. Als bijvoorbeeld het Najaarsoverleg met de sociale partners een akkoord oplevert, kun je laten zien dat het niet alleen maar kommer en kwel is. En als de burger dan ook nog eens merkt dat er aan zijn eigen financiële situatie weinig verandert, kan hij daarin het bewijs zien dat het eigenlijk wel meevalt. Reëel De beurswereld, ik heb er nooit veel mee opgehad. Voor een belangrijk deel omdat ik geen flauw idee heb van wat zich daar allemaal afspeelt. Obligaties, put opties, naked short-selling: voor mij allemaal abracadabra. Aandelen heb ik nooit gehad of geambieerd, en op mijn huis rust geen beleggings- maar een spaarhypotheek. Lekker veilig. Alhoewel, wat is veilig tegenwoordig? Mijn relatie met de beurs heeft ook te maken met de gedachte dat je daar geld verdient met geld verplaatsen. Dat heb ik minder hoog zitten dan geld verdienen met iets tastbaars, een product maken. Een stoel, een huis of een auto bijvoorbeeld. Er wordt niet voor niets onderscheid gemaakt tussen de financiële sector en de reële economie. Nu maak ik zelf slechts tekst, maar zolang het papieren medium het niet helemaal aflegt tegen internet, heb ik aan het einde van de rit toch een tastbaar product in handen. Op de beurs is zelfs het beetje tastbare deel dat er was, opgeslokt door de computer. Je ziet steeds minder vaak zo n kluwen in bont gekleurde jasjes gehulde mannen (altijd mannen) die om het hardst hun aan- en verkopen schreeuwen. Naar wie eigenlijk? Een potsierlijk gezicht, heb ik altijd gevonden. Je zal zo n handelaar thuis krijgen na een dag vol adrenaline. Maar waarschijnlijk gaat hij naar de kroeg om zijn winst te vieren of zijn verlies weg te drinken. Voor een foute beurshandelaar als Nick Leeson kan ik dan weer wel iets van bewondering hebben. Die bedonderde de boel omdat hij wist dat niemand hem kon of wilde volgen in zijn beurshandel en wandel. In feite deed hij wat de kredietcrisis nu doet met het financiële systeem: aantonen dat je er misbruik van kunt maken. Via dat geschreeuw op de beursvloer en muisklikken achter de computer gaan miljoenen, zoniet miljarden de wereld over. En kan de hele wereld besmet raken. Want dat is natuurlijk de keerzijde. Ik kan mij wel aan de beurswereld onttrekken, maar ik besef tegelijkertijd dat die onlosmakelijk verbonden is met het economische systeem dat in mijn onderhoud voorziet. Speculatie makes the world go round. Of brengt de boel tot stilstand. SCHEER Hoe kan de banksector weer vertrouwen winnen? De Autoriteit Financiële Markten zou met een keurmerk voor banken kunnen komen, vergelijkbaar met de Triple A- status die banken zelf hanteren. Maar ik denk niet dat de afm zoiets doet, want dat zou een complete boekencontrole bij de banken inhouden. Wat het beste zou werken, zijn positieve ervaringen die klanten hebben met hun bank. Banken moeten hun best doen om de klant tevreden te stellen. Kijk naar de Amerikaanse Citibank, die verkoopt desnoods financiële producten van de concurrent als de klant die wil en de bank ze zelf niet levert. De push market, waarbij tussenpersonen steeds nieuwe financiële producten aanbieden aan de consument, is geen goede markt. Banken moeten meer op de vraag van klanten reageren, samen met de klant de lange-termijnlevensdoelen in kaart brengen met de financiële behoeften die daarbij horen. Tussenpersonen zouden meer een financial planner moeten zijn, die los staat van een bank of verzekeraar en geen commissie krijgt. y Niemand, de deskundigen incluis, weet waar deze crisis toe leidt. Ondertussen gaat het dagelijks leven zijn gangetje en worden de schappen in de supermarkt nog steeds bijgevuld. Als de crisis voorbij is, moet ik toch maar eens een cursus Beurshandel voor dummies gaan volgen. Dan begrijp ik het wat beter als het ons weer overkomt. Paul Scheer

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Uitslag enquête Consumentenvertrouwen en kredietcrisis EénVandaag Opiniepanel 17-6-2008 22 000 deelnemers

Uitslag enquête Consumentenvertrouwen en kredietcrisis EénVandaag Opiniepanel 17-6-2008 22 000 deelnemers Uitslag enquête Consumentenvertrouwen en kredietcrisis EénVandaag Opiniepanel 17-6-2008 22 000 deelnemers Staat de Nederlandse economie er volgens u beter, slechter of ongeveer hetzelfde voor als 12 maanden

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

Welke soorten beleggingen zijn er?

Welke soorten beleggingen zijn er? Welke soorten beleggingen zijn er? Je kunt op verschillende manieren je geld beleggen. Hier lees je welke manieren consumenten het meest gebruiken. Ook vertellen we wat de belangrijkste eigenschappen van

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

Examen HAVO - Compex. economie 1

Examen HAVO - Compex. economie 1 economie 1 Examen HAVO - Compex Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 23 mei totale examentijd 2,5 uur 20 05 Vragen 1 tot en met 19 In dit deel staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

De kortste weg naar uw (spaar)doel

De kortste weg naar uw (spaar)doel De kortste weg naar uw (spaar)doel Veel van de leuke dingen in het leven hebben een ding met elkaar gemeen: ze kosten geld. En hoe groter uw persoonlijke wensenlijst, hoe meer geld u nodig heeft. Optimaal

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed.

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed. Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij DNB, tijdens het beleggersberaad van Pensioen Pro op 8 oktober 2015, getiteld Beleggen tussen twee vuren. In zijn speech ging Boertje

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2010 Algemeen Mijnwerkersfonds Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd Door de huidige dekkingsgraad en de onzekere economische omstandigheden heeft het bestuur, na advies van

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop Interview Alex Wynaendts, Aegon Tekst: Martin Voorn Kop (suggestie 1:) Globalisering kan financiële markten hard raken (suggestie 2:) Verzekeren is lokale kennis wereldwijd inzetten (suggestie 3:) Globalisering

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis Opdrachtenblad Inleiding In 1929 brak een crisis uit die in korte tijd de economie in een groot deel van de wereld aantastte. De economische crisis zou jaren duren, tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog.

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

Presentatie onderzoeksresultaten consumentenonderzoek

Presentatie onderzoeksresultaten consumentenonderzoek Presentatie onderzoeksresultaten consumentenonderzoek Pauline van Esterik-Plasmeijer Voorzitter Projectgroep Onderzoek Fred van Raaij Hoogleraar Economische psychologie, Universiteit van Tilburg Den Haag,

Nadere informatie

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 ja Een voorbeeld van een juiste

Nadere informatie

Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed

Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed Nr. 15 Achtergrond: Economische verschijnselen hangen met elkaar samen. Daarbij zijn meerdere verbanden mogelijk. Bijvoorbeeld: 1. Chronologische volgorde.

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07 Visiedocument Neutralis 1 Inhoudsopgave: 1. Doel Visiedocument.... 3 2. Ontwikkelingen in de wereldeconomie... 4 3. Ontwikkelingen in de Nederlandse economie. 6 4. Ontwikkelingen binnen de financiële branche

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

AEGON PensioenEffect. Beleggings- Wijzer

AEGON PensioenEffect. Beleggings- Wijzer AEGON PensioenEffect Beleggings- Wijzer BeleggingsWijzer AEGON PensioenEffect Beleggen met AEGON PensioenEffect is heel eenvoudig. Eerst bepaalt u wat voor belegger u bent. Dat doet u met de vragenlijst

Nadere informatie

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Annemarie van Gaal Ondernemer & financieel deskundige Bob Homan Manager ING Investment Office Amsterdam, 8 oktober 2013 Agenda 1. Wat is beleggen

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Persbericht. 2001 slechtste beursjaar sinds oliecrisis. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. 2001 slechtste beursjaar sinds oliecrisis. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB02-001 3 januari 2002 9.30 uur 2001 slechtste beursjaar sinds oliecrisis Het afgelopen jaar is het op een na slechtste beursjaar geweest in de naoorlogse

Nadere informatie

Vooral boven water huishouden lost extra af

Vooral boven water huishouden lost extra af Juli 2015 naar recordhoogte 96 punten Vooral boven water huishouden lost extra af De staat op zijn hoogste stand ooit. In het tweede kwartaal van 2015 steeg de barometer met maar liefst 5 punten van 91

Nadere informatie

Waar moet u op letten bij de levensloopregeling?

Waar moet u op letten bij de levensloopregeling? Waar moet u op letten bij de levensloopregeling? Onafhankelijke informatie voor consumenten Waar gaat deze folder over? Deze folder gaat over de levensloopregeling. Waarom een levensloopregeling? Veel

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Zelf Beleggen en Sparen

Zelf Beleggen en Sparen de vrijheid van Zelf Beleggen en Sparen 1 inhoud Omschrijving Pagina 1. Wat is Zelf Beleggen en Sparen? 2 2. Hoe werkt Zelf Beleggen en Sparen bij ABN AMRO Pensioenen? 2 3. Hoeveel rendement kunt u behalen?

Nadere informatie

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014 De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 ustus 2014 Op 31 ustus 2014 liep het kortetermijnherstelplan van Pensioenfonds UWV af. Tegen de verwachting in heeft het pensioenfonds de pensioenen

Nadere informatie

ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER

ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER ARTIKEL 1 Ook in juli 2013 worden de spaarrente's verder verlaagd Bron: financieel Dagblad d.d. 7 augustus 2013 De rentestijging op de kapitaalmarkt

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis.

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis. Respons Van 25 juni tot en met 5 juli is aan de leden van het Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Kredietcrisis. Ruim de helft van de 1601 panelleden (54%) vulde de vragenlijst in. Hieronder

Nadere informatie

Licht op energie (2013 - november)

Licht op energie (2013 - november) PMI index Licht op energie (2013 - november) Macro-economische ontwikkelingen De indicator van Markit voor economische bedrijvigheid in de Eurozone ligt sinds enkele maanden net boven de 50 punten. In

Nadere informatie

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen De voorbeelden in de casussen zijn verzonnen door de auteurs en komen niet noodzakelijkerwijs

Nadere informatie

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer Op zoek naar rendement? Zoek niet langer High-yield en opkomende markten Juni 2014 Uitsluitend voor professionele beleggers De rente op staatsobligaties blijft nog lang laag. In het nauw gedreven door

Nadere informatie

Betrouwbaarheid banken volgens een onderzoek van SNS, 10-10-2008

Betrouwbaarheid banken volgens een onderzoek van SNS, 10-10-2008 De Nederlandse spaarmarkt en het gedrag van de spaarders wordt door vele onderzoeksbureau's en websites met online polls in kaart gebracht. Zeker het afgelopen half jaar was een "dynamische" periode met

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Nieuwsbrief februari 2016

Nieuwsbrief februari 2016 Nieuwsbrief februari 2016 In deze nieuwsbrief vindt u de volgende onderwerpen: - De beleggingsresultaten over 2015 - Vragen en antwoorden over de beleggingsresultaten en uw pensioenregeling bij Aegon PPI

Nadere informatie

Wall Street of niet, dat is de vraag

Wall Street of niet, dat is de vraag Wall Street of niet, dat is de vraag 1. Beleggers hebben geen leuke tijd achter de rug. 2011 was een moeilijk beleggingsjaar. Het begon goed, alsof het ingezet herstel na het bloedbad van 2008/2009 zich

Nadere informatie

Opinieonderzoek toekomst financiële sector

Opinieonderzoek toekomst financiële sector Opinieonderzoek toekomst financiële sector Presentatie afsluitende bijeenkomst 24 november Lessen en vragen voor de toekomst Martijn Lampert 1 Vertrouwen Betekenis (Van Dale): 1. Met zekerheid hopen 2.

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Uw optimale mix van verzekeren en beleggen

Uw optimale mix van verzekeren en beleggen Uw optimale mix van verzekeren en beleggen 2 Het voordeel van beleggen Wilt u graag geld achter de hand hebben om bijvoorbeeld een reis te maken of als aanvulling op het pensioen? Dan kunt u natuurlijk

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt

Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt vooruit'-bijeenkomsten, gehouden tussen 21 en 28 september 2010. Een

Nadere informatie

Dutch Meat Importers Association. Noordwijk, 7 nov 2014

Dutch Meat Importers Association. Noordwijk, 7 nov 2014 Dutch Meat Importers Association Noordwijk, 7 nov 2014 Introductie Laurens Maartens Nooit verlegen om een praatje! Geeft met veel plezier zijn visie op de markten. Oa DFTtv en WallStreetJournal. UBS /

Nadere informatie

Ezcorp Inc. TIP 2: Verenigde Staten. Ticker Symbol. Credit Services

Ezcorp Inc. TIP 2: Verenigde Staten. Ticker Symbol. Credit Services TIP 2: Ezcorp Inc. Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten EZPW US3023011063 Credit Services Ezcorp (EZPW) is een bedrijf dat leningen verstrekt en daarnaast tweedehands spullen

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL Amsterdam in 1594, aan het begin van de Gouden Eeuw. De Nederlandse kunst, wetenschap en vooral de economie bloeien op. Ondernemers krijgen nieuwe kansen en kunnen steeds grotere investeringen doen. De

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

Sparen. Voor de actuele spaarrentes verwijzen wij u naar snsregiobank.nl. Snelsparen

Sparen. Voor de actuele spaarrentes verwijzen wij u naar snsregiobank.nl. Snelsparen Sparen Hoe meer, hoe beter Sparen Statistieken tonen elke keer weer aan dat Nederlanders voorop lopen in de wereld als het gaat om de hoogte van hun spaargeld. En terecht. Want wie wil er nu niet voorbereid

Nadere informatie

Zet herstel bankensector door?

Zet herstel bankensector door? ING Investment Office Publicatiedatum: 29 mei 2015 Sectorcommentaar financiële waarden Zet herstel bankensector door? Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor de

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

U betaalt rente voor uw hypotheek. Hoe komt deze rente tot stand?

U betaalt rente voor uw hypotheek. Hoe komt deze rente tot stand? U betaalt rente voor uw hypotheek. Hoe komt deze rente tot stand? 1 Inhoud Wat is een hypotheek precies? 3 Goed om even te weten. 6 2 Wat is een hypotheek precies? U heeft een hypotheek. Dat is een geldlening.

Nadere informatie

Maandbeleggen. Ook met een klein bedrag. Geen aankoopkosten. Betere spreiding. Flexibel. Van punt tot punt sneller naar je doel

Maandbeleggen. Ook met een klein bedrag. Geen aankoopkosten. Betere spreiding. Flexibel. Van punt tot punt sneller naar je doel Maandbeleggen Van punt tot punt sneller naar je doel Ook met een klein bedrag Geen aankoopkosten Betere spreiding Flexibel Elke maand dichter bij je doel Je legt geld opzij voor later. Om een onvergetelijke

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Het 4 e kwartaal van 2014.

Het 4 e kwartaal van 2014. 1 Het 4 e kwartaal van 2014. Zoals werd aangegeven aan het einde van het derde kwartaal van 2014 zou voorzichtigheid betracht worden bij het investeren in aandelen. De kansen op topvorming werden zo groot

Nadere informatie

Beleggingsmodel Fondsen

Beleggingsmodel Fondsen Beleggingsmodel Fondsen De meest comfortabele manier van beleggen Steeds afgestemd op het actuele beursklimaat Keuze uit verschillende risico s en rendementen Gecombineerde beleggingsexpertise van ABN

Nadere informatie

AEGON Rendementplan voor uw kind. Je gunt je kind een mooie toekomst

AEGON Rendementplan voor uw kind. Je gunt je kind een mooie toekomst AEGON Rendementplan voor uw kind Je gunt je kind een mooie toekomst Ieder mens heeft wel een droom. Een wens. Een ambitie. Ieder mens heeft een wil. Ook uw kind heeft een eigen wil. De wil om iemand te

Nadere informatie

Dagboek Alpha European Select Fund d.d. 12-9-2011.

Dagboek Alpha European Select Fund d.d. 12-9-2011. Dagboek Alpha European Select Fund d.d. 12-9-2011. Ik durf het hardop te zeggen: Griekenland gaat failliet en verlaat de Eurozone. Tijd 08:10 uur. Met de S&P 500 futures rond 1145 en dus weer een 12,50

Nadere informatie

Special: Fondsenwerving in tijden van crises 1

Special: Fondsenwerving in tijden van crises 1 HOOFDSTUK 18 Special: Fondsenwerving in tijden van crises 1 Samenvatting Wat zullen de gevolgen zijn van de economische crisis op de inkomsten uit fondsenwerving van goede doelenorganisaties? Omdat deze

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 682 Vragen van de leden

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Verstandig beleggen voor een goed pensioen Zorgvuldig uw pensioen opbouwen Natuurlijk denkt u wel eens aan uw financiële situatie na uw pensionering. Misschien wilt u minder werken,

Nadere informatie

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant...

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... De Pensioenkrant Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... Het probleem Levensstandaard behouden wordt moeilijker Uit cijfers van het nationaal instituut voor statistiek

Nadere informatie

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Voorstellen Karel Mercx Hildo Laman Begonnen in de internetzeepbel Begonnen in de optiehandel Programma Voor & nadelen

Nadere informatie

Advanced Battery Tech Inc.

Advanced Battery Tech Inc. TIP 1: Advanced Battery Tech Inc. Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten ABAT US00752H1023 Industrial Electrical Equipment Advanced Batteries (ABAT) ontwikkelt, fabriceert en

Nadere informatie

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS Valutamarkt De euro op koers Havo Economie 2010-2011 VERS 2 Hoofdstuk 1 : Inleiding Opdracht 1 a. Dirham b. Internet c. Duitsland - Ierland - Nederland - Griekenland - Finland - Luxemburg - Oostenrijk

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2014. Een verzekeraar garandeert uw pensioen. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2014. Een verzekeraar garandeert uw pensioen. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2014 Een verzekeraar garandeert uw pensioen Algemeen Mijnwerkersfonds Het gaat relatief goed met het AMF. Maar voor de lange termijn zijn er veel onzekerheden. Daarom loopt nu

Nadere informatie

Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen

Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen Amsterdam, 29 maart 2006 Nederlanders zijn het best bekend met duurzame beleggingsfondsen. Dat blijkt uit onderzoek

Nadere informatie

Past een variabele rente bij u? Wel of niet doen...

Past een variabele rente bij u? Wel of niet doen... Past een variabele rente bij u? Wel of niet doen... 1 Inhoud De juiste keuze maken. 3 Vast en variabel. 4 Goed om even te weten. 6 2 De juiste keuze maken. U betaalt graag de laagste rente voor uw hypotheek.

Nadere informatie

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Aan: alle actieve deelnemers alle gewezen deelnemers alle pensioengerechtigden datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Betreft: de risico s van het pensioenfonds voor

Nadere informatie

Met het kompas op 2015

Met het kompas op 2015 17 December 2014 Met het kompas op 2015 Begin december hebben we het risico in de portefeuilles verder verlaagd. We zien toegenomen onzekerheid omdat er geen einde lijkt te komen aan de daling van de olieprijs.

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

Hoe meer, hoe beter 2

Hoe meer, hoe beter 2 Sparen 2 Hoe meer, hoe beter Sparen Statistieken tonen elke keer weer aan dat Nederlanders voorop lopen in de wereld als het gaat om de hoogte van hun spaargeld. En terecht. Want wie wil er nu niet voorbereid

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 600 bezoekers (2.800 2.200) 2 maximumscore

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA 'S-GRAVENHAGE

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

MEEST GESTELDE VRAGEN AAN VERBOND VAN VERZEKERAARS

MEEST GESTELDE VRAGEN AAN VERBOND VAN VERZEKERAARS MEEST GESTELDE VRAGEN AAN VERBOND VAN VERZEKERAARS 1. ING en AEGON hebben een kapitaalinjectie van de Nederlandse overheid ontvangen. Waarom is dat gebeurd? De belangrijkste reden voor deze kapitaalinjecties

Nadere informatie