Deze deelopdrachten zullen uiteindelijke resulteren in de volgende eindopdracht:

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Deze deelopdrachten zullen uiteindelijke resulteren in de volgende eindopdracht:"

Transcriptie

1 Voor de individuele opdracht van Jeugdliteratuur 1 ik gekozen voor een opdracht die voor mij direct profijt biedt als docent in het onderwijs: een practische opdracht die ik zelf kan inzetten in mijn lessen. Het is de volgende opdracht geworden: Opdracht 6: Een literatuurproject dat een verbinding maakt met ander vak (vakoverstijgend). Bronnenonderzoek: wat is er op dat gebied al gedaan. Onderzoek naar leerlijnen van dat andere vak is hierbij ook verplicht. Het moet wel passen in het curriculum! De opdracht zoals bovenstaand beschreven, heb ik onderverdeeld in drie deelopdrachten om structuur in dit dossier te brengen en de deelvaardigheden inzichtelijk te maken. Ook heb ik de volgorde van de opdrachten hierbij iets aangepast, zo is duidelijk welke deelopdrachten uiteidenlijk leideen tot de totaalopdracht, namelijk: een literatuurproject dat een verbinding maakt met een ander vak. De deelopdrachten zijn als volgt: 1. Bronnenonderzoek: wat is er op dat gebied al gedaan. 2. Onderzoek naar leerlijnen van dat andere vak is hierbij ook verplicht. Het moet wel passen in het curriculum. Deze deelopdrachten zullen uiteindelijke resulteren in de volgende eindopdracht: 3. Een literatuurproject dat een verbinding maakt met ander vak (vakoverstijgend).

2 Deelopdracht 1: Bronnenonderzoek Voor de eerste opdracht ben ik druk bezig geweest met het zoeken en struinen op internet naar vakoverstijgende projecten voor het vak Nederlands. Dit lijkt makkelijker dan het is. Veel vakoverstijgende projecten benoemen wel het vak Nederlands als betrokken vak, maar behelsen niet het gebied van (jeugd)literatuur. En als je dan al projecten vindt, zijn het vaak soort projecten waarin een duidelijke lijn te vinden is en die, wat mij betreft, niet veel vernieuwing bieden. Dit zal ik toelichten in een korte conclusie aan het eind van deze eerste deelopdracht. Omdat ik na een zeer lange zoektoch toch het een en ander aan informatie heb kunnen vinden, zal ik niet alle projecten uitgebreid benoemen. Ik heb er een aantal uitgekozen, die wat mij betreft dé vakoverstijgende projecten kunnen typeren. Het gaat om de volgende projecten: ThiemeMeulenhoff: Kruistoch in spijkerbroek Mijn digischool: Oude verhalen Noordhof: Kant-en-klare vakoverstijgende projecten Op de laatste pagina van deze deelopdracht heb ik een bronnenlijst toegevoegd zodat eventuele informatie nog kan worden teruggevonden en opgezocht en waarin te zien is welke aanvullende vakoverstijgende projecten ik nog heb kunnen vinden.

3 ThiemeMeulenhoff: Kruistoch in Spijkerbroek Via de website van de uitgever ThiemeMeulenhoff kun je een project over het boek van Thea Beckman: Kruistoch in spijkerbroek bestellen. Dit vakoverstijgende project is geschikt voor Nederlands, geschiedenis en het leergebied van kunst en cultuur. Het project bestaat uit de drie onderdelen: 1. kennismaking met het boek en de film 2. het proces rond het verfilmen van een boek (van boek naar film) 3. opdrachten over het leven in de middeleeuwen zoals muziek en dans, sport en spel, reizen, gezondheid, voedsel in de middeleeuwen. Bij deze onderdelen zijn verschillende opdrachten ontwikkeld, zoals het schrijven van een stukje scenario en het spelen van de scene, een maquette maken van een middeleeuwse stad en het maken van kleding met een echte modeshow als eindproduct. Mijn digischool: Oude verhalen Oude verhalen is een project waar ik tegenaan ben gelopen via mijn digischool. Ook hierop heb ik gezocht naar de verschillende vakoverstijgende projecten. Het project Oude verhalen heeft betrekking op het prachtige boek Griekse Mythen van Imme Dros. Een korte samenvatting van dit project is als volgt: Het project bestaat uit drie lessen waarin ze onder andere kennis nemen van het onderwerp mythen. Wat zijn mythen, wie waren de eerste schrijvers en wat is de rol van de Griekse godenwereld in de verhalen? Verder gaan ze in groepen te werk waarbij hen verschillende materialen worden toegereikt om diverse opdrachten uit te voeren. De opdrachten bestaan uit: beeldende kunst, muziek, theater en film. De nadruk van deze opdracht ligt in de vertaling van de emoties, de visuele aspecten en ruimtelijke kenmerken in het boek. Hoe wordt kennis van de geschiedenis en de verschillende kunststromingen geplaatst in het boek. Hoe kun je deze terugvinden, is het hoofddoel. Noordhoff uitgevers: Kant-en-klare vakoverstijgende projecten Via de website kun je verschillende vakoverstijgende projecten kant-en-klaar te bestellen (Pulsar Nask). In deze projecten worden vele vakken gecombineerd tot één groot project. Alle deelvaardigheden zijn opgesplitst, ook naar het vak Nederlands. Ze maken hierbij onderscheid in de niveau vmbo en havo/vwo. Na grondig onderzoek blijkt dat Nederlands niet teveel aan bod komt (van de tien projecten die je op de website kunt bekijken, wordt er bij zes ook het vak Nederlands als betrokken vak genoemd). Opvallend als je het mij vraagt, aangezien Nederlands bij alle vakoverstijgende projecten een essentiele rol speelt. Literatuur is bij deze vakoverstijgende projecten een struikelblok, want dat komt hier niet specifiek aan bod.

4 Conclusie Over het algemeen zijn er best wat vakoverstijgende projecten terug te vinden waarin het vak Nederlands benoemd wordt, maar lang niet zoveel als ik verwacht had. Opvallend vind ik zelf, want Nederlands zou bij nagenoeg alle projecten een onderdeel moeten zijn (al is het maar dat de spelling dat de opdrachten beoordeeld worden zoals bij het vak Nederlands). Verder stuit je tegen veel projecten aan waarin wél Nederlands, maar niet literatuur betrokken wordt als onderdeel. Ook dit vind ik een gemist kans: er bestaat ontzettend veel literatuur. Voor veel van de bestaande projecten ligt een kans voor het onderdeel literatuur, door een leuk boek te zoeken dat aansluit bij het project en hier een deelopdracht van te maken, of sterker nog: als uitgangspunt van het project. De vakoverstijgende projecten díe literatuur verwerken als onderdeel zijn vaak samenhangend met het vak Geschiedenis of een van de kunstvakken, zoals culturele en kunstzinnige vorming (CKV). Vandaar dat ik ook de drie projecten gekozen heb, die ik bovengenoemd aan bod heb laten komen. Bijna allemaal kenmerken ze zich door een van de genoemde punten in deze conclusie. De projecten die samenwerken met geschiedenis, vragen de leerlingen om simpelweg vebanden te leggen met de aan bod gekomen onderwerpen uiit de geschiedenisles en deze kennis te verdiepen of verbreden. De lessen die verband houden met CKV richten zich vooral op de vraag of de kunststromingen zoals behandeld het vak terug te vinden zijn in de boeken. Zo ja, welke kenmerken zijn dat? Verder wordt er hier en daar nog wat gedaan met bijvoorbeeld muziek, een poster of een handvaardige activiteit zoals het maken van een maquette. Uiteraard bieden de projecten vakoverstijging: ze leggen een relatie tussen literatuur en de verschillende vakken. Mijn inziens kun je het echter nauwer laten aansluiten bij het vak Nederlands door er meer vaardigheden in te verwerken die geleerd worden bij het vak Nederlands (te denken valt aan: presenteren, letten op spelling en leesvaardigheden) om zo de tranfer nóg meer te verhogen. Bronnenlijst https://www.thiememeulenhoff.nl zie deelopdracht 1 https://mijn.digischool.nl zie deelopdracht 1 https://www.noordhoffuitgevers.nl zie deelopdracht 1 - Net als bij Noordhoff uitgevers: Kant-enklare vakoverstijgende projecten (zonder literatuuropdrachten) - Vakoverstijgende projecten voor het onderdeel Kunst en Cultuur

5 Deelopdracht 2: Leerlijnen van het andere vak In mijn geval gaat het niet om de leerlin van het andere vak, maar om de leerlijnen van de andere vakken, meervoud dus. Ik heb onderzoek gedaan naar de leerlijnen van Geschiedenis Aardrijkskunde Tekenen Bij de bovengenoemde vakken heb ik onderzoek gedaan naar de leerlijn en bijbehorende kerndoelen om te kijken welke vaardigheden ik kan en mag gebruiken bij deelopdracht 3: het vakoverstijgende project. Om te weten welke werkvormen ik kan verwerken in het project, moet ik eerst analyseren welke kerndoelen aansluiten bij de vaardigheden die geleerd zijn of zullen worden in de onderbouw van havo/vwo in de (doorlopende)leerlijn van het slo. Per vak omvat deze leerlijn een document van meer dan 4 pagina s. Ik heb daarom de bronvermelding direct onder het vak genoteerd en de kerndoelen belicht die terug te vinden zijn in mijn project.

6 De Tijd van de wereldoorlogen ( ) De Tijd van burgers en stoommachines ( ) Geschiedenis De industriële revolutie en de opkomst van emancipatiebewegingen Het ontstaan van een parlementair stelsel en de toename van volksinvloed. De politiekmaatschappelijke stromingen nationalisme, liberalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme. Het moderne imperialisme. De economische wereldcrisis. Het totalitaire karakter van het communistisch politiek systeem. Het racistisch en totalitair karakter van het nationaal- socialisme. De Duitse bezetting en de Jodenvervolging. Nr. 42: Werk en zorg, wonen, recreëren, consumeren, verkeer en milieu; verdelingsvraagstukken, wetenschap, technologie. Nr. 43: Pluriforme samenleving; macht, cultuur, identiteit. Nr. 44: Het politieke bestel in Nederland. Nr. 37, 43: De tien tijdvakken, relatie met pluriforme samenleving. Levensbeschouwing. Nr. 46, 47: Verdeling welvaart en armoede; internationale spanningen en conflicten. Nr. 43: Pluriforme samenleving. Nr. 44: Politiek systeem. Nr. 47: Het belang van mensenrechten. Nr. 42: Effecten van keuzes Productie, consumptie, verdeling. Nr. 47: De verdeling van welvaart en armoede Nr. 44, 47: Uitoefening van macht; het belang van mensenrechten. De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving; de opkomst van emancipatiebewegingen; voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces; discussies over de sociale kwestie; de opkomst van politiekmaatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme; de moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie. De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie; het voeren van twee wereldoorlogen. het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme; de crisis van het wereldkapitalisme; racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden; de Duitse bezetting van Nederland; verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering; vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme.

7 De Tijd van de televisie en computer (vanaf 1950) Nationalistische bewegingen in de koloniën en het streven naar onafhankelijkheid. De blokvorming tussen Oost en West en de Koude Oorlog. De Europese integratie. De sociaal-culturele veranderingen en de toenemende pluriformiteit vanaf de jaren 60. Nr. 46: De verdeling van welvaart en armoede over de wereld. Nr. 47: Internationale spanningen en conflicten. Nr. 45: De betekenis van Europese samenwerking en de Europese Unie. Nr. 43: Pluriforme samenleving; Cultuur, religie, levensbeschouwing, identiteit, leefwijze. De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog; de dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld; de eenwording van Europa; de toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen; de ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen.

8 Globalisering Bevolking en ruimte Duurzaamheid Burgerschap en multiculturele samenleving Aandrijkskunde Nr. 42: In eigen ervaringen en in de eigen omgeving effecten te herkennen van keuzes op het gebied van werk en zorg, wonen en recreëren, consumeren en budgetteren, verkeer en milieu. Nr. 43: Over overeenkomsten, verschillen en veranderingen in cultuur en levensbeschouwing in Nederland, leert eigen en andermans leefwijze daarmee in verband te brengen, en leert de betekenis voor de samenleving te zien van respect voor elkaars opvattingen en leefwijzen. Nr. 30: Dat mensen, dieren en planten in wisselwerking staan met elkaar en hun omgeving (milieu), en dat technologische en natuurwetenschappelijke toepassingen de duurzame kwaliteit daarvan zowel positief als negatief kunnen beïnvloeden. Nr. 42: In eigen ervaringen en in de eigen omgeving effecten te herkennen van keuzes op het gebied van werk, wonen, recreëren, consumeren, verkeer en milieu. Nr. 38: Een eigentijds beeld van de eigen omge-ving, Nederland, Europa en de wereld te gebruiken om verschijnselen en ontwikke-lingen in hun omgeving te plaatsen. Nr. 42: In eigen ervaringen en in de eigen omgeving effecten te herkennen van keuzes op het gebied van werk en zorg, wonen en recreëren, consumeren en budgetteren, verkeer en milieu. Nr. 38: Een eigentijds beeld van de eigen omgeving, Nederland, Europa en de wereld te gebruiken om verschijnselen en ontwikkelingen in hun omgeving te plaatsen. Nr. 47: Actuele spanningen en conflicten in de wereld te plaatsen tegen hun achtergrond, en leert daarbij de doorwerking ervan op individuen en samenleving (nationaal, Europees en internationaal), de grote onderlinge afhankelijkheid in de wereld.

9 Weer en klimaat Grenzen en identiteit Arm en rijk Nr. 42: In eigen ervaringen en in de eigen omgeving effecten te herkennen van keuzes op het gebied van werk en zorg, wonen en recreëren, consumeren en budgetteren, verkeer en milieu. Nr. 46: Over de verdeling van welvaart en armoede over de wereld, hij leert de betekenis daarvan te zien voor de bevolking en het milieu, en relaties te leggen met het (eigen) leven in Nederland. Nr. 43: Over overeenkomsten, verschillen en veranderingen in cultuur en levensbeschouwing in Nederland, leert eigen en andermans leefwijze daarmee in verband te brengen, en leert de betekenis voor de samenleving te zien van respect voor elkaars opvattingen en leefwijzen. Nr. 29: Kennis te verwerven over en inzicht te verkrijgen in sleutelbegrippen uit het gebied van de levende en niet-levende natuur*, en leert deze sleutelbegrippen te verbinden met situaties in het dagelijks leven. * neerslag, temperatuur, klimaatzones, biodiversiteit, zeestromen, verdamping, kringlopen Nr. 30: Dat mensen, dieren en planten in wisselwerking staan met elkaar en hun omgeving (milieu). Nr. 32: Te werken met theorieën en modellen door onderzoek te doen naar natuurkundige en scheikundige verschijnselen als licht*, beweging, energie.

10 Produceren en presenteren Tekenen Kernconcepten: 1. Identiteit en Diversiteit 2. Inspiratie en Vormgeving 3. Media en Communicatie 4. Kunst en Maatschappij Nr. 48: Door vaardigheden de zeggingskracht van verschillende kunstdisciplines onderzoeken en zelf toepassen. Nr. 49: Alleen of als groepslid eigen werk presenteren.

11 Deelopdracht 3: Vakoverstijgend project Een bewijs van liefde Door van der Wiele Tie ner moe der [deᵛ] Meisje onder de achttien jaar dat een kind heeft gekregen

12 1. Concept 1.1 Startconcept 1.2 Doelgroep 1.3 Algemene doelstellingen 1.4 Specifieke doelstellingen voor het vak Nederlands 1.5. Pedagogisch didactische doelstellingen 2. Korte introductie op de lesstof Stukje geschiedenis 3. Invulling project 3.1 Geschiedenis 3.2 Aardrijkskunde 3.3 Nederlands 3.4 Tekenen 3.5. Nederlands

13 1. Concept 1.1 Startconcept Een week project: minimaal 18 lessen van 50 minuten Ongeveer 9 lessen voor het vak Nederlands als eerste vak Ongeveer 9 vakoverstijgende lessen, waarvan 3 uren Tekenen, 3 uren Aardrijkskunde en 3 uren Geschiedenis In het project is aandacht voor fictie, schrijven en presenteren 1.2 Doelgroep De doelgroep van dit project is de onderbouw van het havo/vwo en tvwo. 1.3 Algemene Doelstellingen De leerlingen hebben elgemene kennis van het land Mexico. De leerlingen kunnen uitleggen wat de verschillen in samenleving in Mexico en Nederland zijn. De leerlingen kunnen aangeven waarom het aantal tienermoeders in Mexico hoog is. De leerlingen hebben een indruk gekregen van het dagelijkse leven van tienermoeders in landen zoals Mexico. 1.4 Specifieke doelstellingen voor het vak Nederlands De leerlingen lezen zowel klassikaal als individueel het boek: Een bewijs van liefde van Door van der Wiele. Dit boek is het uitgangspunt van dit project. De leerlingen gaan creatief schrijven Door in groepjes te discussiëren over de stof vergroten de leerlingen hun vaardigheden met betrekking tot spreken en luisteren naar elkaar De leerlingen breiden hun fictiedossier uit met het boek Een bewijs van liefde 1.5 Pedagogische doelstellingen voor het vak Nederlands De leerlingen leren samenwerken in uiteenlopende groepen De leerlingen leren naar elkaar te luisteren en respect te hebben voor elkaars mening De leerlingen leren zich in te leven in iemand met een andere culturele achtergrond (van dezelfde leeftijdscategorie) Hopelijk komen de leerlingen tot een gevoel van tevredenheid en besef van rijke maatschappij.

14 2. Korte introductie op de lesstof Stukje geschiedenis Via Obalive zal er een filmpje worden getoond over tienermoeders in Mexico. Dit is direct een introductie van de auteur van het boek: antropoloog Door van der Wiele. (http://www.obalive.nl/default.aspx?lintentityid=979)

15 3. Invulling project Uitgangspunt van het project is literatuur en dus het vak Nederlands. In tegenstelling tot een hoop andere vakoverstijgende projecten, heeft dit project betrekking op één boek en verdiept zich in de verschillende aspecten van dat boek. In dit geval het boek Een bewijs van liefde van Door van der Wiele. Een prachtig boek dat met recht genomineerd was door de Jonge Jury De verdere invulling van het project geschiedt op basis van verschillende vakken. Het project is gecategoriseerd per vak dat het meeste betrekking heeft op de vakinhoud van vaardigheden voor het deelproject. Naast dit eerste vak, hebben de deelprojecten voor Geschiedenis en Aardrijkskunde ook betrekking op het vak Nederlands daarer getoetst wordt op spelling, verzamelen van betrouwbare informatie(bronnen), verwerken hiervan en presentatievaardigheden. De inhoud van de opdrachten is gebaseerd op de inhoud van het boek in combinatie met de kerndoelen van het vak Nederlands en de leerlijnen en bijbehorende kerndoelen van de verschillende vakken (zie deelopdracht 2.) Gezamenlijk heeft dit geresulteerd tot het volgende creatieve vakoverstijgende literatuurproject.

16 3.1 Geschiedenis Thema: Geschiedenis van Mexico Doel: Inzicht verschaffen over de geschiedenis van Mexico en deze kunnen overdragen naar de rest van de klas. Opdracht: Zeer kort onderzoekje doen naar een bepaalde periode uit de geschiedenis van Mexico, de informatie toetsen op betrouwbaarheid, verwerken en presenteren in een uiteenzettende voordracht van ongeveer tien minuten. De klas wordt ingedeeld in groepen en iedere groep mag kiezen uit een van de volgende acht onderwerpen: - Negentiende eeuw 1 -Onafhankelijkheidsoorlog 2 -Onafhankelijk Mexico 3 -De reforma en Franse interventie 4 -Porfiriaat - Twintigste eeuw 5 -Mexicaanse Revolutie 6 -De Institutionele Revolutie 7 -Jaren 80 en Eigentijdse geschiedenis Samenstelling: Groepsopdracht Aantal lessen: 3 keer 50 minuten o Les 1: Uitleg over het project, het doel en het doceren van de informatie: een algemene geschiedenis van Mexico o Les 2: Onderzoek o Les 3: Presentaties 3.2 Aardrijkskunde Thema: Maatschappij van Mexico Doel: Inzicht krijgen in de bevolking, economie en maatschappij van Mexico en deze in verband brengen met Nederland waardoor de verschillen zichtbaar worden. Opdracht: Aan de hand van een vragenlijst op zoek gaan naar de antwoorden op internet en in boeken (mediatheek). Aan de hand van deze antwoorden stellen leerlingen een top 10 samen van de grootste verschillen (subjectief) tussen Nederland en Mexico. De oorzaken van deze verschillen moeten goed belicht worden. Een aantal van de vragen die moeten leiden tot deze top 10 zullen zijn: - Hoeveel inwoners ken Mexico? - Hoe groot is het land in omtrek? - Wat is de gemiddelde gezinssamenstelling in Mexico? - Wat is hét exportproduct van Mexico? - Wat is het gemiddelde geboorte-sterftecijfer per dag? - Hoeveel tienermoeders kent Mexico in 1990 en hoeveel in 2010? Samenstelling: Tweetallen Aantal lessen: 3 keer 50 minuten

17 o o o Les 1: Uitleg over het project, het doel en het doceren van de algemene aardrijkskundige informatie over het land Mexico Les 2: Onderzoek Les 3: Onderzoek interpreteren en uitwerken 3.3 Nederlands Thema: Maatschappelijke onderwerpen Doel: Een mening vormen over de maatschapplijk behandelde onderwerpen uit het boek en deze proberen zo overtuigend mogelijk (en creatief) over te brengen op een ander. Leerlingen leren respect en begrip te krijgen voor de mening van een ander. Opdracht: Aan de hand van de maatschappelijk behandelde thema s in het boek gaan de leerlingen een betogende voordracht voorbereiden. Ze hebben in de voorgaande lessen veel informatie verschaft over de verschillende thema s en werken dit nu uit met als doel de klas te overtuigen van hun mening. De klas kan onder andere kiezen uit de volgende onderwerpen: - Abortus - Spijbelen - Alcoholgebruik onder de 16 jaar - Tienermoeder - Adoptie Aanvullende onderwerpen zijn van harte welkom, als leerlingen deze zelf aandragen en passend zijn bij de thematiek van het boek. Aan de hand van het onderwerp kiezen zij een stelling. Één leerling is voor en één leerling is tegen deze gekozen stelling. Samenstelling: Tweetallen Aantal lessen: 7 keer 50 minuten o Les 1: Uitleg over de voodracht, het doel en het doceren van de algemene informatie over een betogende voordracht. De docent vult aan met een voorbeeld van een goede en een slechte betogende voordracht. Ook wordt de criteria uitvoerig besproken. o Les 2: Voorbereiding en onderzoek o Les 3: Voorbereiding en onderzoen/controle van de voortgang door de docent o Les 4: Controle van de voortgang door de docent o Les 5 t/m 7: Betogende voordrachten 3.4 Tekenen Thema: Reclame voor jouw mening Doel: Het omzetten van persoonlijk mening, gedachten en ideeen in een visuele opdracht. Opdracht: Om hun argumenten kracht bij te zetten gedurende de voordracht, maken leerlingen een reclameposter bij het vak Tekenen voor hun mening. Samenstelling: Individueel Aantal lessen: 7 keer 50 minuten

18 o o o Les 1: Schetsen en ideeen opdoen Les 2: Werken aan de poster Les 3: Werken aan de poster 3.5. Nederlands Thema: Jij als hoofdpersoon Doel: Inzicht krijgen in de verschillende schrijfstijlen, samenwerken, creativiteit en inzicht in belevenis. Opdracht: Naar aanleiding van alle voorgaande opdrachten, is deze eindopdracht gemaakt. Er wordt een fragment uit het boek gekozen: Guadalope (de hoofdpersoon) komt erachter dat de zwanger is De opdracht is om een vervolg op het verhaal te schrijven zoals de leerling dit naar eigen geweten zouden doen. Er is echter een maar, want de leerlingen werken hierbij samen in een groepje van drie leerlingen. Alle drie de leerlingen krijgen een ander perspectief van een ander personage uit het verhaal, waardoor ze nauw samen moeten werken om de gebeurtenissen op elkaar aan te laten sluiten. Het verhaal is ten slotte hetzelfde, de belevenis niet. Samenstelling: drietallen Aantal lessen: 2 keer 50 minuten o Les 1: Uitleg en informatie over verschillende perspectieven en uitdelen van het fragment o Les 2: Uitvoering achter de computer

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst)

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Kerndoelen 36. De leerling leert betekenisvolle vragen te stellen over maatschappelijke kwesties en verschijnselen, daarover een

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis havo/vwo

Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Historisch besef

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 2 Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) Kerndoel(en):

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 2 Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) Kerndoel(en): A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Geschiedenis Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600); tijd van regenten en vorsten (1600 1848). 40. De leerling leert

Nadere informatie

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo)

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden Kernen 1. Burgerschap 36: hoofdzak de Nederlandse

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis vwo vanaf CE 2015

Examenprogramma geschiedenis vwo vanaf CE 2015 Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Historisch besef

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 3 Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en 2) Kerndoel(en):

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 3 Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en 2) Kerndoel(en): A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Geschiedenis Leerjaar: Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en ) Kerndoel(en): 7. De leerling leert een kader van tien tijdvakken te gebruiken om gebeurtenissen, ontwikkelingen

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 18139 5 september 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 4 juli 2012, nr. VO/419920, houdende

Nadere informatie

Het nieuwe eindexamen geschiedenis

Het nieuwe eindexamen geschiedenis Het nieuwe eindexamen geschiedenis Stephan Klein Rotterdam, 4 oktober 2013 Gesprek in de klas (2013) Docent: Wie kan uitleggen wat standplaatsgebondenheid inhoudt? (stilte van enkele seconden) Leerling

Nadere informatie

Naam leerlingen. Groep BBL1 Mens & Maatschappij. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment

Naam leerlingen. Groep BBL1 Mens & Maatschappij. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment Groep BBL1 Mens & Maatschappij Leertijd; 3 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 3 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten. Verdieping op de basisdoelen

Nadere informatie

Geschiedeniswetenschap streeft ernaar waarheden vast te stellen over het verleden!

Geschiedeniswetenschap streeft ernaar waarheden vast te stellen over het verleden! Geschiedeniswetenschap streeft ernaar waarheden vast te stellen over het verleden! Geschiedenis Waarheden Verleden = beelden van het verleden van de menselijke cultuur. = relatie tussen vroeger en nu,

Nadere informatie

De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy

De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy In blauw: de tijdvakken en de kenmerkende aspecten (alleen uitgewerkt voor het en ). In oranje: de canonvensters,

Nadere informatie

Canon en kerndoelen geschiedenis PO

Canon en kerndoelen geschiedenis PO Canon en kerndoelen geschiedenis PO bron: http://www.entoen.nu/primair-onderwijs/didactisch-concept/leerplan-(slo)/geschiedenis In dit hoofdstuk over canon en geschiedenis wordt eerst ingegaan op de recente

Nadere informatie

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel Burgerschap: Aanbod per hoofddoel HOOFDDOEL 1 We voeden onze leerlingen op tot fatsoenlijke evenwichtige mensen die respectvol (vanuit duidelijke waarden en normen omgaan met de medemens.) Trefwoord De

Nadere informatie

Aansluiting op het actuele curriculum (2014)

Aansluiting op het actuele curriculum (2014) Aansluiting op het actuele curriculum (2014) De verschillende modules van GLOBE lenen zich uitstekend om de leerlingen de verschillende eindtermen en kerndoelen aan te leren zoals die zijn opgesteld door

Nadere informatie

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl Aansluiting Nieuwsservice bij curriculum Bijlage bij Handleiding Nieuwsservice Voortgezet Onderwijs is een uitgave van Nieuws in de klas. Deze bijlage hoort bij de Handleiding Nieuwsservice Voortgezet

Nadere informatie

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document.

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document. SOCIALE COHESIE EN BURGERSCHAP Inleiding Een school maakt deel uit van de maatschappij en bouwt mee aan de vorming van jonge burgers. Een groot deel van de dag, brengen jongeren door op school. Zij krijgen

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo)

Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo) Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw vmbo bovenbouw exameneenheden Vakkernen 1. Informatievaardigheden 50: De leerlingen leren omgaan met

Nadere informatie

Hieronder worden de keuzes die de syllabuscommissie heeft gemaakt punt voor punt toegelicht.

Hieronder worden de keuzes die de syllabuscommissie heeft gemaakt punt voor punt toegelicht. Toelichting bij de werkversie syllabus geschiedenis nieuwe stijl 1 ten bate van de pilotscholen In het schooljaar 2007-2008 is een syllabuscommissie, ingesteld door de CEVO, aan het werk gegaan om te bepalen:

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Thema-overzicht Drents Museum Groep 3 Essentie van het thema Beeldcultuur kan omschreven worden als een maatschappelijke

Nadere informatie

Inhoud Toetsvormen Afkorting Naam Weging Studie en toetsperiodes

Inhoud Toetsvormen Afkorting Naam Weging Studie en toetsperiodes 3 VMBO TL Programma van en Afsluiting 2015-2016 Inhoud Aardrijkskunde Biologie Cambridge Engels Duits Economie Engels Frans Geschiedenis Godsdienst Kunstvakken 1 / CKV Kunstvakken 2 beeldende vorming Lichamelijke

Nadere informatie

Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo (gemeenschappelijk deel)

Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo (gemeenschappelijk deel) Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo (gemeenschappelijk deel) Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

Plat- Vorm deel 1 Handleiding Editie 2014

Plat- Vorm deel 1 Handleiding Editie 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Didactische informatie bij hoofdstuk 1 t/m 6 3. Bijlagen - Kernconcepten voor kunst en cultuur - Kernvaardigheden en kerndoelen - Model Creativiteit - Model planmatig werken - Model

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis en staatsinrichting vmbo

Examenprogramma geschiedenis en staatsinrichting vmbo Examenprogramma geschiedenis en staatsinrichting vmbo Informatiewijzer Preambule 1 Leeswijzer 2 geschiedenis en staatsinrichting 3 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren

Nadere informatie

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling Boekwerk Voorstel voor een project omschrijving 1.1 Doelstelling Het doel van het te ontwikkelen lespakket Boekwerk is leerlingen op een nieuwe manier bezig te laten zijn met taal, boeken en vakinhoud.

Nadere informatie

LEER- EN TOETSPLAN A. ONDERWERP EN DOELEN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 1 Onderwerp: Introductie geschiedenis Kerndoel:

LEER- EN TOETSPLAN A. ONDERWERP EN DOELEN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 1 Onderwerp: Introductie geschiedenis Kerndoel: LEER- EN TOETSPLAN A. ONDERWERP EN DOELEN Vak: Geschiedenis Leerjaar: Onderwerp: Introductie geschiedenis Kerndoel: 0. De leerling leert historische bronnen te gebruiken om zich een beeld van een eigen

Nadere informatie

Examenprogramma CKV havo en vwo. nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling

Examenprogramma CKV havo en vwo. nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Examenprogramma CKV havo en vwo nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Examenprogramma CKV havo en vwo Concept 17 juni 2014 Examenprogramma CKV havo en vwo Concept Versie 17 juni 2014 Het eindexamen

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

Lessenserie Energietransitie

Lessenserie Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Thema s en onderwerpen Overzicht Lessenserie Energietransitie Thema s en onderwerpen per les De zoektocht naar voldoende energie voor de komende generaties is één van de belangrijkste

Nadere informatie

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl Aansluiting Nieuwsservice bij curriculum Bijlage bij Handleiding Nieuwsservice Primair Onderwijs is een uitgave van Nieuws in de klas. Deze bijlage hoort bij de Handleiding Nieuwsservice Primair Onderwijs

Nadere informatie

Bijlage behorend bij artikel 1 van het Besluit kerndoelen onderbouw VO 1. Kerndoelen onderbouw voortgezet onderwijs

Bijlage behorend bij artikel 1 van het Besluit kerndoelen onderbouw VO 1. Kerndoelen onderbouw voortgezet onderwijs Bijlage behorend bij artikel 1 van het Besluit kerndoelen onderbouw VO 1 Kerndoelen onderbouw voortgezet onderwijs I. Kerndoelen op basis van artikel 11b WVO Onderdeel A: Nederlands De eerste tien kerndoelen

Nadere informatie

Programma van Toetsing en Afsluiting 2010 Afdeling: 5 Atheneum. duur in minuten 2. voorwaarden voor deelname

Programma van Toetsing en Afsluiting 2010 Afdeling: 5 Atheneum. duur in minuten 2. voorwaarden voor deelname Vak: Aardrijkskunde omein B: Wereld Globalisering S 100 Stof W afgesloten 10 28 omein E: Leefomgeving Wonen in Nederland S 100 Stof W afgesloten 10 29 omein A: Vaardigheden: Rotterdam: Stad aan het water

Nadere informatie

Leerlijnen TULE SLO. Jory Tolkamp

Leerlijnen TULE SLO. Jory Tolkamp Leerlijnen TULE SLO Jory Tolkamp Om de doelen van mijn les te bepalen ging ik uit van de leerlijnen. Wat past bij de leerlingen qua stof van een ontwikkelingsgebied, waar zit het niveau? Maar een duidelijke

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel Presentatie VTOI 8 april 2016 Paul Schnabel Visie Ingrediënten voor het eindadvies Resultaten dialoog Wetenschappelijke inzichten Internationale vergelijkingen Huidige wet- en regelgeving en onderwijspraktijk

Nadere informatie

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld:

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld: (oud, maar hier en daar nuttig) Studielasttabellen Studielast is een nieuw begrip in de bovenbouw van havo en vwo. Het staat voor de gemiddelde tijd die de gemiddelde leerling aan schoolwerk besteedt.

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK DE EDUCATIEVE KRANT! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat

Nadere informatie

C.S.G. Willem van Oranje Programma voor Toetsing en Afsluiting Mavo 4

C.S.G. Willem van Oranje Programma voor Toetsing en Afsluiting Mavo 4 Vak: Nederlands 40 Gemiddeld cijfer uit klas 3 - nee 4 Kijk- en luister Cito S 2 75 nee Fictiedossier Onderdelen fictiedossier leerjaar 3 Fragmenten boek 4 Fragmenten boek 5 2 42 Boekverslag 6 M 3 20 nee

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Mens en maatschappij inhouden (PO-vmbo)

Mens en maatschappij inhouden (PO-vmbo) Ms maatschappij inhoud (PO-vmbo) Sector kerndoel primair onderwijs kerndoel onderbouw vmbo bovbouw examehed vmbo bovbouw bb examehed bb vmbo kb/gl/tl examehed Vakkern 1. Communicatie 37: zich te gedrag

Nadere informatie

C.S.G. Willem van Oranje Programma voor Toetsing en Afsluiting Mavo 3

C.S.G. Willem van Oranje Programma voor Toetsing en Afsluiting Mavo 3 Vak: Nederlands Schrijfdossier ens de cursus zijn er 2 schrijfopdrachten (elke schrijfopdracht wordt met een voortgangscijfer beoordeeld). Fictiedossier 2 boeken zelfstandig lezen; titel en auteur meedelen

Nadere informatie

Vak PTA s VMBO TL3 schooljaar 2014/2015

Vak PTA s VMBO TL3 schooljaar 2014/2015 Vak PTA s VMBO TL3 schooljaar 014/015 Aardrijkskunde Biologie Cambridge Engels / Engels Versterkt Duits Economie Engels Frans Geschiedenis Kunstvakken 1 Kunst beeldend (KuBV) LO LO Nask1 Nask Nederlands

Nadere informatie

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal Tumult in het VSO Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal In het VSO (voortgezet speciaal onderwijs) worden twee soorten kerndoelen onderscheiden. Leergebiedspecifieke

Nadere informatie

Kunstproject Wereldverhalen voor het VMBO

Kunstproject Wereldverhalen voor het VMBO Kunstproject Wereldverhalen voor het VMBO BIJLAGE VI ONDERWIJSCURRICULUM INHOUD I II III NIVEAU, VAKKEN EN LEERDOELEN THEORETISCH KADER CULTUUR IN DE SPIEGEL AANSLUITING BIJ REGULIER ONDERWIJSCURRICULUM!

Nadere informatie

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... STAP : WAT KAN IK? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

612671 Speelkaarten.indd 1 12-06-2006 16:14:06

612671 Speelkaarten.indd 1 12-06-2006 16:14:06 NEDERLANDS > Mondeling taalonderwijs De leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens die informatie, mondeling of schriftelijk, gestructureerd weer te geven. 1 612671 Speelkaarten.indd

Nadere informatie

Studiewijzer per opleiding

Studiewijzer per opleiding Nederlandse taal en literatuur 201 T 5001 15 Literatuurgeschiedenis. 202 T 6001 20 Spreekvaardigheid: mondelinge voordracht. 203 T 6002 15 Spelling en werkwoordspelling. 204 T 6003 25 Schrijfvaardigheid.

Nadere informatie

Culturele hoofdstad van Europa

Culturele hoofdstad van Europa Expertisecentrum Kunsttheorie www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl. Het initiatief Het Europese Parlement roept jaarlijks 1 of 2 Europese steden uit tot culturele hoofdstad. Het is bedoeld om zowel de

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

C.S.G. Willem van Oranje Programma voor Toetsing en Afsluiting Mavo 4

C.S.G. Willem van Oranje Programma voor Toetsing en Afsluiting Mavo 4 Vak: Nederlands 2 42 3 40 Gemiddeld cijfer uit klas 3 - nee 42 Schoolexamen I: Kijk- en luister S 2 75 nee 43 Schoolexamen II: Fictiedossier Fragmenten leerjaar 3 (boeken en 2) Fragmenten boek 3 en boek

Nadere informatie

STARTEN MET BESPIEGELING- KUNSTEN IN SAMENHANG

STARTEN MET BESPIEGELING- KUNSTEN IN SAMENHANG STARTEN MET BESPIEGELING- KUNSTEN IN SAMENHANG Schooljaar 2016-2017 Starten met Bespiegeling- Kunsten in samenhang Deze informatie is bedoeld voor docenten die aankomend schooljaar gaan starten met de

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum

Nationaal Gevangenismuseum Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Thema-overzicht Thema-overzicht Gevangen in beeld Groep 8 Gevangenismuseum Kern van het thema Als je iets fout doet, krijg je straf. Onze gevangenissen

Nadere informatie

Programma van toetsing en bevordering. 2 vmbo-bkl. Schooljaar 2014-2015

Programma van toetsing en bevordering. 2 vmbo-bkl. Schooljaar 2014-2015 Programma van toetsing en bevordering Schooljaar 2014-2015 Inhoud: - godsdienst - Nederlands - Engels - Duits - geschiedenis - aardrijkskunde - wiskunde - natuur-/scheikunde (nog niet bekend) - biologie

Nadere informatie

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering...

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... Inhoud 1. Visie op cultuureducatie... 1 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... 5 4. De volgende culturele instellingen leveren een bijdrage

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo

Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo Hoofdstuk Vaardigheid: Leerdoel: Inleiding Reflecteren op de eigen ervaringen met kunst en cultuur. De leerling kan: uitleggen wat cultuur is; uitleggen wat

Nadere informatie

CODE R. Reflecteren over keuzes & dilemma s in persoonlijke oorlogsverhalen basisles

CODE R. Reflecteren over keuzes & dilemma s in persoonlijke oorlogsverhalen basisles CODE R Reflecteren over keuzes & dilemma s in persoonlijke oorlogsverhalen basisles LESBRIEF CODE-R BASISLES In deze lesbrief staan tips en suggesties voor het gebruik van Code-R. Aan de hand van de voorbeeldles

Nadere informatie

C.S.G. Willem van Oranje Programma voor Toetsing en Afsluiting Mavo 4

C.S.G. Willem van Oranje Programma voor Toetsing en Afsluiting Mavo 4 Vak: Nederlands 1 412 Kijk- en luister S 2 75 nee 2 421 3 431 432 Fictiedossier Onderdelen fictiedossier leerjaar 3 Boekverslag 4 Boekverslag 5 Boekverslag 6 Filmverslag 2 Theorie - Talent Schrijfdossier

Nadere informatie

Locatie Buitenbaan Je doet ertoe!

Locatie Buitenbaan Je doet ertoe! JENAPLAN Locatie Buitenbaan Je doet ertoe! BUITENGEWOON JENA een andere, succesvolle aanpak In Heerenveen kunnen leerlingen sinds 1997 in de onderbouw van Jenaplan-onderwijs volgen in heterogene klassen:

Nadere informatie

Programma van toetsing en bevordering. 1 vmbo-bkl. Schooljaar 2014-2015

Programma van toetsing en bevordering. 1 vmbo-bkl. Schooljaar 2014-2015 Programma van toetsing en bevordering Schooljaar 2014-2015 Inhoud: - godsdienst - Nederlands - Engels - Frans - geschiedenis - aardrijkskunde - wiskunde - biologie - informatica - techniek - techniek praktijk

Nadere informatie

Kerndoelen Mens en Natuur en Techno Venturie 1 Kerndoelen leerdomein Mens en Natuur 2 Techno Venturie 3 Website tevedocent.nl 4 Urenoverzicht Techno

Kerndoelen Mens en Natuur en Techno Venturie 1 Kerndoelen leerdomein Mens en Natuur 2 Techno Venturie 3 Website tevedocent.nl 4 Urenoverzicht Techno Inhoudsopgave Bladzijde Kerndoelen Mens en Natuur en Techno Venturie 1 Kerndoelen leerdomein Mens en Natuur 2 Techno Venturie 3 Website tevedocent.nl 4 Urenoverzicht Techno Venturie 7 Conclusie urenoverzicht

Nadere informatie

Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk

Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Reclame maken, doe je zo! Groep 6 Thema-overzicht Thema-overzicht Reclame maken, doe je zo! Groep 6 Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Kern van het thema Het thema Functies

Nadere informatie

STUDIEWIJZER HAVO COHORT 2011. versie oktober 2011

STUDIEWIJZER HAVO COHORT 2011. versie oktober 2011 STUDIEWIJZER HAVO COHORT 2011 versie oktober 2011 Inhoudsopgave Aardrijkskunde... 3 Biologie... 4 Culturele en Kunstzinnige Vorming... 5 Duitse taal en literatuur... 6 Economie... 7 Engelse taal en literatuur...

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016. atheneum 6

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016. atheneum 6 Schooljaar 2015-2016 atheneum 6 Vak: Nederlandse taal en literatuur SE klas 5SE klas 5 35 6pta 01 DT01: Leesvaardigheid & Spelling T toetsweek 1 90 min. 10 6pta 02 DT02: Schrijfvaardigheid T toetsweek

Nadere informatie

SLO Leerdoelenkaart geschiedenis: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs

SLO Leerdoelenkaart geschiedenis: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs 1. Jagers en boeren (tot -3000 v C) 2. Grieken en Romeinen ( -3000 v. Chr. - 500 na Chr.) 1. Je plaatst historische gebeurtenissen, in de tijd van jagers en boeren (-3000 v C) en je geeft er betekenis

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Besluit van 7 juni 2006, houdende vaststelling van de kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs alsmede aanpassing van het Inrichtingsbesluit W.V.O. (Besluit kerndoelen onderbouw VO) Wij

Nadere informatie

Lesmethodes Voortgezet Onderwijs

Lesmethodes Voortgezet Onderwijs Lesmethodes Voortgezet Onderwijs Zienderogen Kunst Kunstwerk Tekenen in Zicht Plat Vorm Kunst Actief Uit de kunst (basisonderwijs) Arti Palet CKV2 De Bespiegeling Malmberg Malmberg Lambo Lambo Lambo Delubas

Nadere informatie

Marnecollege PTA VMBO GL/TL cohort 2013-2015. PTA VMBO GL/TL cohort 2013-2015, versie 131010ab

Marnecollege PTA VMBO GL/TL cohort 2013-2015. PTA VMBO GL/TL cohort 2013-2015, versie 131010ab Marnecollege VMBO GL/TL cohort 2013-2015 VMBO GL/TL cohort 2013-2015, versie 131010ab Programma van Toetsing & Afsluiting Vaknaam Aardrijkskunde Cohort 2013-2014 2014-2015 Totaal 36 87 123 percentage 25%

Nadere informatie

Activiteit: Leerlingen bekijken propaganda posters. Ze delen de posters in onder verschillende categorieën.

Activiteit: Leerlingen bekijken propaganda posters. Ze delen de posters in onder verschillende categorieën. Onderwerp: Propaganda In Nazi Duitsland Inleiding: Je kunt op You Tube verschillende filmpjes vinden de een sterk gekleurd karakter hebben propaganda. Stel b.v. de vraag wat er nu werkelijk inhoudelijk

Nadere informatie

LESPLANNEN GS-HOLOCAUST

LESPLANNEN GS-HOLOCAUST LESPLANNEN GS-HOLOCAUST 1. ophalen kennis Jodenvervolging / Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog / pers in oorlogstijd 2. ophalen kennis argumenteren Les in reeks (nr): 1 Vooraf: uitdelen leerlingen

Nadere informatie

Bernardusschool Praktische stroom, uitstroomprofiel arbeidsmatige dagbesteding

Bernardusschool Praktische stroom, uitstroomprofiel arbeidsmatige dagbesteding Bernardusschool Praktische stroom, uitstroomprofiel arbeidsmatige dagbesteding Typering van de vakken die binnen het profiel arbeidsmatige dagbesteding worden aangeboden Nederlandse taal en communicatie

Nadere informatie

docentenhandleiding Vlees vervangen? Vijf portretten Waarom kiezen zij voor vleesvervangers?

docentenhandleiding Vlees vervangen? Vijf portretten Waarom kiezen zij voor vleesvervangers? docentenhandleiding Vlees vervangen? Vijf portretten Waarom kiezen zij voor vleesvervangers? Een lespakket voor de onderbouw VO (versie vmbo en versie havo-vwo) Handleiding lesbrief Inhoud 1 Algemene informatie...

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Nieuwe ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog Nieuwe machtsverhoudingen: Verenigde Staten en de Sovjet-Unie nieuwe supermachten

Nadere informatie

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen geschiedenis Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Introduceren thema Oorlog:

Nadere informatie

Studiewijzer per opleiding

Studiewijzer per opleiding Nederlandse taal en literatuur 201 T 5001 15 Literatuurgeschiedenis. 202 T 5002 20 Spreekvaardigheid: mondelinge voordracht. 203 T 5003 15 Spelling en werkwoordspelling. 204 T 5004 25 Schrijfvaardigheid.

Nadere informatie

Groep: AGL fase 1 Vak: Culturele oriëntatie en creatieve expressie

Groep: AGL fase 1 Vak: Culturele oriëntatie en creatieve expressie Basis Groep: AGL fase 1 Vak: Culturele oriëntatie en creatieve expressie Kerndoelen: Verwerking binnen de lessen van de andere leergebieden. ICT, digibord, creatieve materialen Culturele oriëntatie en

Nadere informatie

Samen het beste uit jezelf halen

Samen het beste uit jezelf halen Samen het beste uit jezelf halen Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag. 6 Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag.

Nadere informatie

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen WORKSHOP LEERLIJNEN Welkom en inleiding Wat is een leerlijn? Voorbeelden en achtergronden van leerlijnen cultuuronderwijs Leerlijnen in Flevoland: KIDD en De Culturele Haven Hoe bouw je een leerlijn? WORKSHOP

Nadere informatie

Het beleidsplan cultuureducatie

Het beleidsplan cultuureducatie Het beleidsplan cultuureducatie Beleidsplannen voor cultuureducatie kunnen variëren van 1 A4 tot een compleet beleidsplan. Belangrijk hierbij is dat het cultuureducatiebeleid onderdeel is van het schoolplan.

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

Mentor Datum Groep Aantal lln

Mentor Datum Groep Aantal lln Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Dilia Couwenberg P14EhvADT t Startblok Eindhoven Mentor

Nadere informatie

Vak PTA s VMBO TL4 schooljaar 2014/2015

Vak PTA s VMBO TL4 schooljaar 2014/2015 Vak PTA s VMBO TL4 schooljaar 014/015 Aardrijkskunde Biologie Kunstvakken 1 Duits Economie Engels Frans Geschiedenis LO LO Kunstvakken 1 Maatschappijleer Nask1 Nask Nederlands Wiskunde PTA Aardrijkskunde

Nadere informatie

Leerarrangement Trendanalyse Health

Leerarrangement Trendanalyse Health Leerarrangement Trendanalyse Health Inleiding Gezondheid is voor iedereen een meer of minder belangrijk onderdeel van zijn leven. Bepaalde keuzes die je maakt, heeft te maken met gezondheid. Keuzes op

Nadere informatie

KEUZEBEGELEIDING KLAS 3

KEUZEBEGELEIDING KLAS 3 KEUZEBEGELEIDING KLAS 3 2013-2014 Afdelingsleiders Decanen dhr. drs. G.C. Zijlstra (vwo) en dhr. R de Boef (havo) mw. E. de Neef en mw. drs. A.C.R.I. Govaarts Mentoren 3A mw. E.A.M. van Veen 3GA dhr.

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK HET WERKBOEKJE! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat de

Nadere informatie

Tweede wereldoorlog:

Tweede wereldoorlog: geschiedenis Tweede wereldoorlog: Een bekende Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Tweede Wereldoorlog: een bekende Introduceren thema Tweede Wereldoorlog: een bekende

Nadere informatie

Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe!

Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe! HAVO/ VWO Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe! VAN ONDER - NAAR BOVENBOUW Wie binnen Openbare Scholengroep Sevenwolden overgaat van het tweede leerjaar basisvorming naar het derde leerjaar havo of vwo,

Nadere informatie

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017 Exameneenheden geschiedenis GS/K/1 Oriëntatie op leren en werken GT GS/K/2 Basisvaardigheden GT GS/K/3 Leervaardigheden in het vak geschiedenis en staatsinrichting GT GT GS/K/4 De koloniale relatie Indonesië

Nadere informatie

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Een instrument voor de analyse van hoe seksualiteit en seksuele diversiteit voorkomt in leermiddelen voor leerlingen van 4 tot 15 jaar Inleiding

Nadere informatie

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht...

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... de uitdaging... Hallo, ik ben Hanna. Dit jaar ben ik begonnen aan QUEST. QUEST past prima bij mij. Dat denk ik zelf, dat denken mijn ouders

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

BESCHERM HET BOS! DOCENTENHANDLEIDING

BESCHERM HET BOS! DOCENTENHANDLEIDING BESCHERM HET BOS! DOCENTENHANDLEIDING Leuk dat je aan de slag gaat met het lesmateriaal van Greenpeace! Dit lespakket gaat over (illegale) ontbossing in de Amazone. Het materiaal bestaat uit een korte

Nadere informatie

Overzicht toetsdossiers

Overzicht toetsdossiers Examendossier Spaanse taal - HAVO 2013-2015 TT I Grammatica: hoofdstuk 1 tot en met 3 Cijfer1-10 Geen 0 20 TT II Grammatica: hoofdstuk 4 tot en met 6 Cijfer1-10 Geen 0 40 TT III Grammatica: hoofdstuk 7

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT UNIEK? WAAROM De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool in Nederland een grote mate van

Nadere informatie

Docentenhandleiding PO Schoolkamp

Docentenhandleiding PO Schoolkamp Docentenhandleiding PO Schoolkamp Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat maakt deze opdracht 21 e eeuws?... 1 2.1 Lesdoelstellingen... 2 2.2 Leerdoelen... 2 3 Opzet van de opdracht... 2 3.1 Indeling van

Nadere informatie

36 De opkomst van de politiek-maatschappelijke stromingen nationalisme, liberalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme.

36 De opkomst van de politiek-maatschappelijke stromingen nationalisme, liberalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme. DE VROUW WIL OOK BESLISSEN, de Eerste Feministische Golf, ±1870-1920. TOELICHTING VOOR DE DOCENT NIVEAU Het niveau van deze opdrachten mikt op de derde klas van havo en vwo (de laatste klas van de basisvorming),

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016 VWO 6. St.Ned.Middelb.Onderw. Curaçao (Vespucci College)

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016 VWO 6. St.Ned.Middelb.Onderw. Curaçao (Vespucci College) Schooljaar 2015-2016 VWO 6 St.Ned.Middelb.Onderw. Curaçao (Vespucci College) Vak: Nederlands T61.1 schrijfvaardigheid (betoog) T S periode 1 150 min T61.2 literatuur (verhaalanalyse) T S periode 1 50 min.

Nadere informatie