Handreiking: Alcoholpreventie in de toekomst van Zuidoost-Brabant

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handreiking: Alcoholpreventie in de toekomst van Zuidoost-Brabant"

Transcriptie

1 Handreiking: Alcoholpreventie in de toekomst van Zuidoost-Brabant Inbedding Laat je niet flessen! in lokaal beleid: Wat moet je doen/wat heb je nodig als gemeente in de regio Zuidoost-Brabant ten behoeve van een effectief lokaal alcoholbeleid na beëindiging van het regionale alcoholpreventieproject? Scriptie Bestuurskunde/Overheidsmanagement, Academie voor Management en Bestuur, Avans Hogeschool te s-hertogenbosch Naam: Sofyan Agattas Studentnummer: Studie: Bestuurskunde/Overheidsmanagement Opdrachtgever: Samenwerkingsverband Regio Eindhoven Eerste begeleider: Daphne Malschaert Tweede lezer: Judith Groen Praktijkbegeleider: Janne Cox s-hertogenbosch, juni 2013

2 Voorwoord Als student Bestuurskunde/Overheidsmanagement aan Avans Hogeschool te s- Hertogenbosch heb ik de gelegenheid gekregen om een adviesrapport op te stellen voor de regio Brabant-Zuidoost, de regio waar ik zelf geboren en nog steeds woonachtig ben. Deze regio blijkt al jaren een van de plekken waar door jongeren het meeste, vaakst, en op zeer vroege leeftijd alcohol wordt genuttigd, vaak zelfs overmatig. Door het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven is daarom het alcoholmatigingsproject Laat je niet flessen! opgestart, dat momenteel al bijna 8 jaar loopt. Ondanks de succes die geboekt zijn, komt er zoals elk project een einde aan de periode van Laat je niet flessen!. Per januari 2014 zal het project beëindigd zijn, maar daar mag de aandacht voor alcoholmatiging in de regio absoluut niet onder lijden. Vandaar dat mij de gelegenheid is geboden om onderzoek te doen naar en een advies te schrijven over hoe alcoholmatiging onder jongeren verankerd kan worden in het beleid van gemeenten. Dit onderzoek heb ik uiteraard niet zonder ondersteuning, tips en advies van anderen kunnen uitvoeren. Daarom wil ik via dit voorwoord gebruik maken om de personen te bedanken die een bijdrage hebben geleverd aan dit onderzoek. Om te beginnen is dat mevrouw Janne Cox, huidige projectleider van Laat je niet flessen!, die als mijn directe begeleidster een belangrijke rol heeft gespeeld om dit onderzoek tot een goed einde te brengen. Daarnaast gaat mijn dank uit naar mevrouw Daphne Malschaert, werkzaam als docente Recht op de opleiding Bestuurskunde/Overheidsmanagement, en gedurende het afstudeertraject ook mijn begeleidster. Een aantal belangrijke keuzes in dit onderzoek zijn gemaakt dankzij het advies van deze twee begeleidsters. Ook mevrouw Judith Groen wil ik bedanken voor haar begeleiding als tweede lezer van mijn scriptie. Andere namen die ook zeker niet mogen ontbreken in dit dankwoord, zijn die van de heer Ben Cornelis, Joost Mulder en mevrouw Fieke Franken. Ben Cornelis is voormalig projectleider van Laat je niet flessen!, en heeft met zijn jarenlange kennis en ervaringen binnen dit project een adviserende rol gehad op de achtergrond van dit onderzoek. Drs. Joost Mulder (Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid) heeft ook jarenlange ervaring als coördinator lokaal alcoholbeleid, en is bereid geweest om mee te werken aan een interview, dat zeer waardevol is geweest in dit onderzoek. Onderzoeker lokaal alcoholbeleid Fieke Franken MSc is net als J. Mulder werkzaam bij het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid. Zij heeft met haar onderzoeksvaardigheden een grote bijdrage geleverd aan het ontwikkelen van de enquête die in dit onderzoek is afgelegd in de regio Brabant-Zuidoost. Tot slot wil ik uiteraard alle contactpersonen Laat je niet flessen! die hebben meegewerkt aan de enquête bedanken. Tot slot rest mij nog de gemeenten en de rest van de regio succes te wensen om deze succesvolle lijn van alcoholmatiging voort te zetten in de toekomst, en u als lezer plezier te wensen bij het lezen van mijn afstudeerrapport. Sofyan Agattas 2

3 Samenvatting Nu het project Laat je niet flessen! aan zijn einde komt, is het niet meer aan het SRE om de hieraan gerelateerde taken uit te voeren in de regio. Nu komen de gemeente zelf aan bod, en zal ook de GGD Brabant-Zuidoost een meer zichtbare rol gaan spelen in de regio. De centrale vraag bij dit onderzoek luidt dan ook: Welke stappen dienen de gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant te ondernemen om effectief lokaal beleid te voeren op het gebied van alcoholpreventie onder jongeren, nadat het project Laat je niet flessen! is beëindigd, en hoe kan de GGD Brabant- Zuidoost daarbij een rol spelen in de regio? Uit vele onderzoeken blijkt dat alcoholbeleid dient te bestaan uit in ieder geval de volgende pijlers: publiek draagvlak, regelgeving, handhaving en vroegsignalering. De handleiding lokaal alcoholbeleid van de NVWA (2007) bevestigt deze opvatting en beschrijft een stappenplan om deze pijlers invulling te geven. Daarbij speelt onder andere bestuurlijk draagvlak een belangrijke rol, dat onmisbaar is om een dergelijk beleid succesvol te ontwikkelen en vooral ook in stand te houden. Beleidsmakers dienen daarom rekening te houden dat ze bestuurders vanaf het begin van het traject van beleidsontwikkeling erbij betrekken, en vooral ook gedurende de uitvoering van het beleid. Ook is communicatie een onmisbaar onderdeel van effectief alcoholbeleid. Gemeenten kunnen gratis in het nieuws komen en de aandacht van de doelgroepen trekken door gebruik te maken van free publicity en social media. Bovendien is een uitgebreid implementatieplan nodig voor een goede uitvoering van het alcoholbeleid. Bovenstaande bevindingen uit de theorie zijn getoetst aan de 21 gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant. De lokale aanpak en opvattingen van gemeenten verschillen wel op een aantal punten. Zo zijn er bijvoorbeeld maar een paar die momenteel al een alcoholbeleid hebben dat gebaseerd is op de 4 pijlers die hierboven genoemd zijn. Door middel van een enquête is in dit onderzoek een beeld ontstaan welke gemeenten op welke manier denken of te werk gaan in het kader van alcoholbeleid. Daaruit zijn een aantal conclusies getrokken. Gebleken is namelijk dat een groot deel van de gemeenten in de regio Brabant-Zuidoost geen alcoholbeleid heeft dat bestaat uit de pijlers publiek draagvlak, regelgeving, handhaving en vroegsignalering. Voor de meeste gemeenten geldt dat alcoholpreventie als onderdeel van ander beleid is opgenomen, zoals gezondheidsbeleid of jeugdbeleid. Om toch een alcoholbeleid met de 4 pijlers te kunnen realiseren zijn gemeenten van mening dat er betere communicatie nodig is tussen gemeentelijke afdelingen en vaak ontbreekt het ook aan capaciteit van gemeenten. Gemeenten zien de sector handhaving als grootste knelpunt in alcoholbeleid, omdat deze pijler de meeste capaciteit en middelen kost. Bij vrijwel alle gemeenten is er sprake van intersectorale samenwerking. Sommige gemeenten hebben zelfs samenwerkingsafspraken op papier vastgelegd. Hier geven de meeste gemeenten in de toekomst ook de voorkeur aan. De meest gemeenten hebben een lokale werkgroep samengesteld die zich bezighoudt met alcoholpreventie. Deze zouden als voorbeeld kunnen dienen voor de overige gemeenten. Geen enkele gemeente is van mening dat samenwerking met andere gemeenten in het kader van alcoholpreventie niet nodig is. Ruim driekwart van de gemeenten vindt samenwerking met andere gemeenten wenselijk. Vooral omdat de doelgroep jongeren t/m 24 jaar zich vaak verplaatst tussen gemeenten. Tot slot werd in de enquête duidelijk dat de meeste gemeenten gebruikmaken van informatie en cijfers vooral uit de media, om alcoholproblematiek zichtbaar te maken bij bestuurders en hun op deze manier proberen achter het beleid te krijgen. Dit is de minst tijdrovende manier omdat deze cijfers al bekend en onderzocht zijn, en kost de gemeente zelf daarom ook geen geld. 3

4 De GGD Brabant-Zuidoost blijft de gemeenten in de toekomst ondersteuning bieden, maar krijgt er een aantal taken bij die vanuit Laat je niet flessen! worden overgenomen. Gemeenten verwachten vooral dat de huidige expertiserol van de GGD in de toekomst blijft bestaan. In grote lijnen komen de verwachtingen van de gemeenten ook overeen met de plannen die er zijn om de taken van Laat je niet flessen! in de taken van de GGD te verankeren. Aanbeveling aan de GGD Brabant-Zuidoost is om op al deze factoren een adviserende rol te blijven vervullen. Een belangrijk middel om in te zetten is de toolkit voor gemeenten, zodat alle hulpmiddelen voor hen gemakkelijk beschikbaar blijven. Dit kan op een simpele manier op de reguliere website van de GGD ondergebracht worden. Andere taken die het SRE vervulde in het kader van Laat je niet flessen!, kunnen vanaf 2014 ook door de GGD worden uitgevoerd. Hierbij valt te denken aan het jaarlijks organiseren van een regionale conferentie. Gebleken is namelijk dat gemeenten op prijs stellen dat dit blijft gebeuren. Andere aanbevelingen die naar aanleiding van de enquête en de theorie gedaan kunnen worden aan de gemeenten, de GGD en het SRE, zijn de volgende: Gemeenten kunnen interne samenwerkingsafspraken eenvoudig vastleggen in hun alcoholbeleid. Gezien de zichtbare capaciteit dat ontstaat zodra gemeenten durven te investeren is het gemeenten erg aan te bevelen om de samenwerking met andere gemeenten op te zoeken op het gebied van alcoholpreventie. Iedere cluster van gemeenten is aan te raden de uren te bundelen door een werkgroep te vormen, zoals in de Kempen-gemeenten gebeurt. Zorg bij het ontwikkelen van nieuw alcoholbeleid dat wethouders en burgemeester vanaf het begin van het traject betrokken worden. Met het oog op veel bestuurlijk draagvlak zou goed zijn om een wethouder aan te stellen als voorzitter van een lokale werkgroep. Aangezien er zowel vanuit Laat je niet flessen! als vanuit de GGD Brabant-Zuidoost draagvlak is voor een regionale trekker die het veiligheidsbeleid verbindt met het alcoholbeleid, is er vanaf 2014 een rol voor de GGD weggelegd om hier een bestuurlijke werkgroep voor samen te stellen. Burgemeesters zijn verantwoordelijk voor de Drank- en Horecawet, en hebben daarbij verschillende handhavingsmogelijkheden. Voorop staat dat de gemeente de regierol heeft. De gemeente zit de project- en werkgroepen voor, draagt zorg voor het secretariaat, geeft opdrachten tot het doen van onderzoek en trekt zo nodig deskundigheid van derden aan. Daarnaast is het belangrijk om een coördinator van het alcoholbeleid te benoemen die een korte lijn heeft met de wethouder. Benut de kansen van free publicity als gemeente. Gebruik social media zoals twitter en facebook om ook traditionele media te prikkelen en reageer ook op berichten van deze media zelf via de social media met datzelfde doel. Gebruik de matrix van het implementatieplan van ZonMw (bijlage 3). Gemeenten dienen ook gebruik te blijven maken van de door Laat je niet flessen! ontwikkelde interventies uit de afgelopen 8 jaar. 4

5 Inhoudsopgave Inleiding Onderzoeksopzet Aanleiding Doelstelling Centrale vraagstelling Onderzoeksvragen Onderzoeksontwerp en verantwoording per onderzoeksvraag Leeswijzer Literatuuronderzoek Effectief alcoholbeleid Integraliteit Publiek draagvlak Regelgeving Handhaving Vroegsignalering Bestuurlijk draagvlak Agendasetting Agendabehoud Regie en coördinatie Communicatie Implementatie Fieldresearch: Enquête Resultaten Conclusies op basis van de enquête Regionale rol GGD Brabant-Zuidoost Waarom de GGD? Taken GGD vanaf Wat verwachten gemeenten? Conclusies en aanbevelingen Conclusies onderzoek Aanbevelingen naar aanleiding van conclusies Bibliografie Bijlage Overzicht partners pijler publiek draagvlak Verslag interview Joost Mulder Matrix Implementatieplan ZonMw Complete vragenlijst enquête

6 Inleiding Het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven Het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven, gestart in 1993, is een samenwerkingsverband van 21 gemeenten in Zuidoost-Brabant. De 21 gemeenten in de regio hebben een lange traditie van samenwerken. Al jaren bundelen zij de krachten op een breed scala aan onderwerpen. Het SRE bestaat uit drie diensten. De SRE Milieudienst, het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe) en het SRE. Deze drie diensten werken afzonderlijk van elkaar. De 21 regiogemeenten vormen het bestuur. Figuur 1 De 21 gemeenten in het SRE gebied SRE Milieudienst De SRE Milieudienst richt zich op milieu, omgeving en archeologie. Samengevat onder de noemer fysieke leefomgeving. De SRE Milieudienst helpt gemeenten bij het oplossen van vraagstukken op het gebied van de fysieke leefomgeving. De Milieudienst is een uitvoerende organisatie die zich richt op dienstverlening voor overheden. Bij de Milieudienst werken circa 150 medewerkers. RHCe Het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe) richt zich specifiek op regionaal erfgoed. Het RHCe is het kennis- en ontmoetingscentrum op het gebied van cultuurhistorie voor de regio Zuidoost-Brabant. Daarnaast is het RHCe het expertisecentrum op het gebied van modern archiefbeheer. Het RHCe heeft enerzijds een wettelijke taak met betrekking tot de archiefzorg en wil anderzijds het geheugen van de samenleving zijn. Het is het kleinste onderdeel van het SRE: er werken 40 personen. SRE In de brede samenwerking tussen markt, onderwijs en overheid neemt het SRE een bescheiden maar cruciale plaats in. Wij zijn een versneller en verbinder in de samenwerking. Het gaat met name om het bij elkaar brengen en samenbinden van de goede partijen om gezamenlijke doelstellingen en ambities te bereiken Het bestuur Het SRE wordt bestuurd door de 21 regiogemeenten. Zij hebben zitting in de Regioraad, het Dagelijks Bestuur en de Portefeuillehoudersoverleggen. 6

7 Figuur 2 Organogram van het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven Regioraad De Regioraad is het algemeen bestuur en stelt de kaders van het beleid vast. Dit beleid wordt vervolgens door het Dagelijks Bestuur uitgevoerd. De Regioraad telt 21 leden. Dit zijn burgemeesters en wethouders uit de regiogemeenten. Iedere gemeente heeft één vertegenwoordiger in de Regioraad, maar er wordt gewerkt met gewogen stemrecht, dit betekent dat gemeenten met meer inwoners, meer inspraak hebben. Dagelijks bestuur Het Dagelijks Bestuur (DB) is belast met de dagelijkse leiding van het SRE en voert het beleid uit binnen de kaders die de Regioraad heeft gesteld. Het Dagelijks Bestuur bestaat uit vijf leden en een voorzitter, die door de Regioraad worden aangewezen. Het DB wordt ondersteund door de secretaris. Portefeuillehoudersoverleg Een portefeuillehoudersoverleg (poho) adviseert het Dagelijks Bestuur en de Regioraad. Voor ieder beleidsterrein is een apart portefeuillehoudersoverleg. In totaal zijn er acht verschillende poho s, één daarvan is bijvoorbeeld het portefeuillehoudersoverleg Verkeer en Vervoer. In elk portefeuillehoudersoverleg zitten 21 wethouders van dat specifieke beleidsterrein. (Bron: SRE, 2012) Project Laat je niet flessen! Het regionale alcoholproject Laat je niet flessen! is een gezamenlijk project van de 21 gemeenten in Zuidoost-Brabant om het alcoholgebruik onder jongeren in de regio terug te dringen. Het was een nieuw en ambitieus project dat startte in 2006 op initiatief van het SRE. In deze eerste periode t/m 2009 zijn meer dan 40 verschillende producten en interventies ontwikkeld, die op de website (www.ljnf.nl) gepubliceerd staan. De resultaten van deze aanpak bleken zeer effectief en aan te spreken, maar voortzetting van beleid was nodig om de cultuuromslag te bestendigen. Daarom hebben de portefeuillehouders Zorg en Welzijn van het SRE, op advies van de deelnemers in het project, op 4 februari 2009 opdracht gegeven om het project te verlengen en een projectplan voor op te stellen. Bij de start van deze tweede projectperiode in is afgesproken om nog 4 jaar door te gaan en dan het project te beëindigen. Het uitgangspunt bij de beëindiging van het project is dat het thema Alcohol en jongeren vanaf 2014 in de regio structureel is ingebed in lokaal beleid van de gemeenten. Doelstellingen De doelstellingen voor de periode luiden als volgt: 1. Opschuiven van de startleeftijd qua alcoholgebruik: introductie en bestendiging van de norm: onder de 16 geen alcohol. 2. Afname van dronkenschap in het gehele publieke domein: introductie en sanctie van de norm: dronken jongeren op straat accepteren we niet langer, evenmin als het schenken aan dronken jongeren natuurlijk onder 16 jaar, maar met name ook in de leeftijd van 16 tot 24 jaar. 7

8 Actoren Naast de 21 regiogemeenten participeren de volgende organisaties actief in het project 'Laat je niet flessen!': - GGD Brabant-Zuidoost: ondersteunt mensen met onderzoek naar en voorlichting over een gezonde leefstijl, evenals het helpen voorkomen, vaststellen en soms behandelen van gezondheidsproblemen. - Bureau HALT Oost-Brabant:levert een bijdrage aan de preventie en bestrijding van jeugdcriminaliteit en geeft hier advies en voorlichting over. - K2 adviesbureau: K2 is een adviesbureau voor jeugdvraagstukken - Novadic-Kentron: een expertisecentrum voor verslavingszorg op het gebied van preventie, behandeling, begeleiding en opvang. - Het Openbaar Ministerie: draagt zorg voor opsporing en vervolging van strafbare feiten en houdt toezicht op de goede uitvoering van vonnissen van rechters. - Politie Brabant-Zuidoost: bestrijdt criminaliteit, handhaaft de openbare orde en zorgt voor de verkeersveiligheid in de regio en pakt onder andere het beleidsthema jeugdzorg en criminaliteit extra aan. - STAP: is een onafhankelijk kennisinstituut dat zich inzet voor effectief alcoholbeleid en voor publieke bewustwording van gezondheidsrisico s van alcohol. Zij richt zich vooral op het terugdringen en ontmoedigen van het alcoholgebruik bij jongeren. - Trimbos Instituut: is het landelijk kennisinstituut voor de geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en maatschappelijke zorg. - Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit: werkt aan veilig en gezond voedsel, veilige producten en gezonde dieren. Daartoe brengt de NVWA risico s in beeld, beoordeelt ze, communiceert erover en maakt ze beheersbaar in de samenleving. (Website Laat je niet flessen! ) Het project 'Laat je niet flessen!' wordt aangestuurd door de regionale stuurgroep Alcohol en jongeren. Deze bestaat uit 5 bestuurders uit de regio (wethouders, burgemeesters, raadsleden), de directeur van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid (STAP), en de projectleider van Laat je niet flessen!. Daarnaast zijn drie werkgroepen opgericht: iedere werkgroep richt zich op één pijler; publiek draagvlak, beleid en regelgeving, en handhaving (zie figuur 3). De werkgroepen bestaan ieder uit een aantal ambtenaren uit de regiogemeenten met het onderwerp van de pijler waarin zij deelnemen in hun portefeuille. Daarnaast nemen er ook regionale partners deel aan de werkgroepen zoals de GGD Brabant-Zuidoost, Novadic-Kentron, en de Politie Zuidoost-Brabant. De werkgroepen hebben als taak om producten en interventies te ontwikkelen voor de regiogemeenten. De partners die deel uitmaken van de werkgroepen spelen een rol door hun expertise en praktijkervaringen te delen om de werkgroep hierbij te ondersteunen. De stuurgroep is verantwoordelijk voor het uitzetten van de grote lijnen in het project. Doordat de voorzitters van de drie werkgroepen ook deelnemen aan de stuurgroep, wordt in de stuurgroep de inhoudelijke samenhang bewaakt. Voorzitter van de stuurgroep is de portefeuillehouder gezondheidszorg van het Dagelijks Bestuur van het SRE. (SRE, 2012) Figuur 3 De 3 pijlers van Laat je niet flessen!. 8

9 1. Onderzoeksopzet 1.1 Aanleiding De ambtenaren Jeugd en de ambtelijke contactpersonen van het project binnen de regiogemeenten zijn gevraagd naar hun behoeften en suggesties ten aanzien van de overdracht vanuit het SRE en de inbedding vanaf Daarnaast zijn er gesprekken hierover gevoerd met de GGD Brabant-Zuidoost, Novadic-Kentron en Politie Brabant- Zuidoost als partners met de grootste ureninzet in het project, zowel op regionale als op lokale schaal. Uit de gesprekken met de gemeenten en de genoemde partners is er een aantal conclusies getrokken. Op basis van deze conclusies is er door de regionale stuurgroep Alcohol en jongeren besloten dat er vanuit het SRE onderzoek gedaan zal worden naar hoe de gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant op een effectieve manier het thema Alcohol en Jongeren structureel kunnen inbedden in lokaal beleid. Dit omdat de huidige rol van het SRE in het kader van dit thema vanaf 2014 niet meer aanwezig is, aangezien het alcoholpreventieproject Laat je niet flessen! dan beëindigd is. Omdat het van belang is dat de inbedding ook daadwerkelijk gebeurt, moet het SRE de gemeenten een uitvoerbaar en haalbaar advies bieden om de overdracht van de uitvoering op regionaal niveau naar uitvoering op lokaal niveau effectief te laten verlopen. Dit sluit ook aan op één van de beoogde resultaten van het project, die staat beschreven in het projectplan : Minimaal 90% van de gemeenten voert een actief lokaal alcoholbeleid gericht op drie of meer van de doelgroepen binnen Laat je niet flessen! Doelstelling Het doel van dit onderzoek is om tot een onderbouwd advies te komen voor de 21 regiogemeenten in Zuidoost-Brabant, waarin wordt beschreven hoe gemeenten effectief lokaal beleid kunnen voeren op het gebied van alcoholpreventie onder jongeren, nadat de rol van het project Laat je niet flessen! is verdwenen. Daarnaast wordt een advies uitgebracht over de vormgeving van de regionale rol van de GGD Brabant-Zuidoost vanaf Centrale vraagstelling Wat dienen de gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant te doen om effectief lokaal beleid te voeren op het gebied van alcoholpreventie onder jongeren, nadat de rol van het project Laat je niet flessen! is verdwenen, en hoe kan de GGD Brabant-Zuidoost daarbij een rol spelen in de regio? 1.4 Onderzoeksvragen Beleidsmodel uit de literatuur 1. Wat wordt er in de Handleiding lokaal alcoholbeleid (NVWA, 2007) verstaan onder een effectief lokaal alcoholbeleid? 2. Welke stappen kunnen gemeente in de regio Zuidoost-Brabant volgens de literatuur ondernemen om bij te dragen aan de daadwerkelijke implementatie van het beleidsmodel? 1 Het gaat hierbij om de volgende doelgroepen: Ouders, horeca, sportkantines, supermarkten, jongerencentra, hokken en keten, evenementen, scholen en jongeren tussen 16 en 24 jaar. 9

10 Lokale situatie van de 21 gemeenten 3. In hoeverre zijn de in het beleidsmodel genoemde voorwaarden van een effectief lokaal alcoholbeleid toepasbaar op de lokale situatie van de regiogemeenten in Zuidoost-Brabant? a. Op welke punten uit de literatuur scoren gemeenten in de regio Brabant-Zuidoost goed met het huidige lokaal alcoholbeleid? b. Op welke punten uit de literatuur scoren gemeenten in de regio Brabant-Zuidoost minder goed met het huidige lokaal alcoholbeleid? Regionale rol GGD Brabant-Zuidoost na Hoe kan de regionale rol van de GGD Brabant-Zuidoost binnen dit thema praktisch het beste ingevuld worden na 2013 om te komen tot effectief alcoholbeleid bij gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant? a. Waarom is de GGD Brabant-Zuidoost gekozen als geschikte partner voor een regionale rol na 2013, en hoe gaat de overdracht van Laat je niet flessen! van het SRE naar de GGD Brabant-Zuidoost er uitzien? b. Hoe kijken gemeenten naar de plannen om de regionale rol van Laat je niet flessen! aan de GGD Brabant-Zuidoost over te dragen en wat verwachten gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant van de GGD na 2013? c. Welke regionale doelstellingen kunnen er ten behoeve van de borging van het thema worden gemaakt met gemeenten en de GGD Brabant-Zuidoost voor de periode na 2013 Vertaling van model naar lokale context 5. Hoe kan het model uit de literatuur het beste worden vertaald naar een beleidsmodel voor de gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant? a. Welke gemeente/gemeenten geeft/geven op de beste manier invulling aan de onderdelen van effectief alcoholbeleid die worden genoemd in het model van de NVWA? b. Hoe zou het advies, naar het SRE, de GGD en de gemeenten in de regio Zuidoost- Brabant luiden met betrekking op het lokaal invoeren van het beleidsmodel van de NVWA, op basis van de voorgaande onderzoeksvragen? 10

11 1.5 Onderzoeksontwerp en verantwoording per onderzoeksvraag 1. Wat wordt er in de Handleiding lokaal alcoholbeleid (NVWA, 2007) verstaan onder een effectief lokaal alcoholbeleid? De Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit heeft in samenwerking met een aantal andere relevante partners een handleiding opgesteld voor gemeenten ter realisatie van effectief lokaal alcoholbeleid. Deze handleiding is gebaseerd op best practices van verschillende gemeenten en op verschillende wetenschappelijke onderzoeken. Voor deze bron is gekozen omdat gedurende het literatuuronderzoek is opgemerkt dat dit de meest genoemde bron is die in andere studies en onderzoeken naar alcoholbeleid voorkomt. De methodiek dat in dit document is beschreven wordt inmiddels in heel het land toegepast door organisaties die zich inzetten voor alcoholpreventie onder jongeren. Het model wordt dan ook als gezaghebbende methodiek beschouwd door diverse onderzoekers, maar ook uitvoerders in heel Nederland. Om deze redenen kan deze bron dan ook als betrouwbaar worden betiteld. Rapport: Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit. (2007). Handleiding lokaal alcoholbeleid. Utrecht 2. Welke stappen kunnen gemeente in de regio Zuidoost-Brabant ondernemen om bij te dragen aan de daadwerkelijke implementatie van het beleidsmodel na 2013? Nu de vorige onderzoeksvraag is onderzocht, wordt er wederom in de literatuur gezocht naar manieren om beleid succesvol te implementeren. Dat wil zeggen: het daadwerkelijk invoeren van het beleid dat op papier staat en de uitvoering daarvan. Hiervoor is een erg groot aantal bronnen beschikbaar. Een aantal bronnen die meer betrekking hebben op publieke organisaties zijn gekozen voor het beantwoorden van deze vraag. Op basis van de literatuurstudie wordt een advies (bijvoorbeeld in de vorm van een stappenplan) geschreven ten behoeve van het succesvol implementeren van het beleidsmodel dat gedurende dit onderzoek is ontwikkeld. Boeken: Dirk-Jan de Bruijn. (2003). De kunst van het implementeren: Slagvaardig veranderen in publieke organisaties. Rob Buitendijk e.a. (2005). Succesvol implementeren. 3. In hoeverre zijn de in het beleidsmodel genoemde voorwaarden van een effectief lokaal alcoholbeleid toepasbaar op de lokale situatie van de regiogemeenten in Zuidoost-Brabant? Na de literatuurgerichte onderzoeksvragen te hebben beantwoord, kan er worden overgegaan naar de praktijkgerichte onderzoeksvragen. Hierbij wordt uiteraard gebruik gemaakt van fieldresearch. Alle 21 gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant zullen door middel van een schriftelijke/digitale enquête worden geïnterviewd. De resultaten uit de vorige vijf onderzoeksvragen worden voorgelegd aan ambtenaren uit alle regiogemeenten. Daarbij zal aan hen de vraag worden gesteld hoe deze resultaten passen binnen de eigen lokale situatie. Dit om best practices binnen de regio te achterhalen en er gebruik van te maken in de toekomst, maar ook om knelpunten uit het verleden op te sporen als leermoment voor de regiogemeenten. Er wordt dus ook naar de ervaringen van gemeenten gevraagd. Deze vragen worden gesteld volgens het stappenplan van de Japanse methode uit het boek Beleidsconstructie, coproductie en communicatie (A. Geul, 2005). Het gaat hierbij om stap 6 uit het stappenplan: analyse van innovatiemogelijkheden. Er wordt gebruik gemaakt van de lokale kennis en ervaringen van lokale informanten (ambtenaren) om te analyseren welke mogelijkheden er benut kunnen worden om het model te verbeteren. Bij deze vraag geldt dat eerst de subvragen a en b onderzocht moeten worden voordat vraag 2 beantwoord kan worden. 11

12 4. Hoe kan de regionale rol van de GGD Brabant-Zuidoost binnen dit thema praktisch het beste ingevuld worden na 2013 om te komen tot effectief alcoholbeleid bij gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant? Kort voor de aanvang van dit onderzoek is door het SRE uitgesproken dat er plannen zijn om de regionale rol over te dragen naar de GGD Brabant-Zuidoost, die deze rol vanaf 2014 zou moeten invullen. Wat bij deze vraag vooral belangrijk is te achterhalen, zijn de verwachtingen die gemeenten hebben van de GGD Brabant-Zuidoost als regionale trekker van het thema alcoholpreventie. Door deze vragen te beantwoorden kan er een advies aan zowel de GGD als de regiogemeenten worden geboden over wat er vanaf 2014 van beide partijen verwacht wordt en hoe de samenwerking eruit zou kunnen zien. Dit advies kan bijdragen aan de borging van het thema alcoholpreventie in beleid van de gemeenten in Zuidoost-Brabant 5. Hoe kan het model uit de literatuur het beste worden vertaald naar een beleidsmodel voor de gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant? Hier geldt dat deze vraag voortvloeit uit de resultaten van vraag 3. Wanneer de reacties van de respondenten op de enquêtes zijn geanalyseerd en verwerkt, wordt er gekeken naar gelijkenissen en overeenkomsten tussen gemeenten. Indien hier duidelijk sprake van is, wordt getracht om bepaalde gemeenten te groeperen. De reden hiervoor is dat het lastig kan zijn om voor alle 21 regiogemeenten één haalbaar en uitvoerbaar advies te schrijven. Zo heeft de ene gemeente bijvoorbeeld meer middelen en capaciteit dan de andere. Dat zou betekenen dat gemeenten met meer beperkingen het advies al kunnen verwerpen omdat het voor hen niet haalbaar is. Hiermee wordt ernaar gestreefd om zoveel mogelijk aan de diverse belangen, wensen en behoeften van gemeenten tegemoet te komen. Ook voor deze vraag geldt dat eerst de subvragen a en b onderzocht moeten worden voordat vraag 5 beantwoord kan worden. Deze vraag staat gelijk aan stap 7 van de Japanse methode (A. Geul, 2005). 1.6 Leeswijzer Hoofdstuk 1 heeft het onderzoeksontwerp van dit onderzoek besproken. De aanleiding, doelstelling en onderzoeksvragen zijn uitgebreid aan bod gekomen. Hoofdstuk 2 zal ingaan op de literatuur dat onderzocht is ten behoeve van dit onderzoek. De informatie die in hoofdstuk 2 is vergaard, is verder als uitgangspunt van het hele onderzoek genomen. Hoofdstuk 3 behandelt de resultaten van de enquête in dit onderzoek. Deze enquête is gebruikt om de informatie uit hoofdstuk 2 te toetsen aan de lokale situatie van gemeenten in de regio Brabant-Zuidoost. Hoofdstuk 4 geeft een beschrijving van de rol van de GGD Brabant-Zuidoost nadat het project Laat je niet flessen! is beëindigd per januari Daarnaast wordt ook ingegaan op de verwachtingen van de gemeenten van de GGD in de toekomst. Naar deze verwachtingen is gevraagd door middel van dezelfde enquête als in hoofdstuk 3. Tot slot is in hoofdstuk 5 op basis van de deze hoofdstukken een aantal conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan aan zowel de regiogemeenten, het SRE en de GGD. Dit advies dient als hulpmiddel voor de gehele regio om alcoholpreventie onder jongeren structureel in te bedden in lokaal beleid. 12

13 2. Literatuuronderzoek 2.1 Effectief alcoholbeleid In dit hoofdstuk staat de vraag centraal wanneer er precies sprake is van effectief alcoholbeleid op lokaal niveau. Hiermee worden de eerste twee deelvragen van dit onderzoek beantwoord. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft in opdracht van het ministerie van VWS onderzoek gedaan (2007) naar best practices voor gemeenten t.b.v. een effectief lokaal alcoholbeleid. In deze Handleiding lokaal alcoholbeleid stelt de NVWA dat een gemeentelijk alcoholbeleid een integraal karakter dient te hebben, wil het effectief zijn. Dat betekent: dat er verschillende en uiteenlopende belangen mee zijn gediend; dat er verschillende gemeentelijke afdelingen bij betrokken zijn; dat de uitvoering van het vastgestelde beleid de verantwoordelijkheid is van het gehele college van burgemeester en wethouders. Verder vereist een effectief gemeentelijk alcoholbeleid een goede analyse van de lokale alcoholproblematiek, het doelgericht benutten van wetgeving door het opstellen van beleidsregels, en het organiseren van een goed handhavingsbeleid. Een gemeentelijk alcoholbeleid dient naast gezondheidsbelangen ook de openbare orde en daarmee de veiligheid van de burgers. Ook dient er de ambitie te zijn resultaat te boeken en door te gaan totdat resultaat zichtbaar is. Dergelijk beleid levert veel op maar vraagt een lange adem (NVWA, 2007). Concreet houdt dit alles in dat een effectief lokaal alcoholbeleid berust op de volgende vier pijlers: Publiek draagvlak Regelgeving Handhaving Vroegsignalering Een belangrijke voorwaarde voor een effectief alcoholbeleid is intersectorale samenwerking, zo stelt ook het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu 2 : Immers, om alcoholproblematiek effectief aan te pakken, zijn ook maatregelen op andere beleidsterreinen dan volksgezondheid nodig. Belangrijke sectoren voor alcoholbeleid zijn veiligheid en openbare orde, verkeersveiligheid, onderwijs, jeugdbeleid, horecabeleid, toerisme, ouderenbeleid, sportbeleid en reclamebeleid. Als gevolg daarvan zijn er vaak veel partijen bij het alcoholbeleid betrokken. Een integraal lokaal alcoholbeleid heeft primair als doel om de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik te voorkomen voor zowel de gezondheid van het individu en zijn omgeving als de veiligheid en openbare orde in een gemeente. Veel van deze aspecten zijn niet direct vanuit gezondheidsbeleid te beïnvloeden, maar dienen te worden benaderd vanuit andere beleidsterreinen zoals de Wmo, openbare orde en veiligheid, verkeersveiligheid, onderwijs, jeugdbeleid, horecabeleid, toerisme, ouderenbeleid, sportbeleid en reclamebeleid. Hierdoor wordt de intersectorale aanpak van alcoholproblematiek als belangrijkste voorwaarde gezien. Het is niet vanzelfsprekend dat op de beleidsterreinen gezondheid en veiligheid met elkaar wordt samengewerkt. Sommige maatregelen kunnen namelijk winst voor het ene beleidsterrein en verlies voor het andere betekenen. Het RIVM geeft hier een goed 2 RIVM (z.d.), Integrale aanpak van alcoholproblemen, opgeroepen op 25 maart 2013 van 13

14 voorbeeld van, betreffende een verruimd sluitingstijdenbeleid 3. Onder bepaalde condities kan dit minder overlast opleveren, maar het kan ook leiden tot meer alcoholconsumptie en dus meer gezondheidsschade. Bij dit soort situaties is het van belang om tot consensus te komen en een oplossing te vinden waarbij beide beleidsterreinen gebaat zijn. Hierbij is het belangrijk om aandacht te schenken aan belangenafweging. Een andere belangrijke voorwaarde voor een alcoholbeleid dat resultaten bereikt, is dat politieke keuzes door de meerderheid van de raad gedragen worden, ook tijdens de uitvoering. Beleid houdt immers langer stand wanneer het voldoende draagvlak heeft, en voornamelijk bij bestuurders van gemeenten. Voor het creëren en behouden van draagvlak is daadkracht vereist en een adequate regievoering door de gemeente. De regie dient volgens de NVWA (2007) door een lokale coördinator te gebeuren die de aandacht voor alcoholproblematiek hoog weet te houden. De belangen bij alcoholbeleid zijn immers divers en er zijn, zoals eerder genoemd, verschillende Nederlandse Voedselen Warenautoriteit, de GGD, verslavingszorg, jongerenwerk, sportverenigingen, horeca, detailhandel, onderwijs en natuurlijk het eigen ambtelijk apparaat onmisbaar. Samenvattend In deze paragraaf is naar de voorwaarden van een effectief alcoholbeleid gekeken. Kort samengevat is er sprake van effectief alcoholbeleid indien: 1. Het een integraal karakter heeft : 4 pijlers, intersectorale samenwerking (zie paragraaf 2.2). 2. Politieke keuzes worden gedragen door de raad: bestuurlijk/politiek draagvlak (zie paragraaf 2.3). 3. Er adequate regievoering door gemeente is: d.m.v. een lokale coördinator (zie paragraaf 2.4) Op deze voorwaarden wordt in de volgende paragrafen dieper ingegaan en toegelicht hoe deze invulling kunnen krijgen door de gemeentelijke organisatie. 2.2 Integraliteit De eerste voorwaarde van effectief alcoholbeleid is, zoals in de vorige paragraaf aangegeven, dat het alcoholbeleid een integraal karakter heeft. Een integraal alcoholbeleid houdt in dat het bestaat uit samenwerking tussen diverse beleidsterreinen binnen de gemeente, en uit de vier pijlers die in paragraaf 2.1 genoemd zijn: 1. Publiek draagvlak 2. Regelgeving 3. Handhaving 4. Vroegsignalering Het inzetten van alle vier de beleidspijlers geeft de meeste kans op resultaat. Bekend is immers dat een mix van interventies het meest effectief is (NVWA, 2007). Deze opbouw van alcoholbeleid is inmiddels een erkende methode en wordt door vele alcoholprojecten gehanteerd. In een Amerikaanse studie naar alcoholpreventie 4, waar de NVWA in haar onderzoek ook naar verwijst, komt naar voren dat de elementen publiek draagvlak, regelgeving en handhaving in ieder geval aanwezig moeten zijn in alcoholbeleid. Deze studie stelt ook dat schadelijk alcoholgebruik het beste kan worden tegengegaan door het te bezien vanuit de omgeving waarin het ontstaat (Holder, 1999). Alcoholgebruik is namelijk zelden gebaseerd op enkel een persoonlijke keuze. In sterke mate wordt men beïnvloed door zijn of haar omgeving, in fysieke zin (prijs van alcohol, productaanbod, verkoopregels) en in sociaal opzicht (normen, tradities, sociale netwerk). Het is de 3 RIVM (z.d.), Intersectorale samenwerking, opgeroepen op 25 maart 2013 van 4 Holder, H.D. (1999). Alcohol and the community. A systems approach to prevention. 14

15 omgeving van de drinker waarop de gemeente haar interventies het best kan richten. Vooral ouders en het onderwijs spelen een belangrijke rol in de omgeving van de drinker. (NVWA, 2007) In de volgende subparagrafen wordt beschreven hoe het integrale karakter van lokaal alcoholbeleid praktisch ingevuld kan worden Publiek draagvlak Deze pijler kan worden gezien als de communicatiepijler van het alcoholbeleid. Men streeft ernaar om binnen de gemeente ondersteuning te krijgen voor het alcoholbeleid. Het gaat hierbij niet alleen om de gemeente als organisatie, maar vooral ook om haar inwoners en samenwerkingspartners. Ouders, onderwijs, horeca, sportverenigingen en gezondheidsinstellingen zijn hierbij belangrijke doelgroepen. Een belangrijke factor daarbij is de omgeving van de drinker, die in de vorige paragraaf ook al is genoemd. Bijlage 1 bevat een overzicht van partners waarmee in het kader van deze pijler kan worden samengewerkt. Kernbegrippen binnen deze pijler zijn bewustwording en communicatie. De NVWA beschrijft in de Handleiding lokaal alcoholbeleid (2007) de doelen van deze pijler zijn als volgt: 1. Vergroten van kennis en bewustwording van de ernst van de risico s bij het algemene publiek of bij specifieke doelgroepen. 2. Inhoud van de beleidsmaatregelen en de normen die aan het gewenste beleid ten grondslag liggen bekend maken (bijvoorbeeld: geen alcohol onder de 16 jaar). 3. Resultaten van het gevoerde beleid bekend maken aan het publiek. Hulpmiddelen Om deze doelen te bereiken is het van belang om gebruik te maken van bijvoorbeeld de groeiende aandacht voor dit onderwerp in de media. Daarnaast zijn er landelijk verschillende onderzoeken gedaan naar de gevolgen en risico s van de problematiek, die duidelijke cijfers laten zien. Ook dit is een middel dat gebruikt kan worden ter realisatie van dit doel. In samenwerking met partners die de deskundigheid bezitten over dit thema, kunnen er voorlichtingsprogramma s verzorgd worden en communicatiemiddelen worden ontwikkeld zoals folders, brochures en een website. Ten slotte is het belangrijk om initiatieven van burgers te ondersteunen die bijdragen aan aandacht voor alcoholgerelateerde problematiek. (NVWA, 2007) In paragraaf 2.5 wordt communicatie als apart onderdeel van het alcoholbeleid behandeld en beschreven hoe het volgens onderzoeken kan worden gebruikt om de doelen te bereiken Regelgeving Uit verschillende studies is bekend dat een effectief alcoholbeleid gebaseerd is op een samenhangende mix van adequate regels en daaruit voortvloeiende duidelijke afspraken met de partijen die de regels moeten naleven. De pijler regelgeving heeft als doel om de beschikbaarheid van alcohol voor bepaalde doelgroepen te beperken. Zowel de Drank- en Horecawet als de Gemeentewet bieden gemeenten behoorlijk wat beleidsruimte om in het kader van een doelgericht lokaal preventiebeleid specifieke verordeningen (regelgeving) op te stellen. Regels stellen, naleven en handhaven blijken van grote invloed te zijn op het alcoholgebruik (Babor, 2003). Het is daarbij belangrijk dat wettelijke mogelijkheden goed worden 15

16 benut. De kracht van goede regelgeving zit hem vooral in de naleving en de handhaving ervan. Gemeenten kunnen op grond van de Drank- en Horecawet en de Gemeentewet verordeningen vaststellen en deze gebruiken bij de vormgeving van het lokale alcoholbeleid. Regelgeving is dus een belangrijk instrument in de aanpak van de alcoholproblematiek. Regels kunnen betrekking hebben op diverse onderwerpen en doelgroepen. Landelijk zijn ze opgenomen verschillende wetten, terwijl ze lokaal opgenomen kunnen worden in verordeningen en convenanten. De belangrijkste wet is de Drank- en Horecawet Handhaving Uit onderzoek blijkt de logische verklaring dat regelgeving veel meer effect heeft als deze ook wordt gehandhaafd. De gemeente heeft een aantal specifieke handhavingsbevoegdheden met betrekking tot alcohol, die wederom staan vastgelegd in diverse wettelijke regelingen. Het doel van deze pijler is om tegen te gaan dat de regelgeving omtrent alcohol niet wordt nageleefd in een gemeente. Verschillende partijen zijn betrokken bij de handhaving van de regels omtrent alcohol. De verantwoordelijkheid voor het handhaven van de Drank- en Horecawet ligt sinds 2013 bij de gemeente, waar deze voorheen bij de NVWA lag. Hiertoe houden opsporingsambtenaren (boa s) toezicht in de gemeente op het naleven van deze wet. Als het om openbare orde en veiligheid gaat, handhaaft de politie in opdracht van de burgemeester de APV-regels. De politie heeft verder een algemene opsporingsbevoegdheid. De gemeente kan op basis van constateringen van de boa of de politie een handhavingsprocedure opstarten door middel van een bestuurlijke boete of bestuurlijke handhaving. Het handhaven van alcoholregels behoort tot de meest effectieve preventiemaatregelen die de overheid kan nemen. Alleen brengt deze maatregel ook meteen een groot knelpunt met zich mee: het inzetten van deze pijler kost een gemeente het meeste geld ten opzichte van de andere pijlers. Voor gemeenten die hier tegenaan lopen is het wel belangrijk om te weten dat door onvoldoende handhavingscapaciteit in de praktijk blijkt dat jongeren onder de 16 jaar er negen van de tien keer in slagen als ze proberen alcohol te kopen (Gosselt, 2006). Daarnaast brengt een gebrekkige handhaving enorm hoge lasten aan maatschappelijke kosten met zich mee (in paragraaf wordt dit toegelicht). Om voldoende handhavingscapaciteit te kunnen realiseren is het voor gemeenten dan ook van belang dat hiervoor steun wordt gevonden bij bestuurders. Wanneer bestuurders overtuigd zijn van de baten die een goede handhaving zal opleveren, zullen zij zich ook inzetten om (meer) capaciteit beschikbaar te krijgen voor de handhaving van het alcoholbeleid. Het is dus noodzakelijk om bestuurders duidelijk te maken dat de effectiviteit van handhaving groot zal zijn, ondanks dat het financieel om relatief veel capaciteit vraagt. Bestuurlijk draagvlak als voorwaarde voor een effectief alcoholbeleid komt uitvoerig aan bod in paragraaf 2.3. Handhavingscommunicatie Het effect van handhaving kan toenemen door communicatie als extra instrument in te zetten. Planmatige communicatie gekoppeld aan handhaving, om de naleving van weten regelgeving te bevorderen, wordt ook wel handhavingscommunicatie genoemd. Met handhavingscommunicatie wordt getracht de subjectieve pakkans te vergroten: Hoe hoog schat iemand die de regels overtreedt, de kans in dat hij bij een controle gepakt wordt (NVWA, 2007)? Deze subjectieve pakkans heeft uiteindelijk invloed op het nalevingsgedrag van jongeren zelf, maar ook de omgeving zoals supermarkten, horeca en sportkantines. Hoe meer handhavingscommunicatie, hoe groter het idee bij de doelgroepen zal zijn dat ze gepakt en dus gestraft zullen worden. 5 Op staat meer uitleg over deze wet. 16

17 Handhavingscommunicatie kan op verschillende momenten en manieren ingezet worden. Zo kan er gekozen worden voor het aankondigen van handhavingsacties en/of het publiceren van de resultaten achteraf. Communiceren over handhavingsbeleid, de regels, controleprioriteiten en het zichtbaar aanwezig zijn van controleurs zijn allemaal vormen van handhavingscommunicatie (Gacsbaranyi-Smink, 2005) Vroegsignalering De vierde pijler van effectief alcoholbeleid is vroegsignalering. Met vroegsignalering wordt bedoeld: het vroegtijdig ontdekken van alcoholproblemen om zo eerder hulp te kunnen bieden. Hoe eerder er hulp geboden wordt, hoe groter het effect en hoe lager de kosten. Het ontdekken van alcoholproblemen in een vroeg stadium biedt de meeste kans op herstel en voorkomt veel ernstiger alcoholschade. Het doel van vroegsignalering bij alcoholproblemen is: het voorkomen van alcoholverslaving; het voorkomen van ernstige gezondheidsproblemen; het voorkomen van schade aan de omgeving van de drinker (ongeboren kinderen, gezinsleden); het stimuleren van laag-risico alcoholgebruik (matig drinken voor mensen zonder verslavingskenmerken en stoppen met drinken voor mensen die wel verslaafd zijn). (NVWA, 2007) In het voeren van een effectief alcoholbeleid heeft de gemeente verschillende rollen en taken te vervullen. Ten eerste speelt de gemeente als regievoerder van het beleid een rol bij het opsporen van mensen met een hoog risico en ze te leiden naar effectieve interventies of passende zorg. Door vroegsignalering en kortdurende interventies structureel op te nemen in het lokale beleid, kan het aantal probleemdrinkers afnemen (Babor e.a., 2003). Ten tweede kan de gemeente zorgdragen voor afstemming tussen het collectieve preventiebeleid en de uitvoering van interventies in de eerste en tweede lijn (uitvoering door o.a. huisartsen, verslavingszorg etc.). Eerstelijns interventies zijn gericht op jongeren met lichte verslavingsproblemen, bij tweedelijns interventies gaat het om zwaardere klachten. Tot slot is het aan de gemeente om een basisaanbod vroegsignalering en kortdurende interventies te verzorgen; hiermee samenhangend kan zij zorgdragen voor voldoende getrainde professionals in de gemeente. Volgens de NVWA (2007) hebben kortdurende interventies twee functies: 1. Ze zijn effectief om riskant en schadelijk gebruik en overmatig drinken direct aan te pakken. 2. Ze zorgen ervoor dat mensen met ernstige alcoholproblemen worden doorverwezen naar meer geschikte intensievere hulp, bijvoorbeeld in de verslavingszorg. Kortdurende interventies voor probleemdrinkers bestaan meestal uit een combinatie van motiverende gespreksvoering en technieken uit de gedragstherapie. Deze interventies zijn geschikt voor mensen die geen hulp uit zichzelf hebben gezocht en die zijn herkend als probleemdrinker. Het doel is om drinkers te informeren dat ze door hun alcoholconsumptie in de problemen kunnen komen en ze aan te moedigen tot matiging. Drie verschillende vormen van kortdurende interventies zijn effectief gebleken: een kortdurend adviesgesprek, therapie en zelfhulp (NVWA, 2007). Kortdurend adviesgesprek De meest minimale vorm is een 5 tot 10 minuten durende interventie waarin op een overtuigende maar niet beoordelende manier advies gegeven wordt om de alcoholconsumptie te matigen. Het advies kan worden ondersteund met zelfhulpmaterialen en andere informatie over de risico s van teveel drinken. 17

18 Therapie Een andere variant bestaat uit een of meer sessies met een hulpverlener. Het motiverende gesprek wordt dan uitgebreid met elementen uit de cognitieve gedragstherapie. Daarbij wordt het alcoholgebruik in kaart gebracht en analyseren hulpverlener en cliënt samen de risicosituaties teneinde reële en haalbare doelen te stellen. Daarbij krijgt de cliënt concrete tips om deze doelen te realiseren. Zelfhulp Ook zelfhulp wordt tot de kortdurende interventies gerekend. In zelfhulpgidsen en in zelfhulp op internet zijn elementen uit de motiverende gesprekvoering en cognitieve gedragstherapie verwerkt. In deze paragraaf zijn de vier pijlers van alcoholbeleid vanuit de theorie beschreven. Dit gedeelte van de beschreven theorie wordt ook verder meegenomen in dit onderzoek. Door middel van fieldresearch wordt onder de 21 gemeenten in de regio Zuidoost- Brabant onderzocht of zij het lokale alcoholbeleid hebben opgebouwd uit deze pijlers, en hoe ze dat zouden kunnen doen. De resultaten worden uitgewerkt in hoofdstuk Bestuurlijk draagvlak In paragraaf 2.2 is de eerste van de drie voorwaarden van effectief alcoholbeleid behandeld, namelijk de integraliteit van het beleid. In deze paragraaf wordt de volgende voorwaarde besproken: het creëren van bestuurlijk/politiek draagvlak. In paragraaf 2.1 werd al vermeld dat draagvlak vanuit de politiek en lokale bestuurders een onmisbare factor is om alcoholproblematiek aan te pakken. Voor succesvol beleid is voldoende betrokkenheid van het gemeentebestuur simpelweg nodig bij de problemen die aangepakt moeten worden. En vervolgens de politieke wil om ook daadwerkelijk met de problemen aan de slag te gaan. Over dit onderwerp is een interview gehouden met drs. J. Mulder, werkzaam als coördinator lokaal alcoholbeleid bij het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid (STAP). De bevindingen van dit interview zijn uitgewerkt in dit hoofdstuk en geven een verdiepingsslag op de informatie dit het RIVM heeft gepubliceerd over dit onderwerp. Om te beginnen werd duidelijk dat het creëren van bestuurlijk draagvlak bestaat uit 2 fases, namelijk het op de agenda krijgen van de problematiek (agendasetting), en het op de agenda houden daarvan Agendasetting Om aandacht voor het probleem te krijgen is het vooral belangrijk dat beleidsmakers het probleem zichtbaar kunnen maken bij bestuurders. Hiervoor zijn cijfers en feiten, en voornamelijk uit de eigen gemeente, over alcoholgerelateerde problemen een goed hulpmiddel. Hiervoor kunnen beleidsmakers gegevens uit de media en onderzoeken gebruiken. Zowel zorgwekkende cijfers die de ernst van het probleem onderstrepen als positieve cijfers over de effectiviteit van de aanpak leiden vaak tot verkrijging van draagvlak. De kans is groot dat een bestuurder meerwaarde in de aanpak zal zien. Wanneer dit het geval is, is het voor bestuurders ook makkelijk om achter een besluit over de oplossing van alcoholproblematiek te staan, aldus J. Mulder. Volgens J. Mulder blijkt uit de praktijk ook dat veel bestuurders erg gevoelig zijn voor confrontaties met incidenten uit de eigen gemeente waarbij jongeren schadelijke gevolgen hebben opgelopen als gevolg van (overmatig) alcoholverbruik. Wanneer bestuurders dergelijke gevallen of de gevolgen daarvan persoonlijk meemaken, is dat voor hen vaak aanleiding om zich ervoor in te zetten dat zulke gevallen worden voorkomen. Zij zijn ten slotte verantwoordelijk voor de volksgezondheid in hun eigen gemeente, en willen daarom niet dat de burger gezondheidsschade oploopt door gebrek 18

19 aan inzet. Hier moeten beleidsmakers dus goed op kunnen inspelen, willen ze het commitment van bestuurders vergroten. Bovenstaande factoren geven bestuurders vaak de motivatie om aandacht aan de problematiek te schenken, omdat ze onder ogen zien dat het probleem niet meer genegeerd kan worden. Wethouders moeten bepaalde beleidskeuzes ten slotte kunnen motiveren bij de gemeenteraad ter goedkeuring van het beleid, en met behulp van onderzochte cijfers, feiten en aangrijpende gebeurtenissen in de gemeente is de kans op succes dan ook groter Agendabehoud De vraag die beleidsontwikkelaars bij deze fase moeten stellen, is: hoe houden we de bestuurders gemotiveerd om door te blijven gaan met de aanpak? In interviews met bestuurders uit heel Nederland geeft een groot aantal van hen aan dat ze het liefst bij de ontwikkeling van beleid of een project al worden betrokken, om vervolgens gedurende de uitvoering daarvan actief te blijven (J. Mulder, 2013). Laat wethouders en/of burgemeesters dan ook meedenken en enige inspraak hebben bij het proces van beleidsvoorbereiding. Dit geldt overigens niet alleen voor het creëren van draagvlak bij politiek en bestuur, ook voor het verkrijgen van draagvlak bij andere partijen of doelgroepen is dit een keuze die altijd overwogen moet worden, stelt het RIVM (2013). Ook volgens hen wordt draagvlak bereikt door rekening te houden met een rol die bestuurders kunnen spelen bij de totstandkoming en uitvoering van beleid. Bestuurders die inspraak hebben gehad bij de plannenmakerij zullen eerder achter de aanpak staan die is ontwikkeld, dan wanneer zij pas worden betrokken op het moment dat het plan al is uitgewerkt en op papier staat. Aan de andere kant gebeurt het ook weleens dat bestuurders wel bij de voorbereiding worden betrokken, maar vervolgens de betrokkenheid toch naar de achtergrond verdwijnt gedurende de uitvoering van het beleid. Ook dit moet worden voorkomen, wil men draagvlak blijven behouden. Een andere erg belangrijke factor is daarom het blijven betrekken van bestuurders gedurende de uitvoering van het beleid. Bestuurders geven aan het als een positieve factor te ervaren om betrokken te blijven bij het alcoholbeleid (J. Mulder, 2013). Dit dient dan op structurele wijze en via persoonlijk contact met de coördinator te gebeuren, wil het groot effect bereiken. In de praktijk zijn dit vaak ambtenaren uit bijvoorbeeld beleidsterreinen Veiligheid, Jeugd of Zorg. Om een eenvoudig voorbeeld te noemen kan deze persoon een vaste dag in zijn of haar agenda plannen om wekelijks of maandelijks een gesprek met de betreffende wethouder of burgemeester te houden. Dan kan de gang van zaken, nieuwe ontwikkelen en bijvoorbeeld nieuwe ideeën worden besproken. Indien mogelijk, geeft J. Mulder nog aan om deze betrokkenheid te intensiveren, door bijvoorbeeld een wethouder of burgemeester zelf aan te stellen als projectleider/coördinator van het beleid. Dit zou waarschijnlijk het hoogst haalbare niveau van draagvlak zijn die een gemeente kan bereiken. Dit heeft vaak niet alleen te maken met een volle agenda van een bestuurder, maar vooral ook met de mate waarin de wethouder of burgemeester affiniteit heeft met het onderwerp. Het RIVM geeft aan dat het in ieder geval belangrijk is om te zorgen voor één of meer bestuurlijke ambassadeurs, die als boegbeeld voor het beleid fungeren. Deze kunnen bijvoorbeeld de taak hebben om belangrijke bijeenkomsten voor te zitten of als spreker van bijvoorbeeld een conferentie of themadag. 19

20 Geld hoeft geen knelpunt te zijn Vaak komt al gauw de factor financiën ter sprake als valkuil om draagvlak te kunnen creëren. Een beperkt budget binnen een gemeente leidt tot een striktere prioriteitstelling over waar het geld voor ingezet gaat worden. Als bestuurders een grotere urgentie zien in andere problemen die aanpak vereisen, is het lastig om ze te overtuigen van het belang van alcoholpreventie. Volgens J. Mulder leert de praktijk ons echter ook dat geld vaak niet het enige probleem is. Alcoholbeleid hoeft namelijk niet duur te zijn, blijkt uit de ervaring die J. Mulder heeft met diverse alcoholprojecten die hij heeft bestudeerd. Indien een gemeente toch een dusdanig beperkt budget heeft om voldoende te kunnen besteden aan alcoholpreventie, is het aan te raden om samen te werken met buurgemeenten, om de lasten te verdelen. Dit kan door bijvoorbeeld de toezicht en handhaving samen te organiseren. Zo wordt de reden om voldoende aandacht te schenken aan alcoholpreventie vanwege financiële beperkingen al snel gedeeltelijk weggenomen. Maatschappelijke kosten alcoholmisbruik Dat de inzet op handhaving van alcoholmisbruik vraagt om financiële middelen van een gemeente, is duidelijk. Wat echter vaak wordt onderschat, zijn de maatschappelijke kosten die er ontstaan wanneer een sterk handhavingsbeleid ontbreekt. Een onderzoek 6 (2001) van het KPMG (een internationale accountants- en adviesorganisatie) wijst uit dat overmatig alcoholgebruik destijds in heel Nederland leidde tot maarliefst 5,7 miljard gulden aan maatschappelijke kosten. Voor Zuidoost-Brabant omgerekend 7 gaat het om 110 miljoen euro per jaar ofwel 2 miljoen euro per weekend aan maatschappelijke kosten voor de regio Zuidoost-Brabant. De maatschappelijke kosten vallen in het onderzoek van het KPMG uiteen in verschillende categorieën: verslavingszorg, algemene gezondheidszorg, werk en misdrijven/overtredingen. Te denken valt aan kostenposten als ziekenhuisopnamen, huisartsenhulp, ambulancevervoer, vernielingen, geluidsoverlast, school- en arbeidsverzuim, justitiële kosten en verkeersongevallen. Door te besparen op handhaving van alcoholmisbruik verwacht men dus veel kosten te besparen, echter zullen er daardoor aan de andere kant veel grotere lasten ontstaan voor gemeenten die vervolgens ook weer om een aanpak zullen vragen. Vaak zijn het de wil van bestuurders en het besef van de urgentie die naast financiën een rol spelen. Daarom is het overtuigen van bestuurders, wat al eerder is genoemd, een essentiële factor om toch (extra) geld beschikbaar te krijgen voor alcoholbeleid. Wanneer zij de ernst van het probleem en daarmee ook het belang en het nut van een goede aanpak inzien, zullen zij in er in veel gevallen voor kiezen om middelen proberen vrij te maken voor alcoholpreventie. Het is daarom ook erg belangrijk om bestuurders niet alleen te informeren over de lasten, maar vooral ook om aan te tonen wat de baten van het beleid zijn. Volgens J. Mulder is dit een punt waar wellicht nog wat in tekort wordt geschoten in Nederlandse gemeenten. Er volgde dan ook het advies om hier meer aandacht aan te geven: maak voor bestuurders inzichtelijk wat het beleid zal en kan opleveren. In deze paragraaf is beschreven wat er in onderzoeken wordt gezegd over het creëren en behouden van bestuurlijk draagvlak. De informatie uit deze paragraaf wordt ook verder in dit onderzoek gebruikt, en getoetst aan de lokale situatie van de gemeenten in Zuidoost-Brabant. Hoofdstuk 3 komt hierop terug. 6 KPMG. (2012). Kosten en baten van alcoholzorg en -preventie. KPMG Bureau voor Economische Argumentatie. 7 Onderzoeksgegevens van het KPMG geëxtrapoleerd naar het inwonertal voor Zuidoost-Brabant. 20

Commissienotitie Reg. nr : 0810110 Comm. : MZ Datum : 07-04-08

Commissienotitie Reg. nr : 0810110 Comm. : MZ Datum : 07-04-08 Comm. : MZ Onderwerp Alcoholpreventie jongeren in Noord Brabant Status oordeelvormend Voorstel 1. Deel te nemen aan het project alcoholpreventie Jongeren Veiligheidsregio Brabant-Noord 2. Vanaf 2009 voor

Nadere informatie

Bestuursovereenkomst Jeugd en alcohol Zeeland

Bestuursovereenkomst Jeugd en alcohol Zeeland Bestuursovereenkomst Jeugd en alcohol Zeeland Partijen: De minister van Veiligheid en Justitie (VenJ); De Vereniging van Zeeuwse Gemeenten, namens de 13 gemeenten in Zeeland, hierna te noemen de gemeenten;

Nadere informatie

Beleidsnota Alcoholmatiging. gemeente Nunspeet 2010-2013

Beleidsnota Alcoholmatiging. gemeente Nunspeet 2010-2013 Beleidsnota Alcoholmatiging gemeente 2010-2013 Gemeente Februari 2010 - 2 - Inhoudsopgave Bladzijde Hoofdstuk 1 Inleiding... 3 1.1 Context alcoholmatigingsbeleid... 3 1.2 Rol en verantwoordelijkheid gemeente...

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2013 LAAT JE NIET FLESSEN!

JAARVERSLAG 2013 LAAT JE NIET FLESSEN! JAARVERSLAG 2013 LAAT JE NIET FLESSEN! December 2013 Contactpersoon : Maartje Stokkermans Projectleider Laat je niet flessen! E : m.stokkermans@sre.nl T : 040-2594 535 Pagina 1 van 7 1. Inleiding. Dit

Nadere informatie

Bestuurlijk Overleg Alcoholmisbruik Hollands Midden

Bestuurlijk Overleg Alcoholmisbruik Hollands Midden Bijlage 1: Concept Bestuurlijk Overleg Alcoholmisbruik Hollands Midden De regionale aanpak van alcoholmatigingsbeleid: Beleidsvisie en opdracht Inhoudsopgave 1. Urgentie... 1 2. Een complexe opdracht voor

Nadere informatie

Commissienotitie. Onderwerp Alcohol 16 min geen goed begin. Status Informerend

Commissienotitie. Onderwerp Alcohol 16 min geen goed begin. Status Informerend Onderwerp Alcohol 16 min geen goed begin Status Informerend Voorstel 1. Kennis te nemen van de activiteiten die in Boxtel en Veghel worden ondernomen in het kader van het project Alcohol 16 min geen goed

Nadere informatie

Preventie en handhavingsplan alcohol 2014

Preventie en handhavingsplan alcohol 2014 Preventie en handhavingsplan alcohol 2014 Datum: 12 mei 2014 Directie Openbare Orde en Veiligheid en GGD Amsterdam Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Alcoholbeleid in Amsterdam 4 3. Doelstellingen Preventie-

Nadere informatie

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Aanleiding voor de werkconferenties Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) brengt in het najaar van 2006 een tweede Preventienota

Nadere informatie

Interventieoverzicht alcohol Doelgroep Doelstelling Intermediair Organisatie die (nadere informatie over) de interventie aanbiedt

Interventieoverzicht alcohol Doelgroep Doelstelling Intermediair Organisatie die (nadere informatie over) de interventie aanbiedt en overzicht alcohol < 0 jaar Voorlichting over de risico's van alcoholgebruik rondom de zwangerschap door middel van de brochure 'Zwanger?...en Alcohol?' en website www.alcoholenzwangerschap.nl < 0 jaar

Nadere informatie

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 27565 Alcoholbeleid Nr. 133 Herdruk 1 Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 6 mei 2015 Vanuit de Drank-

Nadere informatie

Preventie- en handhavingplan alcohol

Preventie- en handhavingplan alcohol Preventie- en handhavingplan alcohol Achtergrond Sinds 2014 zijn gemeenten de belangrijkste uitvoerders van de Drank- en Horecawet geworden. Zowel op juridisch, handhaving en educatief vlak is de gemeente

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2010 LAAT JE NIET FLESSEN!

JAARVERSLAG 2010 LAAT JE NIET FLESSEN! JAARVERSLAG 2010 LAAT JE NIET FLESSEN! Februari 2011 Contactpersoon : Maartje Stokkermans Projectleider Laat je niet flessen! E : m.stokkermans@sre.nl T : 040-2594 535 Pagina 1 van 5 1. Inleiding. Dit

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief

Raadsinformatiebrief Raadsinformatiebrief Van: J. Ragetlie Aan: de leden van de Gemeenteraad Onderwerp: Uitvoeringsprogramma Alcohol- en Drugsbeleid 2012 Steller: S. van Schijndel Datum: 18 januari 2012 Nr.: RIB-JR-1202 Geachte

Nadere informatie

Preventie- en handhavingsplan alcohol gemeente Gilze en Rijen

Preventie- en handhavingsplan alcohol gemeente Gilze en Rijen Preventie- en handhavingsplan alcohol gemeente Gilze en Rijen Hoofdstuk 1: Aanleiding en leeswijzer De aanleiding: de nieuwe Drank- en Horecawet Op 1 januari 2013 is de nieuwe Drank- en Horecawet (verder:

Nadere informatie

Regionale aanpakken interview over regionale aanpak jeugd & alcohol, GGD Zuid-Holland Zuid

Regionale aanpakken interview over regionale aanpak jeugd & alcohol, GGD Zuid-Holland Zuid Regionale aanpakken interview over regionale aanpak jeugd & alcohol, Zuid-Holland Zuid Naam regionale aanpak Verzuip jij je toekomst?! Organisatie GGD Zuid-Holland Zuid Geïnterviewde Korte omschrijving

Nadere informatie

Inleiding. Bestaand beleid

Inleiding. Bestaand beleid Inhoud Inleiding... 2 Bestaand beleid... 2 Stand van zaken alcoholgebruik onder jongeren in Deurne... 3 Doelstellingen en resultaten... 3 Doelstelling... 3 Resultaten... 4 Gezondheidsbeleid en Veiligheidsbeleid

Nadere informatie

Preventieoverzicht alcohol Gezondheidswinst voor Interventie en werkwijze/producten

Preventieoverzicht alcohol Gezondheidswinst voor Interventie en werkwijze/producten < 0 ar Voorlichting over de risico's van Zwangeren Voorkomen van alcoholgebruik bij STAP alcoholgebruik rondom de zwangerschap door middel van de brochure 'Zwanger?...en Alcohol?' en website www.alcoholenzwangerschap.nl

Nadere informatie

Concept Preventie- en Handhavingsplan voor de uitvoering van de Drank- en Horecawet 2014-2016

Concept Preventie- en Handhavingsplan voor de uitvoering van de Drank- en Horecawet 2014-2016 Concept Preventie- en Handhavingsplan voor de uitvoering van de Drank- en Horecawet 2014-2016 Begrippenlijst APV Algemene plaatselijke verordening gemeente BOA Buitengewoon Opsporingsambtenaar College

Nadere informatie

Inhoud. Alcoholpreventie Jeugd 2012-2015. Gemeente Dalfsen

Inhoud. Alcoholpreventie Jeugd 2012-2015. Gemeente Dalfsen Inhoud Alcoholpreventie Jeugd Gemeente Dalfsen 1 Alcoholpreventie Jeugd 1. Inleiding Het alcoholgebruik onder de jongeren is de laatste jaren een landelijk probleem waar steeds meer aandacht voor is, zowel

Nadere informatie

Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2018

Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2018 Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2018 september 2014 gemeente roerdalen 2014-2018 1 Hoofstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De Nederlandse jongeren drinken veel, vaak en op jonge leeftijd. Daarnaast

Nadere informatie

Preventie- en handhavingsplan

Preventie- en handhavingsplan 08OKT.2014 Gemeente Delft Preventie- en handhavingsplan Voor de uitvoering van de Drank en Horecawet - 2014 Astrid Lensink & Irma Lauwers 14-04-2014 Inleiding Op I januari 2014 is de Drank- en Horecawet

Nadere informatie

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Tactus Verslavingszorg Preventie & Consultancy Brink 40 7411 BT Deventer 088 3822

Nadere informatie

Preventie- en Handhavingsplan alcohol Gemeente Oss 2014-2017

Preventie- en Handhavingsplan alcohol Gemeente Oss 2014-2017 Preventie- en Handhavingsplan alcohol Gemeente Oss 2014-2017 1 1. Preventie- en Handhavingsplan alcohol gemeente Oss 1.1. Inleiding In de gewijzigde Drank- en Horecawet (DHW) van 1 januari 2014 is de verplichting

Nadere informatie

Actieplan alcohol en jeugd gemeente Teylingen 2008-2011 Definitieve versie: 10 juli 2008

Actieplan alcohol en jeugd gemeente Teylingen 2008-2011 Definitieve versie: 10 juli 2008 Bijlage II : Actieplan Alcohol en jeugd Teylingen Actieplan alcohol en jeugd gemeente Teylingen 20082011 Definitieve versie: 10 juli 2008 1. Inleiding Jongeren in ons land drinken te jong, te vaak en te

Nadere informatie

Beoogd effect Argumenten

Beoogd effect Argumenten Raadsvoorstel Aan de raad van de gemeente Sliedrecht Zaaknummer: 1096711 Sliedrecht, 29 oktober 2013 Onderwerp: Drank- en Horecaverordening Gemeente Sliedrecht. Beslispunten 1. De bijgevoegde tekst van

Nadere informatie

Startnotitie ketenbeleid Menameradiel. Inhoud. 1. Inleiding 2. Situatie Menameradiel 3. Uitgangspunten 4. De gekozen aanpak 5. Partners en omgeving

Startnotitie ketenbeleid Menameradiel. Inhoud. 1. Inleiding 2. Situatie Menameradiel 3. Uitgangspunten 4. De gekozen aanpak 5. Partners en omgeving Startnotitie ketenbeleid Menameradiel Inhoud 1. Inleiding 2. Situatie Menameradiel 3. Uitgangspunten 4. De gekozen aanpak 5. Partners en omgeving bijlagen bijlage 1. bijlage 2. bijlage 3. bijlage 4. bijlage

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING 2015-2018

PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 Programma 1 : Zorg, Welzijn, Jeugd en Onderwijs 1A Lokale gezondheidszorg Inleiding Op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg) heeft de gemeente de taak door middel van

Nadere informatie

Kenmerk : 14.0003569 *14.0003569* Agendapunt nr. : 2014-BD-072 Raadsvergadering d.d. : 15 december 2014 Vaals, 27 oktober 2014

Kenmerk : 14.0003569 *14.0003569* Agendapunt nr. : 2014-BD-072 Raadsvergadering d.d. : 15 december 2014 Vaals, 27 oktober 2014 Kenmerk : 14.0003569 *14.0003569* Agendapunt nr. : 2014-BD-072 Raadsvergadering d.d. : 15 december 2014 Vaals, 27 oktober 2014 Aan de Raad der gemeente Vaals Onderwerp Preventie- en Handhavingsplan Jeugd,

Nadere informatie

Alcoholbeleid van sportverenigingen in de Food Valley regio

Alcoholbeleid van sportverenigingen in de Food Valley regio FrisValley Factsheet Alcoholbeleid van sportverenigingen in de Food Valley regio Onderzoek naar de schenktijden en andere alcoholmaatregelen in de sportsector Drinken is geen sport van: Suzanne Aarts,

Nadere informatie

Gemeente Hillegom. Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Hillegom 2015-2016

Gemeente Hillegom. Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Hillegom 2015-2016 Gemeente Hillegom Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Hillegom 2015-2016 Inleiding Per 1 januari 2013 is de Drank- en Horecawet (DHW) gewijzigd. Door deze wijziging zijn gemeenten de belangrijkste uitvoerders

Nadere informatie

Integraal alcoholbeleid

Integraal alcoholbeleid 1 Integraal alcoholbeleid Rol en verantwoordelijkheid lokale overheid A Cijfers en feiten: omvang en ernst van het probleem B Strategisch alcoholbeleid C Doelstellingen lokaal alcoholbeleid D Vier pijlers

Nadere informatie

Convenant Alcohol&Jongeren

Convenant Alcohol&Jongeren Convenant Alcohol&Jongeren Provincie Groningen 2012-2016 Gemeenten Openbaar Ministerie Regiopolitie Groningen GGD Groningen 1 Convenant Alcohol en Jongeren provincie Groningen Inleiding Dat de combinatie

Nadere informatie

Alcohol en jongeren in de gemeente Noordoostpolder Wat is er al en waar liggen kansen?

Alcohol en jongeren in de gemeente Noordoostpolder Wat is er al en waar liggen kansen? Alcohol en jongeren in de gemeente Noordoostpolder Wat is er al en waar liggen kansen? Door: GGD Flevoland Aanleiding Alcoholgebruik onder jongeren is al enige jaren een belangrijk thema binnen de gemeente

Nadere informatie

Dit voorstel geeft invulling aan de wettelijke verplichting genoemd onder punt 2.

Dit voorstel geeft invulling aan de wettelijke verplichting genoemd onder punt 2. RAADSVOORSTEL Datum: 23 december 2014 Nummer: Onderwerp: Vaststellen preventie- en handhavingsplan alcohol 2015-2017 Voorgesteld raadsbesluit: Het preventie- en handhavingsplan alcohol 2015-2017 vast te

Nadere informatie

Preventie en handhavingsplan voor de uitvoering van de Drank- en Horecawet.

Preventie en handhavingsplan voor de uitvoering van de Drank- en Horecawet. Preventie en handhavingsplan voor de uitvoering van de Drank- en Horecawet. Preventie en handhavingsplan voor de uitvoering van de Drank- en Horecawet. Titel: Preventie en handhavingsplan voor de uitvoering

Nadere informatie

Bijlage 3. Samenwerking

Bijlage 3. Samenwerking Bijlage 3. Samenwerking RIVM, Handleiding Gezonde School Basisonderwijs, april 2010, Bijlage 3. Samenwerking 1 2 Bijlage 3. Samenwerking Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Doel 1.2 Theoretisch kader 1.3 Kernpunt

Nadere informatie

Kadernota In control of Alcohol&Drugs 2016-2020 Noord-Holland Noord

Kadernota In control of Alcohol&Drugs 2016-2020 Noord-Holland Noord Kadernota In control of Alcohol&Drugs 2016-2020 Noord-Holland Noord Projectgroep In control of Alcohol & Drugs 2 december 2015 1. Inleiding Voor u ligt het nieuwe programma In Control of Alcohol of Drugs

Nadere informatie

Gevraagd besluit De raad van de gemeente Molenwaard besluit de Drank- en Horecaverordening 2014 Gemeente Molenwaard vast te stellen.

Gevraagd besluit De raad van de gemeente Molenwaard besluit de Drank- en Horecaverordening 2014 Gemeente Molenwaard vast te stellen. Toelichting / voorstel van het college aan de gemeenteraad zaaknummer 72173 Gevraagd besluit De raad van de gemeente Molenwaard besluit de Drank- en Horecaverordening 2014 Gemeente Molenwaard vast te stellen.

Nadere informatie

Decentralisatie Toezicht

Decentralisatie Toezicht Decentralisatie Toezicht Presentatie NVWA 8-12-2011 De AID, PD en VWA bouwen aan één nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit Programma Wijzigingen DHW Taakverdeling gemeente/politie/nvwa Decentralisatie toezicht

Nadere informatie

GEMEENTE OLDEBROEK. Voorstel van het college aan de raad. Raadsvergadering d.d. 18 december 2014

GEMEENTE OLDEBROEK. Voorstel van het college aan de raad. Raadsvergadering d.d. 18 december 2014 GEMEENTE OLDEBROEK Raadsvergadering d.d. 18 december 2014 Voorstel van het college aan de raad Onderwerp: Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2016. Agendapunt Portefeuillehouder: mr. A. Hoogendoorn

Nadere informatie

Kadernota In Control of Alcohol&Drugs 2016-2020 Noord-Holland Noord

Kadernota In Control of Alcohol&Drugs 2016-2020 Noord-Holland Noord Kadernota In Control of Alcohol&Drugs 2016-2020 Noord-Holland Noord Projectgroep In Control of Alcohol & Drugs 29 februari 2016 1. Inleiding Voor u ligt het nieuwe programma In Control of Alcohol & Drugs

Nadere informatie

Gemeente Hof van Twente. krachtenveldanalyse. Participatietraject consultatie verordening Drank- en Horecawet

Gemeente Hof van Twente. krachtenveldanalyse. Participatietraject consultatie verordening Drank- en Horecawet Gemeente Hof van Twente krachtenveldanalyse consultatie verordening Drank- en Horecawet Ellen Verhoef & Malu Hertzdahl 26-3-2013 1 Inhoud Inleiding... 3 1 Krachtenveldanalyse en Drank- en Horecawet...

Nadere informatie

gemeente Preventie- en Handhavingsplan alcohol Loon op Zand 2014-2018 ttmo Kaatsheuvel l Loon op Zand l De Moer

gemeente Preventie- en Handhavingsplan alcohol Loon op Zand 2014-2018 ttmo Kaatsheuvel l Loon op Zand l De Moer éĺ gemeente Preventie- en Handhavingsplan alcohol Loon op Zand 2014-2018 ttmo i Kaatsheuvel l Loon op Zand l De Moer i 2 Inhoud 1. Inleiding 2. Waarom is de link lussen preventie en handhaving zo belangrijk.'

Nadere informatie

Adviesraad Sociaal Domein ADVIESRAAD GILZE EN RIJEN

Adviesraad Sociaal Domein ADVIESRAAD GILZE EN RIJEN Adviesraad Sociaal Domein ADVIESRAAD GILZE EN RIJEN Inleiding De Adviesraad Sociaal Domein is in de huidige opzet gestart sinds eind 2013. De wijze waarop voorheen de WMO raad was ingericht voldeed voor

Nadere informatie

Preventie- en handhavingsplan alcohol. Gemeente Sint-Michielsgestel 2014-2015

Preventie- en handhavingsplan alcohol. Gemeente Sint-Michielsgestel 2014-2015 Preventie- en handhavingsplan alcohol Gemeente Sint-Michielsgestel 2014-2015 1 Inhoudsopgave 1. Preventie- en handhavingsplan alcohol 3 1.1 Inleiding 3 1.2 Link tussen preventie en handhaving 4 2. Alcoholgebruik

Nadere informatie

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat.

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat. Gemeentelijke regie bij integrale veiligheid Veel gemeenten hebben moeite met het vervullen van de regierol op het gebied van integrale veiligheid. AEF heeft onderzoek gedaan naar knelpunten bij de invulling

Nadere informatie

Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Gemeente Bergen

Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Gemeente Bergen Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Bergen Bergen NH 2 Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Bergen 1. Inleiding In het beleidsplan Naar een nuchter Bergen 2012 2015 zijn de volgende ambities

Nadere informatie

Alcoholbeleid 18 + MHCWoerden per 1 januari 2014

Alcoholbeleid 18 + MHCWoerden per 1 januari 2014 Alcoholbeleid 18 + MHCWoerden per 1 januari 2014 Regelmatig (te veel) alcohol drinken is schadelijk voor de gezondheid en leidt vaak tot problemen. Bijvoorbeeld agressie in het uitgaansleven of verkeersongelukken.

Nadere informatie

PREVENTIE- EN HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL GEMEENTE HAAREN 2015-2017

PREVENTIE- EN HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL GEMEENTE HAAREN 2015-2017 PREVENTIE- EN HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL GEMEENTE HAAREN 2015-2017 1 1. PREVENTIE- EN HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL GEMEENTE HAAREN 1.1. INLEIDING In de gewijzigde Drank- en Horecawet (DHW) van 1 januari 2014 is

Nadere informatie

Actieplan verslavingspreventiebeleid. Gemeente Valkenswaard

Actieplan verslavingspreventiebeleid. Gemeente Valkenswaard Actieplan verslavingspreventiebeleid Gemeente Valkenswaard 2014-2015 - 2 - Inhoudsopgave Inleiding p. 4 Het plan p. 5 Het actieprogramma p. 6 1. Ouder/kind avond p. 6 2. Voorlichting vierde klas p. 7 3.

Nadere informatie

raadsnummer De raad stemt in met de voorgestelde regulering van de (para)commerciële horeca. Dit betreft:

raadsnummer De raad stemt in met de voorgestelde regulering van de (para)commerciële horeca. Dit betreft: Aan de raad van de gemeente gouda Voorstel aan de gemeenteraad directie Directie MO en afdelingen (h000) afdeling telefoon 8389 Veiligheid en wijken (h200) steller H.E. van Dijk- de Waal onderwerp Regelgeving

Nadere informatie

Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Gemeente Heerde 2015-2018

Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Gemeente Heerde 2015-2018 1 Inhoud 1. Inleiding... 3 Looptijd... 3 Integrale benadering is een cruciaal kenmerk van effectief alcoholbeleid... 3 Doelgroep... 4 2. Huidige situatie in de gemeente Heerde... 6 Alcoholgebruik... 6

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

Raadsvoorstel Gebied en Wijkzaken A. de Neef P.J. Möhlmann. Veiligheid. Handhaving

Raadsvoorstel Gebied en Wijkzaken A. de Neef P.J. Möhlmann. Veiligheid. Handhaving Titel Activiteitenplan handhaving 2012 Nummer 12/32 Datum 23 april 2012 Programma Fase Onderwerp Veiligheid Handhaving Gemeentehuis Bezoekadres Kerkbuurt 4, 1511 BD Oostzaan Postadres Postbus 20, 1530

Nadere informatie

Bestuursopdracht Raad

Bestuursopdracht Raad Bestuursopdracht Raad Natuurlijk: gezond! Uitgangspunten notitie lokaal gezondheidsbeleid Naam ambtenaar: P.M. Veldkamp Datum: 18 april 2008 1. Aanleiding. Gemeenten zijn verplicht om iedere vier jaar

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Voorbereidend besluitvormend Agendapunt: 4 Onderwerp: Vaststellen verordening Drank- en horecawet Datum: 19 november 2013 Portefeuillehouder: Decosnummer: 135 Informant:

Nadere informatie

Adviesraad Oirschot www.wmoadviesraadoirschot.nl e-mail: info@wmoadviesraadoirschot.nl

Adviesraad Oirschot www.wmoadviesraadoirschot.nl e-mail: info@wmoadviesraadoirschot.nl Commentaar op het preventie- en handhavingsplan alcohol gemeente Oirschot. Het commentaar is via e-mail correspondentie verzameld en door ondergetekende in deze tabel verwerkt. Als zodanig betreft het

Nadere informatie

Startnotitie jeugd- en jongerenbeleid Dalfsen 2009-2012 Segment-groep, J. de Zeeuw september 2008

Startnotitie jeugd- en jongerenbeleid Dalfsen 2009-2012 Segment-groep, J. de Zeeuw september 2008 Startnotitie jeugd en jongerenbeleid Dalfsen 20092012 Segmentgroep, J. de Zeeuw september 2008 1. Inleiding De gemeente wil de huidige nota jeugdbeleid 20052008 evalueren en een nieuwe nota integraal jeugdbeleid

Nadere informatie

Preventie- en handhavingsplan alcohol

Preventie- en handhavingsplan alcohol Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2016 Gemeente Oldebroek Oktober 2014 Afkortingen en begrippenlijst APV Algemeen Plaatselijke Verordening Oldebroek BOA Bijzonder opsporingsambtenaar CJG Centrum

Nadere informatie

GEMEENTE VAL KENSWAARD

GEMEENTE VAL KENSWAARD V GEMEENTE VAL KENSWAARD de Hofnar 15 Postbus 10100 5550 GA Valkenswaard T (040) 208 34 44 F (040) 204 58 90 gemeente@valkenswaard.nl www.valkenswaard.nl Aan de leden van de raad van de gemeente Valkenswaard

Nadere informatie

Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2014-2017

Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2014-2017 Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2014-2017 Gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude Juli 2014 Inhoudsopgave Inleiding 1. Probleemanalyse 2. Beleidsfocus 2.1. Uitgangspunten en onderbouwing van beleid

Nadere informatie

*Z001F59E44 9* Leiderdorp, 16 september 2014. Afdeling: Concernzaken OOV en Rampen Onderwerp: Beleidsplan Integraal Veiligheidsbeleid 2015-2018

*Z001F59E44 9* Leiderdorp, 16 september 2014. Afdeling: Concernzaken OOV en Rampen Onderwerp: Beleidsplan Integraal Veiligheidsbeleid 2015-2018 Afdeling: Concernzaken OOV en Rampen Onderwerp: Beleidsplan Integraal Veiligheidsbeleid 2015-2018 Pagina 1 van 5 Versie Nr.1 Leiderdorp, 16 september 2014 Aan de raad. Beslispunten 1. Akkoord gaan met

Nadere informatie

Raadsvoorstel agendapunt

Raadsvoorstel agendapunt Raadsvoorstel agendapunt Aan de raad van de gemeente IJsselstein Raadsstuknummer : 2011/25670 13 september Datum : 2011 Programma : Samenleving en Bestuur Blad : 1 van 8 Cluster : Bestuur Portefeuillehouder

Nadere informatie

Onderwerp : Uitvoeringsplan alcoholmatigingsbeleid

Onderwerp : Uitvoeringsplan alcoholmatigingsbeleid Aan de Gemeenteraad Raad Status : : 8 mei 2008 Informerend Onderwerp : Uitvoeringsplan alcoholmatigingsbeleid Punt no. : 9b Korte toelichting Het uitvoeringsplanbehorend bij de nota Een Glazen Leeuw wordt

Nadere informatie

De gewijzigde Drank- en Horecawet Wat betekent dat bij evenementen?

De gewijzigde Drank- en Horecawet Wat betekent dat bij evenementen? De gewijzigde Drank- en Horecawet Wat betekent dat bij evenementen? Inhoud Presentatie Korte introductie Aanleiding & Historie wetswijziging Wijzigingen DHW Toezicht in de praktijk Rondvraag 25-3-2013

Nadere informatie

Raadsvergadering, 29 januari 2008. Voorstel aan de Raad

Raadsvergadering, 29 januari 2008. Voorstel aan de Raad Raadsvergadering, 29 januari 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 206 Agendapunt: 8 Datum: 11 december 2007 Onderwerp: Vaststelling speerpunten uit de conceptnota Lokaal Gezondheidsbeleid Wijk bij Duurstede 2008-2011

Nadere informatie

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving Aanpak: Bijzondere Zorg Team Namens de gemeente Deventer hebben drie netwerkpartners de vragenlijst gezamenlijk ingevuld. Dit zijn Dimence GGZ, Tactus verslavingszorg, en Iriszorg maatschappelijke opvang.

Nadere informatie

Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2014-2018

Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2014-2018 Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2014-2018 Gemeente Hellendoorn Besloten door de burgemeester op: 27 mei 2014 Vastgesteld door de gemeenteraad: Preventie en toezichtsplan Drank- en Horecawet

Nadere informatie

Preventie en handhavingsplan voor de uitvoering van de Drank- en Horecawet.

Preventie en handhavingsplan voor de uitvoering van de Drank- en Horecawet. Preventie en handhavingsplan voor de uitvoering van de Drank- en Horecawet. Datum: april / mei 2014 1 1. Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Inhoudsopgave 2 2. Inleiding 3 3. Probleemanalyse 4 4. Beleid

Nadere informatie

Alcoholmatigingsprogramma's Jeugd en alcohol Regio Stedendriehoek en Regio IJsselland. gfedcb. Besluitenlijst d.d. d.d.

Alcoholmatigingsprogramma's Jeugd en alcohol Regio Stedendriehoek en Regio IJsselland. gfedcb. Besluitenlijst d.d. d.d. Nota voor burgemeester en wethouders Onderwerp Eenheid/Cluster/Team RS/SI/MM Alcoholmatigingsprogramma's Jeugd en alcohol Regio Stedendriehoek en Regio IJsselland 1- Notagegevens Notanummer 2008.48686

Nadere informatie

JOGG HELLEVOETSLUIS 2014 2016

JOGG HELLEVOETSLUIS 2014 2016 JOGG HELLEVOETSLUIS 2014 2016 Afdeling Samenlevingszaken, november 2013 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Achtergrond... 4 2.1. Gezondheidsbevordering... 4 2.2. Integrale aanpak... 4 3. Probleemstelling... 5

Nadere informatie

Evaluatie Laat ze niet ver zuipen! 2013

Evaluatie Laat ze niet ver zuipen! 2013 Evaluatie Laat ze niet ver zuipen! 2013 April 2014 Inleiding De afgelopen drie jaar hebben alle 13 Zeeuwse gemeenten, de GGD, Indigo Zeeland, Politie Zeeland- West-Bra a t e a dere part ers o der de lag

Nadere informatie

Preventie- en handhavingsplan alcohol

Preventie- en handhavingsplan alcohol Preventie- en handhavingsplan alcohol Gemeente Sliedrecht 2014-2015 - Juni 2014-1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Algemeen 3 2.1. Waarom is de link tussen preventie en handhaving zo belangrijk? 3 2.2.

Nadere informatie

Inventarisatie van Wmo-raden 2012 - de uitgewerkte antwoorden -

Inventarisatie van Wmo-raden 2012 - de uitgewerkte antwoorden - Inventarisatie van Wmo-raden 2012 - de uitgewerkte antwoorden - 27-9-2012 Vooraf De jaarlijkse inventarisatie van de Koepel van Wmo-raden onder Wmo-raden heeft ook in 2012 een goede respons gekregen. Uitgezet

Nadere informatie

Regiobijeenkomst Raadslid.nu

Regiobijeenkomst Raadslid.nu Regiobijeenkomst Raadslid.nu thema: de nieuwe Drank- en Horecawet @raadslidnu De (nieuwe) Drank- en Horecawet De raad aan zet! www.handhavingdhw.nl Programma Inleiding: De mogelijkheden van de (nieuwe)

Nadere informatie

VOORSTEL AAN DE RAAD: VERGADERING 15 MAART 2011

VOORSTEL AAN DE RAAD: VERGADERING 15 MAART 2011 VOORSTEL AAN DE RAAD: VERGADERING 15 MAART 2011 Onderwerp: Het nieuwe alcohol- en drugsbeleid voor jongeren in de gemeenten Leudal, Nederweert en Weert 2011-2014. Agendapunt 15. Raadsvoorstelnummer 2011-17

Nadere informatie

GEMEENTEBLAD. Officiële publicatie van Gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude PREVENTIE EN HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL 2014 2017

GEMEENTEBLAD. Officiële publicatie van Gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude PREVENTIE EN HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL 2014 2017 14/008 BOB PREVENTIE EN HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL 2017 De raad van de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 21 mei Besluit: I. Vast te stellen het

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda DOORDRINGEN of Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting DOORDRINKEN Jos Kuppens Henk Ferwerda In opdracht van Ministerie van Veiligheid en Justitie, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum,

Nadere informatie

Convenant Gezonde School Fryslân. Samenwerkingsverband ketenpartners

Convenant Gezonde School Fryslân. Samenwerkingsverband ketenpartners Convenant Gezonde School Fryslân Samenwerkingsverband ketenpartners Colofon Auteur: Anneke Meijer GGD Fryslân, Gezonde School Fryslân Postbus 612 8901 BK Leeuwarden Telefoon: 058 234 70 28 E-mail: gezondeschoolfryslan@ggdfryslan.nl

Nadere informatie

Onderwerp: Verlengen nota Lokaal gezondheidsbeleid Wijk bij Duurstede 2008-2011

Onderwerp: Verlengen nota Lokaal gezondheidsbeleid Wijk bij Duurstede 2008-2011 Raadsvergadering, 31 januari 2012 Voorstel aan de Raad Onderwerp: Verlengen nota Lokaal gezondheidsbeleid Wijk bij Duurstede 2008-2011 Nr.: 483 Agendapunt: 11 Datum: 31 januari 2012 Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

Preventie- en Handhavingsplan alcohol. Gemeente Mill en Sint Hubert 2014-2015-2016

Preventie- en Handhavingsplan alcohol. Gemeente Mill en Sint Hubert 2014-2015-2016 Preventie- en Handhavingsplan alcohol Gemeente Mill en Sint Hubert 2014-2015-2016 Gemeente Mill en Sint Hubert, augustus 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 1.1 Waarom dit plan? 3 1.2 Think Before You

Nadere informatie

Samenvatting Aanvalsplan Alcohol & Jongeren

Samenvatting Aanvalsplan Alcohol & Jongeren Samenvatting Aanvalsplan Alcohol & Jongeren Sabine Uitslag Juni 2012 Voorwoord Voor u ligt de samenvatting van het Aanvalsplan Alcohol & Jongeren. Met dit integrale aanvalsplan wil de CDA Tweede Kamerfractie,

Nadere informatie

De gemeente als informatiebron!

De gemeente als informatiebron! De gemeente als informatiebron! Auteur: Marije Arah Opleiding: Bachelor of Communication Opdrachtgever: Stichting Burger (Onderzoek) Juni 2008, Den Haag 1 Samenvatting De gemeente fungeert voor veel burgers

Nadere informatie

B&W-Aanbiedingsformulier

B&W-Aanbiedingsformulier B&W.nr. 08.1145, d.d. 25 november 2008 B&W-Aanbiedingsformulier Onderwerp Sluiten samenwerkingsconvenant 'Veerkracht' in het kader van preventie van depressie bij ouderen in Leiden Zuidwest BESLUITEN Behoudens

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 18 november 2014 Agendanummer : 8 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : drs. J.F.N. Cornelisse : Veiligheid, Vergunningen en Handhaving : Eveline Plomp Voorstel

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Samenvatting. 1. Inleiding 05 1.1 Doel van deze kadernota en werkwijze 05 1.2 Ketenpartners 05 1.3 Leeswijzer 07

Inhoudsopgave. Samenvatting. 1. Inleiding 05 1.1 Doel van deze kadernota en werkwijze 05 1.2 Ketenpartners 05 1.3 Leeswijzer 07 Kadernota alcohol, preventie en handhaving 2013-2017 1 2 Inhoudsopgave Samenvatting 1. Inleiding 05 1.1 Doel van deze kadernota en werkwijze 05 1.2 Ketenpartners 05 1.3 Leeswijzer 07 2. De lokale situatie

Nadere informatie

veiligheid door samenwerken Boa s in de openbare ruimte Een inleiding www.hetccv.nl/boa

veiligheid door samenwerken Boa s in de openbare ruimte Een inleiding www.hetccv.nl/boa veiligheid door samenwerken Boa s in de openbare ruimte Een inleiding www.hetccv.nl/boa Buitengewoon opsporings ambtenaren (boa s) spelen een steeds belangrijkere rol in de openbare ruimte. Zij dragen

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio?

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? Transities sociale domein Gemeenten staan zoals bekend aan de vooravond van drie grote transities: de decentralisatie

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Rotterdam, 17 april 2012.

Rotterdam, 17 april 2012. Rotterdam, 17 april 2012. Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van de raadsleden R. Buijt (Leefbaar Rotterdam) en J.L. Ton (Leefbaar Rotterdam) over vervolgvragen verklaring omtrent gedrag

Nadere informatie

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies A. van Leeuwenhoeklaan 9 3721 MA Bilthoven Postbus 1 3720 BA Bilthoven www.rivm.nl KvK Utrecht 30276683 T 030 274 91 11

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. Gemeente s-hertogenbosch

Jongeren en alcohol. Gemeente s-hertogenbosch Jongeren en alcohol Gemeente s-hertogenbosch Onderzoek & Statistiek Oktober 2013 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 5 1.1 Achtergrond... 5 1.2 Jongerenpanel alcohol... 5 1.3 Leeswijzer... 5 2. Alcoholgebruik

Nadere informatie

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173 Inhoud Inleiding 7 Deel 1: Theorie 1. Kindermishandeling in het kort 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Aard en omvang 13 1.3 Het ontstaan van mishandeling en verwaarlozing 18 1.4 Gevolgen van kindermishandeling

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie