Cultuureducatie op scholen voor primair en voortgezet onderwijs in de Provincie Noord-Brabant

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cultuureducatie op scholen voor primair en voortgezet onderwijs in de Provincie Noord-Brabant"

Transcriptie

1 Cultuureducatie op scholen voor primair en voortgezet onderwijs in de Provincie Monitor Cultuureducatie 2010 KPC Groep Ria Timmermans

2 VOORWOORD In deze publicatie worden de resultaten van de derde provinciale monitor cultuureducatie gepresenteerd. Voor het eerst zijn de monitoronderzoeken voor het primair en voortgezet onderwijs tegelijkertijd uitgevoerd en worden de bevindingen in één publicatie beschreven. Het is ook voor het eerst dat de monitoren voor het PO en VO inhoudelijk op elkaar zijn afgestemd, waardoor vergelijkingen tussen beide schoolsoorten kunnen worden gemaakt. Deze provinciale monitor sluit nauw aan bij de landelijke monitor cultuureducatie, die in is uitgevoerd. Mijn dank gaat uit naar het Ministerie van OCW voor het verlenen van toestemming om gebruik te maken van de vragenlijsten van de landelijke monitor en naar Oberon en Sardes voor het beschikbaar stellen van deze vragenlijsten. Het was plezierig en waardevol om gedurende het onderzoek te kunnen sparren met de leden van de begeleidingscommissie. Namens de opdrachtgever maakte Addy van Hemert (Provincie ) deel uit van deze groep en namens de steunfuncties waren dat Maja Bunthof (Cubiss), Ad van Drunen (Kunstbalie) en Tera Uijtdewilligen (Erfgoed Brabant). Mijn dank gaat ook uit naar Suzanne Beek (KPC Groep) en Antoine Gerrits (Cultuurnetwerk Nederland) voor hun waardevolle bijdragen en adviezen. En vooral wil ik alle scholen voor primair en voortgezet onderwijs in danken die hun medewerking aan dit onderzoek hebben verleend, door het invullen van de vragenlijsten. Zonder hun bijdrage zou dit rapport nooit tot stand zijn gekomen! Het grote aantal ingevulde vragenlijsten bevestigt opnieuw dat vele scholen in deze provincie cultuureducatie een warm hart toedragen. Tot slot een woord van dank aan de coördinatoren van de marktplaatsen cultuureducatie, die hebben gestimuleerd dat hun scholen de vragenlijst invulden. Ria Timmermans

3 1 INLEIDING 5 2 ONDERZOEKSOPZET EN RESPONS Respons Primair Onderwijs Respons Voortgezet Onderwijs 9 Inhoud 3 CULTUUREDUCATIE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS IN 11 DE PROVINCIE NOORDBRABANT 3.1 Visie en doelen cultuureducatie Invulling cultuureducatie in het onderwijsprogramma Samenhang en doorlopende leerlijnen Samenwerking met culturele partners Organisatie van cultuureducatie binnen de school Evaluatie en opbrengsten van cultuureducatie Visie en doelen cultuureducatie 34 4 CULTUUREDUCATIE IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS 36 IN DE PROVINCIE NOORDBRABANT 4.1 Invulling cultuureducatie in het onderwijsprogramma Samenhang en doorlopende leerlijnen Samenwerking met externe partners Organisatie van cultuureducatie binnen de school Evaluatie en opbrengsten van cultuureducatie Besteding cultuurkaart 60 5 VERANKERING VAN CULTUUREDUCATIE IN 64 BRABANTSE SCHOLEN VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET ONDERWIJS 5.1 De verankeringsmaat Verankering van cultuureducatie in het Primair Onderwijs Verankering van cultuureducatie in het Voortgezet Onderwijs Vergelijking primair en voortgezet onderwijs 67 6 CONCLUSIES PROVINCIALE MONITOR NOORDBRABANT 6.1 Conclusies respons Conclusies monitor primair onderwijs Conclusies monitor voortgezet onderwijs Conclusies verankering van cultuureducatie 89

4 1 INLEIDING De Provincie is al geruime tijd actief op het terrein van cultuurparticipatie en cultuureducatie. Haar beleid in deze is vastgelegd in het Brabants Programma Cultuurparticipatie Ook voor eerdere jaren had de Provincie een dergelijk programma vastgesteld. Onderdeel van het Brabants Programma Cultuurparticipatie is (sinds 2006) het om de twee jaar uitvoeren van een onderzoek om in kaart te brengen wat de stand van zaken is op het terrein van cultuureducatie op scholen voor primair en voortgezet onderwijs in de Provincie. Ook landelijk wordt in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen een monitor cultuureducatie uitgevoerd. Deze landelijke monitor wordt voor het primair onderwijs uitgevoerd door Sardes en voor het voortgezet onderwijs door onderzoeks en adviesbureau Oberon. Vanaf 2009 worden de resultaten voor het primair en voortgezet onderwijs in één publicatie gepresenteerd 1. De landelijke monitor wordt vanaf schooljaar om de twee jaar uitgevoerd. KPC Groep heeft voor het Provinciale onderzoek aansluiting kunnen vinden bij deze landelijke monitor, met als voordeel dat de gegevens van Noord Brabant kunnen worden afgezet tegen de landelijke cijfers. De vragenlijst van de landelijke monitor is op een aantal punten aangepast voor dit Provinciale onderzoek. Zo is de lijst op maat gesneden van de Brabantse situatie. Onder andere door het opnemen van de Brabantse steunfuncties Kunstbalie, Erfgoed Brabant en Cubiss en van de marktplaatsen cultuureducatie. Maar ook zijn extra vragen opgenomen. Daardoor kan niet voor alle vragen een vergelijking worden gemaakt met de landelijke gegevens. Dit rapport bevat de resultaten van het stand van zaken onderzoek cultuureducatie, dat in het voorjaar van 2010 in opdracht van de Provincie is uitgevoerd door KPC Groep. In hoofdstuk 2 wordt de onderzoeksopzet beschreven en worden de responsgegevens gepresenteerd voor zowel het primair als voortgezet onderwijs. Hoofdstuk 3 beschrijft de stand van zaken en ontwikkelingen op het terrein van cultuureducatie in het primair onderwijs. Omdat er geen eerdere vergelijkbare Provinciale gegevens bekend zijn, vindt uitsluitend een vergelijking plaats van de Provinciale gegevens van met de landelijke gegevens Achtereenvolgens wordt aandacht besteed aan de visie op en doelstellingen van cultuureducatie (3.1), de invulling van cultuureducatie in het onderwijsprogramma (3.2), samenhang en doorlopende leerlijnen (3.3), samenwerking met externe partners (3.4), de organisatie van cultuureducatie binnen de school (3.5) en de evaluatie en opbrengsten van cultuureducatie (3.6). In hoofdstuk 4 worden de stand van zaken en ontwikkelingen op het terrein van cultuureducatie in het voortgezet onderwijs beschreven. De opzet van dit hoofdstuk is hetzelfde als die van hoofdstuk 3, met twee uitzonderingen. In dit hoofdstuk worden de Provinciale en landelijke gegevens niet alleen voor respectievelijk en met elkaar vergeleken, maar ook worden vergelijkingen gemaakt met het schooljaar , voor zover daarover gegevens beschikbaar zijn. Bovendien bevat dit hoofdstuk één extra paragraaf over de besteding van de cultuurkaart. Voor dit hoofdstuk is gebruik gemaakt van de cijfers cultuurkaartjaar van het CJP 3. 1 Oberon en Sardes (2009). Cultuureducatie in het primair en voortgezet onderwijs. Monitor Pagina 4/94 Utrecht: Oberon en Sardes. 2 bron: R. Timmermans, M. Kalee en A. Gerrits (2008). Cultuureducatie op scholen voor voortgezet onderwijs in de provincie. Stand van zaken onderzoek shertogenbosch: KPC Groep. 3 Bron:

5 Hoofdstuk 5 geeft informatie over de verankering van cultuureducatie in het primair en voortgezet onderwijs. Ook worden de gegevens zowel landelijk als provinciaal voor het primair en voortgezet onderwijs met elkaar vergeleken. In hoofdstuk 6 worden tot slot de samenvattende conclusies van de Provinciale monitor gepresenteerd. Pagina 5/94

6 2 ONDERZOEKSOPZET EN RESPONS Ten behoeve van dit monitoronderzoek zijn twee digitale vragenlijsten opgesteld: één voor scholen in het primair onderwijs en één voor scholen in het voortgezet onderwijs. Zoals eerder opgemerkt zijn de vragenlijsten van de landelijke monitor als basis gebruikt waardoor de gegevens van de landelijke en provinciale monitor vergeleken kunnen worden. In het onderzoek in de provincie Brabant is geen gebruik gemaakt van verkorte vragenlijsten, zoals dat landelijk wel het geval is geweest. In die verkorte vragenlijsten hebben scholen alleen de zogenaamde verankeringsvragen (zie hoofdstuk 5) beantwoord. Alle overige vragen hebben zij niet beantwoord.. Vrijwel alle PO scholen en alle VO scholen in de Provincie hebben een brief ontvangen met het verzoek de digitale vragenlijst in te vullen. In de brief troffen zij informatie en inloggegevens aan om de lijst op internet te kunnen invullen. De scholen hebben ongeveer twee maanden (medio april tot medio juni) de gelegenheid gehad de vragenlijst in te vullen. Aan de scholen die eind mei nog niet hadden gereageerd is een tweede verzoek om medewerking verzonden. De vragenlijst is ook ter beschikking gesteld aan de coördinatoren van de marktplaatsen cultuureducatie, die scholen hebben gestimuleerd de lijst in te vullen. 2.1 Respons Primair Onderwijs De vragenlijst voor de provinciale monitor cultuureducatie primair onderwijs is aan 937 Brabantse scholen gestuurd. Het betreft scholen voor regulier basisonderwijs, voor speciaal basisonderwijs en voor speciaal onderwijs. In tegenstelling tot de landelijke monitor is er bij de Brabantse monitor voor gekozen om de vragenlijst ook aan scholen voor speciaal onderwijs toe te sturen. Voor een deel van deze scholen echter is deze vragenlijst gezien hun doelgroep niet geschikt om in te vullen. Een dergelijke reactie ontvingen we bijvoorbeeld van een school, gekoppeld aan een justitiële inrichting en een school met leerlingen met zware meervoudige (lichamelijke en verstandelijke) beperkingen. Maar voor een ander deel van de scholen is de vragenlijst wel geschikt (zoals ook blijkt uit de respons) en leveren de antwoorden waardevolle gegevens. In totaal hebben 362 scholen hun medewerking aan het onderzoek verleend door de vragenlijst in te vullen. Dit is een respons van 39%. Ongeveer 5% van de Brabantse PO scholen heeft geen verzoek gekregen om de vragenlijst in te vullen. Met Sardes was namelijk de afspraak gemaakt, dat de scholen die in aan de landelijke monitor hebben deelgenomen niet zouden worden benaderd voor de Provinciale monitor, zodat er geen sprake is van een dubbele belasting van deze scholen.. In het landelijk monitoronderzoek van heeft Sardes 800 van de in totaal ongeveer 7000 scholen voor basisonderwijs (bao) en speciaal basisonderwijs (sbo) benaderd voor het onderzoek. Sardes heeft de vragenlijst niet gestuurd aan SO scholen. Van de 500 scholen (= 7% van alle PO scholen in Nederland en 63% van het aantal scholen dat was benaderd) die aan de landelijke monitor hebben meegewerkt hebben 349 scholen (= 5% van alle PO scholen in Nederland en 44% van het aantal scholen dat was benaderd) de gehele vragenlijst ingevuld en 151 (= 2% van alle PO scholen in Nederland en 19% van het aantal scholen dat was benaderd) de verkorte vragenlijst (met alleen verankeringsvragen; zie hoofdstuk 5). Pagina 6/94

7 De respons is als volgt verdeeld over de schooltypen. Tabel 2.1: Respons PO naar schooltype NBrabant Regulier basisonderwijs (bao) % ,2% Speciaal basisonderwijs (sbo) 17 5% 24 4,8% Speciaal onderwijs (so) 16 4% Onbekend 2 1% Totaal De landelijke vragenlijst is vooral ingevuld door de directeur van de school (52%) gevolgd door cultuurcoördinatoren (31%). Van de Brabantse respondenten vervult 71% de functie van cultuurcoördinator. 22% is directielid en 49% leraar. Ongeveer de helft van de respondenten in is zowel cultuurcoördinator als ook directielid en/of leraar. Van de scholen die de landelijke vragenlijst hebben ingevuld zijn er 68 (=14%)een Brede School. Van de scholen die de provinciale vragenlijst hebben ingevuld is de helft meer (21%; =76 scholen) een Brede School. Bij respectievelijk 11% (landelijk) en 14% () van de Brede Scholen is een combinatiefunctionaris voor onderwijs en cultuur aangesteld. In Noord Brabant is 14% van de Brede Scholen van plan om dit te doen en heeft 41% van de Brede Scholen deze plannen niet. Bij 30% van de Brabantse Brede Scholen is de regeling combinatiefuncties niet bekend. hebben 6 Brede Scholen een combinatiefunctionaris voor onderwijs en cultuur (dit is 1,2 % van alle scholen die aan de monitor hebben meegewerkt). Provinciaal zijn dat er 11 (= 3% van alle scholen die de monitor hebben ingevuld). Dit levert het volgende beeld op. 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Nederland combinatiefunctionaris brede scholen geen brede school Figuur 2.1: Aantal Brede Scholen PO Zowel landelijk als provinciaal werken de Brede Scholen vooral samen met de bibliotheek (43% en 80%), Centra voor de kunsten (39% en 41%) en de muziekschool 4 (31% en 51%). Opvallend Pagina 7/94 4 Tegenwoordig maken vele muziekscholen deel uit van een Centrum voor de Kunsten. Dit kan een mogelijke vertekening van de resultaten tot gevolg hebben. Deze opmerking geldt ook voor de resultaten op andere plaatsen in dit rapport.

8 is, dat het percentage Brede Scholen in dat met bibliotheken en muziekscholen samenwerkt aanzienlijk hoger is dan landelijk. 2.2 Respons Voortgezet Onderwijs De vragenlijst voor de provinciale monitor cultuureducatie voortgezet onderwijs is aan 171 VO locaties gestuurd, die deel uitmaken van in totaal 109 scholen voor voortgezet onderwijs. Van de 171 schoollocaties hebben er 58 meegewerkt aan de monitor. Deze locaties maken deel uit van in totaal 46 scholen. Dit is respons van respectievelijk 34% (locaties) en 42% (scholen). Al deze scholen hebben gebruik gemaakt van de gehele, digitale vragenlijst. Ten behoeve van de landelijke monitor voortgezet onderwijs, heeft Oberon een steekproef getrokken van de helft van alle 611 VO locaties in Nederland, evenwichtig verdeeld over regio, stedelijkheid en onderwijstype. Deze scholen zijn benaderd met een digitale vragenlijst. De digitale vragenlijst is beantwoord door 219 VO locaties. Daarnaast hebben 109 locaties meegewerkt aan de verkorte telefonische vragenlijst. De landelijke respons ligt daarmee in totaal (digitaal en telefonisch) op 54% (n = 328). Daarmee zijn de gegevens bekend van 27% van alle VO locaties in Nederland. Van alle 1222 VO locaties in Nederland hebben er 219 (=18%) de gehele lijst ingevuld en 109 (=9%) de verkorte lijst. De respons is als volgt verdeeld over de schooltypen. Tabel 2.2: Respons VO naar schooltype NBrabant NBrabant Voortgezet speciaal onderwijs (VSO) 2 3% Categorale scholen voor praktijkonderwijs 2 3% 29 14% 3 5% 14% Vmbo scholen 27 44% 54 26% 18 30% 32% Havo/vwo/gymnasium scholen 18 29% 82 39% 13 22% 34% Scholen met breed onderwijsaanbod 15 24% 43 21% 22 37% 19% Onbekend 2 3% Onder de Brabantse scholen met een breed onderwijsaanbod vallen 3 scholengemeenschappen met vso (samen met praktijkonderwijs en/of vmbo stromen) en 19 scholengemeenschappen met een combinatie vmbo en havo en/of vwo en/of gymnasium. In vergelijking met de landelijke respons hebben in relatief minder categorale scholen voor praktijkonderwijs en havo/vwo/gymnasium scholen deelgenomen aan de monitor, maar meer scholen met een breed onderwijsaanbod. In vergelijking met de monitor van 2008 hebben in 2010 in de provincie minder vmbo scholen (14%) en havo/vwo/gymnasium scholen (7%) deelgenomen aan de monitor, maar meer scholen met een breed onderwijsaanbod (+13%). In 2008 is de vragenlijst niet aan VSO scholen gestuurd; in 2010 wel. Pagina 8/94 De landelijke vragenlijst is vooral ingevuld door cultuurcoördinatoren en/of docenten. Een klein aantal vragenlijsten (12%) is ingevuld door directieleden. Bijna de helft van de respondenten in is zowel cultuurcoördinator als ook directielid en/of docent. Van de Brabantse respondenten vervult 66% de functie van cultuurcoördinator. 16% is directielid en 53% leraar.

9 Een op de drie scholen (33%) die de landelijke vragenlijst heeft ingevuld is een Brede School. Dat is vergelijkbaar met de situatie in. Van de scholen die de provinciale vragenlijst hebben ingevuld is 34% een Brede School. Bij 25% van de Brede Scholen in Noord Brabant is een combinatiefunctionaris voor onderwijs en cultuur aangesteld. Van de overige Brede Scholen is 44% niet van plan een dergelijke functionaris aan te stellen. Bij 31% van de Brabantse Brede Scholen voor VO is de regeling combinatiefuncties niet bekend. Meer dan de helft van de Brabantse Brede Scholen werkt samen met Centra voor de kunsten (58%) en het theater (50%). Een derde van de Brabantse Brede Scholen werkt samen met de bibliotheek en andere instellingen (waaronder een marktplaats cultuureducatie). Een kwart van de scholen werkt samen met de muziekschool. Pagina 9/94

10 3 CULTUUREDUCATIE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS IN DE PROVINCIE NOORDBRABANT In dit hoofdstuk worden gegevens gepresenteerd over het hebben van een visie en doelen op het terrein van cultuureducatie (3.1), over de invulling van cultuureducatie in het onderwijsprogramma (3.2), over de samenhang binnen het curriculum en de doorgaande lijn (3.3), over de samenwerking van de scholen met culturele partners (3.4), over de organisatie van cultuureducatie binnen de school in termen van personeel en financiën (3.5) en over de rol van evaluatie en opbrengsten van cultuureducatie (3.6). 3.1 Visie en doelen cultuureducatie Een belangrijke doelstelling van de Regeling Versterking Cultuureducatie 5 was het geven van een structurele plaats van cultuureducatie in het schoolcurriculum. Om cultuureducatie te kunnen inbedden in het onderwijsprogramma van de school is het van belang een visie op en doelen ten aanzien van cultuureducatie te formuleren. In deze paragraaf wordt nagegaan of en in hoeverre dit het geval is bij de PO scholen in. Tabel 3.1: Aanwezigheid van visie op cultuureducatie NBrabant 2010 (n=350) 2009 (n=483) Nee 10% 10% Ja, maar deze is niet schriftelijk vastgelegd 20% 28% Ja, deze is vastgelegd in het schoolplan en/of de schoolgids Ja, deze is vastgelegd in een apart cultuurbeleidsplan 21% 19% 49% 43% Zowel landelijk als provinciaal heeft 90% van de scholen een visie op cultuureducatie geformuleerd. Provinciaal (70%) hebben meer scholen de visie vastgelegd dan landelijk (62%). Bijna de helft van de Brabantse scholen heeft de visie vastgelegd in een apart cultuurbeleidsplan. is er een duidelijke samenhang gevonden tussen het volgen van de cursus ICC en het al dan niet beschikken over een apart cultuurbeleidsplan: 74% van de scholen met een opgeleide cultuurcoördinator heeft een apart cultuurbeleidsplan, bij de scholen zonder opgeleide cultuurcoördinator is dat 36%. De verschillen zijn significant. Ook in de provincie treffen we deze samenhang aan, zoals blijkt uit onderstaand figuur. Pagina 10/94 5 Zie https://www.cfi.nl/secure/con Images/PO%26KOO40032%20Regeling%20cultuureducatie%20PO% _tcm pdf

11 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Geen ICC 11% 5% 49% 35% ICC zonder scholing 9% 41% 33% 17% ICC met ICC scholing 70% 17% 9% 4% ICC KPC Groep scholing 72% 22% 5% Visie in apart beleidsplan Visie in schoolplan / schoolgids Wel visie, niet vastgelegd Geen visie Figuur 3.1: samenhang tussen het hebben van een ICC er, gevolgde scholing en beschikken over cultuurbeleidsplan De meeste Brabantse scholen zonder een cultuurcoördinator hebben of geen visie op cultuureducatie (35%) of hebben deze visie niet schriftelijk vastgelegd (49%). Van de scholen die een ICC er hebben, die geen scholing heeft gevolgd heeft 17% geen visie en 33% een visie die niet schriftelijk is vastgelegd. Van de scholen met een ICC er die scholing heeft gevolgd beschikt het merendeel (87% van de scholen waar ICC is gevolgd en 95% van de scholen die de scholing van KPC Groep hebben gevolgd) over een vastgelegde visie. De meeste scholen (70% van de scholen met ICC scholing en 72% van de scholen met scholing van KPC Groep) hebben deze visie in een apart beleidsplan vastgelegd. Op 25 scholen heeft de ICC er zowel de ICC cursus gevolgd, als het scholingstraject van KPC Groep. Er zijn dus 25 scholen waarvan de informatie zowel in de voorlaatste als laatste kolom is opgenomen. Ook voor de provincie is er een significante samenhang gevonden tussen het volgen van een opleiding (cursus ICC en/of ondersteuningstraject KPC Groep) en het al dan niet beschikken over een apart cultuurbeleidsplan. Niet alleen is het hebben van een visie op cultuureducatie van belang; maar ook het hebben van een visie die past binnen, ofwel is ingebed in, de algehele visie van de school. Onderstaande figuur geeft hierover informatie. 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Niet Een beetje.grotendeels Helemaal Pagina 11/94 Figuur 3.2: Inbedding van de visie op cultuureducatie in de algehele visie van de school

12 Uit deze figuur blijkt, dat minder dan de helft van de Brabantse scholen aangeeft dat dit grotendeels (39%) of helemaal (8%) het geval is. Bij de meeste scholen (52%) is de visie op cultuureducatie slechts een beetje ingebed in de algehele visie van de school. Voor de toekomst is dat een aandachtspunt. Zowel in de landelijke als provinciale monitor is de scholen gevraagd welke doelen ze willen bereiken met cultuureducatie. De antwoorden zijn weergegeven in onderstaande tabel. Tabel 3.2: Doelen die scholen voor PO willen bereiken met cultuureducatie NBrabant 2010 n=343 Doelen voor leerlingen 2009 n=483 Leerlingen in aanraking brengen met kunst en cultuur 99% 98 % Deelname aan kunst en cultuur buiten school stimuleren 59% 62 % Sociaal emotionele ontwikkeling stimuleren (zelfbeeld, sociale vaardigheden, etc.) 71% 79% Talentontwikkeling stimuleren 48% 48 % Kennis/vaardigheden op het gebied van kunst en cultuur vergroten 73% 75% Leerlingen leren omgaan met verschillende culturen 59% 57 % Leerlingen leren waarnemen, herkennen, analyseren en waarderen Leerlingen kennis van en waardering voor de eigen omgeving bijbrengen 65% 63% 66% 71% Anders 1% Doelen voor de school Het schoolklimaat verbeteren 33% 31 % Breed aanbod voor leerlingen realiseren 91% 88 % Profileren als kunst/cultuurschool 11% 7 % Geen doelen / anders 3% 8 % Vrijwel alle scholen, zowel landelijk (98%) als provinciaal (99%), willen leerlingen met behulp van cultuureducatie in aanraking brengen met kunst en cultuur. Ook het realiseren van een breed aanbod voor leerlingen staat zowel landelijk (88%) als provinciaal (91%) bij vrijwel alle scholen hoog in het vaandel. Het stimuleren van de sociaal emotionele ontwikkeling van leerlingen staat zowel landelijk (79%) als provinciaal (71%) hoger op de lijst van te bereiken doelstellingen dan het stimuleren van talentontwikkeling (in beide gevallen 48% van de scholen). Het bijbrengen van kennis van en waardering voor de eigen omgeving scoort landelijk (71%) hoger als doelstelling dan bij de Brabantse scholen (66%). Het profileren van de school als kunst/cultuurschool daarentegen scoort in Brabant (11%) hoger dan in Nederland (7%). Pagina 12/ Invulling cultuureducatie in het onderwijsprogramma In deze subparagraaf wordt gerapporteerd hoe de verschillende disciplines van cultuureducatie een invulling krijgen in het onderwijsprogramma. Het gaat hierbij om kunsteducatie, erfgoededucatie, literatuureducatie en mediaeducatie / mediawijsheid. Ook wordt nagegaan hoe de Canon van Nederland leeft op de PO scholen en/of in hoeverre culturele activiteiten in of door de school worden georganiseerd.

13 Cultuureducatie 6 definiëren we als: Alle vormen van educatie waarbij cultuur of kunst als doel of als middel worden ingezet. In de beleidstermen van OCW is het de verzamelnaam voor kunsteducatie, erfgoededucatie en mediaeducatie. Ook wordt literatuureducatie soms apart vermeld Kunsteducatie De meeste Brabantse scholen bieden kunsteducatie aan als onderdeel van expressievakken (tekenen, muziek, enzovoort) (90%) en/of in vakoverstijgende projecten of thema s (88%). Een klein deel van de scholen biedt kunsteducatie na of tussen de lesuren (17%) aan of op een andere manier (15%). Als andere manieren zijn onder meer genoemd: via een kunstmenu, in andere vakken (zoals geschiedenis, godsdienst, wereldoriëntatie) en met methoden (zoals Topondernemers, methode Da Vinci) Anders Vakoverstijgend In expressievakken Na of tussen lesuren 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Figuur 3.3: Het aanbieden van kunsteducatie in het PO Een algemeen geaccepteerde indeling 7 in de wijze waarop leerlingen deelnemen aan kunsteducatie is: actief, receptief en reflectief. Bij actieve kunstbeoefening maken leerlingen zelf kunst, zoals schilderen, muziek spelen, enzovoort. Bij receptieve kunstbeoefening ondergaan leerlingen kunst: ze luisteren en kijken naar anderen die kunst beoefenen / hebben beoefend. Bij reflectieve kunstbeoefening reflecteren leerlingen op kunstbeoefening van zichzelf of van anderen. wordt op PO scholen de meeste aandacht besteed aan actieve kunstbeoefening (gemiddeld besteden scholen 61% van hun tijd voor kunsteducatie op actieve wijze). Een kwart van de tijd wordt besteed aan receptieve kunstbeoefening en 16% van de tijd aan reflectieve kunstbeoefening. Voor zijn de cijfers vergelijkbaar, met nuances voor de onder en bovenbouw van het primair onderwijs. De meeste tijd wordt besteed aan actieve kunstbeoefening (57% bovenbouw en 67% onderbouw). Ook in wordt ongeveer een kwart van de tijd besteed aan receptieve kunstbeoefening: 23% in de onderbouw en 27% in de bovenbouw. Aan reflectieve kunstbeoefening wordt in de onderbouw 10% van de tijd besteed en in de bovenbouw 16%. 6 Definitie van Cultuurnetwerk Nederland, zoals ook gehanteerd in de landelijke monitor cultuureducatie Pagina 13/ Zie onder meer:

14 3.2.2 Erfgoededucatie Erfgoededucatie 8 definiëren we als: alle vormen van educatie waarbij cultureel erfgoed als doel of als middel wordt ingezet. Cultureel erfgoed omvat overblijfselen uit het verleden die een samenleving belangrijk vindt om te bewaren en te beschermen. Daartoe rekenen we voorwerpen in musea, archeologische sporen en vondsten, documenten en beeldmateriaal in archieven, monumenten en de gebouwde omgeving, natuurmonumenten en landschappen, industrieel erfgoed en mobiel erfgoed. Ook immaterieel erfgoed zoals verhalen, taaluitingen, tradities en gebruiken behoort hiertoe. Tabel 3.3: Wijzen waarop erfgoededucatie aan bod komt op scholen voor PO NBrabant Niet 1% 17% Als onderdeel van cultuureducatie 76% 67% Als onderdeel van geschiedenis, aardrijkskunde (oriëntatie op jezelf en de wereld) 83% 88% Als onderdeel van andere kennisgebieden 22% 15% Als onderdeel van omgevingsonderwijs 26% 35% In vakoverstijgende projecten en thema's 72% 67% Anders 4% Op de meeste scholen komt erfgoededucatie aan bod als onderdeel van geschiedenis en/of aardrijkskunde (oriëntatie op jezelf en de wereld). Dit is zowel landelijk (88%) als in Noord Brabant (83%) het geval. Op driekwart van de Brabantse scholen en tweederde van de PO scholen in Nederland komt erfgoededucatie ook aan bod als onderdeel van cultuureducatie. Opmerkelijk is, dat op 17% van de Nederlandse scholen erfgoededucatie helemaal niet aan bod komt. Dit geldt voor slechts 1% van de Brabantse scholen. komt erfgoededucatie vaker aan bod als onderdeel van omgevingsonderwijs (35% versus 26%). Dit is consistent met de gegevens in tabel 3.2, waarin we zagen dat de doelstelling Leerlingen kennis van en waardering voor de eigen omgeving bijbrengen vaker landelijk dan provinciaal van toepassing is. Daarentegen komt in erfgoededucatie vaker aan bod in vakoverstijgende projecten en thema's (72%) dan landelijk (67%). Tabel 3.4: Manieren waarop PO scholen aandacht besteden aan erfgoededucatie NBrabant (n=321) (n=366) Leerlingen bezoeken historische musea 81% 85% Leerlingen bezoeken archieven 20% 13% Leerlingen bezoeken monumenten 59% 67% Leerlingen bezoeken archeologische vindplaatsen 15% 15% Leerlingen maken gebruik van verhalen, tradities en gewoonten Leerlingen gebruiken de cultuurhistorische omgeving van de school Leerlingen werken met concrete voorwerpen en objecten 82% 80% 62% 71% 44% 48% Anders 4% Pagina 14/94 8 Definitie van Erfgoed Nederland, zoals ook gehanteerd in de landelijke monitor cultuureducatie

15 Zoals blijkt uit tabel 3.4, is er in grote lijnen weinig verschil in de manieren waarop scholen landelijk dan wel provinciaal aandacht besteden aan erfgoededucatie. De meest voorkomende manieren zijn, dat leerlingen historische musea bezoeken en gebruik maken van verhalen, tradities en gewoonten (meer dan 80% van alle scholen). komt het vaker voor dat leerlingen monumenten bezoeken, werken met concrete voorwerpen en objecten en de cultuurhistorische omgeving van de school gebruiken. In bezoeken leerlingen iets vaker archieven dan landelijk Literatuureducatie Literatuureducatie 9 definiëren we als: het streven naar literaire competentie, door middel van educatieve activiteiten die in relatie staan tot of verwijzen naar literatuur en de daartoe gerekende genres. Bij literaire competentie wordt een onderscheid gemaakt tussen aanbodgerichte, tekstgerichte en lezersgerichte vaardigheden. Het doel van aanbodgerichte vaardigheden is wegwijs weten in het brede aanbod van boeken en organisaties. Met tekstgericht wordt bedoeld: kennis van en inzicht in kenmerken van literaire teksten. Tekstgerichte vaardigheden zorgen ervoor dat kinderen en jongeren in staat zijn boeken te kiezen, te waarderen en beter beargumenteerd te reflecteren op boeken (lezersgerichte vaardigheden). Anders 8% In vakoverstijgende projecten 58% Onderdeel andere vakken 33% Onderdeel Taal 86% Niet 5% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Figuur 3.4: Het aanbieden van literatuureducatie in het PO Op de Brabantse scholen komt literatuureducatie het vaakst (86% van de scholen) aan bod als onderdeel van het vak taal. Maar ook komt het op meer dan de helft van de scholen aan bod in vakoverstijgende projecten. Vijf procent van de scholen geeft aan dat literatuureducatie bij hen niet aan bod komt. Vergelijkende landelijke gegevens zijn niet beschikbaar. Er zijn vele manieren waarop scholen voor PO aandacht besteden aan literatuureducatie (zie tabel 3.5). Pagina 15/94 Tabel 3.5: Manieren waarop PO scholen aandacht besteden aan literatuureducatie NBrabant (n=313) (n=433) Voorlezen van kinder en jeugdliteratuur 96% 99% Leerlingen lezen kinder en jeugdliteratuur 94% 97% Georganiseerd bibliotheekbezoek 86% Activiteiten en projecten met de bibliotheek 67% Aandacht voor de Kinderboekenweek 99% 98% 9 Bron: Doorgaande leeslijn 018, uitgave van Stichting Lezen, 2005.

16 NBrabant 2010 (n=313) 2009 (n=433) Aandacht voor de Nationale voorleesdagen 76% 63% Activiteiten op het gebied van leesbevordering en/of kinder/jeugdliteratuur 79% Anders 8% 15% In worden verhoudingsgewijs vaker activiteiten uitgevoerd in samenwerking met de bibliotheek en is er meer aandacht voor de Nationale voorleesdagen dan in Nederland Mediaeducatie / mediawijsheid Mediaeducatie / mediawijsheid 10 definiëren we als: het geheel van kennis, vaardigheden en mentaliteit waarmee burgers zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in een complexe, veranderlijke en fundamenteel gemedialiseerde wereld. Anders 8% In vakoverstijgende projecten 45% 66% Onderdeel andere vakken 52% 55% Onderdeel cultuureducatie 42% 57% Niet 12% 37% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% Figuur 3.5: Het aanbieden van mediaeducatie / mediawijsheid in het PO Opvallend is, dat mediaeducatie / mediawijsheid op ruim een derde van de scholen in Nederland niet wordt aangeboden. Dat zijn drie keer zoveel scholen als in Brabant. wordt mediaeducatie / mediawijsheid het vaakst aangeboden in vakoverstijgende projecten (66%). In Brabant is dit op 45% van de scholen het geval. In Brabant kiezen relatief meer scholen ervoor om mediaeducatie / mediawijsheid aan te bieden als onderdeel van cultuureducatie en/of als onderdeel van andere vakken. Tabel 3.6: Manieren waarop PO scholen aandacht besteden aan mediaeducatie / mediawijsheid Leerlingen leren praktische vaardigheden (bijvoorbeeld ictvaardigheden, audio/videoproductie technieken) Leerlingen maken zelf mediaproducten (bijvoorbeeld websites, games) Leerlingen worden zich bewust van de grote rol die media spelen in de maatschappij NBrabant 2010 (n=287) 2009 (n=274) 94% 95% 38% 40% 72% 76% Pagina 16/94 10 Definitie Raad voor Cultuur, zoals ook gehanteerd in de landelijke monitor cultuureducatie

17 Leerlingen leren hoe ze kritisch / verantwoord met media kunnen omgaan (bijvoorbeeld spam, virussen, digitaal pesten) NBrabant 2010 (n=287) 2009 (n=274) 76% 83% Anders 4% 13% Vrijwel alle PO scholen schenken aandacht aan het leren van praktische vaardigheden (bijvoorbeeld ictvaardigheden, audio/videoproductie technieken) door leerlingen. Ook het leren om kritisch / verantwoord om te gaan met media speelt op de meeste scholen een rol. Dit is relatief op meer scholen in Nederland het geval dan in Brabant. De derde manier waarop ongeveer driekwart van de scholen aandacht besteedt aan mediaeducatie / mediawijsheid is het bewust laten worden van leerlingen van de grote rol die media spelen in de maatschappij. Een op de vier scholen laat leerlingen zelf mediaproducten maken Canon van Nederland Of scholen de Canon van Nederland wel of niet gebruiken en zo ja, of dit incidenteel, structureel of projectmatig is, wordt zichtbaar in figuur 3.6. Deze figuur laat grote verschillen zien tussen PO scholen in Brabant en in (de rest van) Nederland. 50% 45% 50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 17% 12% 9% 10% 8% 25% 12% 7% 5% 1% Niet en niet van plan Niet, maar wel van plan Incidenteel Structureel Projectmatig Anders 5% 0% NBrabant Figuur 3.6: Het gebruik van de Canon van Nederland door PO scholen In maakt 29% van de scholen geen gebruik van de Canon; in Nederland is dat twee en een half keer zo veel: 75%. Dit grote verschil kan mogelijk (deels) worden verklaard uit het tijdstip van afname van de vragenlijst. De landelijke monitor is een jaar eerder afgenomen dan de provinciale monitor, en juist in dat tussenliggend jaar is veel aandacht besteed aan de Canon van Nederland. Bijna de helft van de scholen in Brabant maakt incidenteel gebruik van de Canon in het onderwijsprogramma. In Nederland doen 4 keer minder scholen dit. 27% van de scholen in Brabant gebruikt de Canon structureel, projectmatig of anders. In Nederland gebeurt dit op 13% van de scholen. Opvallend is, dat landelijk een groter percentage van alle typen gebruikers gebruik maken van de Canon dan in (zie figuur 3.7), terwijl de Canon in vele malen vaker wordt gebruikt. Pagina 17/94

18 Anders Vakleerkrachten 3% 8% 4% 1% ICC'er 21% 18% NBrabant leraar 96% 89% Directie 5% 16% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% Figuur 3.7: Gebruikers van de Canon van Nederland op PO scholen Zowel landelijk als in Brabant maakt de groepsleraar veruit het vaakst gebruik van de Canon. De website is landelijk bij 42% van de scholen bekend en in Brabant bij 38% Deelname aan culturele activiteiten in schoolverband Uit onderstaande figuur blijkt, dat de scholen in de Provincie vaker in schoolverband deelnemen aan culturele activiteiten (met een of meerdere groepen) dan landelijk het geval is. NBrabant Ieder schooljaar meerdere activiteiten Ieder schooljaar één activiteit Regelmatig, niet ieder schooljaar Nooit 1% 1% 21% 30% 13% 6% 56% 73% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% Figuur 3.8: Deelname in schoolverband aan culturele activiteiten Zowel landelijk als provinciaal organiseert slechts 1% van alle scholen nooit culturele activiteiten in schoolverband. organiseert 43% van de scholen hooguit één culturele activiteit per schooljaar. In Brabant is dit voor 27% van de scholen het geval. Bijna driekwart van de Brabantse scholen organiseert ieder schooljaar meerdere activiteiten. Dit is landelijk voor ruim de helft van de scholen het geval. Hoe de scholen gewoonlijk te werk gaan bij de selectie van het aanbod van culturele activiteiten is te lezen in onderstaande tabel. Pagina 18/94

19 Tabel 3.7: Het selecteren van aanbod van culturele activiteiten door PO Scholen NBrabant 2010 (n=316) 2009 (n=424) Wij kopen voor elk schooljaar ad hoc losse activiteiten in 6% 16% Wij kopen een kantenklaar kunstmenu 42% 26% Wij passen een kunstmenu aan onze wensen aan 9% 18% Wij maken zelf een programma voor culturele activiteiten 22% 24% Wij geven een instelling de opdracht een cultuurprogramma samen te stellen op basis van onze wensen 6% 16% Anders 16% Het jaarlijks ad hoc inkopen van losse activiteiten komt vaker landelijk (16%) voor dan provinciaal (6%). Daarentegen geven Brabantse scholen (6%) minder vaak een opdracht aan instellingen om een cultuurprogramma samen te stellen op basis van hun wensen, dan landelijk (16%). Het inkopen van een kantenklaar kunstmenu (al dan niet aangepast aan de eigen wensen van de school) komt vaker voor bij Brabantse PO scholen (51%) dan landelijk (44%). Maar landelijk wordt dit kunstmenu vaker (18%) aangepast aan de eigen wensen dan in (9%). Tabel 3.8: Culturele activiteiten die binnenschools plaatsvonden op PO scholen in Noord Brabant in Beeldend kunstenaar/tentoonstelling Concert/musici Toneel/poppentheater Dans/dansers Film/video/fotografie Schrijver/dichter Bronnenmateriaal in leskisten vanuit musea, archieven of andere culturele instellingen nooit één keer meerdere keren 12% 23% 21% 26% 14% 23% 14% 34% 23% 45% 14% 30% 6% 15% 43% 67% 46% 49% 52% 55% 49% 44% 58% 33% 60% 27% 38% 37% 45% 10% 33% 25% 34% 22% 37% 22% 19% 22% 26% 43% 56% 48% Pagina 19/94 Voor alle genoemde culturele activiteiten geldt, dat deze op Brabantse PO scholen vaker aan bod komen dan landelijk. Vooral de activiteiten met beeldend kunstenaar/tentoonstelling (+35%), concert/musici (+12%), toneel/poppentheater (+12%), dans/dansers (+15%) en

20 bronnenmateriaal in leskisten vanuit musea, archieven of andere culturele instellingen (+8%) zijn in vaker meerdere keren aan bod geweest op Brabantse scholen dan landelijk. Het meerdere keren per jaar inschakelen van schrijvers/dichters op school komt landelijk vaker voor dan in de provincie (+17%). Er zijn scholen, waar sommige culturele activiteiten wel 40 keer per jaar worden uitgevoerd. Ook is scholen gevraagd hoe vaak culturele activiteiten buiten het schoolgebouw (maar wel in schoolverband) plaatsvonden in De antwoorden zijn in onderstaande tabel weergegeven. Tabel 3.9: Culturele activiteiten die buiten de school (maar wel in schoolverband) plaatsvonden op PO scholen in in Pagina 20/94 Bezoek aan museum/tentoonstelling beeldende kunst Bijwonen van concert buiten school Bijwonen van theatervoorstelling buiten school Bijwonen van dansvoorstelling buiten school Bijwonen van musical/opera buiten school Bijwonen van filmvoorstelling buiten school Bijwonen van voordracht schrijver/dichter buiten school Bezoek aan historisch of streekmuseum Bezoek aan monument/bezienswaardige gebouwen/archeologische vindplaats /stadswandeling Onderzoek in de directe schoolomgeving nooit één keer meerdere keren 15% 15% 36% 47% 23% 22% 34% 62% 67% 67% 57% 53% 49% 62% 13% 19% 18% 29% 31% 28% 39% 37% 50% 38% 48% 46% 50% 26% 28% 29% 32% 35% 38% 27% 46% 47% 51% 48% 33% 41% 46% 48% 14% 15% 29% 32% 16% 12% 6% 4% 12% 12% 12% 11% 41% 34% 31% 23% 36% 31%

21 In het algemeen worden buitenschoolse culturele activiteiten in schoolverband minder vaak ondernomen dan binnenschoolse activiteiten. Wel hebben vrijwel alle scholen (zowel landelijk als in Brabant 85%) in een of meerdere bezoeken gebracht aan een museum / tentoonstelling beeldende kunst. Ook brengen de meeste scholen een of meerdere bezoeken aan een historisch of streekmuseum (87% NBrabant en 81% landelijk). Het bijwonen van een dansvoorstelling buiten school komt veel vaker (+28%) voor op Brabantse PO scholen dan landelijk. 3.3 Samenhang en doorlopende leerlijnen Op het merendeel van de PO scholen is er voor sommige (50%) of alle activiteiten (21%) sprake van samenhang. Tabel 3.10: Samenhang culturele activiteiten op PO scholen NBrabant 2010 (n=312) 2009 (n=426) Er is sprake van incidentele, losstaande activiteiten 25% 20% Sommige activiteiten zijn bijvoorbeeld qua thema of onderwerp op elkaar afgestemd 50% 55% Er is sprake van één samenhangend, structureel programma 21% 25% Anders 4% blijkt het voor het aanbrengen van samenhang in het programma uit te maken of de cultuurcoördinator de cursus voor Interne Cultuurcoördinator heeft gevolgd: op slechts 8% van deze scholen (met cursus) is er geen enkele samenhang in het programma, terwijl dat op 21% van de scholen waar de cursus niet is gevolgd, het geval is. In is de samenhang tussen het gevolgd hebben van een opleiding en de mate waarin sprake is van samenhang in het programma zichtbaar gemaakt in onderstaande figuur. 60% 50% 40% 36% 43% 49% 52% 34% Incidentele, losstaande activiteiten Sommige activiteiten afgestemd 30% 20% 21% 27% 19% Eén samenhangend, structureel programma Anders 10% 5% 7% 7% 0% Geen opleiding ICC KPC aanbod Figuur 3.9: Mate waarin sprake is van samenhang in het programma cultuureducatie versus het gevolgd hebben van een opleiding op Brabantse scholen voor PO Pagina 21/94 Uit figuur 3.9 blijkt, dat relatief de meeste scholen zonder een opgeleide ICC er incidentele, losstaande activiteiten op het terrein van cultuureducatie uitvoeren (36%). Van de scholen met een ICC er die de ICC cursus heeft gevolgd voert 27% incidentele, losstaande activiteiten, tegenover 7% van de scholen die het ondersteuningstraject van KPC Groep heeft gevolgd. Het afstemmen van sommige activiteiten gebeurt op 43% van de scholen zonder een opgeleide ICC er, op 49% van de scholen met een ICC er die de ICC cursus heeft gevolgd en op 52% van de scholen waar het ondersteuningstraject van KPC Groep is gevolgd.

22 Het uitvoeren van één samenhangend programma komt voor op 21% van de scholen met een ICC er zonder opleiding, op 19% van de scholen met een ICC er die de ICC cursus heeft gevolgd en op 34% van de scholen waar het ondersteuningstraject van KPC Groep is gevolgd. Indien voor de Brabantse scholen waar de ICC er geen opleiding heeft gevolgd, een uitsplitsing wordt gemaakt naar scholen die dat ook niet van plan zijn, en scholen die dat wel van plan zijn, zien we opmerkelijke verschillen. Deze verschillen hebben met name betrekking op het percentage scholen dat incidentele, losstaande activiteiten uitvoert en het percentage scholen dat sommige activiteiten op elkaar afstemt. Incidentele, losstaande activiteiten komen het meest (49%) voor op de scholen die geen plannen hebben voor een opleiding en slechts op 15% van de scholen die wel plannen hebben. De afstemming van sommige activiteiten op elkaar komt voor op 30% van de scholen zonder opleidingsplannen en 64% van de scholen met opleidingsplannen. Evenveel scholen met als zonder opleidingsplannen zeggen één samenhangend programma te hebben (21%). werkt ongeveer driekwart van de scholen in enige of grote mate met een doorlopende leerlijn voor cultuureducatie. In Brabant zijn er minder scholen (ongeveer tweederde) die in enige of grote mate werken met een doorlopende leerlijn. Tabel 3.11: Het werken met een doorlopende leerlijn voor cultuureducatie Niet In enige mate Het programma is cumulatief: het bouwt wat betreft kennis en vaardigheden steeds voort op wat eerder is gedaan Activiteiten binnen de school en de culturele activiteiten die buiten school worden gevolgd zijn op elkaar afgestemd 30% 22% 37% 27% 56% 63% 48% 56% in grote mate 14% 15% 15% 17% Van een doorlopende leerlijn cultuureducatie van het basis naar het voortgezet onderwijs is slechts bij enkele scholen sprake. De meeste scholen zijn ook niet van plan aandacht te schenken aan deze afstemming tussen hun school en scholen voor voortgezet onderwijs. Tabel 3.12: Een doorlopende leerlijn cultuureducatie van het basis naar het voortgezet onderwijs NBrabant 2010 n= Nee, dat is geen aandachtspunt op onze school 87% 87% Nee, maar dat zijn we wel van plan 10% 11% Ja, hier hebben we contact over gelegd met het voortgezet onderwijs 1% Ja, er vindt afstemming plaats met het voortgezet onderwijs, op het gebied van 2% 2% Pagina 22/94

23 3.4 Samenwerking met culturele partners Aan de scholen is gevraagd met welke externe partners zij samenwerken bij de invulling van het curriculum of cultuureducatieve activiteiten, en op welke manier. Tabel 3.13: Samenwerking tussen PO scholen en culturele instellingen School maakt gebruik van beschikbaar aanbod instelling School formuleert vraag, instelling speelt daarop in Gezamenlijke ontwikkeling en uitvoering activiteiten Geen samenwerking Centrum voor kunst en cultuur 53% 56% 16% 8% 5% 9% 26% 27% Muziekschool 50% 42% 13% 7% 8% 8% 29% 43% Museum 67% 62% 12% 8% 3% 5% 18% 25% Theater/theatergezelschap 52% 48% 12% 7% 4% 4% 32% 41% Muziekgezelschap (orkest, band, etc.) 43% 39% 12% 5% 7% 5% 38% 51% Individuele kunstenaars 29% 32% 30% 17% 12% 9% 29% 42% Vereniging voor amateurkunst 13% 9% 7% 3% 4% 2% 76% 86% Monument, depot of archeologische vindplaats 34% 31% 11% 5% 3% 4% 52% 60% Heemkundekring 32% 12% 6% 50% Archief 23% 15% 6% 2% 2% 1% 70% 82% Filmhuis/bioscoop 28% 29% 6% 3% 2% 1% 65% 67% Bibliotheek Pagina 23/94 69% 73% 14% 12% 14% 12% 3% 3%

24 School maakt gebruik van beschikbaar aanbod instelling School formuleert vraag, instelling speelt daarop in Gezamenlijke ontwikkeling en uitvoering activiteiten Geen samenwerking Provinciale steunfunctieinstelling : Kunstbalie : Erfgoed Brabant : Cubiss 49% 51% 9% 25% 5% 10% 1% 5% 8% 3% 1% 6% 37% 36% 89% 64% Marktplaats cultuureducatie 38% 13% 12% 37% Ondersteunende instelling voor kunst / cultuur buiten de Provincie 13% 4% 2% 81% Zowel landelijk als provinciaal blijken de meeste scholen samen te werken met de bibliotheek. Slechts 3% van de scholen werkt niet samen met een bibliotheek. Opvallend is, dat voor alle genoemde culturele instellingen geldt, dat meer Brabantse scholen hiermee samenwerken dan landelijk het geval is. Ook valt op, dat de samenwerkingsvorm de school formuleert de vraag en de instelling speelt daarop in relatief vaker voorkomt in Brabant dan landelijk. In werken scholen relatief vaker samen met de muziekschool, een muziekgezelschap, individuele kunstenaars, archief en een vereniging voor amateurkunst. In de samenwerking met individuele kunstenaars valt vooral op, dat 30% van de Brabantse scholen een vraag formuleert waarop de kunstenaars inspelen en 12% van de scholen samen met de kunstenaars aanbod ontwikkelt en uitvoert. Dit is hoog in vergelijking met andere instellingen, waarbij de scholen vooral gebruikmaken van beschikbaar aanbod. Binnen de provincie leveren de toegekende subsidies voor kleine schoolprojecten en voor productontwikkeling ongetwijfeld een bijdrage aan deze hoge mate van samenwerking. In 2009 zijn in totaal 242 subsidies voor kleine schoolprojecten toegekend (voor een totaalbedrag van ,) en 48 subsidies voor productontwikkeling (voor een totaalbedrag van ,). Ten aanzien van de provinciale steunfunctieinstellingen valt op, dat ongeveer tweederde van de Brabantse scholen samenwerkt met Kunstbalie (63%) en Erfgoed Brabant (64%). Dat is aanzienlijk meer dan landelijk samenwerking met provinciale steunfunctieinstellingen plaatsvindt (36%). Met Cubiss werkt 11% van de scholen samen. Dit lage percentage hangt waarschijnlijk samen met de andere rol die Cubiss speelt in vergelijking met de twee andere instellingen. Waar de andere instellingen zowel zijn gericht op scholen als ook op andere doelgroepen, is Cubiss primair gericht op de bibliotheken als intermediair. En uit de cijfers blijkt een zeer sterke samenwerkingsrelatie tussen scholen en bibliotheken. Pagina 24/94 Naast culturele instellingen zijn er partijen die vanuit een andere rol een bijdrage kunnen leveren aan de vormgeving van cultuureducatie op scholen. Sommige partijen (zoals provinciale steunfunctieinstellingen en marktplaatsen cultuureducatie) kunnen zowel in termen van samenwerking als in termen van ondersteuning een rol spelen.

25 Tabel 3.14: Partijen die een rol spelen bij de invulling van het curriculum en/of cultuureducatieve activiteiten van PO scholen School maakt gebruik van ondersteuning School voert overleg over cultuureducatie Gezamenlijke ontwikkeling en uitvoering activiteiten Geen ondersteuning of samenwerking Gemeente 43% 38% 13% 19% 7% 10% 37% 33% Schoolbestuur 26% 20% 23% 19% 8% 9% 43% 52% Pabo 15% 14% 4% 3% 4% 4% 78% 79% Marktplaats cultuureducatie 38% 13% 15% 34% Kunstbalie 44% 8% 8% 41% Erfgoed Brabant 49% 5% 2% 44% Cubiss 7% 1% 1% 90% Zowel landelijk als in heeft ongeveer tweederde van de scholen een ondersteunings/samenwerkingsrelatie met de gemeente. Een dergelijke relatie heeft minder dan de helft (43%) van de Brabantse scholen met schoolbesturen en ruim de helft landelijk (52%). Met de Pabo heeft minder dan een kwart van de scholen een relatie op het terrein van cultuureducatie. In maakt driekwart van de PO scholen deel uit van een scholennetwerk cultuureducatie. De helft van alle scholen participeert in een netwerk binnen de marktplaats cultuureducatie. Een kwart van alle scholen participeert in een ander scholennetwerk. Ongeveer 4% van de scholen participeert zowel in een netwerk binnen de marktplaats cultuureducatie als ook in een ander netwerk. De andere netwerken zijn vaak georganiseerd binnen een gemeente en/of stichting / schoolbestuur. Sommige netwerken zijn gekoppeld aan een kunstmenu, een gemeentelijke commissie of instellingen (genoemd zijn: de voormalige BisK werkgroepen, Artots, De Ontdekking, CuKiDS, Cultuurnet, gemeentelijke commissie Cultuur, Stichting Cuvoso, Kids, KIS, Lokaal Beraad, OKVO, Stedelijk Overleg Leesbevordering). Ook het landelijk ICC netwerk is genoemd door scholen. Pagina 25/94

26 28% 26% Geen deelname scholennetwerk Marktplaats cultuureducatie Scholennetwerk anders 50% Figuur 3.10: Deelname PO scholen in aan een scholennetwerk 3.5 Organisatie van cultuureducatie binnen de school Intern cultuurcoördinator Het merendeel van de PO scholen heeft een intern cultuurcoördinator (ICC er). Provinciaal geldt dit voor 88% (311 van de 362 scholen hebben deze vraag beantwoord) van de scholen en landelijk voor 81%. De interne cultuurcoördinatoren van deze scholen hebben niet allemaal een cursus/scholing gehad. Van 32% van de scholen in hebben de interne cultuurcoördinatoren niet deelgenomen aan een scholing/cursus. Meer dan de helft van deze scholen heeft wel plannen om de ICC er deel te laten nemen aan scholing. Op ruim tweederde van de scholen heeft die scholing wel plaats gevonden. In een aantal gevallen is er sprake van meer dan één scholingstraject. Op 55% van de scholen heeft de ICC er de cursus Interne Cultuurcoördinator gevolgd (landelijk geldt dit voor 40% van de scholen), op 21% van de scholen heeft de ICC er deelgenomen aan het ondersteuningstraject cultuureducatie van KPC Groep (tussen 2005 en 2008 uitgevoerd in opdracht van de Provincie ) en op 4% van de scholen was er sprake van een andere cursus/scholing. Op 25 scholen (9%) heeft de ICC er zowel de cursus Interne Cultuurcoördinator gevolgd als deelgenomen aan het ondersteuningstraject cultuureducatie van KPC Groep. De provincie heeft in 2009 een bijdrage geleverd aan de scholing in de vorm van subsidies. In totaal zijn in scholingssubsidies verstrekt, voor een totaalbedrag van ,. De interne cultuurcoördinator van de PO scholen heeft meerdere taken. Pagina 26/94 Tabel 3.15: Taken van de intern cultuurcoördinator Ontwikkelen van schoolbeleid op het gebied van cultuureducatie NBrabant 2010 (n=273) 2009 (n=339) 71% 67% Inbedden van cultuureducatie in het curriculum van de school 54% 51% Selecteren en organiseren van culturele activiteiten voor de school Vergroten van draagvlak voor cultuureducatie binnen het team van de school 78% 82% 76% 72%

Cultuureducatie op scholen voor primair en voortgezet onderwijs in de Provincie Noord-Brabant

Cultuureducatie op scholen voor primair en voortgezet onderwijs in de Provincie Noord-Brabant Verstand van leren Gevoel voor mensen Cultuureducatie op scholen voor primair en voortgezet onderwijs in de Provincie Noord-Brabant Monitor Cultuureducatie Ria Timmermans KPC Groep VOORWOORD In deze publicatie

Nadere informatie

Monitor cultuureducatie Overijssel 2011 voortgezet onderwijs

Monitor cultuureducatie Overijssel 2011 voortgezet onderwijs Monitor cultuureducatie 2011 voortgezet onderwijs Monitor cultuureducatie 2011 voortgezet onderwijs Opdrachtgever: Kunst en Cultuur Utrecht, september 2011 Oberon Postbus 1423 3500 BK Utrecht tel. 030-2306090

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

Monitor Kek! Kultueredukaasje mei Kwaliteit Eerste meting, 2013

Monitor Kek! Kultueredukaasje mei Kwaliteit Eerste meting, 2013 Monitor Kek! Kultueredukaasje mei Kwaliteit Eerste meting, 2013 Onderzoeksafdeling Cedin Lianne Bleker Bernadet de Jager In opdracht van Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2 Resultaten 5 2.1

Nadere informatie

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs Bijlage 2 Aanvraag Cultuureducatie met Kwaliteit in het Primair Onderwijs 2013 2016 Opgesteld door Cultura in samenwerking met de en besproken met Fonds Cultuurparticipatie. Lokale Situatie en context

Nadere informatie

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen Wij verzoeken u vriendelijk de volgende vragen over cultuureducatie op uw school te beantwoorden. Uw antwoorden zijn voor ons van groot belang om de ondersteuning van cultuureducatie op de scholen de komende

Nadere informatie

Het beleidsplan cultuureducatie

Het beleidsplan cultuureducatie Het beleidsplan cultuureducatie Beleidsplannen voor cultuureducatie kunnen variëren van 1 A4 tot een compleet beleidsplan. Belangrijk hierbij is dat het cultuureducatiebeleid onderdeel is van het schoolplan.

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Beginmeting 2014 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, september

Nadere informatie

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE Keizersgrach T 020-6 info@mocca-amsterdam.nl Factsheet Basispakket, Overgangsregeling Kunstkijkuren en de Cultuurbus Amsterdam Juli 2014 Inhoud Het Basispakket Kunst- en Cultuureducatie 2 MoccaAcademie

Nadere informatie

CULTUUREDUCATIE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS STAND VAN ZAKEN RAPPORTAGE IN OPDRACHT VAN DE INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

CULTUUREDUCATIE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS STAND VAN ZAKEN RAPPORTAGE IN OPDRACHT VAN DE INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS CULTUUREDUCATIE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS STAND VAN ZAKEN RAPPORTAGE IN OPDRACHT VAN DE INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS Utrecht, mei 2008 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING 5 1.1 Onderzoeksvragen 5 1.2 Opzet en uitvoering

Nadere informatie

Regeling versterking cultuureducatie in het primair onderwijs 2007-2008

Regeling versterking cultuureducatie in het primair onderwijs 2007-2008 Algemeen Verbindend Voorschrift Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Regeling versterking cultuureducatie in het primair onderwijs 2007-2008 Bestemd voor

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies Bron: De duizendpoot onder de loep / P. van der Zant, 2009 Cultuurnetwerk Nederland voert in opdracht van het ministerie van OCW een vierjarig project (2009-2012) uit met als

Nadere informatie

Zicht op... Cultureel erfgoed

Zicht op... Cultureel erfgoed CULTUURNETWERK_ nl Expertisecentrum cultuureducatie Zicht op... Cultureel erfgoed Deze uitgave is een oorspronkelijke uitgave van het voormalige LOKV Nederlands Instituut voor Kunsteducatie. Cultuurnetwerk

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Resultaten Monitor Combifuncties Onderwijs 2010

Resultaten Monitor Combifuncties Onderwijs 2010 Resultaten Monitor Combifuncties Onderwijs 2010 De projectgroep Combifunctie Onderwijs wil in de periode 2008-2011 jaarlijks monitoren of scholen en / of schoolbesturen bekend zijn met combinatiefuncties

Nadere informatie

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl Stappenplan cultuureducatiebeleid Inleiding Dit stappenplan is een handreiking om te komen tot

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Nieuwsbrief CultuurlinC. Marktplaats gaat verder als CultuurlinC

Nieuwsbrief CultuurlinC. Marktplaats gaat verder als CultuurlinC Augustus 2007 Jaargang 2, nummer 1 Nieuwsbrief CultuurlinC In deze nieuwsbrief Nieuwe naam Stuurgroep Website Netwerk CultuurlinC Tevredenheidsonderzoek ICC cursus Cursus KPCGroep Workshop Creëren draagvlak

Nadere informatie

Cultuureducatie in Flevoland Eindrapportage over een onderzoek naar cultuureducatie in het primair onderwijs in Flevoland

Cultuureducatie in Flevoland Eindrapportage over een onderzoek naar cultuureducatie in het primair onderwijs in Flevoland November 2014 Bureau ART Peter van der Zant Cultuureducatie in Flevoland Eindrapportage over een onderzoek naar cultuureducatie in het primair onderwijs in Flevoland Samenvatting en conclusies FleCk, Expertisecentrum

Nadere informatie

Subsidie CemK aanvragen: scenario s en format

Subsidie CemK aanvragen: scenario s en format Subsidie CemK aanvragen: scenario s en format In deze paragraaf wordt een format beschreven dat de Drentse basisscholen kunnen hanteren bij het aanvragen van subsidie Cultuureducatie met kwaliteit 2013-2016

Nadere informatie

Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs

Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs Cultuuruitingen spelen een belangrijke rol in de samenleving en in het leven van mensen. Cultuur vertegenwoordigt daarbij zowel een maatschappelijke, een artistieke

Nadere informatie

Cursus cultuureducatie voor ambtenaren

Cursus cultuureducatie voor ambtenaren Cursus cultuureducatie voor ambtenaren Algemeen De cursus bestaat uit drie maal twee dagdelen en een terugkomdag van één of twee dagdelen. Tussen de cursusdagen zitten gemiddeld vier weken. In deze periode

Nadere informatie

Gemeente Utrecht: Beleidsregel subsidie cultuureducatie: cultuur voor ieder kind

Gemeente Utrecht: Beleidsregel subsidie cultuureducatie: cultuur voor ieder kind GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Utrecht (Utr). Nr. 4165 17 december 2013 Gemeente Utrecht: Beleidsregel subsidie cultuureducatie: cultuur voor ieder kind (Besluit van b. en w. 10 december 2013)

Nadere informatie

Muziekonderwijs door centra en muziekscholen in het basisonderwijs

Muziekonderwijs door centra en muziekscholen in het basisonderwijs Muziekonderwijs door centra en muziekscholen in het basisonderwijs Een stand van zaken! Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst Utrecht, mei 2014 Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Cultuureducatiebeleid. in Haarlem

Cultuureducatiebeleid. in Haarlem Cultuureducatiebeleid in Haarlem Kenmerken Over de gemeente Aantal inwoners meer dan 90.000 inwoners (grote gemeente) Soort gemeente stadsgemeente Regiofunctie centrumgemeente van de regio Contactgegevens

Nadere informatie

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Hoe breng je meer lijn en structuur in je cultuureducatie en hoe werk je gericht aan de persoonlijke (creativiteits)- ontwikkeling van leerlingen? Basisscholen

Nadere informatie

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Convenant Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Het Basispakket Cultuureducatie: Biedt een kader voor het invullen van de landelijke kerndoelen voor cultuur educatie

Nadere informatie

2017 2020 en verder. 2.1 Cultuureducatie en -participatie

2017 2020 en verder. 2.1 Cultuureducatie en -participatie 2017 2020 en verder 2.1 Cultuureducatie en -participatie Cultuureducatie draait om het verwerven van culturele competenties. Competenties die mensen nodig hebben om volwaardig deel te nemen aan onze samenleving.

Nadere informatie

Cultuureducatiebeleid. in Purmerend

Cultuureducatiebeleid. in Purmerend Cultuureducatiebeleid in Purmerend Kenmerken Over de gemeente Aantal inwoners 30.000-90.000 inwoners (middelgrote gemeente) Soort gemeente stadsgemeente Regiofunctie centrumgemeente van de regio Contactgegevens

Nadere informatie

Overzicht resultaten uit onderzoek door Cubiss 2009-2010. 1 Inleiding

Overzicht resultaten uit onderzoek door Cubiss 2009-2010. 1 Inleiding Overzicht resultaten uit onderzoek door Cubiss 2009-2010 1 Inleiding In opdracht van de Vereniging van Brabantse Bibliotheken is in 2009 en 2010 onderzoek gedaan naar de wensen en behoeften van het primair

Nadere informatie

Doorgaande leerlijnen cultuureducatie, hoe werkt dat in de praktijk?

Doorgaande leerlijnen cultuureducatie, hoe werkt dat in de praktijk? Doorgaande leerlijnen cultuureducatie, hoe werkt dat in de praktijk? www.kunstedu.nl info@kunstedu.nl 06 11322235 www.kunstedu.nl Cultuureducatie denkkader: VISIE verankering cultuurmenu verankering cultuurmenu

Nadere informatie

Aanbevelingen in verband met de toekomst van Cultuurplein DAS

Aanbevelingen in verband met de toekomst van Cultuurplein DAS Aanbevelingen in verband met de toekomst van Cultuurplein DAS INDEX: Pagina 2: Pagina 5: Pagina 6: Pagina 9: Pagina 10: Inleiding en terugblik Heden Toekomst Aanbevelingen en financiële paragraaf Conclusie

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan. RKBS Vredeburg Onderwijs door Vriendelijkheid, Veiligheid en Vertrouwen

Cultuurbeleidsplan. RKBS Vredeburg Onderwijs door Vriendelijkheid, Veiligheid en Vertrouwen Cultuurbeleidsplan RKBS Vredeburg Onderwijs door Vriendelijkheid, Veiligheid en Vertrouwen 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 1.1 Doel van het beleidsplan... 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan... 4 1.3 Onze

Nadere informatie

Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP)

Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP) Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP) Met het Budget Educatie en Participatie Projecten willen de provincie Groningen en het Rijk een aantal doelstellingen bereiken. We hanteren daarbij een

Nadere informatie

Zicht op... cultuureducatie in de nieuwe onderbouw. achtergronden, literatuur, lesmethoden, projecten en websites

Zicht op... cultuureducatie in de nieuwe onderbouw. achtergronden, literatuur, lesmethoden, projecten en websites Zicht op... cultuureducatie in de nieuwe onderbouw achtergronden, literatuur, lesmethoden, projecten en websites Cultuurnetwerk Nederland, Utrecht 2005 Inhoud Vooraf 5 Van basisvorming tot nieuwe onderbouw

Nadere informatie

Impuls brede scholen, sport en cultuur Gemeente Hilvarenbeek

Impuls brede scholen, sport en cultuur Gemeente Hilvarenbeek Impuls brede scholen, sport en cultuur Gemeente Hilvarenbeek December 2011 1 1. Inleiding Op 14 december 2010 heeft het college de intentieverklaring ondertekend waarmee gemeente Hilvarenbeek per 2011

Nadere informatie

Monitor cultuuronderwijs voortgezet onderwijs 2015 3. 1 Conclusies en samenvatting... 5 1.1 Opzet en werkwijze... 5 1.2 Conclusies...

Monitor cultuuronderwijs voortgezet onderwijs 2015 3. 1 Conclusies en samenvatting... 5 1.1 Opzet en werkwijze... 5 1.2 Conclusies... Monitor cultuuronderwijs voortgezet onderwijs 2015 Monitor cultuuronderwijs voortgezet onderwijs 2015 3 Inhoudsopgave 1 Conclusies en samenvatting... 5 1.1 Opzet en werkwijze... 5 1.2 Conclusies... 6

Nadere informatie

ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT

ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT Utrecht, maart 2008 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding en probleemstelling 5 2 Resultaten basisonderwijs 7 2.1 Representativiteit

Nadere informatie

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht Claudia de Graauw Bo Broers Januari 2015 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Visie muziekonderwijs en beeldende vorming Terneuzen

Visie muziekonderwijs en beeldende vorming Terneuzen Visie muziekonderwijs en beeldende vorming Terneuzen INHOUDSOPGAVE 1.0 INLEIDING... 3 2.0 UITGANGSPUNTEN ONDERZOEK EN DEFINITIE MUZIKALE EN BEELDENDE VORMING... 3 2.1 UITGANGSPUNTEN... 3 2.2 DEFINITIE

Nadere informatie

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Broekmolenweg 16 2289 BE Rijswijk www.kunstgebouw.nl B e l e i d s p l a n 2 0 1 3-2 0 1 6 Z I C H T B A AR M AK E N W AT E R I S, S T I M U L E R E N W AT

Nadere informatie

Afweging In de periode 2013 2016 zijn tot op heden per basisschool de volgende resultaten behaald:

Afweging In de periode 2013 2016 zijn tot op heden per basisschool de volgende resultaten behaald: Zaaknummer 00463648 Onderwerp voortzetting deelname regeling Cultuureducatie met Kwaliteit Collegevoorstel Aanleiding / voorgeschiedenis In de periode 2013 2016 hebben wij deelgenomen aan de landelijke

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2014-2015

Cultuurbeleidsplan 2014-2015 Cultuurbeleidsplan 2014-2015 Basisschool Beppino Sarto St.Petrus Canisiuslaan 47 5645 GC Eindhoven 1 Inhoudsopgave 1 Visie op cultuureducatie in de school 2 Cultuureducatie in de school 3 Samenwerking

Nadere informatie

Regeling cultuurparticipatie provincies en gemeenten 2009-2012

Regeling cultuurparticipatie provincies en gemeenten 2009-2012 Regeling cultuurparticipatie provincies en gemeenten 2009-2012 Enquête 2011: uitkomsten Annelies van der Horst Annelies Maarschalkerweerd Regeling cultuurparticipatie provincies en gemeenten 2009-2012

Nadere informatie

Cultuureducatie in Amsterdam. Ada Nieuwendijk. SCHOLINGSAANBOD 2014-2015 Onderwijs

Cultuureducatie in Amsterdam. Ada Nieuwendijk. SCHOLINGSAANBOD 2014-2015 Onderwijs Cultuureducatie in Amsterdam. Ada Nieuwendijk SCHOLINGSAANBOD 2014-2015 Onderwijs Inleiding De MoccaAcademie biedt iedereen die werkzaam is in cultuureducatie in Amsterdam de mogelijkheden om zich verder

Nadere informatie

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009 EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP - eindrapport - dr. Marga de Weerd Amsterdam, november 2009 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam Tel.: +31 (0)20-5315315

Nadere informatie

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF Uitgewerkt door: Thijs Oud kunst- en cultuurcoördinator Kunst & COO Langezwaag, juni 2011 KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF De opdracht voor Kunst & COO INHOUDSOPGAVE 1.

Nadere informatie

koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER

koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER Oktober 2012 2 Opdrachtnemer: Opdrachtgever: Team Financieel Advies, Onderzoek & Statistiek Camiel De Bruijn Ard Costongs Economie

Nadere informatie

BETER MINDER, MAAR BETER. Een onderzoek naar de meerwaarde van cultuurcoaches op brede scholen

BETER MINDER, MAAR BETER. Een onderzoek naar de meerwaarde van cultuurcoaches op brede scholen BETER MINDER, MAAR BETER Een onderzoek naar de meerwaarde van cultuurcoaches op brede scholen Beter minder, maar beter Een onderzoek naar de meerwaarde van cultuurcoaches op brede scholen Opdrachtgever:

Nadere informatie

Hoofdstuk 21. Cultuur

Hoofdstuk 21. Cultuur Hoofdstuk 21. Cultuur Samenvatting Evenals in 2003, heeft driekwart van de Leidenaren in de afgelopen 12 maanden één of meerdere culturele voorstellingen of voorzieningen bezocht. De bioscoop is veruit

Nadere informatie

Behoefteonderzoek scholing cultuureducatie. Basisonderwijs, centra voor de kunsten en culturele instellingen in Noord-Brabant

Behoefteonderzoek scholing cultuureducatie. Basisonderwijs, centra voor de kunsten en culturele instellingen in Noord-Brabant Behoefteonderzoek scholing cultuureducatie Basisonderwijs, centra voor de kunsten en culturele instellingen in Noord-Brabant Cultuurnetwerk Nederland, Utrecht 2006 Inhoud Samenvatting 5 Achtergrond 6

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen (groep 1-8) voor kunst- en erfgoededucatie binnen de basisschool, inclusief teamcursus!

Doorlopende leerlijnen (groep 1-8) voor kunst- en erfgoededucatie binnen de basisschool, inclusief teamcursus! Drama Dans Muziek Beeldend Media Erfgoed & Minitheater-Blikopener Doorlopende leerlijnen (groep 1-8) voor kunst- en erfgoededucatie binnen de basisschool, inclusief teamcursus! Kunst- en erfgoededucatie

Nadere informatie

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek Cultuurbeleving Junipeiling Bewonerspanel Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht van Cultuur Ontwikkelorganisatie Gemeente

Nadere informatie

Samenvatting. VSO De Piramide/ Den Haag. Resultaten Leerlingtevredenheidspeiling (LTP) VSO De Piramide

Samenvatting. VSO De Piramide/ Den Haag. Resultaten Leerlingtevredenheidspeiling (LTP) VSO De Piramide VSO De Piramide/ Den Haag Samenvatting Resultaten Leerlingtevredenheidspeiling (LTP) VSO De Piramide Eerder dit jaar heeft onze school VSO De Piramide deelgenomen aan een tevredenheidspeiling onder leerlingen

Nadere informatie

Stappenplan brede school en cultuureducatie

Stappenplan brede school en cultuureducatie Stappenplan brede school en cultuureducatie Introductie Dit stappenplan is een praktische aanvulling op de Scenario's brede school en cultuureducatie. Het stappenplan en de scenario's zijn twee van de

Nadere informatie

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave ijs arbeid data zorg onderwijs zekerheid etenschap rg welzijn mobiliteit jn beleids- Het ITS maakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave Bewegingsonderwijs

Nadere informatie

KEK DE FRIESE MEREN: VINDBAARHEID EN VERBONDENHEID

KEK DE FRIESE MEREN: VINDBAARHEID EN VERBONDENHEID KEK DE FRIESE MEREN: VINDBAARHEID EN VERBONDENHEID Aanleiding: Scholen in de regio hebben geen behoefte aan een verruiming van het aanbod, maar aan het inzichtelijk maken van het aanbod en de keuzemogelijkheden,

Nadere informatie

Uitgebreide methodologische verantwoording onderzoek Cultuurkaart in het voortgezet onderwijs

Uitgebreide methodologische verantwoording onderzoek Cultuurkaart in het voortgezet onderwijs Bijlage Uitgebreide methodologische verantwoording onderzoek Cultuurkaart in het voortgezet onderwijs 31 maart 2011 Algemene Rekenkamer, Lange Voorhout 8, Postbus 20015, 2500 EA Den Haag Inhoud 1 Over

Nadere informatie

Beleidsplan Cultuureducatie

Beleidsplan Cultuureducatie Beleidsplan Cultuureducatie Aanleiding voor het Beleidsplan cultuureducatie Doel van het beleidsplan Cultuureducatie Inhoud van het beleidsplan Hoofdstuk 1: Inleiding Cultuureducatie 1.1. Cultuureducatie:

Nadere informatie

Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011

Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011 Rapport Signaal Uitgave Auteurs Informatie Onderzoek en Integrale Vraagstukken Nr X, Jaargang 2004 Oplage Redactieadres Internet / Intranet X exemplaren Gemeente Den Haag OCW-intranet/Organisatie Postbus

Nadere informatie

Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen

Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen 12 november 2014 Speciaal M voor erfgoedinstellingen CCA in Amsterdam organiseerde de MoccaAcademie op 12 november een netwerkbijeenkomst. In een eerder verstuurde

Nadere informatie

Meer klanten gezocht. en artistiek begeleiders in de amateurkunst. Henk Vinken en Teunis IJdens

Meer klanten gezocht. en artistiek begeleiders in de amateurkunst. Henk Vinken en Teunis IJdens Meer klanten gezocht De markt voor kunstdocenten en artistiek begeleiders in de amateurkunst Henk Vinken en Teunis IJdens Kunstdocenten die aan een Centrum voor de Kunsten (CvK) verbonden zijn, werken

Nadere informatie

Rekeningnummer: BNG, 285001787 Ten name van: Gemeente Delft / Erfgoed Delft Plaats: Delft

Rekeningnummer: BNG, 285001787 Ten name van: Gemeente Delft / Erfgoed Delft Plaats: Delft Aanvraag ICC-stimuleringsregeling 2012 De school: Naam school: OBS De Eglantier Voorhof Contactpersoon m.b.t dit project: Daniëlle Kunz Adres school: I.B-Bakkerstraat 2, 2624 NX Delft Telefoon: 015-2564208

Nadere informatie

Werkdruk in het onderwijs

Werkdruk in het onderwijs Rapportage Werkdruk in het primair en voortgezet onderwijs DUO ONDERWIJSONDERZOEK drs. Vincent van Grinsven dr. Eric Elphick drs. Liesbeth van der Woud Maart 2012 tel: 030-2631080 fax: 030-2616944 email:

Nadere informatie

Nieuwsbrief CultuurlinC

Nieuwsbrief CultuurlinC September 2008 Jaargang 3, nummer 1 Nieuwsbrief CultuurlinC In deze nieuwsbrief Nieuw aanbod Deskundigheidsbevordering Kinderboekenweek Museumschatjes Bijeenkomsten Netwerk CultuurlinC Kort nieuws Deze

Nadere informatie

Cultuur op school; een hele kunst

Cultuur op school; een hele kunst G:\Beleid & Regelingen\Beleid\Cultuur op school een hele kunst.doccultuur op school; een hele kunst - 1 - ONDERWIJSPR PR1MAIR Openbaar Primair Onderwijs Krimpenerwaard, Montfoort & Oudewater Cultuur op

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs.

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs. Rapportage flitsenquête ActiZ Vrijwilligersbeleid Voor ActiZ, organisatie van zorgondernemers Van ICSB Marketing en Strategie Drs. Yousri Mandour Datum 7 maart 2011 Pag. 1 Voorwoord Voor u liggen de resultaten

Nadere informatie

Cultuureducatie in het PO en SO

Cultuureducatie in het PO en SO Cultuureducatie in het PO en SO 04-10-2015/JD Inhoud Introductie 1. PR8cultuurprogramma 2. Expertisecentrum Kunst en Scholen 3. Cultuureducatie met Kwaliteit 4. Aanvullende educatieve projecten Introductie

Nadere informatie

Rapport Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016

Rapport Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Rapport Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011 INHOUDSOPGAVE Inleiding - 2 - Wat vindt men belangrijk aan het aanbod van kunst en cultuur in Den Haag? - 3 - Hoe

Nadere informatie

Rapportage Nul-meting. Regeling 'Versterking cultuureducatie in het primair onderwijs'

Rapportage Nul-meting. Regeling 'Versterking cultuureducatie in het primair onderwijs' Rapportage Nul-meting Regeling 'Versterking cultuureducatie in het primair onderwijs' Cultuurnetwerk Nederland, Utrecht 2004 Inhoud Samenvatting van de onderzoeksresultaten 5 De aanvragers 6 1. Aanleiding,

Nadere informatie

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering...

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... Inhoud 1. Visie op cultuureducatie... 1 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... 5 4. De volgende culturele instellingen leveren een bijdrage

Nadere informatie

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie. Naam spreker: Dick Bentvelzen Functie spreker: beleidsadviseur Jeugd en Onderwijs Amsterdam, 20 maart 2013

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie. Naam spreker: Dick Bentvelzen Functie spreker: beleidsadviseur Jeugd en Onderwijs Amsterdam, 20 maart 2013 Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Naam spreker: Dick Bentvelzen Functie spreker: beleidsadviseur Jeugd en Onderwijs Amsterdam, 20 maart 2013 Voor alle kinderen in Amsterdam Een gemeenschappelijke visie

Nadere informatie

Nieuwsbrief CultuurlinC

Nieuwsbrief CultuurlinC Juli 2010 Nummer 12 Nieuwsbrief CultuurlinC In deze nieuwsbrief Bijna vakantie! Uitbreiding CultuurlinC Gratis scholingstrajecten Activiteiten Nieuw aanbod Kort nieuws Agenda Bijna vakantie! Op alle scholen

Nadere informatie

De Cultuur Loper op basisschool de Springplank in Vught

De Cultuur Loper op basisschool de Springplank in Vught De Cultuur Loper op basisschool de Springplank in Vught Als onderdeel van de monitoring van De Cultuur Loper heeft KPC Groep in 2015 met 4 voorloperscholen gesprekken gevoerd. De 4 gespreksverslagen vertellen

Nadere informatie

Doorlopende leerlijn cultuureducatie Onderzoek naar een veelgebruikt begrip met verschillende betekenissen

Doorlopende leerlijn cultuureducatie Onderzoek naar een veelgebruikt begrip met verschillende betekenissen Doorlopende leerlijn cultuureducatie Onderzoek naar een veelgebruikt begrip met verschillende betekenissen Naam: Ainsley Liem Studentnummer: 3401324 Studiejaar: 2013-2014 Datum voltooiing: 28 november

Nadere informatie

Monitor onder professionals in het werkveld van sport en bewegen Resultaten module onderwijs 2011

Monitor onder professionals in het werkveld van sport en bewegen Resultaten module onderwijs 2011 TNO-rapport TNO/LS 2012.014 Monitor onder professionals in het werkveld van sport en bewegen Resultaten module onderwijs 2011 Behavioural and Societal Sciences Wassenaarseweg 56 2333 AL Leiden Postbus

Nadere informatie

Inleiding Dit beleidsplan is tot stand gekomen door visieontwikkeling met het team van Basisschool Bösdael.

Inleiding Dit beleidsplan is tot stand gekomen door visieontwikkeling met het team van Basisschool Bösdael. 01-2008 Pagina 1 van 6 Inleiding Dit beleidsplan is tot stand gekomen door visieontwikkeling met het team van Basisschool Bösdael. Visie Samen leren - samen groeien, waarin ontmoeting tussen jong en oud,

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF. TITEL Implementatie Cultuureducatie met Kwaliteit (schooljaar 2013-2014)

RAADSINFORMATIEBRIEF. TITEL Implementatie Cultuureducatie met Kwaliteit (schooljaar 2013-2014) RAADSINFORMATIEBRIEF Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4426490 Aan : Gemeenteraad Datum : 5 juli 2013 Portefeuillehouder : Wethouder P. van den Berg/ C. van Eijk Programma : 9. Cultureel klimaat

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Bibliotheek op school. Taal / lezen / rekenen

KWALITEITSKAART. Bibliotheek op school. Taal / lezen / rekenen KWALITEITSKAART Taal / lezen / rekenen PO Kinderen die graag lezen, gaan meer lezen. Kinderen die meer lezen, gaan beter lezen. Kinderen die beter lezen gaan beter leren. Leesbevordering is daarom een

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Kunst en Cultuur Velsen 2014-2017

Uitvoeringsprogramma Kunst en Cultuur Velsen 2014-2017 Beleidsspeerpunt Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen en wie Cultuureducatie Meer kinderen maken kennis met amateurkunst/ kunsteducatie en worden lid van een amateurkunstvereniging Verbetering

Nadere informatie

EtuConsult. cursus Cultuur en Creativiteit. Voor pedagogisch medewerkers

EtuConsult. cursus Cultuur en Creativiteit. Voor pedagogisch medewerkers EtuConsult cursus Cultuur en Creativiteit in de BSO Voor pedagogisch medewerkers Cultuureducatie is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Daarom bieden steeds meer bso s culturele activiteiten

Nadere informatie

LEZEN - Kunst van Lezen

LEZEN - Kunst van Lezen LEZEN - Kunst van Lezen Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer bevat

Nadere informatie

Drentse Onderwijsmonitor

Drentse Onderwijsmonitor Drentse Onderwijsmonitor Feitenbladen Gemeente Kerncijfers uit de periode 2009-2014 Drentse Onderwijsmonitor 2014 Primair onderwijs Onlangs verscheen de 9 de editie van de Drentse Onderwijsmonitor. Dit

Nadere informatie

Rapportage Onderzoek Mediawijsheid in het basis- en voortgezet onderwijs

Rapportage Onderzoek Mediawijsheid in het basis- en voortgezet onderwijs Rapportage Onderzoek Mediawijsheid in het basis- en voortgezet onderwijs In opdracht van: Contactpersoon: BEELD EN GELUID Floortje Jansen en Marcel Kollen DUO MARKET RESEARCH drs. Vincent van Grinsven

Nadere informatie

Cultuurkaart in het voortgezet onderwijs

Cultuurkaart in het voortgezet onderwijs Achtergronddocument over scholen en Cultuurkaartacceptanten Cultuurkaart in het voortgezet onderwijs 31 maart 2011 Algemene Rekenkamer, Lange Voorhout 8, Postbus 20015, 2500 EA Den Haag Inhoud 1 1 Inleiding

Nadere informatie

Beleidsplan Cultuureducatie

Beleidsplan Cultuureducatie Beleidsplan Cultuureducatie Aanleiding voor het Beleidsplan cultuureducatie Doel van het beleidsplan Cultuureducatie Inhoud van het beleidsplan Hoofdstuk 1: Inleiding Cultuureducatie 1.1. Cultuureducatie:

Nadere informatie

Cultuureducatie met Kwaliteit. nulmeting naar het cultuuronderwijs in Drenthe

Cultuureducatie met Kwaliteit. nulmeting naar het cultuuronderwijs in Drenthe Cultuureducatie met Kwaliteit nulmeting naar het cultuuronderwijs in Drenthe juni 2013 Inhoud 1. Samenvatting en conclusies 3 2. Inleiding en vraagstelling 9 2.1 Methode 12 3. Onderzoeksresultaten en analyse

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK NAAR DE KWALITEITSVEBETERING. Stedelijke Scholengemeenschap Nijmegen Afdeling havo

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK NAAR DE KWALITEITSVEBETERING. Stedelijke Scholengemeenschap Nijmegen Afdeling havo RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK NAAR DE KWALITEITSVEBETERING Stedelijke Scholengemeenschap Nijmegen Afdeling havo Plaats: Nijmegen BRIN-nummer: 20EO-0 Arrangementsnummer: 84652 Onderzoek uitgevoerd op:

Nadere informatie

Drentse Onderwijsmonitor

Drentse Onderwijsmonitor Drentse Onderwijsmonitor Feitenbladen Gemeente Midden- Kerncijfers uit de periode 2009-2014 Drentse Onderwijsmonitor 2014 Primair onderwijs Onlangs verscheen de 9 de editie van de Drentse Onderwijsmonitor.

Nadere informatie

onderwijs in cultuur advies

onderwijs in cultuur advies onderwijs in cultuur advies Onderwijs in cultuur Colofon De Onderwijsraad is een onafhankelijk adviescollege, opgericht in 1919. De raad adviseert, gevraagd en ongevraagd, over hoofdlijnen van het beleid

Nadere informatie

REGIO S. Overzicht onderzoeksmogelijkheden van het KEK! programma 2014

REGIO S. Overzicht onderzoeksmogelijkheden van het KEK! programma 2014 Overzicht onderzoeksmogelijkheden van het KEK! programma 2014 REGIO S Regio 1 Traject 1 Mijn terugblik Akte2: Ontwikkeling van een persoonlijk Annemarie van der reflexie-instrument van leerlingen Reijden

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

BIJLAGEN. Gelukkig voor de klas. Leraren voortgezet onderwijs over hun werk. Ria Vogels

BIJLAGEN. Gelukkig voor de klas. Leraren voortgezet onderwijs over hun werk. Ria Vogels BIJLAGEN Gelukkig voor de klas Leraren voortgezet onderwijs over hun werk Ria Vogels Bijlage bij hoofdstuk 1 Leraren voortgezet onderwijs in beeld... 2 Bijlage bij hoofdstuk 3 Opleiding, bevoegdheid en

Nadere informatie

SCHORSINGEN EN VERWIJDERINGEN 2007/2008-2011/2012

SCHORSINGEN EN VERWIJDERINGEN 2007/2008-2011/2012 SCHORSINGEN EN VERWIJDERINGEN 2007/2008-2011/2012 Utrecht, januari 2013 INHOUD Samenvatting 4 Inleiding 6 1 Trends en wetenswaardigheden 8 1.1 Inleiding 8 1.2 Trends 8 1.3 Wetenswaardigheden 11 2 Wet-

Nadere informatie

Cultuur in de Spiegel

Cultuur in de Spiegel Cultuur in de Spiegel Naar een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs Barend van Heusden Afdeling Kunsten, Cultuur en Media 14 september 2011 Aanleiding Vragen vanuit het werkveld over: Inhoud cultuureducatie

Nadere informatie

Motivatie voor invulling onderwijs m.b.t. kerndoelen kunstzinnige oriëntatie een onderzoek onder leerkrachten, directeuren en coördinatoren

Motivatie voor invulling onderwijs m.b.t. kerndoelen kunstzinnige oriëntatie een onderzoek onder leerkrachten, directeuren en coördinatoren Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Rapport Motivatie voor invulling onderwijs

Nadere informatie

2011D23606 LIJST VAN VRAGEN

2011D23606 LIJST VAN VRAGEN 2011D23606 LIJST VAN VRAGEN De commissie voor de Rijksuitgaven en de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben over het rapport Cultuurkaart in het voortgezet onderwijsvan de Algemene

Nadere informatie

1 Inleiding... 3. 2 Wat is cultuureducatie?... 3. 3 Doelen cultuureducatie... 3. 4 Visie en uitgangspunten... 4. 5 Inhoud cultuurbeleidsplan...

1 Inleiding... 3. 2 Wat is cultuureducatie?... 3. 3 Doelen cultuureducatie... 3. 4 Visie en uitgangspunten... 4. 5 Inhoud cultuurbeleidsplan... Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Wat is cultuureducatie?... 3 3 Doelen cultuureducatie... 3 4 Visie en uitgangspunten... 4 5 Inhoud cultuurbeleidsplan... 4 5.1. Cultuuraanbod... 4 5.2. Kunstmenu... 4 5.3. Culturele

Nadere informatie