Praxis Geestelijke Gezondheidszorg Verpleegkundig Specialist 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Praxis Geestelijke Gezondheidszorg Verpleegkundig Specialist 2010"

Transcriptie

1 Praxis Geestelijke Gezondheidszorg Verpleegkundig Specialist 2010

2

3 Praxis Geestelijke Gezondheidszorg Verpleegkundig Specialist artikelen Roza Blokstra Peter Braem Ditte van Harten Irma de Hoop Wendy Kamp Suzanne Knol Nico Oskam Dennis Robroek Mira Rook Liselore Schickendantz GGZ VS Utrecht

4 De Stichting Opleidingsinstelling ggz vs ontwikkeld en beheert de landelijke postinitiële hogere beroepsopleiding tot het verpleegkundig specialisme in de ggz. De opleidingsinstelling is in 1996 opgericht op initiatief van de beroepsgroepen werkzaam in de ggz, de zorgaanbieders en de zorgverzekeraars, verenigd in het Coördinerend Orgaan Nascholing en Opleiding in de ggz (cono). In het bestuur van de opleidingsinstelling participeren beroepsverenigingen van verpleegkundigen en zorgaanbieders uit de branches geestelijke gezondheidszorg, gehandicaptenzorg en psychogeriatrie. De opleiding ggz-vs voldoet in ruime mate aan alle formele eisen die worden gesteld aan het verpleegkundig specialisme (Wet big, art. 14) en biedt tevens een goede voorbereiding op functie-uitoefening als verpleegkundig expert in de tweedelijns geestelijke gezondheidszorg. De focus van de opleiding is gericht op de directe patiëntenzorg. In de problematische werkelijkheid van de dagelijkse praktijk kunnen de beoogde beroepscompetenties ten aanzien van de hoofdrollen behandelverantwoordelijke, innovator/onderzoeker en coach ontwikkeld worden. De opleiding wordt aangeboden in samenwerking met verschillende ggzorganisaties verspreid door heel Nederland. De opleidingsinstelling ggz vs vormt de verbindende schakel in het opleidingsnetwerk. Het opleidingsnetwerk is sinds 2009 door de Registratiecommissie Specialismen Verpleegkunde (rsv) erkend als driejarige opleiding tot geestelijke gezondheidszorg verpleegkundig specialist, conform artikel 14 Wet big. De opleiding includeert de door de minister van oc&w erkende tweejarige opleiding Master in Advanced Nursing Practice in de ggz (anp/ggz). Verschillende kenniscentra in Nederland leveren een bijdrage aan de opleiding. ggz-vs heeft zich verbonden aan het ggz lectoraat van Saxion om samen met de verantwoordelijk lector vorm en inhoud te geven aan de deelonderzoekslijn Evidence Based Nursing in Psychiatry. Redactie Amar Voogt (voorzitter) Ria Radstake Martin Morsman Bauke Koekkoek Karin Bakker Realisatie Rob Bakker en Anouk Schimmel Typografie Robbert Zweegman, Malden Druk Lecturis, Eindhoven isbn nur 897 Stichting Opleidingsinstelling ggz vs, 2010

5 Inhoud

6 9 V00rwoord 11 Alcoholafhankelijke patiënt in algemeen ziekenhuis: noodgedwongen detox! De wijze waarop van de nood(gedwongen detox) een deugd kan worden gemaakt en de rol die de verpleegkundig specialist ggz daarbij speelt. Roza Blokstra 21 Concept Crisisinterventie Uitgangspunten voor crisisinterventie in het Crisiscentrum Rotterdam. Peter Braem 33 Ouderen en alcoholproblematiek; over de geest en de fles Screening en behandeling in de ambulante ouderenpsychiatrie. Ditte van Harten 47 Een menselijke maat De kunst van het aansluiten bij de belevingswereld van psychotische mensen. Irma de Hoop 59 De ggz verpleegkundig specialist: een nieuwe discipline in de verstandelijk gehandicaptensector Wendy Kamp 71 Behandelen en rehabiliteren moeten beide binnen herstelgerichte zorg voor patiënten met een emotieregulatie-stoornis! Herstelgerichte zorg en zorgprogrammatisch werken bij patiënten met persoonlijkheidsproblematiek Cluster B. Suzanne Knol

7 85 Op tijd beginnen met herstel Het herstelconcept als leidraad bij de behandeling van een eerste psychose. Nico Oskam 97 Keep in touch De belangrijke punten bij het onderhouden van een behandelrelatie met een schizofrene patiënt. Dennis Robroek 111 Eenzame ouderen, een zaak voor de verpleegkundig specialist in de eerstelijns Geestelijke Gezondheidszorg? De behandeling van ouderen met eenzaamheidsproblematiek in de eerstelijns Geestelijke Gezondheidszorg door de verpleegkundig specialist. Mira Rook 123 Anders werken, anders denken Gastvrije zorg op acute opnameafdelingen om dwang en drang terug te dringen. Liselore Schickendantz 135 Noten 137 Literatuur

8

9 Voorwoord 9

10 Verpleegkundige behandeling is een cruciaal aspect van het totale behandelpakket dat aan onze patiënten met geestelijke gezondheidsproblemen wordt geboden. Zonder verpleegkundige behandeling is bijvoorbeeld een klinische opname vergelijkbaar met een duur betaalde recreatie, bedoeld om de tijd tussen zinvol geachte medische of psychologische behandelmomenten te overbruggen. Er vanuit gaande dat een medische of psychologische behandeling slechts 45 minuten per dag wordt geboden, dan betekent dit dat voor de invulling van de overige 23 uur en 15 minuten een verpleegkundige behandeling geïndiceerd kan zijn. Het is bijzonder te noemen dat er vanuit de overheid of de zorgverzekeraars zo weinig belangstelling bestaat voor het effect van deze meest intensieve en kostbare vorm van behandeling in de geestelijke gezondheidszorg. Evidence in de verpleegkunde is zeer schaars. Best practices zijn nog nauwelijks beschreven. Het is een publiek geheim dat in de praktijk van alle dag vele dagen achtereen wordt verpleegd vanuit een verouderd verpleegkundig behandelplan dat is opgebouwd uit betekenisloze gemeenplaatsen en dat bij het merendeel van de behandelend verpleegkundigen onbekend is. De ggz-vs is toegerust om de verpleegkundige behandeling vorm te geven vanuit verworven inzichten in de processen die zich bij een persoon afspelen als deze ziek is. Daarenboven weet de ggz-vs de verpleegkundige praktijken te ontsluiten voor derden en daarmee bediscussieerbaar en onderzoekbaar te maken. Hiermee ontstaat kennis die overdraagbaar en verbeterbaar is. Op termijn vormt dat de basis voor verantwoorde en effectieve inzet van de meest intensieve behandelvorm in de geestelijke gezondheidszorg. Voor deze uitgave van Praxis zijn tien afstudeerartikelen geselecteerd die onze studenten aan het eind van de opleiding hebben geschreven en waarmee zij blijk geven van hun professioneel handelen in de verpleegkundige praktijk van de Geestelijke Gezondheidszorg. Jaarlijks zal er een nieuwe Praxis worden samen gesteld en verspreid. Namens de opleiding ggz-vs wensen wij u veel leesplezier. Rob Bakker en Amar Voogt, directie 10 praxis ggz verpleegkundig specialist 2010

11 Roza Blokstra Alcoholafhankelijke patiënt in algemeen ziekenhuis: noodgedwongen detox! De wijze waarop van de nood (gedwongen detox) een deugd kan worden gemaakt en de rol die de verpleegkundig specialist ggz daarbij speelt 11

12 Na tien maanden werkzaam te zijn als verpleegkundig specialist ggz bij de psychiatrisch consultatieve dienst voor een regionaal ziekenhuis, valt het aantal consulten waarbij alcohol een grote rol speelt mij op. Van de honderd consulten is er in elf gevallen sprake van alcoholmisbruik of afhankelijkheid; vijf mannen en zes vrouwen met een gemiddelde leeftijd van 57 jaar. In zes van de elf alcoholgerelateerde consulten was tevens sprake van een delier. Hierbij kan ervan worden uitgegaan dat dit alleen de zichtbare alcoholproblematiek betreft. Standaard screening in het algemeen ziekenhuis op het mogelijk voorkomen van risicovol alcoholgebruik, alcoholgerelateerde aandoeningen en/of problemen vindt over het algemeen niet plaats (Emmen, Wolersheism, Bleijernberg & Schippersl, 2005). Wat verder opvalt is het relatief late moment waarop de consultatieve dienst wordt ingeschakeld; gemiddeld de zesde dag na opname. Bovendien beperkt de consultvraag zich vaak tot nazorg en nabehandeling, een rechterlijke machtiging aanvragen of een passende revalidatieplaats organiseren. Bij de uitvoering van deze consulten blijkt dat er vaak meer aan de hand is; verschijnselen van een delier, gedragsproblemen, ernstige verwardheid en dubbele diagnose problematiek. Voor preventieve maatregelen is het dan te laat; er rest vaak niet meer dan het bestrijden van de vaak crisisachtige situatie. Aan de hand van een casus wordt beschreven welke problemen zich kunnen voordoen wanneer een alcoholafhankelijke patiënt noodgedwongen een detox ondergaat. Vervolgens worden effectieve verpleegkundige interventies beschreven bij de behandeling van alcoholafhankelijke patiënten in het algemeen ziekenhuis en worden aanbevelingen gedaan voor preventie, samenwerking en nazorg. De praktijk Een 50-jarige man wordt opgenomen op de afdeling interne geneeskunde vanwege algehele malaise, levercirrose en verwardheid bij chronische alcoholafhankelijkheid. De man is bekend met psychoses en krijgt bemoeizorg van de verslavingszorg. Na tien dagen wordt consult psychiatrie gevraagd voor een ander antipsychoticum vanwege hartritmestoornissen. Bij kennismaking zien wij een onverzorgde man die vertraagd reageert op vragen, een wankele loop heeft, van de hak op de tak springt en duidelijk zoekende over de afdeling rondloopt. Nadat de patiënt somatisch is opgeknapt wordt hij aansluitend kort opgenomen bij de GGZ voor nadere diagnostiek en 12 praxis ggz verpleegkundig specialist 2010

13 het instellen van anti-psychotica. Uit een neuropsychologisch onderzoek blijkt forse cognitieve schade en de diagnose Korsakov wordt gesteld. Drie maanden later belandt de patiënt weer in het ziekenhuis. Ditmaal na een val van de bovenste traptrede. Hij is achterstevoren naar beneden gevallen en heeft een dubbele bekkenfractuur en een gebroken onderarm. De behandeling bestaat uit drie maanden bedrust. Na twee weken wordt de psychiatrische consultatieve dienst in consult gevraagd omdat de patiënt toenemend onrustig en verward is. De patiënt is zeer angstig: Er lopen s nachts lui over de gang die mij willen vermoorden. Hij durft geen oog dicht te doen. Ook op de verpleging heeft hij het niet zo: ze geven me extra pillen om me te drogeren. In de verpleegkundige rapportage staat dat de man uit zijn bed is geklommen om naar huis te gaan, grove taal gebruikt, veelvuldig op de bel drukt en roept. Deze casus is geen uitzondering. In Nederlandse ziekenhuizen worden veel patiënten behandeld en opgenomen met een aan alcohol gerelateerde aandoening en/of stoornis. Volgens cijfers van de nationale Drug Monitor (2008) waren in opnames in een algemeen ziekenhuis het directe gevolg van alcoholgebruik. Nog vaker wordt alcohol als nevendiagnose gesteld; patiënten. Van deze cijfers mag aangenomen worden dat zij een onderschatting zijn omdat men in algemene ziekenhuizen nog lang niet altijd de rol van alcohol als oorzaak van de ziekte herkent of registreert. De alcoholafhankelijke patiënt krijgt in een algemeen ziekenhuis geen alcoholhoudende consumpties aangeboden. Vanaf de eerste opnamedag begint het ontgiftingsproces. Dit proces brengt een aantal medische en verpleegkundige hulpvragen met zich mee. Medische hulpvraag Het abrupt stoppen na een lange(re) periode van overmatig gebruik kan leiden tot spoedeisende situaties (Achilles, Beerthuis & Van Ewijk, 2006). Onthoudingsverschijnselen ontstaan doorgaans binnen twaalf uur na het laatste alcoholgebruik en bereiken hun hoogtepunt meestal binnen 48 tot 72 uur en worden dan geleidelijk minder. In 95 % van de gevallen zijn de onthoudingsverschijnselen licht tot matig ernstig. Bij de resterende 5% wordt het onthoudingssyndroom gecompliceerd door epileptische insulten en/of door een onthoudingsdelier: een delirium tremens. alcoholafhankelijke patiënt in algemeen ziekenhuis 13

14 Dit is een syndroom; een verzameling acute symptomen met stoornissen op het terrein van bewustzijn en cognitie ten gevolge van uiteenlopende oorzaken (Clijsen, Garenfield, Kuipers, Loenen & Piere, 2008). Er is per definitie sprake van onderliggend lichamelijke problemen. In het algemeen ziekenhuis is het delier de meest voorkomende psychiatrische stoornis. Allerlei lichamelijke aandoeningen doen een ernstige aanslag op het reservevermogen van de mens en van zijn hersenen. De hersenfuncties raken ontregeld. Alcoholafhankelijkheid of plotseling staken van chronische overmatige alcoholconsumptie is een risicofactor voor een delier. Daarnaast zijn er nog vele andere risicofactoren voor een delier: cognitieve achteruitgang, infecties, internistische aandoeningen (nier- of leverziekte), operaties, verblijf op een intensive care unit, immobilisatie, slaapgebrek. Het onderscheid tussen het alcoholonthoudingsdelirium en het delirium ten gevolge van andere oorzaken is moeilijk te maken (Nederlandse vereniging voor ziekenhuispsychiatrie, 2004). Bijna alle alcoholisten hebben, door een verminderde opslagcapaciteit van de lever, een eenzijdig dieet en verminderde resorptie van de darmen, een gebrek aan vitamine b1 (thiamine). Als gevolg daarvan kan het syndroom van Wernicke optreden (Achilles et al., 2006). Wernickes encefalopathie is een acute-potentieel fatale- aandoening die gekenmerkt wordt door ataxie, evenwichtsstoornissen, verwardheid, gestoorde oogbewegingen en trage pupilreacties. De kans is het grootst op het moment dat er wordt overgeschakeld van calorie-inname via alcohol naar normale koolhydrate voeding. Op dat moment kan er een acuut tekort aan thiamine ontstaan, leidend tot kleine bloedinkjes in bepaalde delen van de hersenen (onder andere in de thalamus, de hypothalamus, het cerebellum, en kernen van hersenzenuwen). De symptomen kunnen binnen enige dagen spontaan verdwijnen of overgaan in een Korsakov-syndroom: een chronische amnestische syndroom gekenmerkt door inprentingstoornissen en confabulaties. Uiteraard leidt langdurig alcoholgebruik ook tot andere somatische complicaties zoals leverfunctiestoornissen, beschadiging aan het zenuwstelsel, gevolgen voor pancreas, hart en bloedvaten et cetera. We beperken ons in dit artikel tot de neuro-psychiatrische complicaties Wernicke en het risico op delier. 14 praxis ggz verpleegkundig specialist 2010

15 Verpleegkundige hulpvraag Hieronder wordt ingegaan op de meest voorkomende verpleegkundige hulpvragen bij alcoholafhankelijkheid in het algemeen ziekenhuis. In de eerste plaats is er een dreigend gevaar voor acute verwardheid. Wanneer die verwardheid ontstaat en de patiënt hallucineert is er ook gevaar voor letsel zoals het opdrinken van giftige stoffen. Bovendien kan een tekort aan vocht en voedsel ontstaan. De alcoholafhankelijke patiënt heeft vaak, door de inname van calorierijke dranken, een slechte voedingstoestand. Ook blijkt er vaak sprake van kennistekort over de effecten van alcohol op het lichaam. Een aantal gedragingen van alcoholafhankelijke patiënten kunnen worden geduid als verslavingsgedrag (Loth, Rutten, Huson-Anbeek & Linde, 1999). Hieronder vallen ontkenning, projectie, rationalisatie en magisch denken. Als een verpleegkundige een vermoeden heeft van alcoholafhankelijkheid en hierover navraag doet, zal het vaak voorkomen dat de patiënt eromheen gaat draaien en op een ander onderwerp wil overstappen. Een verontwaardigde reactie op de vraag of alcohol wordt gebruikt kan bij herhaald vragen overslaan in sterke ontkenning. De alcoholafhankelijke patiënt schaamt zich vaak voor het gebruik. De patiënt uit de praktijkcasus weert vragen over alcoholgebruik af met: Jij drinkt toch ook wel eens een biertje? Soms is de zucht naar alcohol zo sterk dat de patiënt voortijdig de afdeling verlaat. Samenvattend kan worden gesteld dat zich een veelheid aan hulpvragen voordoen die uiteraard per patiënt verschillen. We komen nu tot het vraagstuk welke interventies vanuit de literatuur bekend zijn als effectief bij de behandeling van deze hulpvragen. Medische interventies Vanuit het bio-psychosociaal denkmodel zal eerst het biologisch evenwicht moeten worden hersteld, vervolgens verbetering tot stand moeten worden gebracht door psychologische interventies en behandeling gericht op versterking van de gezonde aspecten in de sociale omgeving (Clijsen et al., 2008). Het herstellen van het biologisch evenwicht zal door medici worden uitgevoerd. Dat zal bestaan uit detoxificatie waarbij de ontwenningsverschijnselen zoveel mogelijk zullen worden beperkt met behulp van farmacotherapie. alcoholafhankelijke patiënt in algemeen ziekenhuis 15

16 Daarnaast is preventie van het Wernicke-syndroom zeer belangrijk zoals uit recente publicaties van Arts (2009) en de multidisciplinaire richtlijn stoornissen in het gebruik van alcohol (2009) blijkt. Met eenvoudige preventieve toediening van de juiste dosering thiamine kan veel ellende worden voorkomen. De man uit de praktijkcasus heeft vermoedelijk het Wernicke-syndroom ontwikkeld. Echter, wanneer de diagnose gesteld wordt is het altijd te laat (Arts, 2009). Uiteraard draagt ook preventie van alcoholonthoudingsdelier bij aan het herstellen van een biologisch evenwicht. Dit kan met farmacotherapie worden gerealiseerd. Psychiatrisch verpleegkundige interventies Er zijn een aantal interventies die aantoonbaar effectief zijn bij de behandeling van alcoholafhankelijkheid. Deze interventies kunnen ook door verpleegkundigen worden toegepast. Motiverende gespreksvoering (Miller & Rollnick, 2005) is een belangrijk aspect in de behandeling van alcoholafhankelijkheid. Deze gesprekstechniek impliceert een niet-moraliserende, sterk op de eigen verantwoordelijkheid gerichte algemene houding van de hulpverlener tijdens de behandeling. Motivatie wordt gezien als een dynamische toestand die kan worden beïnvloed. De brief motivational intervention van Saunders, Wilkinson en Allsop (1991), is een interventie in de stijl van motiverende gespreksvoering waarin de hulpverlener in een uur de voor- en nadelen van gebruik navraagt, de toekomstplannen en de rol die gebruik daarin speelt. Motivational enchancemet therapy (met) is getoetst in een Amerikaanse studie naar psychosociale behandelingen van alcoholafhankelijkheid. Het bleek dat vier sessies bestaande uit met even effectief waren als de veel uitgebreidere cognitieve gedragstherapie en de twaalfstappenbenadering (Franken & Van den Brink, 2009). Tot slot de Drinkers check up van Miller, Sovereign en Krege, die in het Nederlands bewerkt en onderzocht is als de Doorlichting Voorlichting alcoholgebruik (dva: Schippers, Brokken & Otten, 1994). Dva is bedoeld om patiënten met mogelijke alcoholproblemen voor te lichten en te adviseren teneinde de motivatie voor veranderingen in het drinkgedrag, respectievelijk het zoeken en aanvaarden van hulpverlening te bevorderen. De dva wordt niet standaard in algemeen ziekenhuizen gebruikt maar vanwege de kleine tijdsinvestering; 16 praxis ggz verpleegkundig specialist 2010

17 3 à 4 gesprekken zou dit wel heel goed mogelijk zijn. Een kleinschalig onderzoek van Lieshout (2009) naar de effecten van dva, toegepast door een verpleegkundig specialist liaisonpsychiatrie, laat hoopgevende resultaten zien. Zo blijkt dat de meeste patiënten uit de onderzoekspopulatie gemotiveerd zijn om hun alcoholgebruik te minderen. De basishouding van de verpleegkundige is therapeutisch neutraal (Loth, 1999). Dit is een neutrale vriendelijkheid zonder voorwaarden, die is gebaseerd op kennis van de verslaafde en verslaving. Wanneer een patiënt bijvoorbeeld ontkent dat hij alcohol gebruikt, heeft het geen zin om hierover door te vragen of een discussie aan te gaan. Beter is het om een dag uit het leven door te nemen en door te vragen wanneer wat wordt gedronken. Daarnaast is een eerlijke voorlichting belangrijk. Dat kan door een toelichting te geven bij de onderzoeksuitslagen in relatie tot alcoholconsumptie. Ook wanneer een patiënt weer na enkele maanden wordt opgenomen betekent dit niet dat alles verloren is. Ieder moment van abstinentie biedt de mogelijkheid het gevoel van zelfcontrole te vergroten. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat in de benadering het stellen van grenzen essentieel is. Er zijn weliswaar meer psychiatrisch verpleegkundige interventies die toegepast kunnen worden bij alcoholafhankelijke patiënten zoals cognitieve gedragstherapie of de daarvan afgeleid sociale vaardigheidstrainingen en community reïnforcement approach gericht op het ontwikkelen van een andere leefstijl. Echter, omdat de behandeling in een algemeen ziekenhuis kortdurend en intensief is, zijn deze interventies niet geschikt in deze context. Samenvattend kan gesteld worden dat de problematiek van alcoholafhankelijkheid in samenhang met ziekenhuisopname kan worden behandeld met een aantal medische dan wel psychiatrisch verpleegkundige interventies. Echter, de problemen die zijn beschreven in de praktijkcasus konden niet meer worden beïnvloed door een interventie. Hier zou preventief optreden in het verlengde van een tijdige consultatieaanvraag van grote invloed zijn geweest. Dit brengt ons bij het vraagstuk van de de rol van de verpleegkundig specialist ggz bij de behandeling van alcoholafhankelijke patiënten in het algemeen ziekenhuis. alcoholafhankelijke patiënt in algemeen ziekenhuis 17

18 De rol van de verpleegkundig specialist De vereniging voor Consultatieve Psychiatrische Verpleegkunde heeft in haar beroepsdeelprofiel (2004) de essentie van de functie van Verpleegkundig Specialist Liaisonpsychiatrie (vsl) beschreven. Liaisonpsychiatrie kenmerkt zich, naast consultatie, door het bieden van aandacht aan multidisciplinaire teams bij psychiatrische problematiek in de vorm van deskundigheidsbevordering, vroegtijdig signaleren en protocollering van behandelingen. In de praktijk van de verpleegkundig specialist ggz zijn het geven van consultatie aan verpleegkundige teams en het verrichten van consulten en directe patiëntenzorg met elkaar verweven. Dit betekent dat naast het toepassen van direct patiëntgebonden interventies ook preventie, scholing en protocollering van behandeling aan de orde zijn. De multidisciplinaire richtlijn stoornissen in het gebruik van alcohol (2009) biedt hierbij een aantal handvatten. Opsporing en vroegdiagnostiek Een alcoholafhankelijke patiënt meldt zich niet op de eerste hulp om van zijn alcoholprobleem af te komen en zal dit tijdens een anamnese niet spontaan aan de orde brengen. Integendeel, hij zal dit sterk verbloemen. Er zijn een aantal hulpmiddelen en technieken die een bijdrage kunnen leveren aan een vroege opsporing van alcoholafhankelijkheid. In de eerste plaats is er een lijst met risico-indicatoren die een alcoholprobleem doen vermoeden. Deze indicatoren worden ook door de huisarts gebruikt en zijn opgenomen in de multidisciplinaire richtlijn. Denk aan een sterke aftershavegeur, maag-darmklachten, valincidenten, relatieproblemen en verwaarlozing. Het vaststellen van deze indicatoren is echter nog geen diagnose. Aanvullend kan de audit worden afgenomen; Alcohol Use Disorder Identify test. Deze test is in het Nederlands vertaald en valide en betrouwbaar (Multidisciplinaire richtlijn, 2009). De verkorte versie neemt enkele minuten in beslag en geeft een goede indicatie. Wanneer dit wordt aangevuld met laboratoriumwaarden kan ook een voorspelling over het ontstaan van een onthoudingsdelier worden gegeven. Vroege opsporing en diagnostiek bieden de kans preventiebehandeling aan te bieden en vroegtijdig de psychiatrisch consultatieve dienst in te schakelen. De verpleegkundig specialist ggz kan een bijdrage leveren aan het opstellen 18 praxis ggz verpleegkundig specialist 2010

19 van een protocol en het implementeren van aanbevelingen vanuit de richtlijn. Wanneer dankzij de vroegdiagnostiek de alcoholafhankelijke patiënt noch een delier, noch een Wernicke-syndroom heeft ontwikkeld, kan van de noodgedwongen detox een deugd worden gemaakt. Van de nood(gedwongen detox) een deugd maken De verpleegkundig specialist ggz kan als verbindingsofficier fungeren tussen ziekenhuis, psychiatrie en verslavingszorg. In het algemeen ziekenhuis doet zich de situatie voor dat de ggz als medebehandelaar kan optreden tijdens de opname en dat na ontslag de verslavingszorg dit (weer) overneemt. Buiten het algemeen ziekenhuis is een duidelijke scheiding gemaakt tussen verslavingszorg en psychiatrie, binnen het algemeen ziekenhuis wordt deze zorg geleverd door de psychiatrische consultatieve dienst van de ggz. Dit vraagt om goede samenwerking tussen de organisaties en goede afspraken over het opnamebeleid. Zo kan de verpleegkundig specialist ggz bijvoorbeeld als intermediair fungeren wanneer de transferverpleegkundige een patiënt moet aanmelden voor revalidatie in een verpleeghuis. Uitleg over de aard van de psychiatrische problematiek en adviezen over de bejegening kunnen de overplaatsing bespoedigen. Deelname aan multidisciplinaire overlegsituaties zijn zinvol om informatie uit te wisselen en afspraken over beleid en bejegening te maken. Medisch maatschappelijk werk is hierbij ook van essentieel belang. Zij kunnen bijvoorbeeld contact zoeken met familieleden waar de relatie mee is verbroken of met curatoren/bewindvoerders. Vaak is er sprake van sociale isolatie en een beperkt netwerk. Het is nog niet gangbaar dat tijdens een ziekenhuisopname gestart wordt met terugvalpreventie. Behalve met psychosociale interventies kan dit ook met farmacotherapie. Na een detox ontstaat een gevoel van craving die soms tot een vervroegd vrijwillig ontslag leidt. Medicatie kan helpen om dit te voorkomen. Een niet onbelangrijke interventie is die van een juridische maatregel. Primair is dit een taak van de psychiater maar omdat het enige inzet van tijd en doorzettingsvermogen vraagt om alle informatie te verzamelen kan een verpleegkundig specialist ggz de voorbereidende taken doen. De ervaring leert dat een opname met een rechterlijke machtiging een wezenlijke verandering kan betekenen voor een alcoholafhankelijke patiënt. Zeker als er sprake is van alcoholafhankelijke patiënt in algemeen ziekenhuis 19

20 maatschappelijke teloorgang in combinatie met huiselijk geweld en ernstige verwaarlozing. Tot slot is het geven van scholing over alcoholafhankelijkheid een taak van de verpleegkundig specialist ggz. Hierin kunnen zowel het ziektebeeld als de verpleegkundige behandeling aan de orde komen. De aanbevelingen, zoals gedaan in de richtlijn stoornissen in het gebruik van alcohol, zijn nog niet tot op de werkvloer van verpleegkundigen en medici doorgedrongen. Ook daarom is scholing, in samenwerking met de psychiater, noodzakelijk. Samenvatting Alcoholafhankelijke patiënten worden regelmatig opgenomen in een algemeen ziekenhuis en worden zo noodgedwongen ontgift. Dit biedt mogelijkheden voor het toepassen van kortdurende motiverende interventies. Deze mogelijkheden worden nu nog onvoldoende benut doordat enerzijds vroegtijdige opsporing niet standaard plaatsvindt en anderzijds verwijzing naar de psychiatrische consultatieve dienst niet of relatief laat plaatsvindt (Lemmers & Riper, 2007). Om de zorg aan alcoholafhankelijke patiënten in het algemeen ziekenhuis te optimaliseren kan de verpleegkundig specialist ggz een bijdrage leveren aan protocollen waarmee vroegtijdig een alcoholprobleem kan worden opgespoord. Daarnaast heeft de verpleegkundig specialist ggz werkzaam bij een psychiatrische consultatieve dienst in het algemeen ziekenhuis haar verantwoordelijkheid bij directe (verpleegkundige) behandeling. Tot slot gaat er aandacht uit naar het behandelend team in de vorm van klinische lessen en teamconsultatie. Dit alles met het doel de noodgedwongen periode van abstinentie zo optimaal mogelijk te benutten. R. Blokstra GGZ verpleegkundig specialist i.o. GGZ Noord-Holland-Noord 20 praxis ggz verpleegkundig specialist 2010

21 Peter Braem Concept Crisisinterventie Uitgangspunten voor crisisinterventie in het Crisiscentrum Rotterdam 21

22 In het Crisiscentrum Rotterdam heeft een werkgroep een richtlijn geschreven. Deze richtlijn, Crisisinterventie, uitgangspunten voor crisisinterventie in het Crisiscentrum Rotterdam (hierna verder aangeduid als Concept Crisisinterventie) beschrijft op basis van gangbare literatuur en de ervaring van de hulpverleners hoe psychosociale en psychiatrische crisisinterventie in het Crisiscentrum Rotterdam moet worden uitgevoerd. Begin 2009 heb ik voor de opleiding tot ggz Verpleegkundig Specialist een analyse gemaakt van de kwaliteit van de geboden zorg in het Crisiscentrum Rotterdam. De conclusie van mijn analyse was, kort samengevat, dat het proces van de hulpverlening (wie doet wat wanneer) op orde was, maar dat de inhoud van de zorg (hoe doen we wat waarom) hierbij is achter gebleven. Twee bevindingen lagen ten grondslag aan deze conclusie. Ten eerste kon ik observeren dat de geboden hulp willekeurig was. Patiënten in vergelijkbare situaties werden verschillend benaderd. Ten tweede constateerde ik dat een theoretisch concept over wat crisisinterventie dient in te houden ontbrak. De toegepaste interventies konden niet worden onderbouwd. In mijn analyse deed ik daarom de aanbeveling om een concept crisisinterventie te schrijven, een richtlijn voor de zorg in het Crisiscentrum Rotterdam. Hiermee zou de geboden hulp kritisch beschouwd en beargumenteerd kunnen worden vanuit een gemeenschappelijke theoretisch document. Naar aanleiding van deze aanbeveling heeft de staf van de afdeling mij gevraagd om een werkgroep te leiden die tot doel had een concept crisisinterventie te schrijven. Dit artikel vat het Concept Crisisinterventie samen en geeft daarmee antwoord op de vraag wat crisisinterventie op vrijwillige basis is. Daarnaast geeft het een aanzet tot een kritische beschouwing van de geboden hulp in het Crisiscentrum Rotterdam. Allereerst volgt een korte beschrijving van het Crisiscentrum Rotterdam. Vervolgd wordt met een weergave van de door de werkgroep gebruikte literatuur. Dan volgt een beschrijving van wat onder een crisis wordt verstaan en wat volgens onze werkgroep het onderscheid is tussen psychosociale en psychiatrische crises. Daarna komen de kenmerken van crisisinterventie aan bod en welke interventies er kunnen worden toegepast. Tot slot een kritische beschouwing van de geboden hulp, vergezeld van een aantal aanbevelingen. Aan de hand van enige casuïstiek wordt het concept crisisinterventie geconcretiseerd. 22 praxis prisma verpleegkundig specialist 2010

23 Het Crisiscentrum Rotterdam Het Crisiscentrum Rotterdam is een samenwerkingsverband tussen een maatschappelijke voorziening (Centrum voor Dienstverlening) en een psychiatrisch instituut (Parnassia Bavo Groep). Er wordt psychosociale en psychiatrische crisishulp geboden, een combinatie van zorg die voortvloeit uit dit samenwerkingsverband. Het Crisiscentrum Rotterdam biedt plaats aan 27 patiënten, verdeeld over twee afdelingen. Patiënten verblijven er vrijwillig. In het Crisiscentrum Rotterdam werken verpleegkundigen, maatschappelijk werkers, artsen en een psychiater. Behandelverantwoordelijkheid ligt bij de artsen en de psychiater. Opnamen duren over het algemeen kort, meestal enkele dagen maar soms een aantal weken. Naast deze beide opnameafdelingen is er nog een aparte afdeling die het meldpunt wordt genoemd. Hier wordt een telefoon dag en nacht bemand om verwijzers, zowel patiënten als professionele hulpverleners, te woord te staan en een eerste, telefonische triage uit te voeren. Net als bij andere vormen van crisishulpverlening is er vanuit het Crisiscentrum Rotterdam een breed scala aan hulpverleningsproducten in te zetten: van telefonische consultatie tot klinische opnamen. Het Crisiscentrum Rotterdam onderscheidt zich in vergelijking met andere vormen van crisishulp door de mogelijkheid van onmiddellijke laagdrempelige opname, ook op verzoek van patiënten zelf zonder tussenkomst van een verwijzer. Er zijn nooit wachttijden en er is vrijwel altijd opnamecapaciteit. Een korte opname creëert rust en tijd voor bezinning, voor patiënt en hulpverleners. De werkgroep die geformeerd werd om het Concept Crisisinterventie te schrijven, bestond uit leden van alle afdelingen en alle disciplines. Gebruikte literatuur De werkgroep heeft ervoor gekozen voornamelijk gebruik te maken van Nederlandstalige literatuur, omdat niet alle werkgroepleden het Engels voldoende machtig zijn. Een voorlopige literatuurlijst is samengesteld op basis van aanbevelingen door experts 1 en zoekopdrachten binnen diverse databases (Google Scholar, Nederlandse artikelen databank voor de zorg, Cochrane database of systematic reviews, Pubmed, gezocht werd met de zoektermen crisisinterventie, crisishulpverlening, crisisinterventie and psychosociaal, crisisinterventie and vrijwillig, crisis, psychosocia en Engelstalige equivalenten). Doordat de voor de werkgroep beschikbare tijd concept crisisinterventie 23

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts 1. De rol van de huisarts De huisarts kijkt op basis van de anamnese m.b.v. de Audit C of ICD 10 de cliënt alcoholafhankelijk is en doorverwezen moet worden naar

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvragen

Samenvatting. Adviesvragen Samenvatting Adviesvragen Een deel van de mensen die kampen met ernstige en langdurige psychiatrische problemen heeft geen contact met de hulpverlening. Bij hen is geregeld sprake van acute nood. Desondanks

Nadere informatie

1 Wat is er met me aan de hand? 11

1 Wat is er met me aan de hand? 11 Leven met een alcoholprobleem 07-03-06 09:25 Pagina 7 Inhoud Voorwoord 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Typerend beeld van de kwaal 11 Symptomen 12 Vroege en late symptomen 14 Diagnostiek 14 Een paar

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Dat scheelt een slok op een borrel?

Dat scheelt een slok op een borrel? Dat scheelt een slok op een borrel? Alcoholpoli voor MDL-patiënten Tamara van Lieshout Verpleegkundig Specialist GGZ Onze Lieve Vrouwe Gasthuis 550 bedden Toonaangevend Gastvrij Businessunits PBU Psychiatrie

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Topklinisch Centrum voor Korsakov. en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. Informatie voor verwijzers

Topklinisch Centrum voor Korsakov. en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. Informatie voor verwijzers Topklinisch Centrum voor Korsakov en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen Informatie voor verwijzers Via deze folder willen wij u graag nader kennis laten maken met de behandelmogelijkheden van het

Nadere informatie

Ouderenpsychiatrie Maarsheerd

Ouderenpsychiatrie Maarsheerd Centrum voor Neuropsychiatrie Ouderenpsychiatrie Maarsheerd Specialistische hulp aan mensen met een Niet Aangeboren Hersenletsel Kliniek en deeltijdbehandeling Informatie Informatie voor verwijzers voor

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

(Net)werking van een PAAZ

(Net)werking van een PAAZ (Net)werking van een PAAZ Frederic Ulburghs (hoofverpleegkundige) en Henrik Palmans (psychiatrisch verpleegkundige) Voorstelling PAAZ Enkele cijfers: +/- 13 FTE verpleegkundigen +/- 3 FTE psychologen +/-

Nadere informatie

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios Verdiepingsstage Dubbele diagnose Loodds informatie voor aios Verdiepingsstage Dubbele diagnose Loodds Gaat je interesse uit naar psychiatrie in combinatie met een verslaving? Dan biedt Delta een verdiepingsstage

Nadere informatie

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan U moet de bakens verzetten en noch sterke drank, noch bier meer gebruiken: houdt u aan een matig gebruik van een redelijke

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ Inhoudsopgave Indigo Brabant 2 Wat is de Basis GGZ? 2 Wat kan Indigo mij bieden? 4 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Specialistische GGZ 7 Heeft u vragen? 7 Contact

Nadere informatie

GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie

GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie Centrum voor diagnostiek en behandeling van ouderen met psychiatrische problemen Algemene informatie >> 1 Het centrum betrekt vanaf het begin

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog

Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u informatie gekregen over het maken van een afspraak met een medisch psycholoog van de afdeling

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Saskia van Duin - verpleegkundig specialist GGZ Melchiord Ricardo - ervaringsdeskundige Ellen Struik teamleider DD kliniek GGZ

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Mirro:

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Behandeling van ouderen in de eerste lijn

Behandeling van ouderen in de eerste lijn Behandeling van ouderen in de eerste lijn Lucinda Meihuizen, GZ psycholoog Bestuurslid sectie ouderenpsychologen NIP Zorgpartners Midden-Holland en Samenwerkende psychologen Alphen a/d Rijn Agenda workshop

Nadere informatie

Zorgprogramma voor mensen met gerontopsychiatrische problematiek in het verpleeghuis

Zorgprogramma voor mensen met gerontopsychiatrische problematiek in het verpleeghuis Zorgprogramma voor mensen met gerontopsychiatrische problematiek in het verpleeghuis Anne van den Brink Specialist Ouderengeneeskunde Onderzoeker Pakkende ondertitel Inhoud presentatie Inleiding Aanleiding

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier)

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) Patiënteninformatie Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) 1 Acuut optredende verwardheid (delier) Intensive Care, route 3.3 Telefoon (050) 524 6540 Inleiding Uw familielid

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340 98 34 www.rijksoverheid.nl Kenmerk

Nadere informatie

Ambulante behandeling

Ambulante behandeling Ambulante behandeling Ouderen Ambulante behandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen heeft verschillende

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Verpleegkundig consulent

Verpleegkundig consulent Geriatrie Verpleegkundig consulent www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl GER008 / Verpleegkundig consulent / 01-07-2013 2 Verpleegkundig consulent

Nadere informatie

informatie voor cliënten en verwijzers AFPN Ambulante Forensische Psychiatrie Noord www.ggzdrenthe.nl www.afpn.nl

informatie voor cliënten en verwijzers AFPN Ambulante Forensische Psychiatrie Noord www.ggzdrenthe.nl www.afpn.nl informatie voor cliënten en verwijzers AFPN Ambulante Forensische Psychiatrie Noord www.ggzdrenthe.nl www.afpn.nl GGZ Noord-Drenthe AFPN Wanneer u problemen heeft of psychisch ziek bent, kunt u na een

Nadere informatie

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Informatie voor huisartsen Organisatie voor geestelijke gezondheidszorg GGZ Rivierduinen biedt vele vormen van geestelijke gezondheidszorg voor alle leeftijden;

Nadere informatie

Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis

Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis Ouderen Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis Introductie Op dit moment is uw dementerend familielid in behandeling bij Mondriaan Ouderen van Mondriaan.

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Ouderen

Deeltijdbehandeling. Ouderen Deeltijdbehandeling Ouderen Deeltijdbehandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling, ondersteuning en begeleiding aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij 2 Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

Korsakov. Kliniek. Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol

Korsakov. Kliniek. Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol > Divisie Verslavingszorg Korsakov Kliniek Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol Informatie voor CLIËNTEN EN FAMILIE < > ALGEMENE INFORMATIE Met deze brochure willen wij u nader kennis laten

Nadere informatie

Delirium op de Intensive Care (IC)

Delirium op de Intensive Care (IC) Deze folder is bedoeld voor de partners, familieleden, naasten of bekenden van op de Intensive Care (IC) afdeling opgenomen patiënten. Door middel van deze folder willen wij u als familie* uitleg geven

Nadere informatie

Verwijzen naar de GGZ. Wanneer verwijzen naar de Generalistische basis GGZ en Gespecialiseerde GGZ?

Verwijzen naar de GGZ. Wanneer verwijzen naar de Generalistische basis GGZ en Gespecialiseerde GGZ? Verwijzen naar de GGZ Wanneer verwijzen naar de Generalistische basis GGZ en Gespecialiseerde GGZ? Nieuwe structuur in de geestelijke gezondheidszorg Om de kwaliteit en de kostenbeheersing in de geestelijke

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 1529 Vragen van het lid

Nadere informatie

Bipolaire stoornissen

Bipolaire stoornissen Bipolaire stoornissen PuntP kan u helpen volwassenen Sommige mensen hebben last van stemmingsschommelingen die niet in verhouding staan tot wat er in hun persoonlijke omgeving gebeurt. De stemming lijkt

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over de uitzending Beschadigd (2015Z02676).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over de uitzending Beschadigd (2015Z02676). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden DAGBEHANDELING: DRIE DAGEN PER WEEK, TWAALF WEKEN LANG Onderdeel van Arkin De intensieve behandeling tijdens de Dagbehandeling helpt om uw verslaving

Nadere informatie

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Informatie voor de cliënt 2 De Regionale Centra GGZ Venray, Venlo en Roermond Lichamelijke klachten heeft

Nadere informatie

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Samenwerking tussen algemeen ziekenhuis en GGZ Roxanne Izendooren Projectleider Vroegsignalering alcoholgebruik 23 april 2012 Opdracht: Vragenlijst

Nadere informatie

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten Kliniek Nijmegen Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Steeds meer tijd en energie gaan op aan de verslaving.

Nadere informatie

DE SPV IN HET ALGEMEEN ZIEKENHUIS

DE SPV IN HET ALGEMEEN ZIEKENHUIS DE SPV IN HET ALGEMEEN ZIEKENHUIS Van consulten naar consultatie, het terrein van de ziekenhuis psychiatrie Dir artikel is een bewerking van een lezing op een studiemiddag van de NVSPV (18 mei 1994) waar

Nadere informatie

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland Polls drugsweb Kun je op eigen houtje van drugs afkomen Ja: 85% Moeten we minder gaan drinken Ja: 57% Bang om verslaafd te worden Ja: 21% Drugs meenemen naar buitenland Ja: 73% Wiet is een harddrug Ja:

Nadere informatie

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Cluster jeugd Preventie, inclusief minimale interventie van 1-3 gesprekken I- hulp (ambitie ook

Nadere informatie

Kliniek Wolfheze. Informatie voor patiënten

Kliniek Wolfheze. Informatie voor patiënten Kliniek Wolfheze Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Soms lukt het niet om daar zelf uit te komen. Bij

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

Poliklinische behandeling

Poliklinische behandeling Poliklinische behandeling Ouderen Poliklinische behandeling Introductie Mondriaan Ouderen is een onderdeel van Mondriaan. We verlenen hulp aan mensen van 65 jaar en ouder, die behoefte hebben aan behandeling,

Nadere informatie

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten Brengt medische en psychische kennis samen MedPsych Center (MPC) voor klinische patiënten 1. Welkom 3 2. Voor welke patiënten is de MPU bedoeld? 3 3. Wachtlijst

Nadere informatie

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Informatie over Thuisbegeleiding Thuisbegeleiding biedt hulp aan multiproblemgezinnen en risicogezinnen, en aan volwassenen met psychiatrische

Nadere informatie

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek Psychiatrie De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 0 Stemmen horen 0 Klachten en symptomen 0 Oorzaken De behandeling 0 Doel 0 Voor wie 0 Tijdsduur 0 De inhoud van de behandeling 0 Coping-training 0 Psycho-educatie

Nadere informatie

De Stemmenpolikliniek

De Stemmenpolikliniek Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 1 Stemmen horen 1 De behandeling 2 Kennismaking 3 De inhoud van de behandeling 3 Behandelaars 4 Vragen 4 Belangrijke adressen

Nadere informatie

Zorg na een ziekenhuisopname

Zorg na een ziekenhuisopname Zorg na een ziekenhuisopname Inhoudsopgave Inleiding... 1 Heeft u nog extra zorg nodig na uw ziekenhuis verblijf... 1 Als u naar huis gaat... 1 Thuiszorg... 1 Hulpmiddelen... 2 Medisch Specialistische

Nadere informatie

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch werker Volwassenen en ouderen mensenkennis Van onze klinisch psycholoog heb ik een groep cliënten overgenomen, bij wie ik de instrumenten uit de opleiding

Nadere informatie

Alcohol gebruik bij ouderen. 16-09-2010 Dick van Etten

Alcohol gebruik bij ouderen. 16-09-2010 Dick van Etten Alcohol gebruik bij ouderen 16-09-2010 Dick van Etten Inleiding Prevalentie Risicofactoren, lichamelijke aandoeningen Vroegsignaleren en diagnostiek Ontwikkelde interventies U moet de bakens verzetten

Nadere informatie

IIIk voel me zo rot, dat ik niet weet waar ik het zoeken moet. Het verwijzerspunt

IIIk voel me zo rot, dat ik niet weet waar ik het zoeken moet. Het verwijzerspunt n i e u w s b r i e f v o o r v e r w i j z e r s h a ag l a n d e n - j u n i 2 0 1 6 Op zoek naar tips bij depressie klachten? Ga naar www.geloofjehetselfie.nl IIIk voel me zo rot, dat ik niet weet waar

Nadere informatie

Ouderen en alcohol. Nanda den Hollander dd 18 april 2016

Ouderen en alcohol. Nanda den Hollander dd 18 april 2016 Ouderen en alcohol Nanda den Hollander dd 18 april 2016 Vraag De beeldvorming die er is ten aanzien van ouderen die overmatig alcohol gebruiken, is van belang. Wat is jullie beeld? Wat vind je ervan? Bijv.

Nadere informatie

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2011. Bijlage 7. Behandeling

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2011. Bijlage 7. Behandeling 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstelling functie 4 2.1 Algemeen 4 2.2 Continue, systematische, langdurige en multidisciplinaire zorg (CSLM) 5 2.3 gericht op herstel en/of het aanleren van vaardigheden

Nadere informatie

Vroegsignalering van angst bij kanker

Vroegsignalering van angst bij kanker Vroegsignalering van angst bij kanker Symposium juni 2016, Amsterdam Hoe harder we angst bevechten, hoe meer ze ons verleidt en verstikt. Hoe meer we de angst in de ogen zien, hoe sneller ze vrijheid biedt.

Nadere informatie

Consultatief psychiatrisch verpleegkundige

Consultatief psychiatrisch verpleegkundige Consultatief psychiatrisch verpleegkundige In uw werk kunt u te maken krijgen met patiënten die naast somatische problemen ook gedrags-, psychische- en/of psychosociale problemen hebben. Dit is vaak niet

Nadere informatie

Opname op afdeling Argo en gedwongen opname. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Opname op afdeling Argo en gedwongen opname. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Opname op afdeling Argo en gedwongen opname Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Opname op afdeling Argo en gedwongen opname Inleiding In deze brochure geven wij u informatie over de

Nadere informatie

Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving?

Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving? Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving? Dag van de verslaving 12 oktober 2007 Gerard M. Schippers Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam Tijdschrift sinds 2005 Bohn Stafleu Van Loghum

Nadere informatie

OPLEIDING INTENSIVE CARE VERPLEEGKUNDIGE

OPLEIDING INTENSIVE CARE VERPLEEGKUNDIGE OPLEIDING INTENSIVE CARE VERPLEEGKUNDIGE 1. Deskundigheidsgebied van de intensive care verpleegkundige blad 2 van 11 2. Eindtermen voor de opleiding intensive care verpleegkundige blad 6 van 11 LRVV Deel

Nadere informatie

PSYCHOLOGIE. De klinisch psycholoog in het ziekenhuis

PSYCHOLOGIE. De klinisch psycholoog in het ziekenhuis PSYCHOLOGIE Medische psychologie De klinisch psycholoog in het ziekenhuis In deze folder kunt u lezen over de manier van werken van de klinisch psycholoog, verbonden aan de afdeling Medische Psychologie

Nadere informatie

High Care - Kastanjehof

High Care - Kastanjehof High Care - Kastanjehof Behandelprogramma Acute Psychiatrie High Care - Kastanjehof Behandelprogramma Acute Psychiatrie Inhoudsopgave Wat...Pagina Inleiding...2 Voor wie...3 Aanmelding...3 Behandelaanbod...3

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009.

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. Werkafspraken De afdeling psychiatrie, gevestigd in het Academisch Psychiatrisch Centrum van het AMC, kent 4 zorglijnen: 1. Acute zorg 2.

Nadere informatie

informatie voor cliënten FACT-team

informatie voor cliënten FACT-team informatie voor cliënten FACT-team FACT-team Voor een grote groep mensen is het leven moeilijk. Zij hebben niet alleen last van psychiatrische klachten, zoals bijvoorbeeld somberheid of het horen van stemmen,

Nadere informatie

Medische. na een hernia-operatie. Onderzoek en behandeling. ZorgSaam

Medische. na een hernia-operatie. Onderzoek en behandeling. ZorgSaam Medische psychologie adviezen na een hernia-operatie Onderzoek en behandeling ZorgSaam 1 2 Inleiding In deze folder kunt u lezen over de manier van werken van de medisch psycholoog in het ziekenhuis. Aan

Nadere informatie

Dwang(reductie) in de psychiatrie

Dwang(reductie) in de psychiatrie Dwang(reductie) in de psychiatrie Drs. Yolande Voskes Research Programme > Quality of Care Department of Medical Humanities Separatie: problematisch? Traumatische en emotionele ervaring Cliënten: angst,

Nadere informatie

HERSENZIEKTEN, AUTONOMIE EN GEDRAG. Werkbezoek OM Dordrecht 6-10-2009

HERSENZIEKTEN, AUTONOMIE EN GEDRAG. Werkbezoek OM Dordrecht 6-10-2009 HERSENZIEKTEN, AUTONOMIE EN GEDRAG Werkbezoek OM Dordrecht 6-10-2009 Co-morbiditeit is de norm (gegevens uit intern onderzoek Bouman GGZ) HEROÏNE (VAAK POLYDRUGGE BRUIK) ALCOHOL STIMULAN- TIA CANNABIS

Nadere informatie

Wernicke-Korsakov syndroom

Wernicke-Korsakov syndroom Home no. 1 Februari 2016 Themanummer Antibiotica Eerdere edities Verenso.nl Wernicke-Korsakov syndroom Vaker en minder sluipend dan meestal wordt aangenomen Drs. Ineke Gerridzen i.gerridzen@atlant.nl Preventieve

Nadere informatie

Behandeling bij psychose

Behandeling bij psychose Behandeling bij psychose Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 33 55 11 Jessa Ziekenhuis vzw Maatschappelijke

Nadere informatie

Uw rechten en behandeling

Uw rechten en behandeling Uw rechten en behandeling als wij gedwongen moeten ingrijpen in noodsituaties Behandeling onder dwang Als u tijdens uw opname te maken krijgt met gedwongen behandeling, hebt u als patiënt van GGZ ingeest

Nadere informatie

Psychosociale oncologische zorg. Afstemming en communicatie tussen eerste- en tweedelijn

Psychosociale oncologische zorg. Afstemming en communicatie tussen eerste- en tweedelijn Psychosociale oncologische zorg Afstemming en communicatie tussen eerste- en tweedelijn Psychosociale oncologische zorg binnen het st. Anna Ziekenhuis en de eerste lijn Input huidig procesverloop: Doorlopen

Nadere informatie

Centrum Integrale Psychiatrie

Centrum Integrale Psychiatrie Centrum Integrale Psychiatrie Centrum Integrale Psychiatrie Het Centrum Integrale Psychiatrie (CIP) biedt ambulante zorg aan volwassenen met (zeer) complexe psychische en/of psychiatrische problemen.

Nadere informatie

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Angst & Verslaving Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Inhoudsopgave Achtergrond Etiologie Epidemiologie Diagnostiek Behandeling Kushner ea Multidisciplinaire Richtlijn alcohol

Nadere informatie

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2010. Bijlage 7. Behandeling

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2010. Bijlage 7. Behandeling 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstelling functie 4 2.1 Algemeen 4 2.2 Aanvullende functionele diagnostiek 5 2.3 Kortdurende behandeling gericht op herstel en/of het aanleren van vaardigheden of

Nadere informatie

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR?

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? Gezond genieten Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? 1. Op oudere leeftijd kun je lichamelijk beter tegen alcohol. 2. Vanaf het vijfenveertigste jaar heeft alcohol een gunstig effect op

Nadere informatie

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Wanneer u autisme heeft, ondervindt u problemen in het contact met anderen. Het kan zijn dat u geen contact maakt of juist veel aandacht vraagt. U kunt zich moeilijk

Nadere informatie

Langdurige Forensische Psychiatrie

Langdurige Forensische Psychiatrie Risicomanagement Checklijst Langdurige Forensische Psychiatrie Drs. Peter C. Braun, Dr. Erik Bulten Persoonlijke gegevens van de patiënt: Naam tbs-gestelde: Geboortedatum: TBS nummer: Verblijfplaats ten

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen

Persoonlijkheidsstoornissen Persoonlijkheidsstoornissen cluster Zuid-Hollandse Eilanden informatie voor verwijzers Inleiding Het cluster Zuid-Hollandse Eilanden is actief in de regio Voorne-Putten, Goeree-Overflakkee en de Hoekse

Nadere informatie

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige Eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied

Nadere informatie

Behandel- en expertisecentrum Niet aangeboren hersenletsel (NAH)/ neuropsychiatrie

Behandel- en expertisecentrum Niet aangeboren hersenletsel (NAH)/ neuropsychiatrie Behandel- en expertisecentrum Niet aangeboren hersenletsel (NAH)/ neuropsychiatrie 20135014 PP bavo Neuro algemeen brochure.indd 1 24-09-13 13:48 Behandel- en expertise centrum NAH/neuropsychiatrie Het

Nadere informatie

Charlotte Penders, Verpleegkundig Specialist Marc Kamps, Medisch Maatschappelijk Werker 17 december 2014

Charlotte Penders, Verpleegkundig Specialist Marc Kamps, Medisch Maatschappelijk Werker 17 december 2014 Charlotte Penders, Verpleegkundig Specialist Marc Kamps, Medisch Maatschappelijk Werker 17 december 2014 Zorgpad Casus Cervixcarcinoom Follow up Supportive care Soorten zorg in de psychosociale ondersteuning

Nadere informatie

Handleiding bouwstenen zorgpaden basis ggz

Handleiding bouwstenen zorgpaden basis ggz Handleiding bouwstenen zorgpaden basis ggz 3. Zorgpad Signaleren en Screenen Handleiding bouwstenen zorgpaden 2012-12 27 Signaleren en screenen van psychische klachten Inleiding 29 1. Signaleren en screenen

Nadere informatie

Deskundig, respectvol & optimistisch ONZE GROEPSVISIE

Deskundig, respectvol & optimistisch ONZE GROEPSVISIE Deskundig, respectvol & optimistisch ONZE GROEPSVISIE Richtlijnen/wenken voor het gebruik van onze groepsvisie: Context Het is van steeds groter belang dat we dezelfde boodschappen vertellen (naar patiënten,

Nadere informatie

Acuut optredende verwardheid (delier)

Acuut optredende verwardheid (delier) PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE Acuut optredende verwardheid (delier) Informatie voor de patiënt, partner, familie en betrokkenen Acuut optredende verwardheid (delier) Uw partner, familielid, vriend of kennis

Nadere informatie

PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE. Psychiatrisch Medische Unit (PMU)

PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE. Psychiatrisch Medische Unit (PMU) PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE Psychiatrisch Medische Unit (PMU) Psychiatrisch Medische Unit (PMU) U bent opgenomen op de psychiatrisch medische unit van het St. Antonius Ziekenhuis. De PMU is onderdeel van

Nadere informatie

Protocol RM psychogeriatrie Gooi & Vechtstreek

Protocol RM psychogeriatrie Gooi & Vechtstreek Protocol RM psychogeriatrie Gooi & Vechtstreek Netwerk Dementie Gooi & Vechtstreek Januari 2013 INLEIDING Dit protocol is tot stand gekomen vanuit het Netwerk Dementie Gooi & Vechtstreek. De volgende personen

Nadere informatie

Eindtermen vervolgopleiding intensive care verpleegkundige

Eindtermen vervolgopleiding intensive care verpleegkundige Eindtermen vervolgopleiding intensive care verpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot intensive care verpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied intensive

Nadere informatie

GGzE centrum psychotische stoornissen. Act. Zorg bij de eerste psychose. Informatie voor cliënten >>

GGzE centrum psychotische stoornissen. Act. Zorg bij de eerste psychose. Informatie voor cliënten >> GGzE centrum psychotische stoornissen Act Zorg bij de eerste psychose Informatie voor cliënten >> Uw klachten de baas en het dagelijks leven weer oppakken GGzE centrum psychotische stoornissen geeft behandeling

Nadere informatie

maar niet alleen! Persoonlijk Toekomstgericht Deskundig

maar niet alleen! Persoonlijk Toekomstgericht Deskundig Zelf maar niet alleen! Persoonlijk Toekomstgericht Deskundig Gastenhof biedt Onze jeugdigen horen erbij Hoe doe je mee in een maatschappij waar het tempo vaak hoog ligt? 2 perspectief Inhoud 4 Voor wie

Nadere informatie