1 Wat is materiële hulp- en dienstverlening?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1 Wat is materiële hulp- en dienstverlening?"

Transcriptie

1 1 Wat is materiële hulp- en dienstverlening? 11 Inleiding In dit hoofdstuk gaan we in op de kenmerken van de materiële hulp- en dienstverlening Wat houdt dit begrip in voor maatschappelijk werkers en sociaaljuridische hulp- en dienstverleners: wat komt overeen en wat onderscheidt beide We bespreken de kenmerken van materiële vragen en problemen, en de verhouding tussen het materiële en immateriële We vragen ons af met welk soort vragen en problemen professionals te maken krijgen, op welke niveaus deze zich voordoen (micro, meso en macro) en waar cliënten deze aan professionals voorleggen (front- en backoffice) Om een indruk te krijgen waar de materiële hulp- en dienstverlening aan de orde is, clusteren we werkvelden en organisaties, en behandelen we het onderscheid tussen de hulp- en dienstverlening Ten slotte verduidelijken we de begrippen professional en cliënt 12 Het begrip materiële hulp- en dienstverlening In het maatschappelijk verkeer staan mensen voortdurend voor vragen over rechten, uitkeringen, goederen, voorzieningen en geld Die vragen komen voort uit veranderingen in persoonlijke omstandigheden, rechtsposities, aangegane verplichtingen en levensfasen Denk aan huwelijk, echtscheiding, ziekte, arbeidsongeschiktheid, aankoop van een huis, geboorte van een kind of pensioengerechtigde leeftijd De behoefte aan materiële hulp en diensten is enorm Burgers komen met duizenden eenvoudige en moeilijke vragen Het gaat om zowel kortdurende en vaak eenmalige praktische hulp (bijv een formulier invullen, een brief schrijven, brieven vertalen van overheidsinstanties, woningcorporatie, deurwaarder, de weg wijzen in de bureaucratie, verweer-, beroep- en bezwaarschriften schrijven) en langdurende hulp Denk aan schuldhulpverlening, juridische procedures of re-integratieprocessen Er zijn veel vaste klanten die regelmatig komen, angst voor formulieren hebben of onvoldoende leesvaardig of analfabeet zijn Waar deze vragen spelen, spreken we van materiële vragen en problemen De hulp en diensten die maatschappelijk werkers en sociaaljuridische hulp- en dienstverleners bij deze vragen bieden, duiden we aan als materiële hulp- en dienstverlening Als maatschappelijk werkers van materiële hulpverlening spreken, doelen zij op de wijze waarop materiële en immateriële oorzaken en gevolgen van problemen met elkaar verweven zijn Als sociaaljuridische hulp- en dienstverleners over materiële vragen en problemen spreken, plaatsen zij deze in zowel juridische als sociale contexten, om te kunnen bepalen welke interventies het meest geëigend zijn Het maatschappelijk werk beoogt dat mensen met haar hulp en diensten volwaardig sociaal kunnen functioneren Om die reden rekent het de materiële hulp- en dienstverlening tot één van haar domeinen Bij immateriële hulpverlening gaat het om vragen en problemen van psychosociale, opvoedkundige en relationele aard Als het maatschappelijk werk zich profileert op haar aanbod op het gebied van materiële hulp en diensten, betrekt het deze in BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

2 20 Methodisch werken in de materiële hulp- en dienstverlening samenhang met immateriële oorzaken en gevolgen Het inzicht dat professionals met de cliënt samenwerken en hem stimuleren om waar mogelijk zelf stappen te ondernemen, behoort tot de voortschrijdende inzichten in niet alleen het maatschappelijk werk, maar ook in de sociaaljuridische hulp- en dienstverlening Scholte noemt dit de subjectieve component van de hulp- en dienstverlening (2009: 26-27) Door samen te werken leert de cliënt maatschappelijke competenties waardoor hij, al dan niet met steun van zijn netwerken, sociaal kan participeren en zichzelf kan sturen De objectieve component noemt zij de wet- en regelgeving (Scholte, 2009: 26) Hoe oorzaken en gevolgen kunnen samenhangen, illustreren we aan de hand van onderstaande casus Deze betreft de indicering en opname van een cliënt in een verpleeghuis Casus Mevrouw Groenewoud Het betreft mevrouw Groenewoud (36 jaar) Zij is hiv-besmet en is ernstig verzwakt Bij tal van patiënten die in dit verpleeghuis zijn opgenomen, spelen meervoudige problemen In het intakegesprek wil de maatschappelijk werker een diagnose stellen waarin zowel de sociale als medische problemen aan bod komen Beide zijn nodig om een profiel van haar te maken Het profiel vormt de basis voor het behandelplan In de intake vraagt de maatschappelijk werker haar naar haar ziektes om te kunnen inschatten welke voorzieningen zij nodig heeft Hij vraagt naar haar materiële problemen Heeft ze schulden? Een ziektekostenverzekering? Heeft ze een woning of is ze dakloos? Hoe zijn haar sociale vaardigheden op materieel gebied? Wat is haar inkomen? Welke uitkering? Heeft ze een begrafenisverzekering? Hij vraagt naar haar immateriële problemen Is ze verslaafd (aan alcohol, heroïne, cocaïne, combinaties of medicijnen)? Hoe gaat ze om met haar hivbesmetting? Zijn er psychische problemen en ziektebeelden gerelateerd aan de hiv? Schaamt ze zich voor haar ziekte? Heeft ze familie, vrienden, kinderen, een partner? Hoe is haar leven verlopen? Wat doet ze overdag en s avonds? Wat houdt haar bezig? Sociaaljuridische professionals plaatsen de vragen en problemen van mensen in zowel juridische als sociale contexten Daarom spreken zij van sociaaljuridische vragen en problemen Dit type vragen en problemen komt binnen bij het Wmo-loket, het juridisch loket, het sociaal raadsliedenwerk en bij belangenorganisaties In die praktijken ligt de nadruk op het ter zake juridisch informeren en adviseren van burgers over rechten en plichten Ook sociaaljuridische professionals houden rekening met de mogelijkheid, dat aan deze problemen meerdere oorzaken van materiële, rechtspositionele en immateriële aard ten grondslag kunnen liggen Casus Jaap Jaap werkt als laborant in een klein ziekenhuis Als gedreven sportman fietst hij dagelijks veertig kilometer heen en weer naar zijn werk Voordat hij met zijn werk begint, gaat hij zich eerst douchen en omkleden Zijn bezwete sportkleding hangt hij te drogen in de douche/toiletruimte, zijn dure racefiets stalt hij naast zijn bureau Zijn enige vrouwelijke collega ergert zich hier enorm aan en beklaagt zich daarover bij haar leidinggevende Die geeft eerst niet thuis en vindt dat ze overdrijft Omdat ze haar gelijk niet krijgt gaat ze in het offensief Ze negeert Jaap op het werk, zegt niets meer tegen hem en start een roddelcampagne Waar mogelijk maakt ze hem zwart bij haar leidingge- BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

3 1 Wat is materiële hulp- en dienstverlening? 21 vende Jaap zou haar gemeen behandelen, fouten maken, het ervan nemen en zich te pas en te onpas ziek melden Tegen roddels, pesten en negeren heeft Jaap geen verweer De eerste verschijnselen zijn moeheid en gespannenheid, daarna krijgt hij steeds meer lichamelijke klachten Eerst nekklachten, waardoor het kijken door de microscoop hem steeds zwaarder valt, en later pijnklachten in zijn hoofd en rug Werken wordt onmogelijk en hij meldt zich ziek De arbo-arts keurt hem echter goed, wat leidt tot een spiraal van ziek en beter melden Uiteindelijk neemt hij een advocaat in de hand en krijgt hij een wia-uitkering Zijn advocaat sleurt er een goede financiële regeling uit Ook zijn kosten voor omscholing worden vergoed 13 Kenmerken van materiële problemen Voordat we ingaan op de kenmerken van materiële problemen, definiëren we het begrip probleem als een vraagstuk van beperkte omvang (bijv een cliënt die werkloos is en werk zoekt) Gaat het om meerdere problemen, dan speken we van problematiek Nemen we het voorbeeld van iemand die ontslagen is, dan spelen de volgende problemen: a hoe werk te vinden, b het juridische probleem hoe het ontslag aan te vechten, en c van het sociaalpsychologische probleem hoe de eigenwaarde en het zelfrespect te bewaren Het kan ook een agogisch probleem zijn Iemand die werkloos is en met zijn ziel onder zijn arm loopt, kan hulp nodig hebben bij zijn sollicitaties of om zijn zelfvertrouwen te herwinnen Kenmerkend voor materiële vragen en problemen is daarom dat ze op een agogische, sociale en juridische wijze opgelost kunnen worden of in combinatie van twee of meer van deze kenmerken Als we de casus van Jaap analyseren, heeft hij zowel een sociaal als juridisch probleem Het sociale probleem is de werkomgeving, de collegiale omgangsvormen en de relatie van Jaap met zijn leidinggevende Sociale problemen zijn met sociale strategieën op te lossen (bijv bemiddelingsgesprek, andere of aangepaste werkplek) Zou het probleem aan zijn gedrag liggen, dan is er ook sprake van een agogisch probleem Hij zal zijn gedrag dan moeten veranderen Het juridische van dit probleem zit in de relatie tussen werkgever en werknemer Een werknemer is verantwoordelijk voor het leveren van arbeid, de werkgever voor loon en een goed arbeidsklimaat cq goede arbeidsomstandigheden Volgens de Wet uitbetaling loon bij ziekte is de werkgever ervoor verantwoordelijk dat Jaap tijdens zijn ziekte zijn loon krijgt en volgens de Wet verbetering poortwachter voor de reintegratie van de werknemer in het eerste ziektejaar Had de werkgever dit conflict serieus genomen, dan had hij de escalatie en verharding van dit conflict kunnen voorkomen Het uwv Werkbedrijf verwijt de werkgever dat Jaap instroomt in de wia-uitkering en legt het ziekenhuis een sanctie op van een jaar extra loondoorbetaling en vergoeding van omscholingskosten Een tweede kenmerk ligt in het verlengde hiervan en houdt in dat materiële vragen en problemen meestal het recht raken Zo is de awbz 1 de grondslag voor tal van voorzieningen op het gebied van gezondheidszorg en maatschappelijke opvang; geven de wia, Wajong, wvp en wwb tal van instrumenten voor de integratie en re-integratie van werkzoekende en werkende mensen; biedt de gemeentelijke Wmo-verordening de criteria voor de toekenning van voorzieningen die onder de gemeentelijke compensatieplicht vallen; en de gemeentelijke huisvestingsverordening de basis voor de toewijzing van reguliere en bijzondere woonvormen Een derde kenmerk van materiële vragen en problemen is het stadium waarin en het tijdstip waarop cliënten deze problemen aan 1 De uitleg van deze wetten staat in de begrippen- en afkortingenlijst BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

4 22 Methodisch werken in de materiële hulp- en dienstverlening professionals voorleggen Meestal gaat het om het prejuridisch stadium We bedoelen hiermee dat problemen op dat moment nog niet zijn uitgekristalliseerd en nog niet zijn verhard Het zijn dan problemen die we nog met een sociale strategie kunnen oplossen Zijn die problemen verhard, dan zoeken cliënten vaak hun toevlucht tot juridische strategieën Een voorbeeld hiervan is de echtscheiding Het is niet alleen een emotioneel probleem, maar ook een juridisch probleem van alimentatie, economische ontbinding, voogdij en bezoekrechten Over deze kwesties zijn in een prejuridisch stadium afspraken te maken die later in een juridisch stadium bevestigd kunnen worden Ze kunnen ook ontaarden in een conflict dat alleen nog juridisch uitgevochten wordt Een vierde kenmerk van materiële vragen en problemen is de variatie in duur en complexiteit Meestal bepalen aard en urgentie van de problemen de duur van de contacten Gaat het om kortdurende en eenmalige contacten, dan vult een professional formulieren in, geeft hij uitleg van brieven en informeert hij naar de toedracht van beslissingen Hij wijst zijn clienten op mogelijke voorzieningen en maakt hen wegwijs in het labyrint van organisaties Waar nodig introduceert hij hen bij deze organisaties Er zijn ook vragen en problemen die langer durende contacten vergen, zoals schuldhulpverlening, bemiddeling ( mediation ) tussen bewoners bij burenoverlast, begeleiding bij re-integratie naar werk, coaching van bewonerscommissies, ondernemingsraden, cliëntenraden en patiëntenverenigingen Bij langer durende contacten is vaak sprake van meervoudige problemen Een andere aanduiding hiervoor is multiproblem Dan is er een situatie waarin sprake is van problemen in twee of meer probleemclusters Denk aan materiële problemen (bijv schulden, werkloosheid, armoede), sociale problemen (marginalisering, uitsluiting), gezondheidsproblemen of psychosociale problemen (isolement, rouw, opvoeding) De problemen zijn vaak complex, versterken elkaar en grijpen op elkaar in Professionals constateren bij deze cliënten vaak een gebrek aan zelfredzaamheid (Inspectie Werk en Inkomen, 2010: 7) Een vijfde kenmerk is het principe dat professionals hulp en diensten bieden op basis van vrijwilligheid Hoewel van cliënten in principe wordt verwacht dat zij gemotiveerd zijn voor hulp en daaraan hun bijdrage willen leveren, komt het bij outreachend werken voor dat professionals op de punten van motivatie en duidelijkheid van de hulpvraag geen of veel lagere eisen stellen Cliënten kunnen hun hulp en diensten ook voorwaardelijk of gedwongen krijgen Wie een uitkering aanvraagt, moet meewerken aan zijn re-integratie Anders riskeert hij een sanctie Ook bij kwesties kunnen organisaties voorwaarden stellen (bijv bij schuldsaneringen of overlastzaken) Casus Johan Johan heeft een alcoholprobleem Hij komt nogal eens dronken thuis en maakt dan een enorme herrie op de galerij van zijn flat Omwonenden hebben meerdere malen bij de woningcorporatie geklaagd en eisen maatregelen In het gesprek waarschuwt de sociaal beheerder dat de verhuurder een ontruimingsprocedure gaat beginnen als Johan zijn gedrag niet verandert Om af te zien van een ontruimingsprocedure eist hij dat Johan hulp zoekt bij de Instelling voor Verslavingszorg (ivz) om zijn drankprobleem onder controle te krijgen Een voorbeeld van gedwongen contacten zijn de taakstraffen Jongeren die een delict gepleegd hebben, kunnen kiezen tussen een gevangenisstraf of een taakstraf Het laatste kenmerk betreft de doelgroepen die een beroep doen op de materiële hulp- en dienstverlening Het zijn met name de mensen met de laagste inkomens, de uitkeringsgerechtigden, de laagopgeleiden, gehandicapten en de mensen met de zwakste rechtsposities (asielzoekers, vreemdelingen) die het meest afhankelijk zijn van dit type hulpverlening BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

5 1 Wat is materiële hulp- en dienstverlening? Type problemen Materiële vragen en problemen zijn verschillend te typeren Wanneer iemand en/of zijn omgeving niet weet of en op welke rechten hij aanspraak kan maken, hoe en waar deze aan te vragen, dan spreken we van een kennisprobleem Bij deze problemen raadplegen burgers professionals in de verwachting ter zake advies of informatie te krijgen Voorbeelden: Waar heb ik recht op? Hoe moet ik een kwestie aanpakken? Voor welke uitkering kom ik in aanmerking? Wat moet ik doen bij ontslag? Heb ik recht op een voorziening? Waar moet ik zijn voor? Kennisproblemen ontstaan door de hoeveelheid, complexiteit en ondoorzichtigheid van wetten, regelingen en uitvoerende organisaties Niet alleen voor burgers maar ook voor professionals neemt de bureaucratie soms onneembare en Kafka-achtige dimensies aan Het leidt ertoe dat mensen ertegen opzien een aanvraag te doen, zich ervoor schamen of zich laten afschepen, waardoor rechten en voorzieningen onderbenut en niet gebruikt worden Kennisproblemen doen zich met name voor bij de laagste inkomensgroepen, bij mensen met de slechtste rechtsposities Zij zijn afhankelijk van voorzieningen, uitkeringen en inkomensondersteunende regelingen Gaat het om kennisproblemen, dan informeren en adviseren professionals burgers over rechten en plichten, bemiddelen zij bij het verkrijgen van voorzieningen, tekenen zij bezwaar en beroep aan tegen beslissingen en verwijzen mensen naar de geëigende organisaties Hoe lastig dit is blijkt uit de casus van Alexander Casus Alexander Alexander (30) is gehandicapt Hij kan zijn armen en benen niet of nauwelijks gebruiken De afgelopen acht jaar verbleef hij in een instelling in een nieuwbouwwijk, met 26 andere mensen met een lichamelijke of meervoudige handicap Ze delen de zorgvoorzieningen met andere bewoners van de wijk Vanuit het zorgsteunpunt kunnen de gehandicapte wijkbewoners zorg op afroep en persoonlijke begeleiding krijgen Alexander woont nu zelfstandig Hij laat zien hoe hij zijn gordijnen elektrisch kan openen en sluiten De deuren naar het balkon gaan met een druk op de knop open en dicht Het interieur is aangepast zodat hij met zijn rolstoel overal kan komen Het was en is echter een gevecht om dit alles voor elkaar te krijgen Zo kan Alexander niet zelf de deuren van de flat en van zijn appartement openen Met een afstandsbediening is dit een fluitje van een cent, maar de bureaucratie ligt dwars Wil een gehandicapte een voorziening hebben om vanuit zijn rolstoel elektrisch en op afstand de deur te openen, dan krijgt hij te maken met tal van regels, bepalingen en organisaties De stedelijke woningdienst wijst een aangepaste mindervalide woning toe op basis van de indicatie van het Centrum Indicatiestelling Zorg (ciz) Om een deur op afstand te openen moet de zorgverzekeraar een omgevingsbesturingsunit toewijzen en moet de thuiszorg die aanschaffen Een elektrisch motortje, dat onder de aard- en nagelvaste voorzieningen valt, bekostigt de gemeente op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning na een indicatie van het CIZ Vervolgens wijst de stedelijke woningdienst het motortje toe Na deze wegen bewandeld te hebben, was Alexander in het bezit van de besturingsunit en het motortje Dan kan de deur nog niet open, omdat daarvoor een bedieningsknopje op de rolstoel nodig is Daar gaan vier organisaties over Het knopje valt onder de vervoershulpmid- BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

6 24 Methodisch werken in de materiële hulp- en dienstverlening delen Daarvoor indiceert het ciz De sociale dienst betaalt dit knopje en Welzorg, een leverancier van hulpmiddelen voor ouderen en gehandicapten, levert het (bewerkt naar: De Kluis, 2002) Een volgend type probleem ontstaat waar organisaties de burger overspoelen met folders, brochures en posters Er is dan een teveel aan informatie, waardoor burgers voor het probleem staan hoe te bepalen welke informatie voor wie en op welk moment van belang is We noemen dit een keuzeprobleem Bij keuzeproblemen gaat het professionals erom eerst zicht te krijgen op de individuele omstandigheden, wensen en behoeften van de cliënt, om vervolgens die adviezen en die informatie te geven die daarop zijn toegesneden Het gaat om vragen als: Welke informatie is voor de cliënt belangrijk? Welke informatie slaat op zijn situatie? Schieten sociale vaardigheden tekort om rechten, goederen en voorzieningen te verwerven en/of te behouden, dan spreken we van een vaardighedenprobleem Wie nooit geleerd heeft met geld om te gaan, loopt eerder het risico problematische schulden te krijgen dan mensen die wel kunnen budgetteren Diegenen die niet over bureaucratische vaardigheden beschikken, kunnen huizenhoog opzien tegen de formulieren die zij voor een uitkeringsaanvraag moeten invullen Voor laagopgeleiden en analfabeten is dit een onneembare hindernis Veel klachten komen niet bij een klachtencommissie terecht, omdat veel mensen niet weten hoe een klacht in te dienen of ertegen opzien voor een commissie te verschijnen Professionals hebben de taak mensen aan en tot hun rechten te laten komen Aan zijn rechten komen houdt in dat professionals burgers behulpzaam zijn bij het verkrijgen van hun rechten en/of voorzieningen Het kan ook betekenen, dat zij hen wijzen op (het nakomen van) hun verplichtingen, waardoor zij onnodige problemen kunnen voorkomen Tot zijn rechten komen betekent dat professionals hun cliënten terzijde staan om hun rechten zelfstandig te verwerven en zelfstandig hun verplichtingen na te komen Zij ondersteunen cliënten dusdanig, dat die zich een oordeel kunnen vormen, beslissingen kunnen nemen en de daarvoor benodigde vaardigheden leren Sociale vaardigheden zijn ook een kwestie van normen, waarden en houding De afwezigheid ervan kan leiden tot maatschappelijk onaanvaardbaar gedrag, zoals onverantwoord bestedingsgedrag, gokken, te laat op het werk komen, storend woongedrag Hulp bij materiële problemen wordt pas zinvol op het moment dat iemand bereid is te werken aan gedragsverandering Veel materiële problemen zijn te herleiden tot de kwaliteit en kwantiteit van iemands sociale omgeving We spreken dan van omgevingsproblemen Iemands sociale omgeving kan qua kwaliteit tekortschieten (bijv doordat niemand de benodigde kennis heeft) In kwantitatief opzicht kan iemands sociale omgeving te beperkt zijn Dan heeft iemand weinig sociale contacten Ook komt het voor dat iemand zijn omgeving niet wil belasten met zijn vuile was of dat iemand uit schaamte schroomt zijn problemen bekend te maken Problematische schulden worden soms de privatisering van de armoede genoemd Schuldenaren hebben vaak een klein sociaal netwerk en vallen noodgedwongen terug op familie en hulpverleners De waarde van iemands sociale omgeving ligt niet zozeer in de aanwezige kennis, maar in de stimulans die ervan uit kan gaan Het gaat dan om de aandacht en de vragen die iemand krijgt (bijv Heb je al huurtoeslag aangevraagd?, Hoe is je aanvraag afgelopen?, Heb je al gesolliciteerd? ) Heeft iemand een beperkt sociaal netwerk, dan biedt een professional zijn cliënt niet alleen hulp maar stelt hij BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

7 1 Wat is materiële hulp- en dienstverlening? 25 ook aan de orde hoe hij zijn sociale netwerk kan vergroten Er zijn ook mensen die door de bejegening van dienstverleners afzien van aanvragen of genoegen nemen met een voor hen nadelige beslissing Bekend zijn de studies over het gedrag van professionals in de street-level bureaucracy Daarin schetsen onderzoekers een negatief beeld van dienstverleners die de wet niet kennen of verkeerd toepassen, gedrag vertonen dat ongeïnteresseerd, intimiderend, onbeschoft, kleinerend en autoritair is Het gebrek aan kennis wordt verbloemd door bluf, onheuse behandelingen en overrulen Hoewel deze typeringen de consciëntieuze professionals tekortdoen, is het ook in Nederland geen vanzelfsprekendheid dat beroepsbeoefenaren de wet te allen tijde correct toepassen Verkeerde voorlichting, afschepen en verkeerde toepassing van rechten zijn ook hier mogelijk Al deze en andere redenen leiden ertoe dat mensen geen aanspraak maken op datgene waarvoor zij, op grond van omstandigheden en/of rechtspositie, wel in aanmerking komen We spreken in deze situaties van onderbenutting of niet-gebruik (zie hoofdstuk 2) 15 Vragen op micro-, meso- en macroniveau Vragen van cliënten zijn op micro-, meso- en macroniveau te situeren Om deze begrippen te verduidelijken, nemen we de vraag van meneer Yildirim als leidraad In afwachting van de beslissing over zijn asielaanvraag wil hij de Nederlandse taal leren en hier werken Micro-, meso- en macroniveau beïnvloeden het antwoord op zijn vragen Op macroniveau hebben we te maken met overheidsbeleid, wetgeving (de vreemdelingenwet), ministeriële besluiten, internationale verdragen en organisaties die het vreemdelingenbeleid en de wetgeving uitvoeren (ind, vreemdelingenpolitie, vluchtelingenwerk) Om te kunnen beoordelen of vreemdelingen voor een verblijfsstatus in aanmerking komen, schrijft de overheid de ind voor hen minutieus te screenen op hun motieven Taal en werk bevorderen de integratie in de Nederlandse samenleving Om die reden is één van de onderdelen van het ontmoedigingsbeleid van de overheid dat vreemdelingen zonder verblijfsvergunning niet mogen werken Een zinnige dagbesteding vinden wordt hen bemoeilijkt Het microniveau duidt op de relatie tussen professional en cliënt en/of zijn sociale omgeving De competenties die in deze casus nodig zijn, staan in het teken van de dubbele vertaalslag Dit houdt in dat een professional: a het verhaal van de cliënt kan omzetten in een juridisch hanteerbare vraagstelling; en b de juridische conclusies in begrijpelijke taal kan vertalen voor de cliënt Bij deze vertaalslag flitst de professional heen en weer tussen de alledaagse werkelijkheid van de cliënt en de wereld van politiek, wetgeving en instituties Op basis van het overheidsbeleid moet de professional deze asielzoeker nee verkopen Maar kent hij initiatieven van bijvoorbeeld vrijwilligersorganisaties, dan kan hij meneer Yildirim hiernaar verwijzen Vervolgens is de professional bekend met het mogelijke aanbod van voorzieningen We spreken hier van mesoniveau, ofwel het niveau waarop organisaties en professionals samenwerken en onderling relaties aangaan Professionele relaties in en buiten de eigen organisatie komen voort uit de noodzaak en/of de wil samen te werken Een probleem kan dusdanig complex zijn, dat de deskundigheid van één professional of organisatie ontoereikend is en de inzet van andere disciplines nodig maakt In het voorbeeld van de heer Yildirim zijn contacten denkbaar met: a de advocaat om te informeren naar zijn status en naar de (on)mogelijkheden die hiermee samenhangen; b de verenigingen die zich richten op asielzoekers; c de vrijwilligersorganisaties en scholingsinstituten 16 Front- en backoffice De plaats waar cliënten hun problemen in organisaties het eerste voorleggen, noemen we de frontoffice In de frontoffice werken professionals als sociaal raadslieden, ouderenadvi- BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

8 26 Methodisch werken in de materiële hulp- en dienstverlening seurs, medewerkers van het Wmo-loket en het Juridisch loket, maatschappelijk werkers en klantmanagers van het uwv Werkbedrijf Op die plaats hebben zij het eerste contact met de cliënt Daar informeren, adviseren en verwijzen zij hun cliënten Overstijgt de vraag de competenties en bevoegdheden van de professional in de frontoffice, dan verwijst hij zijn cliënt of intern waar meer specialistische kennis voorhanden is of naar een organisatie met specifieke kennis (bijv de advocatuur) In de backoffice komen directe contacten met clienten in de regel niet voor Denk aan toetsing van aanvragen, bezwaarprocedures en fraudebestrijding De Savornin Lohman en Raaff (2001) noemen de frontoffice een frontlinie, een aanduiding waarmee zij aangeven hoe zwaar zij het werk van professionals in deze positie vinden Vroegere aanduidingen die corresponderen met de begrippen front- en backoffice zijn de termen eerste en tweede lijn Deze termen worden steeds minder gebruikt, reden waarom we hier niet verder op ingaan 17 De verhouding van het materiële tot het immateriële Aan de vraag hoe materiële en immateriële vragen en problemen zich tot elkaar verhouden, liggen terechte en onterechte veronderstellingen ten grondslag Zo leeft de hardnekkige opvatting dat bij materiële problemen altijd onderliggende immateriële problemen spelen Dat kan maar dat hoeft niet Bij tal van vragen kan een professional met één antwoord of handeling volstaan Aan vragen als: Hoe kan ik mijn jaarlijkse huurverhoging weigeren? Kunt u mij helpen met het invullen van mijn digitale formulieren voor kinderbijslag/huurtoeslag/belastingen? Heb ik recht op? Waar moet ik zijn voor? hoeven geen immateriële problemen ten grondslag liggen Er zijn ook situaties waar materiële problemen en immateriële problemen hand in hand gaan Denk aan financiële armoede of werkloosheid Het kan gepaard gaan met schuldgevoelens, uitzichtloosheid, depressiviteit, sociaal isolement en verminderend zelfvertrouwen We spreken zowel van onderliggende problemen als van problemen die samenhangen met of het gevolg zijn van Als zowel materiële als immateriële problemen spelen, is het vervolgens de vraag voor welke problemen een professional zorg moet dragen Er bestaan immers meerdere organisaties die in meer of mindere mate gespecialiseerd zijn in materiële en immateriële vragen Denk bij de materiële hulpverlening aan het sociaal raadsliedenwerk, het juridisch loket, het Wmo-loket of belangenorganisaties als de vakbond Bij immateriële vragen kunnen burgers eveneens uiteenlopende organisaties raadplegen (geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg, Bureau Jeugdzorg) Het is mogelijk dat een cliënt expliciet aangeeft dat hij alleen voor zijn materiële problemen hulp vraagt Daar kan hij legitieme redenen voor hebben De meest simpelste reden is dat hij met zijn problemen kan leven Het kan ook zijn dat hij hulp van zijn omgeving krijgt of dat hij de problemen als afgedaan beschouwt Soms krijgt iemand elders hulp, bijvoorbeeld van een organisatie in de verslavingszorg Professionals respecteren deze wensen Materiële problemen kunnen emotionele reacties oproepen Dat betekent niet altijd dat mensen hiervoor hulp vragen Soms willen zij alleen maar stoom afblazen en soms levert deze emotionaliteit aanvullende informatie op, omdat het iets zegt over de betekenis van een vraag of de historische context ervan Het kan ook een aanwijzing voor een ruimere hulpbehoefte zijn Kijken we naar hoe en in welke vorm vragen en problemen zich aandienen, dan geeft dit een andere blik op de verhouding tussen het materiële en het immateriële Fiselier (1985) wijst erop dat vooral cliënten uit de laagste inkomensgroepen hun problemen materieel verwoorden Naarmate het inkomen lager wordt, spelen deze problemen een steeds grotere rol en maken zij hun immateriële problemen daaraan ondergeschikt BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

9 1 Wat is materiële hulp- en dienstverlening? 27 Cliënten herkennen die problemen niet of verwoorden deze, uit onbekendheid of uit schaamte, als materieel probleem Er zijn cliënten die een bepaald beeld van de hulpverlening hebben Een reden om problemen materieel te verwoorden kan te maken hebben met de verwachting, dat hulp alleen merkbaar is in tastbare resultaten Praten over staat dan niet gelijk aan concrete resultaten Een andere veronderstelling is dat de materiële hulp- en dienstverlening de voorwaardelijke opstap vormen voor een vertrouwensrelatie die nodig is om te komen tot immateriële hulpverlening De vraag is wat een relatie tot een vertrouwensrelatie maakt Dat is niet voorbehouden aan materiële of immateriële hulp, maar is meestal besloten in de houding van de professional Denk aan houdingsaspecten als: integriteit, betrokkenheid, inzet en betrouwbaarheid (De Vries, 2007) Bij deze veronderstelling kunnen we zowel zeggen dat materiële hulpverlening een opstap kan vormen voor immateriële hulpverlening, maar dat het omgekeerd ook mogelijk is Professionals staan bij meervoudige problemen niet alleen voor de vraag wat prioriteit heeft, maar ook voor de vraag, wat de cliënt motiveert om met zijn problemen aan de slag te gaan Dan is het niet de professional die de volgorde van handelen bepaalt, maar de kracht en de drijfveren van de cliënt Zo blijkt in de crisisinterventie (Meijer & Pereira, 1991) voor allochtone vrouwen dat immateriële hulp pas mogelijk werd nadat zekerheid bestond over juridische kwesties (onderdak, verblijfsvergunning, uitkering) Daardoor ontstond rust en tijd om tot immateriële zaken over te gaan Een ander voorbeeld vormt de scholing van en arbeidstoeleiding voor werkloze jongeren die vroegtijdig de school verlaten hebben Begeleiders wezen op de noodzaak eerst de hoofden leeg te ruimen om daarna te kunnen overgaan tot de materiële vragen op het gebied van scholing of arbeidsbemiddeling Zij stelden dat eerst de problematiek die heeft geleid tot het schoolverlaten waar mogelijk moest zijn opgelost, omdat het anders de toekomstkansen van jongeren zou belemmeren Uit de dak- en thuislozenzorg het voorbeeld van een cliënt die door zijn alcoholverslaving het contact met zijn kinderen jaren geleden was kwijtgeraakt en te kennen gaf met behulp van zijn hulpverlener de relatie te willen herstellen Die drijfveer greep de professional aan om zijn cliënt erop te wijzen dat hij dan breder aan de slag moest met oa zijn schulden, om zijn kinderen niet te confronteren met een probleemvader maar met vader die in zijn leven weer orde op zaken had gesteld Materiële en immateriële hulp kunnen elkaar dus aanvullen Ten slotte de verwachting dat materiële hulp de cliënt motiveert om zijn gedrag te veranderen of zijn zelfwerkzaamheid te bevorderen Hoewel deze veronderstellingen in sommige gevallen kunnen opgaan, zijn ze vooral hypothetisch van karakter Zo schrijft een reclasseringswerker (Damen & Timmers, 1981) dat ondanks al zijn inspanningen, zijn cliënt toch recidiveert en weinig tot niets zelf ondernomen heeft Professionals kunnen ook overwegen de volgorde om te draaien en aan de te verstrekken hulp voorwaarden verbinden Uit de reclassering de volgende voorbeelden De cliënt krijgt geen vervolghulp als hij zijn uitkering er binnen een week doorjaagt De professional maakt alleen bezwaar tegen de wwb-beschikking, als de cliënt de sociale dienst machtigt voortaan de huur te betalen De professional spant zich niet in voor een betalingsregeling met het Centraal Justitieel Incassobureau (cjib) als de cliënt onverzekerd en zonder rijbewijs blijft autorijden 18 Hulpverlening en dienstverlening In dit boek spreken we van hulpverlening en dienstverlening Wie de exacte betekenis van deze begrippen wil weten, doet tevergeefs een beroep op de Van Dale Die omschrijft hulpverlening als het verlenen van hulp en dienstverlening als het verlenen van dien- BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

10 28 Methodisch werken in de materiële hulp- en dienstverlening sten Het onderscheid tussen deze begrippen is dus arbitrair De definities van diensten en dienstverleningsprocessen geven een aantal kenmerken Ten eerste spreken ze van immateriële of ontastbare prestaties (Heuvel, 1999) Zo kan een professional zijn cliënt adviseren een bezwaarschrift te schrijven Een advies is wel nuttig, maar niet tastbaar Ten tweede noemen deze definities de meeproductie van de cliënt bij de totstandkoming van de dienst Dat betekent bij een adviesgesprek dat de cliënt ermee instemt over te gaan tot een bezwaarprocedure Ten derde wijzen de definities op prestaties die tegen vergoeding aan de andere partij geleverd worden Wij zien echter dat organisaties in de non-profitsector hun hulp en diensten voornamelijk gratis aanbieden Weliswaar betaalt iedereen er indirect voor via verzekeringspremies of ingehouden belastingen, maar dan nog zijn eigen bijdragen (bij juridische loketten, advocatuur, zorginstellingen, contributies thuiszorg) anders en lager dan de commerciële tarieven Diensten onderscheiden zich van producten In hulp- en dienstverlenende organisaties maken producten diensten mogelijk Zo kan een organisatie een bedrijf de opdracht geven een ict-programma of een brochure te ontwerpen ter ondersteuning van de voorlichting Diensten zijn vergankelijk Een dienst is van waarde voor de vraag of kwestie die op een bepaald moment speelt Diensten zijn persoonsgebonden, omdat ze zijn toegespitst op de vraag of behoefte van de cliënt Hoewel deze definities een sluitende omschrijving beogen, kunnen we nog steeds stellen dat deze kenmerken ook op de hulpverlening van toepassing zijn De reden waarom we de hulpverlening toch van de dienstverlening onderscheiden, hangt samen met de volgende criteria (Witte, 1993): beroepshandelingen; inspanningsverplichtingen en sancties; formele en informele indicatiecriteria 181 beroepshandelingen Zowel de hulp- als dienstverlening is erop gericht dat mensen aan hun rechten komen Alleen de wijze waarop verschilt Dienstverlenende organisaties in de non-profitsector hebben de taak wet- en regelgeving uit te voeren Dat zijn onder andere de uitvoeringsorganisaties voor de sociale zekerheid, de immigratie- en naturalisatiedienst, gemeentelijke diensten en woningcorporaties Wettelijke en beleidsmatige taken bepalen de beroepshandelingen van professionals die hier werken Zij toetsen de rechtmatigheid van aanvragen en de toekenning ervan aan formele indicatiecriteria, die transparant, objectief en verifieerbaar zijn Bij fraude of nietnaleving zijn sancties mogelijk Professionals in hulpverlenende organisaties kennen een relatieve onafhankelijkheid: van dienstverlenende organisaties en van wetten en regels Door die positie kunnen zij burgers vrijblijvend voorzien van advies en informatie, voor hen optreden als onafhankelijke deskundigen en hun belangen onbevooroordeeld wegen Vaak fungeren zij als vertrouwenspersoon De relatie tussen burger en dienstverlenende organisatie kenmerkt zich door machtsongelijkheid en afhankelijkheid Wie een uitkering aanvraagt, moet informatie overleggen, op heronderzoeken verschijnen, aan trajectbegeleiding meewerken Wie deze voorwaarden niet naleeft, riskeert een sanctie De beroepshandelingen van hulpverleners nivelleren deze verhouding enigszins Omdat die erop gericht zijn de cliënt aan zijn rechten te doen komen, informeert en adviseert de hulpverlener zijn cliënt; onderzoekt hij de correcte toepassing van wet- en regelgeving; verwijst indien nodig; en start juridische procedures (bezwaar, beroep) als cliënten rechten onthouden worden Door deze handelingen voorkomt een professional dat burgers rechten verspelen door onbenullige redenen als inaccuraat taalgebruik, termijnoverschrijdingen, verkeerd adresseren of niet weten hoe een brief te schrijven Hulpverleners kunnen niet sanctioneren op de wijze waarop dienst- BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

11 1 Wat is materiële hulp- en dienstverlening? 29 verleners dit mogen Geeft een cliënt onjuiste informatie, fraudeert hij of komt hij zijn verplichtingen niet na, dan kan een hulpverlener hem hooguit wijzen op de consequenties ervan of zijn hulp aan de cliënt weigeren 182 inspanningsverplichtingen In zowel de hulp- als dienstverlening gaan cliënten en organisaties inspanningsverplichtingen aan Kenmerkend voor die inspanningen is de wederkerigheid Zo dient een bewoner zich als een goede huurder te gedragen en de verplichtingen van het huurcontract na te komen (bijv maandelijks betalen van huur, geen onderverhuur) en de verhuurder heeft te zorgen voor het woongenot De inspanningsverplichtingen van dienstverlenende organisaties en cliënten berusten op wettelijke en/of beleidsmatige bepalingen Zij zijn verplicht aanvragen van cliënten in behandeling te nemen en te toetsen aan wettelijke toewijzingscriteria De verplichtingen van de cliënt bestaan eruit mee te werken en verifieerbare gegevens aan te leveren Dat zijn gegevens waarmee iemand de bewijzen levert die nodig zijn om voor een dienst in aanmerking te komen Gebruikelijk zijn loonstroken, bankafschriften, een uittreksel uit het bevolkingsregister en identiteitsbewijs Komt de organisatie zijn verplichtingen niet na, dan kan de cliënt bezwaar en beroep aantekenen De organisatie op haar beurt kan de cliënt sancties opleggen Hulpverlenende organisaties gaan met cliënten contacten aan op basis van vrijwilligheid Die afspraken kunnen zij vastleggen in hulpverleningscontracten (bijv in de schuldhulpverlening) of mondelinge overeenkomsten Dat maakt de machtsrelatie tussen cliënt en organisatie of professional bij een hulpverlenende organisatie anders dan bij een dienstverlenende organisatie Een vrijwillig aangegane hulpverleningsrelatie kent geen inspanningsverplichtingen die bij wet zijn voorgeschreven Daardoor kunnen zowel cliënt als organisatie hun relatie beëindigen op het moment dat één van de partijen zijn verplichtingen niet nakomt Een uitzondering hierop vormt de justitiële hulpverlening (reclassering, kinderbescherming, psychiatrie) Die staat het niet toe dat cliënten eenzijdig de relatie met de hulpverlening beëindigen Wie dat wel doet, kan een sanctie krijgen 183 formele en informele indicatiecriteria Hulp- en dienstverlenende organisaties verlenen hulp en diensten op basis van formeel en informeel vastgestelde toewijzings- of indicatiecriteria Wie hieraan voldoet, komt ervoor in aanmerking De dienstverlening hanteert formele criteria, die bij wet, politieke besluitvorming of anderszins zijn vastgelegd Ze beogen objectief, controleerbaar en inzichtelijk te zijn en daardoor willekeur uit te sluiten Burgers kunnen vooraf weten of en waarop ze recht hebben, hoe en op basis waarvan hun aanvraag getoetst wordt en of de beslissing erover correct genomen is Formele criteria kunnen in de praktijk ook verschillend uitpakken Dat komt doordat de rijksoverheid gemeenten bevoegdheden kan geven om eigen beleid op het gebied van zorg en welzijn te maken Zo wordt de ene Wmovoorziening in de ene gemeente wel en in de andere niet toegekend en worden aanvragen voor bijzondere bijstand per gemeente anders beoordeeld Hoewel de gemeenten eigen beleidsruimte hebben, ervaren burgers de verschillen als onrechtvaardig, als willekeur en als rechtsongelijkheid We noemen deze beleidsruimte de discretionaire bevoegdheid van gemeenten Dat zijn bevoegdheden die gemeenten bij wet zijn toegekend De hulpverlening hanteert informele niet bij wet vastgestelde (indicatie)criteria Organisaties hebben deze veelal zelf opgesteld Keuren subsidiënten deze criteria goed, dan ontstaat enige formalisering Wel scherpen subsidiënten hun eisen steeds meer aan, wat hulpverlenende organisaties dwingt hun beleid te verantwoorden De kritiek op de informele criteria betreft de BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

12 30 Methodisch werken in de materiële hulp- en dienstverlening mogelijke willekeur Factoren als personele bezetting, doelgroepkeuze of werkwijze kunnen daardoor bepalend zijn voor het al dan niet verlenen van hulp Wie het oneens is met een beslissing, heeft bij formele criteria de mogelijkheid van bezwaar en beroep Bij informele criteria staat de burger juridisch zwakker Hij kan protesteren bij een bestuur of een subsidieverstrekker en moet maar afwachten of die bereid zijn de klacht in behandeling te nemen Wat organisaties aan kwaliteit garanderen, initiëren zij zelf Het komt tot uiting in de beroepscode, beroepsprofiel, beroepsverenigingen en zelf ingestelde klachtencommissies 19 Werkvelden en organisaties binnen het sociaaljuridische en agogische domein Bestaat er een samenhangend geheel van organisaties, dan spreken we van een domein Organisaties die zich voornamelijk bezighouden met materiële vragen en problemen rekenen we tot het (sociaal)juridische en/of sociale domein Organisaties die zich voornamelijk met psychosociale zorg bezighouden, behoren tot het sociale en agogische domein Om de taken binnen een domein te kunnen uitvoeren, beschikken professionals over cognitieve, communicatieve en sociaalnormatieve kennis en vaardigheden Sociaalnormatief betreft onder andere werkhouding en motivatie De overheid bakent een domein af door het beroepsmonopolie van professionals te bevestigen, opleidingseisen vast te stellen, opleidingsplaatsen (numerus fixus) te verdelen en opleidingstrajecten te financieren en te organiseren Soms staat een domein op zichzelf, doordat het zich qua opleidingseisen en beroepskwalificaties duidelijk onderscheidt Vaak zijn er raakvlakken Denk aan een maatschappelijk werker die te maken heeft met juridische contexten (kinderbescherming, reclassering, bewind) of aan de rechtshulpverlener die niet om de sociale contexten heen kan waarbinnen juridische problemen zich voordoen Nieuwe vraagstukken veranderen domeinen van samenstelling Ze vragen andere inzichten en andere manieren van werken Dat kan leiden tot het herschikken en uitsplitsen van taken in complexe en eenvoudige werkzaamheden en tot het verdelen ervan over hoog- en laagopgeleide cq betaalde professionals Functies en beroepen veranderen daardoor voortdurend van inhoud Een voorbeeld hiervan is de functie van klantmanager bij de sociale dienst Ooit heette deze functie bijstandsmaatschappelijk werk en werden professionals aangenomen op basis van hun opleiding maatschappelijk werk Door de functie-inhoud te veranderen, verdwenen de hulpverlenende taken en kwam het accent te liggen op taken als activering, zorg, handhaving en re-integratie Op het gebied van de materiële hulpverlening beweegt zich een bonte verzameling van uiteenlopende organisaties Die bieden hulp en diensten aan met eigen benamingen Woningcorporaties spreken van sociaal beheer ; re-integratiebedrijven, sociale diensten en uwv Werkbedrijf van re-integratie en sociale activering ; en bureaus schuldhulpverlening van schuldsanering Om een indruk te geven waar professionals hun beroep uitoefenen, clusteren we onderstaande werkvelden en organisaties (Dirkx & Van Kooij, 2002) Hulpverlenende organisaties Hulpverlenende organisaties die materiële hulp en diensten bieden zijn: Instellingen voor (algemeen) maatschappelijk werk Bieden materiële hulp bij schulden, voorzieningen, uitkeringen en immateriële hulp bij psychosociale vragen en problemen op grond van een analyse, waarin de materiële en immateriële omstandigheden van cliënten zijn betrokken Sociaal Raadslieden Geeft advies en informatie, bemiddelt bij instanties, vult formulieren in, helpt mensen bij het verkrijgen van inkomensaanvullende rechten en wijst mensen de weg naar voorzieningen en organisaties BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

13 1 Wat is materiële hulp- en dienstverlening? 31 Instelling voor ouderenwerk Biedt hulp bij vragen over de aanvraag en financiering van voorzieningen, bij schulden en inkomensaanvullende rechten Instelling voor verslavingszorg Biedt hulp bij vragen die zowel de verslaving zelf betreffen als bij de vragen die hieraan gerelateerd zijn (bijv aanvraag en financiering van voorzieningen, schulden, huisvesting, inkomensaanvullende rechten) Zorginstelling Materiële hulpverlening kan een ingebouwde functie zijn bij een zorginstelling Soms zijn er aparte functionarissen voor aangesteld Een voorbeeld vormt de sectie sociaaljuridische dienstverlening binnen de mee, de organisatie die hulp en diensten verleent aan mensen met een fysieke en/of geestelijke handicap en hun omgeving Bureau schuldhulpverlening Biedt hulp bij de sanering van problematische schulden Daarnaast budgetvoorlichting en budgetteringscursussen Formulierenbrigade Vult formulieren voor burgers in en geeft hen uitleg over ambtelijke brieven Mentorproject Verschillende plaatsen in Nederland kennen mentorprojecten Deze projecten richten zich veelal op ouderen, expsychiatrische patiënten, verstandelijk gehandicapten Vrijwilligers en/of professionals helpen mensen bij de meest voorkomende administratieve werkzaamheden (huur- en energiebetaling, belastingen, verzekeringen) Instelling voor jeugdwelzijnswerk Voorbeeld: Jongeren Informatie Punten Organisaties die uitkeringen, goederen, voorzieningen verstrekken Deze organisaties beoordelen aan de hand van algemene (rechts)regels of burgers hierop recht hebben De centrale waarden zijn rechtsgelijkheid en rechtszekerheid Het gaat om de belastingdienst, uitvoerende organisaties van de sociale zekerheid, (uwv Werkbedrijf, sociale dienst), ziektekostenverzekeraar en woningcorporaties Organisaties op het gebied van belangenbehartiging Nederland kent tal van belangenorganisaties die de belangen van uiteenlopende doelgroepen behartigen De onderstaande organisaties geven hiervan een indruk Vakbond Biedt juridische hulp bij arbeidsconflicten, cao-kwesties, vragen van ondernemingsraden en kwesties over sociale zekerheid De meeste bonden helpen alleen leden Daarnaast breiden de bonden hun aanbod steeds meer uit op het gebied van verzekeringen, hypotheken, leningen en consumentenzaken Huurdervereniging, huurteam, woonbond Helpt huurders bij vragen rond woningwaardering, woningtoewijzing, huurprijzen en renovatie; Gehandicaptenorganisatie (zie zorginstelling en mee); Organisatie van uitkeringsgerechtigden Dit is een zelforganisatie die lotgenoten van raad en daad voorziet (bijv Bijstandsbond, Cliëntenraden) Migrantenorganisatie; Belangenorganisatie voor ouderen (bijv anbo); Consumentenvereniging (bijv Consumentenbond, Vereniging Eigen Huis); Patiëntenvereniging Zorgt voor contacten met lotgenoten, helpt bij rechtspositionele kwesties, informeert en adviseert over de financiering van voorzieningen, behandelingen, medicijnen, klachten Ideële bewegingen Ideële bewegingen zijn veelal verenigingen of stichtingen Vaak zijn het vrijwilligers en/of een beperkt aantal betaalde medewerkers die de werkzaamheden verrichten Er is een hoge betrokkenheid bij de doelstellingen van de organisatie (bijv rechtswinkel, Amnesty International) Commerciële bedrijven voor individuele dienstverlening Het gaat hierbij om een re-integratiebedrijf, rechtsbijstandkantoor en advocatenkantoor BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

14 32 Methodisch werken in de materiële hulp- en dienstverlening Organisaties die op grote schaal diensten verlenen De werkzaamheden zijn van korte duur, weinig ingrijpend en sterk gestandaardiseerd Rationalisering en commercialisering, doelmatigheid en rendement zijn de centrale waarden Voorbeelden: Verzekeraar (ziektekosten, arbeidsrisico s); Bureau burgerzaken van gemeenten Organisaties die werken binnen een justitieel kader Voorbeelden van organisaties die werken binnen een justitieel kader zijn: Bureau taakstraffen/bureau Halt; ind (immigratie- en naturalisatiedienst); Bureau Jeugdzorg; Raad voor de Kinderbescherming Organisaties met een hoge professionele dienstverlening Het gaat om de diensten van hoog opgeleide professionals De centrale waarde is de professionele kwaliteit van de geleverde diensten Voorbeelden: Stichting ombudsman/vrouw; Bureau rechtshulp/advocatuur; Bureaus voor mediation en arbitrage 110 Jargon Een domein kent vaak een eigen vaktaal of (vak)jargon In negatieve zin houdt dit in dat door een eigen taal te spreken, vakgenoten hun status en positie kunstmatig hoog kunnen houden en niet-vakgenoten van hun domein kunnen buitensluiten De positieve kant: een eigen vaktaal is voor het begrippenkader nodig om binnen een vakgebied een beroep te kunnen uitoefenen De materiële hulp- en dienstverlening kent een juridisch, een sociaal en een agogisch vakjargon De noodzaak van deze vaktalen komt in scenario I, II en III aan de orde Scenario I Meneer Geelhoed komt op het spreekuur en vertelt dat hij te veel huur voor zijn huis betaalt Voor de professional is dit een alledaags probleem Hij geeft hem voorlichting over het puntenstelsel, vult het bijbehorende formulier in en stuurt dit op naar de verhuurder Die stuurt een brief terug met de mededeling dat dit niet zijn zaak is Scenario II Meneer Geelhoed komt op het spreekuur en vertelt dat hij te veel huur voor zijn huis betaalt Als de professional hem vraagt van wie hij het huis huurt, vertelt hij dat hij een jaar lang op het huis van zijn vriend past Die zit een jaar in het buitenland Voor die periode mag meneer Geelhoed van de gemeente en de eigenaar in het huis wonen Hij stort de huur op de rekening van zijn vriend en van die rekening worden via automatische incasso de Tabel 11 Vertaling van begrippen in juridische begrippen Begrippen Juridische begrippen huisbaas, eigenaar de vriend van meneer Geelhoed huidige bewoner, meneer Geelhoed huis huur op het huis passen toestemming puntenstelsel verhuurder de huurder onderhuurder zelfstandige woonruimte huurprijs huisbewaarderschap overeenkomstig de bepalingen van de huisvestingsverordening/ huisvestingsvergunning woningwaarderingstelsel BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

15 1 Wat is materiële hulp- en dienstverlening? 33 huur en de energie betaald De huisbaas geeft aan dat de afspraken tussen meneer Geelhoed en zijn vriend hun zaak zijn In tabel 11 zijn de begrippen cq het relevant jargon uit scenario I en II vertaald in juridische begrippen Scenario III Uit het verhaal van meneer Geelhoed maakt de professional op dat hij de huurprijs van zijn zelfstandige woonruimte te hoog vindt Hij heeft deze ruimte in onderhuur op basis van verleend huisbewaarderschap Op grond van de bepalingen in de huisvestingsverordening, hebben gemeente en verhuurder hem daartoe toestemming gegeven Hij stort de huur op de rekening van zijn vriend en van die rekening worden via automatische incasso de huur en de energie betaald De verhuurder stelt dat de hoogte van de overeengekomen huurprijs tussen huurder en onderhuurder niet zijn zaak is Hij rekent een huur die overeenkomt met het woningwaarderingstelsel Als de professional de begrippen juridisch correct gebruikt, voorkomt hij dat hij verkeerde formulieren invult of partijen benadert die niets te maken hebben met een afspraak tussen huurder en onderhuurder 111 Professionals en cliënten In het domein van de materiële hulp- en dienstverlening oefenen professionals beroepen en functies uit die in bovengenoemde organisaties onder andere worden aangeduid als: adviseur (ouderenadviseur, juridisch adviseur bij de vakbond); arbeidsdeskundige; bewindvoerder; consulent (bijstandsconsulent, re-integratieconsulent, woonconsulent, budgetconsulent); klachtenfunctionaris, klachtenbehandelaar; klantmanager; maatschappelijk werker; medewerker (helpdeskmedewerker); sociaal raadsman/-vrouw; vertrouwenspersoon Om deze keur aan functie- en beroepenaanduidingen te overbruggen, gebruiken we de term professional Deze term staat ook voor deskundigheid Een professional heeft uit hoofde van zijn beroep contact met burgers, die wij cliënten noemen Een cliënt in de hulp- en dienstverlening is iemand die een beroep doet op hulp of diensten Betrekt een professional anderen gezinsleden, familieleden, buren, vrienden, teamgenoten en collega s bij het probleem van de cliënt, dan gebruiken we het begrip cliëntsysteem Wanneer een burger hulp in zijn eigen sociale privé omgeving zoekt (en vindt), spreken we van een informeel circuit Een informeel circuit bestaat uit iemands directe privécontacten en een bredere kring van sociale contacten Vindt hij zijn hulp bij professionals en bij professionele organisaties, dan spreken we een formeel circuit Andere personen of organisaties die tot iemands formele circuit worden gerekend, zijn bijvoorbeeld werkgevers, uitkeringsorganisatie, verhuurder en leerkrachten Al deze relaties zijn gebaseerd op zakelijke en/of juridische gronden Iemands formele en informele circuit vormen iemands sociale netwerk(en) 112 Maatschappelijk werk en sociaaljuridische hulp- en dienstverlening: Overeenkomsten en verschillen In de tabel 12 geven we resumerend een aantal overeenkomsten en verschillen tussen maatschappelijk werk en sociaaljuridische hulp- en dienstverlening weer BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

16 34 Methodisch werken in de materiële hulp- en dienstverlening Tabel 12 Positie Voor wie Voor wat Met welke middelen Met welk doel Met wie Hoe Overeenkomsten met en verschillen tussen maatschappelijk werk en sociaaljuridische dienstverlening Het maatschappelijk werk en de sociaaljuridische hulp- en dienstverlening is een voorziening op lokaal niveau die zich op het snijvlak van zorg en welzijn bevindt De sociaaljuridische hulp- en dienstverlening is een voorziening op lokaal niveau - die zich als hulpverlenende voorziening bevindt op het snijvlak van maatschappelijk werk en rechtshulpverlening; - die zich als dienstverlenende voorziening bevindt op het snijvlak van materiële hulp- en dienstverlening en sociaaljuridische hulp- en dienstverlening Het maatschappelijk werk en de sociaaljuridische hulp- en dienstverlening richten zich op individuen en kleine groepen in kwetsbare rechtspositionele, financiële en sociale posities (lager opgeleiden, lager betaalden en minderheden) Zij werken vraaggericht en zijn voor iedereen bereikbaar, betaalbaar en beschikbaar Het maatschappelijk werk en de sociaaljuridische hulp- en dienstverlening gaan ervan uit dat materiële en immateriële problemen wel en niet met elkaar verweven kunnen zijn en dat het individu functioneert in wisselwerking met zijn omgeving Zij verlenen procesmatige hulp en diensten indien materiële en immateriële problemen gelijktijdig spelen De insteek van de materiële hulp- en dienstverlening is werk, wonen en woonomgeving, inkomen en voorzieningen Deze bepalen de welzijnsbeleving van mensen(scholte, 2010: 54) De thema s van deze tijd zijn: armoede; integratie; sociaal isolement Beide disciplines hebben te maken met cliënten bij wie meervoudige problemen spelen Het maatschappelijk werk en de sociaaljuridische hulp- en dienstverlening bieden materiële hulp en diensten aan De hulp- en dienstverlening van het maatschappelijk werk is procesmatig, die van de sociaaljuridische hulp- en dienstverlening zowel eenmalig als procesmatig Beide disciplines vinden het belangrijk aan te sluiten bij de belevingswereld van de doelgroep en te communiceren in de taal van de cliënt Het maatschappelijk werk sociaaljuridische hulp- en dienstverlening beogen de participatie, autonomie en zelfredzaamheid van mensen te versterken Zij faciliteren hen waar mogelijk en waar nodig om de greep op hun eigen levensvoorwaarden te herstellen De sociaaljuridische hulp- en dienstverlening spreekt van de cliënt aan en tot zijn rechten te helpen Door de Wet maatschappelijke ondersteuning zet de hulp- en dienstverlening zich in om cliënten zodanig te informeren en toe te rusten dat zij hun problemen zo veel mogelijk zelf kunnen oplossen Preventie van sociale uitsluiting en participatie zijn de belangrijkste doelen Het maatschappelijk werk en de sociaaljuridische hulp- en dienstverlening opereren in een spanningsveld tussen de ethiek van de zorg en het recht Deze principes verlangen van professionals een balans van professionele afstand en betrokkenheid en van het vermogen discretionair te denken en te handelen Het maatschappelijk werk en de sociaaljuridische hulp- en dienstverlening zorgen voor de continuïteit in de hulp en stemmen hun aanbod af op verwante voorzieningen Het maatschappelijk werk en de sociaaljuridische hulp- en dienstverlening nemen op een professionele en zorgvuldige wijze verantwoordelijkheid voor hun werkwijze en doelstellingen en verantwoorden deze aan cliënten, organisaties en maatschappij Beide hebben een signaleringsfunctie naar de maatschappij BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

17 1 Wat is materiële hulp- en dienstverlening? 35 Domein Zowel het maatschappelijk werk als de sociaaljuridische hulp- en dienstverlening functioneren binnen meerdere contexten (sociaal, agogisch, medisch, juridisch, economisch) Beide disciplines kennen een breed werkveld Bron: De tabel is een bewerking van Scholte, M (2010), Oude waarden in nieuwe tijden Over de kracht van maatschappelijk werk in de 21 e eeuw, Hogeschool INHolland, pag 31 BSL - ALG_BK_2KZM r4_KvdE

Als werkgever en werknemer hulp nodig hebben bij de re-integratie Een deskundigenoordeel van UWV

Als werkgever en werknemer hulp nodig hebben bij de re-integratie Een deskundigenoordeel van UWV Als werkgever en werknemer hulp nodig hebben bij de re-integratie Een deskundigenoordeel van UWV UWV Juni 2006 Aan deze uitgave kunnen geen rechten worden ontleend. VOOR RE-INTEGRATIE EN TIJDELIJK INKOMEN

Nadere informatie

In totaal legden 64 mensen deze enquete af. Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het?

In totaal legden 64 mensen deze enquete af. Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het? In totaal legden 64 mensen deze enquete af. Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het? 1. Gemeente 36.96% 2. Provincie 0.00% 3. Deurwaarderkantoor 4.35% 4. Incassobureau 0.00% 5. Bedrijfsleven

Nadere informatie

Statistieken voor vraag 2 : Wat is de omvang van uw organisatie?

Statistieken voor vraag 2 : Wat is de omvang van uw organisatie? In totaal legden 20 mensen deze enquete af. Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het? 1. Gemeente 41.67% 2. Provincie 0.00% 3. Deurwaarderkantoor 0.00% 4. Incassobureau 0.00% 5. Bedrijfsleven

Nadere informatie

Als werkgever en werknemer hulp nodig hebben bij de reïntegratie Een deskundigenoordeel van UWV

Als werkgever en werknemer hulp nodig hebben bij de reïntegratie Een deskundigenoordeel van UWV Als werkgever en werknemer hulp nodig hebben bij de reïntegratie Een deskundigenoordeel van UWV Werk boven uitkering UWV verstrekt tijdelijk inkomen in het kader van wettelijke regelingen als de WW en

Nadere informatie

VERZUIMREGLEMENT (VE R S I E 2. 2 )

VERZUIMREGLEMENT (VE R S I E 2. 2 ) VERZUIMREGLEMENT (VE R S I E 2. 2 ) 1 Begripsbepalingen Medewerker: personeelslid van stichting PCPO Capelle-Krimpen Werkgever: Stichting PCPO Capelle-Krimpen Directeur: eindverantwoordelijke van de school.

Nadere informatie

Verzuimprotocol: ziekteverlof aanvragen

Verzuimprotocol: ziekteverlof aanvragen Bij verzuim ligt het accent op wat je nog wel kan. Ziek is ziek, maar betekent niet automatisch dat je niet kunt werken. Ziekteverzuim is minder vrijblijvend en vraagt van werkgever en medewerker meer

Nadere informatie

6. Schuldhulpverlening

6. Schuldhulpverlening 6. Schuldhulpverlening Sociale Hulpverlening in de inloophuizen Het komt helaas meer en meer voor dat mensen financieel en/of emotioneel in de zorgen raken of in een sociaal isolement terecht komen en

Nadere informatie

1 Wat is sociaaljuridische hulp- en dienstverlening?

1 Wat is sociaaljuridische hulp- en dienstverlening? 1 Wat is sociaaljuridische hulp- en dienstverlening? 1.1 Inleiding In het maatschappelijk verkeer verrichten mensen voortdurend juridische en financiële handelingen. Veel mensen ondervinden hierbij problemen.

Nadere informatie

12 Belangrijke adressen, telefoonnummers en spreekuren

12 Belangrijke adressen, telefoonnummers en spreekuren Dak- en thuislozen In deze brochure 3 Dak- en thuisloos 4 Dakloos 6 Thuisloos 7 Het locatiebezoek 9 Klachten en bezwaar 10 Schema: locatiebezoek 10 Beheer van uw uitkering 12 Belangrijke adressen, telefoonnummers

Nadere informatie

Hybride werken bij diagnose en advies. Inleiding

Hybride werken bij diagnose en advies. Inleiding Hybride werken bij diagnose en advies Inleiding Hybride werken is het combineren van 2 krachtbronnen. Al eerder werd aangegeven dat dit bij de reclassering gaat over het combineren van risicobeheersing

Nadere informatie

Het antwoord op uw personele vraagstuk

Het antwoord op uw personele vraagstuk BD Recruitment BV Het antwoord op uw personele vraagstuk Wie bepaalt bij welk re-integratiebedrijf ik terecht kan? De gemeente of UWV WERKbedrijf maakt bij uw re-integratietraject vaak gebruik van een

Nadere informatie

VeReFi model Verzuimprotocol

VeReFi model Verzuimprotocol VeReFi model Verzuimprotocol Als een werknemer zich ziek meldt, is het belangrijk om zo snel mogelijk vast te stellen hoe ernstig de situatie is. Gaat het om kortdurend of langer verzuim, zijn er aanpassingen

Nadere informatie

Waarmee helpt Thuisbegeleiding?

Waarmee helpt Thuisbegeleiding? Waarmee helpt Thuisbegeleiding? Veelzijdig in zorg Verwijzersinformatie Vérian, veelzijdig in zorg Vérian biedt u een breed aanbod aan zorgdiensten, 24 uur per dag, 7 dagen in de week. In elke levensfase

Nadere informatie

Zorgen over het keukentafelgesprek De bedoeling en werkwijze van het keukentafelgesprek in de Wmo AVI / VNG / 19 april 2015

Zorgen over het keukentafelgesprek De bedoeling en werkwijze van het keukentafelgesprek in de Wmo AVI / VNG / 19 april 2015 Zorgen over het keukentafelgesprek De bedoeling en werkwijze van het keukentafelgesprek in de Wmo AVI / VNG / 19 april 2015 De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) is er op gericht dat gemeenten

Nadere informatie

Functiebeschrijving netwerk dementie regio Haaglanden

Functiebeschrijving netwerk dementie regio Haaglanden Functiebeschrijving netwerk dementie regio Haaglanden Inleiding De voor de cliënt en zijn omgeving zeer ingrijpende diagnose dementie roept veel vragen op over de ziekte en het verloop hiervan maar ook

Nadere informatie

Discriminatie op de werkvloer:

Discriminatie op de werkvloer: Discriminatie op de werkvloer: herkennen, oplossen en voorkomen Discriminatie op de werkvloer: herkennen, oplossen en voorkomen Inhoudsopgave Inleiding 5 Problemen herkennen, oplossen en voorkomen Hoe

Nadere informatie

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Datum 23-07- 2012 Versie: 1.0 Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Inleiding: De personal coach wordt ingezet om deelnemers van WelSlagen Diversiteit met een relatief grote afstand tot de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Verzuimverlof aanvragen

Verzuimverlof aanvragen In dit protocol staan de door [naam organisatie] verplicht gestelde voorschriften en procedures als je door ziekte arbeidsongeschikt bent en je eigen werk niet kunt doen. 1. Verzuimverlof aanvragen Verzuimverlof

Nadere informatie

Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het?

Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het? In totaal legden 20 respondenten deze enquête af. Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het? 1. Gemeente 41,67% 10. Rechtbank 8,33% 2. Provincie 0,00% 11. Bureau Jeugdzorg 0,00% 3. Deurwaarderskantoor

Nadere informatie

Deskundigenoordeel van UWV. Informatie voor werkgever en werknemer

Deskundigenoordeel van UWV. Informatie voor werkgever en werknemer Deskundigenoordeel van UWV Informatie voor werkgever en werknemer Werken aan perspectief Werken is belangrijk, voor uzelf en voor de maatschappij. UWV helpt u om werk te vinden en te houden. Is werken

Nadere informatie

Ziek, verzuim, reïntegratie

Ziek, verzuim, reïntegratie Ziek, verzuim, reïntegratie Stappenplan voor de zieke medewerker, de leidinggevende, HR en de bedrijfsarts Tijdsverloop in ZIEKMELDING 1 e kalenderdag meldt zich voor 10.00 uur telefonisch of per e-mail

Nadere informatie

Maatschappelijke ondersteuning (AWBZ/Wmo)

Maatschappelijke ondersteuning (AWBZ/Wmo) Maatschappelijke ondersteuning (AWBZ/Wmo) Het kabinet wil dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Daarvoor is het belangrijk dat zorg en maatschappelijke ondersteuning zo dicht mogelijk

Nadere informatie

Gevangen in Schuld. over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering. door Marc Anderson

Gevangen in Schuld. over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering. door Marc Anderson Gevangen in Schuld over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering door Marc Anderson Hoe vorm te geven aan een sluitende aanpak van problematische schulden bij cliënten

Nadere informatie

Kennismaking. Bewindvoering

Kennismaking. Bewindvoering Kennismaking Bewindvoering Zes Rivieren Bewindvoeringskantoor Zes Rivieren is een eenmanszaak van Henk-Jan Tromp. De missie van mijn kantoor is het ondersteunen van mensen die niet in staat zijn om hun

Nadere informatie

Dé oplossing voor alle vraagstukken rondom informatie, advies en ondersteuning

Dé oplossing voor alle vraagstukken rondom informatie, advies en ondersteuning DENKEN IN FUNCTIES Dé oplossing voor alle vraagstukken rondom informatie, advies en ondersteuning Samenhang voor het, Toegang en Antwoord is eenvoudiger te realiseren als er gedacht en gewerkt wordt in

Nadere informatie

Als ouders uit elkaar gaan

Als ouders uit elkaar gaan Als ouders uit elkaar gaan Inhoud 3 > Als ouders uit elkaar gaan 4 > De Raad voor de Kinderbescherming 6 > Het ouderschap blijft bestaan 7 > Informatie en consultatie 9 > De rol van de Raad 11 > De rechter

Nadere informatie

SCHULDHULPVERLENING september 2013 1

SCHULDHULPVERLENING september 2013 1 SCHULDHULPVERLENING september 2013 1 2 Inhoudsopgave Als schulden een probleem worden... 4 Hoe vraag ik schuldhulpverlening aan? 5 Wanneer kom ik in aanmerking voor schuldhulpverlening? 5 Waaruit bestaat

Nadere informatie

Postbus 20 7500 AA Enschede. Langestraat 24. DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 26 maart 2013 J.E.M. Bannenberg

Postbus 20 7500 AA Enschede. Langestraat 24. DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 26 maart 2013 J.E.M. Bannenberg POSTADRES Postbus 20 7500 AA Enschede BEZOEKADRES Langestraat 24 Aan de gemeenteraad TELEFOON DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 26 maart 2013 J.E.M. Bannenberg UW BRIEF VAN UW KENMERK DOORKIESNUMMER (053)

Nadere informatie

JJuridische aspecten arbeidsongeschiktheid / arbeidsconflict

JJuridische aspecten arbeidsongeschiktheid / arbeidsconflict JJuridische aspecten arbeidsongeschiktheid / arbeidsconflict. Ziekmelding na een arbeidsconflict En dan? ARBODIENST STECR WERKWIJZER ARBEIDSCONFLICTEN Deze werkwijzer wordt gebruikt voor de beoordeling

Nadere informatie

Ik ben ziek Wat nu? Informatiebrochure voor werknemers November 2007

Ik ben ziek Wat nu? Informatiebrochure voor werknemers November 2007 Ik ben ziek Wat nu? Informatiebrochure voor werknemers November 2007 Inhoudsopgave Inleiding... 3 De Wet Verbetering Poortwachter (WVP).. 4 Contact met de arbodienst 4 Opstellen Plan van Aanpak 5 Uitvoeren

Nadere informatie

B E R A A D S G R O E P

B E R A A D S G R O E P Deze Beraadsgroep kent 22 deelnemers. Lemiae (spreek uit: Lemja) Himdi zal duidelijk maken wat (HJL) voor burgers kan doen. Na de pauze is er ruimte voor de actualiteit van het minimale bestaan in Almere.

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

De Budgetconsulent ressorteert hiërarchisch onder de leidinggevende van de afdeling waarbinnen de functie is gepositioneerd.

De Budgetconsulent ressorteert hiërarchisch onder de leidinggevende van de afdeling waarbinnen de functie is gepositioneerd. Budgetconsulent Algemene kenmerken De functionaris is werkzaam binnen de Stichting Maatschappelijke Opvang Breda e.o., waaronder ressorteren dak- en thuislozenvoorzieningen de Gaarshof, Weideveld en Herderheem,

Nadere informatie

Hulp voor achterblijvers van vermiste personen

Hulp voor achterblijvers van vermiste personen Pauzemonument in Utrecht Hulp voor achterblijvers van vermiste personen In deze folder vindt u praktische tips en leest u wat u kunt regelen als achterblijver van een vermiste. Slachtofferhulp Nederland

Nadere informatie

INFORMATIE 2012. Eigen bijdrage Zorg met Verblijf

INFORMATIE 2012. Eigen bijdrage Zorg met Verblijf INFORMATIE 2012 Eigen bijdrage Zorg met Verblijf Voor wie is deze folder? Woont u in een zorginstelling? Bijvoorbeeld in een verzorgingshuis, een psychiatrische inrichting of een andere instelling waar

Nadere informatie

Op eigen kracht maar niet alleen. Wat u moet weten als u Wajong aanvraagt

Op eigen kracht maar niet alleen. Wat u moet weten als u Wajong aanvraagt Op eigen kracht maar niet alleen Wat u moet weten als u Wajong aanvraagt Inhoud Wajong in het kort 3 Hoe gaat de aanvraag Wajong? 6 Op gesprek 9 De beslissing 11 Afspraak met uw contactpersoon: een plan

Nadere informatie

De Papierwinkel Steenwijkerland

De Papierwinkel Steenwijkerland De Papierwinkel Hulp nodig bij het invullen van papieren? De Papierwinkel Steenwijkerland In de gemeente Steenwijkerland zijn diverse organisaties actief die kostenloze ondersteuning bieden aan burgers

Nadere informatie

Verordening Tegenprestatie Participatiewet 2015

Verordening Tegenprestatie Participatiewet 2015 De raad van de gemeente Boxtel, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 25 november 2014, gelet op artikelen 8a, eerste lid, onderdeel b en 9 eerste lid onderdeel c van

Nadere informatie

Blijf niet zitten. Algemeen Maatschappelijk Werk

Blijf niet zitten. Algemeen Maatschappelijk Werk Blijf niet zitten Algemeen Maatschappelijk Werk 1 2 BLIJF NIET ZITTEN WAAR U ZIT: KOM PRATEN OVER UW PROBLEMEN Ieder van ons krijgt wel eens met problemen te maken. Dat hoort gewoon bij het leven. Vaak

Nadere informatie

Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein

Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein Versie: 31 maart 2014 1. Inleiding: Wij kunnen ons in Nederland gelukkig prijzen met een van de sterkste sociale stelsels ter wereld.

Nadere informatie

Huurachterstand Wat nu?

Huurachterstand Wat nu? Huurachterstand Wat nu? Huurachterstand Wat nu? Zayaz helpt u hier graag bij Huurachterstand voorkomen 3 Betalingsregeling 4 Hulp bij langdurige huurschulden 4 Een plotselinge daling van het inkomen 5

Nadere informatie

Als ouders gaan scheiden

Als ouders gaan scheiden Als ouders gaan scheiden Over de Raad voor de Kinderbescherming September 2009 Justitie Ministerie van Justitie Raad voor de Kinderbescherming Als ouders gaan scheiden Met de meeste kinderen en jongeren

Nadere informatie

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo):

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ): Collectieve Volksverzekering voor ziektekostenrisico s, waarvoor je je niet individueel kunt

Nadere informatie

25 juni 2013 Gemeenteblad

25 juni 2013 Gemeenteblad Jaar: 2013 Nummer: 53 Besluit: 25 juni 2013 Gemeenteblad BELEIDSREGEL SCHULDDIENSTVERLENING HELMOND 2013 Burgemeester en wethouders van de gemeente Helmond, gelet op het bepaalde in de artikelen 2 en 3

Nadere informatie

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Het doel van deze beschrijving is om enerzijds houvast te geven voor het borgen van de unieke expertise van de cliëntondersteuner voor

Nadere informatie

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid Volwassenen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Verslavingszorg Introductie Verslavingszorg verleent hulp aan volwassenen met problematisch gebruik van alcohol, drugs, medicijnen, gameverslaving en met

Nadere informatie

Deskundigenoordeel van UWV

Deskundigenoordeel van UWV uwv.nl werk.nl Deskundigenoordeel van UWV Informatie voor werkgever en werknemer Wilt u meer weten? Kijk voor meer informatie op uwv.nl. Als u daarna nog vragen heeft, bel dan met: UWV Telefoon Werknemers

Nadere informatie

Werkwijzer Handelen van de bedrijfsarts op verzoek van eigenrisicodragers WGA

Werkwijzer Handelen van de bedrijfsarts op verzoek van eigenrisicodragers WGA Werkwijzer Handelen van de bedrijfsarts op verzoek van eigenrisicodragers WGA Opgesteld door: Commissie Wet- en Regelgeving van de Nederlandse vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde April 2014

Nadere informatie

ALGEMEEN WMO VEELGESTELDE VRAGEN OVER WMO EN JEUGDHULP

ALGEMEEN WMO VEELGESTELDE VRAGEN OVER WMO EN JEUGDHULP VEELGESTELDE VRAGEN OVER WMO EN JEUGDHULP Vanaf 2015 krijgt de gemeente er zorgtaken bij. Een deel van de zorg die nu via het zorgkantoor vanuit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) loopt, gaat

Nadere informatie

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Informatie over Thuisbegeleiding Thuisbegeleiding biedt hulp aan multiproblemgezinnen en risicogezinnen, en aan volwassenen met psychiatrische

Nadere informatie

1 Inleiding... 2. 2 Onderzoeksgroep en dataverzameling... 2. 3 Informatie... 4. 4 De aanvraag... 8. 5 Procedure... 14. 6 Wachttijd...

1 Inleiding... 2. 2 Onderzoeksgroep en dataverzameling... 2. 3 Informatie... 4. 4 De aanvraag... 8. 5 Procedure... 14. 6 Wachttijd... Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Onderzoeksgroep en dataverzameling... 2 3 Informatie... 4 4 De aanvraag... 8 5 Procedure... 14 6 Wachttijd... 16 7 Bejegening... 19 7 Toegewezen aanvragen...

Nadere informatie

Als ouders niet meer samen zijn

Als ouders niet meer samen zijn Als ouders niet meer samen zijn Informatiefolder over de rechten en plichten van gescheiden ouders bij hulpverlening aan kinderen ALS OUDERS NIET MEER SAMEN ZIJN INFORMATIEFOLDER OVER DE RECHTEN EN PLICHTEN

Nadere informatie

Vragen van cliënten, familie en medewerkers en de antwoorden die zijn gegeven tijdens de Wmo-bijeenkomsten in september en oktober 2014

Vragen van cliënten, familie en medewerkers en de antwoorden die zijn gegeven tijdens de Wmo-bijeenkomsten in september en oktober 2014 Vragen van cliënten, familie en medewerkers en de antwoorden die zijn gegeven tijdens de Wmo-bijeenkomsten in september en oktober 2014 Vragen over indicatie en zorgzwaartepakket (ZZP) Hoe kom ik erachter

Nadere informatie

Vragen en antwoorden. Antwoord: Leeftijdsopbouw WWB-bestand: 27 tot 45 jaar 67 personen 45 tot 60 jaar 82 personen 60 tot 65 jaar 22 personen

Vragen en antwoorden. Antwoord: Leeftijdsopbouw WWB-bestand: 27 tot 45 jaar 67 personen 45 tot 60 jaar 82 personen 60 tot 65 jaar 22 personen Aanvullende vragen burgerraadslid mw. A. van Esch (fractie PK) betreffende plan van aanpak re-integratie van uitkeringsgerechtigden (n.a.v. Politieke avond d.d. 12 maart 2009) en beantwoording. Politieke

Nadere informatie

Psychologische en psychiatrische rapportage in civiele zaken. Informatie voor betrokkene

Psychologische en psychiatrische rapportage in civiele zaken. Informatie voor betrokkene Psychologische en psychiatrische rapportage in civiele zaken Informatie voor betrokkene Psychologische en psychiatrische rapportage in civiele zaken Deze brochure bevat informatie voor personen die in

Nadere informatie

Verordening individuele studietoeslag Participatiewet BMWE 2015

Verordening individuele studietoeslag Participatiewet BMWE 2015 Verordening individuele studietoeslag Participatiewet BMWE 2015 De raad van de gemeente De Marne; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 16 december 2015; gezien de adviezen van de stichting

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Juristnet reintegraties en sociale innovaties Maliebaan 45 3581 CD Utrecht telefoon 030 2731433 Email juristnetsolutions@aol.com

Juristnet reintegraties en sociale innovaties Maliebaan 45 3581 CD Utrecht telefoon 030 2731433 Email juristnetsolutions@aol.com Juristnet reintegratie dienstverlening inclusief Leer en werk trajecten 2014 En inclusief innovatieve reintegratie dienstverlening c.q. 12 XR en LT reintegratie trajecten 1 Juristnet reintegraties inleiding.

Nadere informatie

Als ouders niet meer samen zijn

Als ouders niet meer samen zijn Algemene informatie Als ouders niet meer samen zijn Informatiefolder over de rechten en plichten van gescheiden ouders bij hulpverlening aan kinderen 1 2 Waarover gaat deze folder? Uw kind bezoekt binnenkort

Nadere informatie

Aanvulling reglement urgentiecommissie

Aanvulling reglement urgentiecommissie Aanvulling reglement urgentiecommissie Onafhankelijke urgentiecommissie Het bestuur van Woning in Zicht benoemt elke drie jaar de nieuwe leden van een onafhankelijke urgentiecommissie. De leden hebben

Nadere informatie

Arbeidsongeschikt. En dan?

Arbeidsongeschikt. En dan? Arbeidsongeschikt. En dan? Inhoud Voor wie is deze folder bedoeld? 5 Ik heb een aanvraag tot uitkering ingediend. Wat gebeurt er nu? 5 Beroepsarbeidsongeschiktheid 5 Passende arbeid 5 Gangbare arbeid

Nadere informatie

De toekomst van gezondheid, zorg, wonen, opvoeden, werk en inkomen

De toekomst van gezondheid, zorg, wonen, opvoeden, werk en inkomen De toekomst van gezondheid, zorg, wonen, opvoeden, werk en inkomen Stap voor stap op weg naar een nieuwe samenleving 1 Gemeenten krijgen de komende jaren steeds meer taken in de ondersteuning van inwoners

Nadere informatie

Verzuim- en re-integratieprotocol AURO

Verzuim- en re-integratieprotocol AURO Verzuim- en re-integratieprotocol AURO vastgesteld 15 september 2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Begrippenlijst 3. Rechten en plichten 4. Ik ben ziek en nu? 5. Rolverdeling 6. Procesverloop 7. Ziek

Nadere informatie

MDA biedt dienstverlening onder één dak

MDA biedt dienstverlening onder één dak MDA biedt dienstverlening onder één dak MAATSCHAPPELIJKE DIENST VERLENING ALEX A NDER Maatschappelijke Dienstverlening Alexander (MDA) is een organisatie die kosteloos haar diensten biedt aan alle inwoners

Nadere informatie

Budgetbeheer Bewindvoering beschermingsbewind Budgetcoaching voor ondernemers Schuldhulpverlening

Budgetbeheer Bewindvoering beschermingsbewind Budgetcoaching voor ondernemers Schuldhulpverlening Juristnet Financiele zorg Budgetbeheer Bewindvoering beschermingsbewind Budgetcoaching voor ondernemers Schuldhulpverlening Juristnet reintegratie dienstverlening inclusief Leer en werk trajecten 2014

Nadere informatie

STAGEINSTELLINGEN ONDERZOEK HJO-JURISTEN ZUYD HOGESCHOOL. Geachte heer/mevrouw,

STAGEINSTELLINGEN ONDERZOEK HJO-JURISTEN ZUYD HOGESCHOOL. Geachte heer/mevrouw, STAGEINSTELLINGEN ONDERZOEK HJO-JURISTEN ZUYD HOGESCHOOL Geachte heer/mevrouw, De Hogere Juridische Opleiding (HJO) is ontstaan vanuit de voormalige opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening (SJD).

Nadere informatie

Rapport naar aanleiding van een klacht over de Dienst Terugkeer en Vertrek. Publicatiedatum 22 juli 2014 Rapportnummer 2014/077

Rapport naar aanleiding van een klacht over de Dienst Terugkeer en Vertrek. Publicatiedatum 22 juli 2014 Rapportnummer 2014/077 Rapport Rapport naar aanleiding van een klacht over de Dienst Terugkeer en Vertrek. Publicatiedatum 22 juli 2014 Rapportnummer 2014/077 2014/077 de Nationale ombudsman 1/7 Verzoekster klaagt erover dat

Nadere informatie

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker Competentieprofiel maatschappelijk werker OCMW 1. Functie Functienaam Afdeling Dienst Functionele loopbaan Maatschappelijk werker Sociale zaken Sociale dienst B1-B3 2. Context Het OCMW garandeert aan elke

Nadere informatie

GELD TELT informatie over jouw geldzaken

GELD TELT informatie over jouw geldzaken GELD TELT informatie over jouw geldzaken 2 inleiding Deze folder is voor alle cliënten van Pameijer. Je vindt hier tips en adviezen die te maken hebben met jouw geldzaken. Heb je na het lezen van deze

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie...

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie... Inhoud Inleiding... 3 Algemene gegevens... 4 Gevoel van veiligheid... 5 De mate waarin agressie voorkomt... 7 Omgaan met agressie... 8 Ontwikkeling van agressie... 11 Kwalitatieve analyse... 11 Conclusies...

Nadere informatie

INFORMATIE 2011. Eigen bijdrage Zorg met Verblijf

INFORMATIE 2011. Eigen bijdrage Zorg met Verblijf INFORMATIE 2011 Eigen bijdrage Zorg met Verblijf Voor wie is deze folder? Woont u in een zorginstelling? Bijvoorbeeld in een verzorgingshuis, een psychiatrische inrichting of een andere instelling waar

Nadere informatie

Tegenprestatie naar Vermogen

Tegenprestatie naar Vermogen Tegenprestatie naar Vermogen Beleidsplan Tegenprestatie in het kader van de Participatiewet 2015 Hof van Twente, oktober 2014-1 - De Tegenprestatie naar Vermogen Inleiding Al vanaf 1 januari 2012 kunnen

Nadere informatie

INTEGRAAL LOOPBAAN BEGELEIDINGSPLAN

INTEGRAAL LOOPBAAN BEGELEIDINGSPLAN INTEGRAAL LOOPBAAN BEGELEIDINGSPLAN Personalia kandidaat Naam Voorletters Roepnaam Adres Postcode en woonplaats Telefoon E-mail Geslacht Geboorteplaats Burgerlijke staat Rijbewijs Vervoer BSN Identiteitsbewijs

Nadere informatie

Als u arbeidsongeschikt bent

Als u arbeidsongeschikt bent Landelijke vereniging Artsen in Dienstverban Als u arbeidsongeschikt bent Na twee jaar ziekte Arbeidsongeschiktheid heeft ingrijpende gevolgen. Door ziekte of een handicap kunt u uw vroegere werkzaamheden

Nadere informatie

Voorkomen van huurachterstand & huisuitzettingen

Voorkomen van huurachterstand & huisuitzettingen Voorkomen van huurachterstand & huisuitzettingen Onderzoeksteam: Marieke Holl, Dorieke Wewerinke, Sara Al Shamma, Linda van den Dries en Judith Wolf 29 oktober 2013 Studie naar huisuitzetting (Omz ZonMw)

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

De raad van de gemeente Schiermonnikoog,

De raad van de gemeente Schiermonnikoog, De raad van de gemeente Schiermonnikoog, Gelet op artikel 8a, eerste lid, onderdeel b, van de Participatiewet, artikel 35, eerste lid, onderdeel e van de Wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk

Nadere informatie

De zorg na uw ziekenhuisopname

De zorg na uw ziekenhuisopname De zorg na uw ziekenhuisopname Universitair Medisch Centrum Groningen U ontvangt deze folder omdat u na het ontslag uit het ziekenhuis mogelijk nog hulp of zorg nodig heeft. U heeft bijvoorbeeld behoefte

Nadere informatie

Arbeidsrecht en Hyperemesis Gravidarum

Arbeidsrecht en Hyperemesis Gravidarum Arbeidsrecht en Hyperemesis Gravidarum Regelmatig lopen vrouwen die last hebben van Hyperemesis Gravidarum (HG) tegen arbeidsrechtelijke problemen aan. Contracten worden niet verlengd, er wordt gedreigd

Nadere informatie

Ontslag. Informatie voor werknemers

Ontslag. Informatie voor werknemers Ontslag Informatie voor werknemers Foto: Francis Lukombo Wanneer mag u worden ontslagen? Voor ontslag van een werknemer heeft een werkgever goede redenen nodig. U mag dus niet zomaar worden ontslagen.

Nadere informatie

Juristnet reintegraties en sociale innovaties Maliebaan 45 3581 CD Utrecht telefoon 030 2731433 Email juristnetsolutions@aol.com

Juristnet reintegraties en sociale innovaties Maliebaan 45 3581 CD Utrecht telefoon 030 2731433 Email juristnetsolutions@aol.com Juristnet reintegratie dienstverlening inclusief Leer en werk trajecten 2014 En inclusief innovatieve reintegratie dienstverlening c.q. 12 XR en LT reintegratie trajecten 1 Juristnet reintegraties inleiding.

Nadere informatie

Aanvraag hulpmiddelen Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO)

Aanvraag hulpmiddelen Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) Aanvraag hulpmiddelen Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) Waarom dit formulier? Als u een beperking hebt, bijvoorbeeld door ouderdom, ziekte, handicap of psychische problemen, kunt u hulp krijgen.

Nadere informatie

Wat weet u na vanavond?

Wat weet u na vanavond? ROADSHOW Wijkzorg Wat weet u na vanavond?.wat er nu eigenlijk verandert en waarom Hoe bestaande samenwerking goed kan worden benut als basis voor Wijkzorg.Wat kansen zijn om welzijn en informele zorg aan

Nadere informatie

Huurverhoging 2015. Over het hoe en waarom van de huurverhoging

Huurverhoging 2015. Over het hoe en waarom van de huurverhoging Huurverhoging 2015 Over het hoe en waarom van de huurverhoging 2 3 Inhoud 1 Spelregels 4 2 Wat doet Rochdale met de huuropbrengst? 8 3 Bezwaar tegen de huurverhoging 10 4 Huurtoeslag en inkomensdaling

Nadere informatie

W etopdearbeidsongeschiktheidsverzekering. W etwerkeninkomennaararbeidsvermogen

W etopdearbeidsongeschiktheidsverzekering. W etwerkeninkomennaararbeidsvermogen W etopdearbeidsongeschiktheidsverzekering De W etopdearbeidsongeschiktheidsverzekering(wao) is een Nederlandse wet die is bedoeld voor werknemers die langdurig ziek of gehandicapt zijn en niet meer (volledig)

Nadere informatie

SOORTEN PGB PGB- SERVICE UW BUDGET

SOORTEN PGB PGB- SERVICE UW BUDGET SOORTEN PGB PGB- SERVICE UW BUDGET Folder Soorten PGB - 1 Over Uw Budget Mag ik mij even aan u voorstellen? Mijn naam is Rob Hansen en ben eigenaar van het bedrijf. Ik heb het bedrijf opgericht in 2004

Nadere informatie

Op eigen kracht maar niet alleen. Wat u moet weten als u Wajong aanvraagt

Op eigen kracht maar niet alleen. Wat u moet weten als u Wajong aanvraagt Op eigen kracht maar niet alleen Wat u moet weten als u Wajong aanvraagt Werken aan perspectief Werken is belangrijk, voor uzelf en voor de maatschappij. UWV helpt u om werk te vinden en te houden. Is

Nadere informatie

Zorg na een ziekenhuisopname

Zorg na een ziekenhuisopname Medisch Maatschappelijk Werk en Transferpunt Zorg na een ziekenhuisopname Inhoudsopgave Inleiding pag. 2 Heeft u zorg nodig na het verblijf in het ziekenhuis? pag. 2 Wie regelt deze zorg? pag. 2 Komt u

Nadere informatie

Voordat jouw asielprocedure begint

Voordat jouw asielprocedure begint Voordat jouw asielprocedure begint Waarom krijg je deze folder? Je wilt asiel aanvragen in Nederland. Asiel betekent: bescherming in een ander land voor mensen die in hun eigen land niet veilig zijn en

Nadere informatie

Handleiding functioneringsgesprekken voor kosters en kosters-beheerder

Handleiding functioneringsgesprekken voor kosters en kosters-beheerder Handleiding functioneringsgesprekken voor kosters en kosters-beheerder 1. Inleiding Een arbeidsorganisatie wordt gevormd door de mensen die daarin werkzaam zijn. Mensen die met elkaar samenwerken om een

Nadere informatie

Verordening Tegenprestatie 2015. Gemeente Achtkarspelen

Verordening Tegenprestatie 2015. Gemeente Achtkarspelen Verordening Tegenprestatie 2015 Gemeente Achtkarspelen De Raad van de gemeente Achtkarspelen: overwegende dat: de Participatiewet, de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werknemers,

Nadere informatie

Op eigen kracht maar niet alleen

Op eigen kracht maar niet alleen uwv.nl/wajong werk.nl Op eigen kracht maar niet alleen Wat u moet weten als u Wajong aanvraagt Meer informatie Deze brochure geeft algemene informatie. Heeft u na het lezen nog vragen? Kijk dan op uwv.nl/wajong.

Nadere informatie

Coordinatie van de nazorg aan exgedetineerden

Coordinatie van de nazorg aan exgedetineerden Coordinatie van de nazorg aan exgedetineerden Gemeente Purmerend 7 oktober 2010 Bea van Meerten Inhoud van deze presentatie Organisatie van de nazorg Informatie over gerealiseerde zaken op de 5 leefgebieden:

Nadere informatie

1. Tien tips voor advies over arbeidsongeschiktheidsverzekeringen

1. Tien tips voor advies over arbeidsongeschiktheidsverzekeringen 1. Tien tips voor advies over arbeidsongeschiktheidsverzekeringen Hieronder vindt u tien tips voor advies over arbeidsongeschiktheidsverzekeringen voor zelfstandigen. Adviseurs kunnen de tips gebruiken

Nadere informatie

Het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Sociale Dienst Bommelerwaard (hierna te noemen Sociale Dienst Bommelerwaard);

Het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Sociale Dienst Bommelerwaard (hierna te noemen Sociale Dienst Bommelerwaard); Het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Sociale Dienst Bommelerwaard (hierna te noemen Sociale Dienst Bommelerwaard); gelezen het voorstel van het Dagelijks Bestuur van 20 november 2014;

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen

Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen Verordening tegenprestatie Participatiewet 2015 Kenmerk: 183277 De raad van de gemeente Oldebroek; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 14 oktober 2014; gelet op artikel 8a, eerste lid,

Nadere informatie