7Specifieke doelgroepen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "7Specifieke doelgroepen"

Transcriptie

1 DC 7Specifieke doelgroepen helpende zorg en welzijn 1 Inleiding Je werkt als helpende zorg en welzijn met veel verschillende soorten mensen. Je kunt de mensen waar je mee werkt indelen naar: hun ontwikkelingsfase; hun stoornis; hun beperking; hun sociale kwetsbaarheid. In het thema over ontwikkelingspsychologie kun je lezen over de ontwikkelingsfasen: van baby tot en met oudere. In dit thema lees je over de andere drie groeperingen: mensen met een beperking of handicap en sociaal kwetsbare mensen. We leggen uit welke soorten lichamelijke, verstandelijke en sociale stoornissen en beperkingen er zijn. 1 De inhoud van dit thema: 2 Indeling naar doelgroepen 3 Stoornis, beperking en handicap 4 Autisme en andere ontwikkelingsstoornissen 5 Mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking 6 Sociaal kwetsbare mensen 7 De hulpvraag 8 Tips voor de praktijk HZW DC 7 Specifieke doelgroepen helpende zorg en welzijn 1

2 2 Indeling naar doelgroepen Waarom zou je mensen eigenlijk naar doelgroepen indelen? Mensen zijn toch mensen? En ze hebben toch allemaal hun eigenaardigheden? Op deze vragen geven we als eerste antwoord. Doelgroepbeschrijvingen zijn belangrijk omdat je bepaalde kenmerken dan beter kunt laten zien. Iedereen heeft inderdaad eigen aardigheden. Maar bepaalde kenmerken komen met elkaar overeen. Bijvoorbeeld over wat het betekent om niet te kunnen horen of niet te kunnen lopen. Veel kenmerken of beperkingen zie je meteen, bijvoorbeeld het Downsyndroom of als iemand in een rolstoel zit. Van andere beperkingen zie je op het eerste oog helemaal niets. Die spelen zich in iemands hoofd af, zoals angsten en waanbeelden. Ook armoede of eenzaamheid zie je vaak niet. Maar ook dat kan tot beperkingen leiden. Als je meer over de zichtbare en onzichtbare beperkingen weet, zul je die in de praktijk beter herkennen. En als je ze beter herkent en je weet er meer vanaf, dan kun je er ook beter mee omgaan. We bespreken in dit thema daarom drie groepen mensen met een beperking: Autisme en ander ontwikkelingsstoornissen; mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking; sociaal kwetsbare mensen. Elke groep kun je weer onderverdelen naar verschillende soorten beperkingen, zoals mensen met een orgaanbeperking, een zintuiglijke beperking, mensen met gedragsproblemen en met psychische problemen. We gaan eerst in op de begrippen stoornissen, beperkingen en handicaps. 2 HZW Digitale Content

3 3 Stoornis, beperking en handicap Ongeveer 10% van de mensen heeft een beperking. Vroeger noemden we alle beperkingen handicaps. En er werd gesproken over zwakzinnigen, of geestelijk of lichamelijk gehandicapten. Nu praten we liever over mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking. Alleen als iemand heel erg belemmerd wordt in zijn sociale leven, dan spreken we van een handicap. Aan elke beperking of handicap gaat een stoornis vooraf. Dat is een lichamelijke afwijking. Die stoornis is de oorzaak van de beperking of handicap. Een stoornis kan alleen door een arts worden vastgesteld. Een psychiater of psycholoog kan de stoornis op geestelijk gebied vaststellen. Door de stoornis wordt iemand beperkt in zijn functioneren. Soms kan iemand dan toch nog gewoon meedoen in de samenleving. Dan spreken we van een beperking. Als iemand zo erg last heeft van zijn beperkingen dat hij niet goed meer kan meedoen in de samenleving, dan spreken we van een handicap. Hieronder zie je een paar voorbeelden. Stoornis Bij de geboorte van Gemma hebben de artsen vastgesteld dat Gemma een open ruggetje heeft. Dirk van drie loopt achter in zijn ontwikkeling. De psycholoog heeft vastgesteld dat hij licht autistisch is. Na een auto-ongeluk constateren de artsen dat Hakim een dwarslaesie heeft en zijn gehoor ernstig is aangetast. Beperking Gemma kan na een aantal behandelingen gewoon naar de peuterspeelzaal. Zij moet wel op bepaalde dingen letten. Ook Dirk kan gewoon naar de peuterspeelzaal. Hij gedraagt zich wat anders dan andere kinderen. Maar de leiding heeft daar instructies voor gekregen. Handicap Hakim is helaas zo beperkt door zijn dwarslaesie en de aantasting van zijn gehoor, dat hij in een instituut moet worden opgenomen. Daar krijgt hij dagelijks therapieën en leert hij omgaan met zijn handicaps. Hij is door het ongeluk behoorlijk van streek. Hij heeft het gevoel dat hij zo niet verder kan leven. Hakim zijn sociale leven is zo veranderd dat we bij hem van een handicap spreken. HZW DC 7 Specifieke doelgroepen helpende zorg en welzijn 3

4 Verbeteren de handicaps van Hakim en leert hij de situatie accepteren, dan kan hij later misschien weer naar huis en langzaam zijn leven weer oppakken. Slaagt hij erin om weer mee te draaien in de samenleving dan is hij niet meer gehandicapt. Maar hij heeft nog wel een beperking. Het is dus niet zo dat iemand zijn leven lang tot een bepaalde groep hoort: beperkt of gehandicapt. Het kan slechter met iemand gaan en het kan beter gaan. Het is dus altijd belangrijk te blijven werken aan verbetering. En als dat niet lukt, proberen we de lichamelijke of geestelijke situatie niet te laten verslechteren, stabiel te houden dus. De een kan ook beter met zijn beperkingen omgaan dan een ander. Als iemand optimistisch is en een doorzetter, kan hij de beperkingen beter overwinnen. Als iemand depressief is en het al gauw opgeeft, zijn de beperkingen ook al gauw ernstiger. Stoornissen kunnen tot beperkingen leiden op de volgende gebieden: communicatie: iets niet goed kunnen zien, horen of begrijpen; persoonlijke verzorging: jezelf niet meer goed kunnen verzorgen; lichaamsbeweging: je niet meer goed kunnen bewegen; vaardigheden: niet kunnen leren lezen of schrijven bijvoorbeeld; gedrag: je anders gedragen dan anderen, bijvoorbeeld agressiever. Als helpende zorg en welzijn compenseer je wat iemand niet meer kan. Kan iemand niet horen, dan maak je bijvoorbeeld gebaren of je werkt met plaatjes die je de cliënt laat zien. Bijvoorbeeld een plaatje met een kopje erop om te vragen of hij een kopje thee wil. Als iemand zichzelf niet meer goed kan verzorgen, dan ondersteun je bij het wassen en aankleden. Als iemand zich anders gedraagt, moet je de juiste betekenis van dat gedrag leren kennen. Is hij boos of alleen maar opgewonden door iets. Is iemand vrolijk, dan kijk je waarom iemand zo vrolijk is? Dan kun je het plezier delen. Is iemand triest, dan kijk je of je erachter kunt komen waarom iemand verdrietig is. Dan kun je eventueel helpen. Niet alle cliënten willen dit. Sommigen voelen het als een inbreuk op hun privacy. Let dus goed op de reacties en schat dan in of jouw betrokkenheid gewenst is. We bespreken nu de verschillende beperkingen. 4 HZW Digitale Content

5 4 Autisme en andere ontwikkelingsstoornissen Mensen kunnen een aangeboren afwijking in de hersenen hebben waardoor zij informatie niet goed kunnen verwerken. Zij nemen de informatie wel op maar zien geen samenhang en kunnen die niet logisch verwerken. Daardoor heerst er vaak chaos in hun hoofd. We noemen dit pervasieve ontwikkelingsstoornissen. Mensen die dit hebben, hebben problemen met sociale contacten en de communicatie. Zij kunnen vaak niet zelfstandig leven, maar soms wel. Dat hangt af van de soort stoornis. Er zijn verschillende soorten pervasieve ontwikkelingsstoornissen. Pervasieve ontwikkelingsstoornissen: autisme aan autisme verwante stoornissen PDD-NOS 2 Autisme Autisme betekent letterlijk eenzelvigheid. Een cliënt met autisme heeft problemen met het aangaan van relaties. Hij heeft weinig of een aparte interesse in andere mensen. Hij voelt anderen niet of weinig aan. Hij lijkt moeilijk bereikbaar. Hij heeft bovendien taal- en spraakstoornissen. De taalontwikkeling komt niet goed op gang. Een autist heeft weerstand tegen veranderingen. Daar kan hij van in paniek raken. Hij houdt daarom vast aan bepaalde gewoonten en is soms sterk gehecht aan bepaalde voorwerpen. Daar kan hij volledig door in beslag genomen worden. Zijn bewegingen zijn soms opmerkelijk: fladderen met de armen, wiegen met het bovenlichaam, houterig lopen en vaak op de tenen lopen. Voelen, ruiken en proeven zijn voor hem belangrijk. Mensen met autisme volgen speciaal onderwijs. Zij kunnen meestal niet werken. HZW DC 7 Specifieke doelgroepen helpende zorg en welzijn 5

6 Aan autisme verwante stoornissen Aan autisme verwante stoornissen lijken op autisme, maar wijken op bepaalde punten af. Voorbeelden zijn de stoornis van Asperger en de stoornis van Rett. Stoornis van Asperger Cliënten die Asperger hebben, hebben een ernstige relatiestoornis of sociale stoornis. Zij hebben weerstand tegen verandering en hechten sterk aan bepaalde gewoonten. Zij hebben vaak een intense interesse in een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld dinosaurussen. Zij hebben meestal een normale tot hoge intelligentie. Ze kunnen goed praten. Mensen met Asperger kunnen beter dan autisten meedoen in de samenleving. De sociale vaardigheden die zij missen, worden gecompenseerd door hun intelligentie en hun vermogen om goed te praten. Zij volgen meestal normaal onderwijs en hebben een beroep. Stoornis van Rett De stoornis van Rett komt bijna alleen bij meisjes voor. De ontwikkeling van de ziekte verloopt in fase. In eerste instantie ontwikkelen zij zich normaal. Tussen 9 en 18 maanden vertraagt de ontwikkeling. Daarna gaat die zelfs achteruit. Zij hebben een ernstige verstandelijke achterstand en een achterstand in het voelen. Zij keren zich in zichzelf. Zij hebben ook fysieke beperkingen en taalbeperkingen. Kinderen met de stoornis van Rett maken steeds dezelfde handbewegingen op borsthoogte. Ze kunnen epileptische aanvallen krijgen. Ze zijn snel geïrriteerd, moeilijk te troosten en moeilijk te hanteren. Zij bewegen zich vaak op de billen voort, op de knieën en op de ellebogen. Sommigen leren zelfstandig te lopen, maar ze lopen onstabiel, wijdbeens en stijf op de tenen. Sommige kinderen kunnen woordjes zeggen. In de derde fase, vanaf dat zij een jaar of tien zijn, verbetert het gedrag vaak. Het kind is dan ook minder in zichzelf gekeerd. Het gaat weer vooruit en voelt zich beter. Deze fase houdt vaak het hele verdere leven aan. In de vierde fase, op latere leeftijd, gaan veel patiënten vooral motorisch weer achteruit. 6 HZW Digitale Content

7 PDD-NOS Onder PDD-NOS vallen alle andere stoornissen die lijken op autisme. Mensen met PDD-NOS hebben een beperkte ontwikkeling van sociale vaardigheden en/of verbale en non-verbale communicatie. Ze vertonen steeds hetzelfde gedrag. De stoornis komt het meest voor bij mensen met een verstandelijke beperking. Maar hij kan ook voorkomen bij normaal begaafde mensen of bovennormaal begaafde mensen. Hij komt vaak voor in combinatie met ADHD (Alle Dagen Heel Druk), leerstoornissen of epilepsie. Zij hebben betere sociale vaardigheden dan autisten, maar contacten met anderen leveren wel problemen op. Zij begrijpen vaak non-verbale signalen niet, als boos kijken. Zij hebben, net als mensen met Asperger, vaak een eenzijdige belangstelling voor één onderwerp en hechten aan vaste gewoonten. Zij kunnen moeilijk dingen inschatten en zich in anderen verplaatsen. Ze beseffen niet hoe zij overkomen bijvoorbeeld, of hoe andere zullen reageren. Taal nemen zij letterlijk. Opmerkingen als je kletst me de oren van het hoofd, snappen ze niet. Ze bewegen zich vaak wat onhandig en stijf. Mensen met een pervasieve ontwikkelingsstoornis hebben een duidelijke structuur nodig, zoals een strakke dagindeling, vaste plaatsen voor meubilair en materialen. Ook duidelijke regels zijn belangrijk. Ze moeten niet te veel prikkels tegelijk krijgen, te veel keuze in activiteiten bijvoorbeeld. Bereid ze altijd voor op veranderingen of op wat er gaat komen. Kondig van tevoren aan dat je weggaat, bijvoorbeeld. Praat langzaam en duidelijk en gebruik eventueel beeldmateriaal (dit geldt niet voor Asperger). Vraag niet iets wat ze niet aankunnen. HZW DC 7 Specifieke doelgroepen helpende zorg en welzijn 7

8 5 Mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking Mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking hebben minder mogelijkheden met betrekking tot hun gedrag en hun activiteiten. De beperkingen verschillen. We delen ze daarom in verschillende groepen in. Mensen met een beperking: mensen met een lichamelijke beperking mensen met een verstandelijke beperking mensen met een meervoudige beperking 3 We behandelen deze drie groepen. 5.1 Mensen met een lichamelijke beperking Lichamelijke beperkingen kunnen aangeboren zijn of later ontstaan zijn. We spreken van een aangeboren beperking als iemand geboren is met een stoornis. Deze stoornis kan erfelijk bepaald zijn. Maar hij kan ook ontstaan zijn tijdens de bevruchting, de zwangerschap of kort na de geboorte. Een lichamelijke beperking die niet aangeboren is, heeft iemand na de geboorte gekregen. Bijvoorbeeld door een ziekte of een ongeluk. Niet alle beperkingen geven even veel last. En beperkingen kunnen zich ook heel verschillend ontwikkelen. Sommige beperkingen zijn tijdelijk, bijvoorbeeld een gebroken arm. Andere worden steeds erger. In vaktermen heet het dat ze een progressief verloop hebben. Bepaalde spierziekten kunnen bijvoorbeeld niet genezen, maar worden in de loop van de tijd steeds erger. Van andere aandoeningen heeft iemand de ene keer wel last en de andere keer minder last, zoals astma. En dan zijn er nog chronische aandoeningen. Dat zijn aandoeningen die niet beter zullen worden en die lang duren. Voorbeelden hiervan zijn de hart- en vaatziekten en reuma. 8 HZW Digitale Content

9 We delen mensen met een lichamelijke beperking nu in naar de aard van de ziekte of de stoornis. Mensen met een lichamelijke beperking: motorisch beperking: er is iets mis met het bewegen neurologische beperking: er is iets mis met de hersenen en zenuwbanen orgaanbeperking: bepaalde organen of lichaamsfuncties doen het niet goed zintuiglijke beperking: bepaalde zintuigen doen het niet goed, met name ogen en oren 4 We leggen per beperking uit wat de beperking inhoudt en wat de gevolgen voor de cliënt zijn. We geven ook tips voor de omgang Mensen met een motorische beperking Motorische beperking kunnen we weer verdelen in: aandoeningen aan het houdings- en bewegingsapparaat; spierziekten. Houdings- en bewegingsapparaat Aandoeningen aan het houdings- en bewegingsapparaat zijn bijvoorbeeld amputaties, reumatische aandoeningen en osteoporose. We behandelen deze drie. Amputaties Door een amputatie mist iemand geheel of gedeeltelijk een lichaamsdeel, bijvoorbeeld een arm of been. Mensen krijgen dan in de meeste gevallen een prothese, een kunstarm of kunstbeen. HZW DC 7 Specifieke doelgroepen helpende zorg en welzijn 9

10 De patiënt kan de volgende ondersteuning krijgen: fysiotherapie om weer te leren bewegen en de prothese te leren hanteren; ergotherapie: ondersteuning bij de dagelijkse en beroepsmatige handelingen en eventuele aanpassingen, zoals een speciale stoel of een aangepaste telefoon; bewegingsagogie: door sport en spel kracht ontwikkelen en de motoriek (bewegingen) verbeteren; maatschappelijk werk om te ondersteunen bij de terugkeer in het dagelijkse leven; psychologische hulp voor de verwerking van trauma s (ernstige psychische of lichamelijke aandoeningen); arbeidstherapie om weer te wennen aan het arbeidsproces; aanmeten en afstellen van een bruikbare prothese; stompverzorging en omgaan met pijn. Reumatische aandoeningen Bijna de helft van alle volwassen Nederlanders heeft last van reumatische klachten. Veel voorkomende vormen van reumatische aandoeningen zijn: artrose of gewrichtsslijtage; reumatoïde artritis of gewrichtsontstekingen. Bij reumatische aandoeningen kunnen mensen last hebben van gezwollen en pijnlijke gewrichten, gewichtsverlies, stijfheid, pijn in de borst, ademhalingsklachten, rode huidknobbeltjes, gebrek aan eetlust, zwakte en vermoeidheid. Op den duur kunnen mensen misvormde gewrichten krijgen. Je kunt als HZW ondersteunen door: aandacht te geven aan gezonde voeding en veel drinken; koude of warme kompressen te geven en warmwaterbaden; de cliënt te masseren om de spieren te ontspannen en de doorbloeding te verbeteren; zalfjes en lotions op de pijnlijke gewrichten te smeren (in overleg met de arts); te zorgen dat de cliënt regelmatig beweegt; de cliënt met artrose koude, vochtige en tochtige plaatsen te laten vermijden. 10 HZW Digitale Content

11 Osteoporose Osteoporose is een chronische aandoening aan het bot. De sterkte van het bot vermindert langzaam. Dat noemen we botontkalking. De botten worden brozer en breken gemakkelijk. Let er bij cliënten met osteoporose daarom op dat vallen en struikelen voorkomen wordt. Zij moeten goede schoenen dragen en zich concentreren als zij lopen. Pas ook op voor losliggende vloerbedekking, slechte verlichting en trappen zonder leuning. Bij ouderen kan een looprek een uitkomst bieden. Spierziekten Een spierziekte tast het functioneren van de spieren aan. De ziekte wordt steeds erger. Er zijn veel verschillende soorten spierziekten. Bij de ene spierziekte worden de benen zwakker. Bij de andere de arm- en rompspieren. We behandelen de ziekte van Duchenne. Ziekte van Duchenne Dit is een erfelijke aandoening die alleen bij jongens voorkomt. Vrouwen kunnen wel de drager van de ziekte zijn en kunnen die overgeven aan hun kinderen. De kinderen missen een eiwit: dystrofine. Dat eiwit geeft de spieren veerkracht en stevigheid. Door het ontbreken van het eiwit beschadigen spiercellen en sterven af. Eerst worden de spieren van het bekken en de benen aangetast, daarna de schouders en de armen. De levensverwachting van mensen met deze ziekte is 35 jaar. Let op de houding van patiënten met de ziekte van Duchenne. Het is belangrijk dat zij rechtop zitten. Voor het tillen of verplaatsen van mensen met deze ziekte heb je instructies nodig. Je mag iemand bijvoorbeeld niet onder de oksels optillen. HZW DC 7 Specifieke doelgroepen helpende zorg en welzijn 11

12 5.1.2 Mensen met een neurologische beperking Neurologische beperkingen hebben te maken met de hersenen en de belangrijkste zenuwbanen. Deze zenuwbanen lopen vanuit de hersenen door het ruggenmerg naar de spieren en organen. We behandelen de volgende neurologische beperkingen. Neurologische beperkingen: aandoeningen aan de hersenen aandoeningen van het ruggenmerg aandoeningen aan het centrale zenuwstelsel 5 Aandoeningen aan de hersenen We behandelen: het herseninfarct en de hersenbloeding; cerebrale parese; epilepsie. Herseninfarct en hersenbloeding Aan doeningen aan de hersenen zijn bijvoorbeeld het herseninfarct en de hersenbloeding Bij een hersenbloeding knapt er een bloedvaatje. Bij een herseninfarct raakt een bloedvaatje verstopt. In beide gevallen stroomt er te weinig bloed naar de hersenen. Daardoor krijgen de hersenen te weinig zuurstof. Zij raken daardoor beschadigd. Dit kan hersenletsel tot gevolg hebben. Als gevolg daarvan kunnen mensen de volgende stoornissen krijgen: lichamelijk: verlammingen, het moeilijk uit kunnen voeren van dagelijkse handelingen als wassen, scheren, brood smeren; cognitief (kennen en weten): bijvoorbeeld geheugenverlies, concentratieproblemen en taalproblemen; persoonlijkheid: chaotisch, soms agressief, soms juist geremd, zichzelf overschatten of onderschatten. 12 HZW Digitale Content

13 Mensen met deze aandoening krijgen een revalidatieprogramma waarin zij weer langzaam herstellen en leren met de beperkingen te leven Cerebrale parese Kinderen kunnen bij de geboorte een hersenbeschadiging oplopen waardoor met name motorische beperkingen kunnen ontstaan. Daarnaast hebben zij vaak andere beperkingen zoals een verstandelijke beperking en spraakproblemen. Dit noemen we een cerebrale parese. Mensen met cerebrale parese bewegen zich moeilijk. Het bewegen kost veel energie. De spieren zijn bij bijna alle patiënten erg gespannen. De onderlinge verschillen zijn bij patiënten groot. Mensen met deze ziekte moeten spanningen en sterke emoties vermijden. Bepaalde houdingen zijn goed en andere zijn verkeerd. Iemand met cerebrale parese mag bijvoorbeeld niet plat op zijn rug liggen. Dan kan hij een strekspasme krijgen. Bewegen in water van 30 á 32 graden is heel goed voor hen. Epilepsie Ook epilepsie valt onder de aandoeningen van de hersenen. Epilepsie wordt ook wel vallende ziekte genoemd. Mensen met epilepsie krijgen aanvallen. Soms zijn dit ernstige en soms wat minder ernstige aanvallen. Bij een ernstige aanval kan iemand schuim op de mond krijgen en buiten bewustzijn raken. Bij minder ernstige aanvallen zijn mensen vaak alleen wat afwezig. De aanvallen kunnen spontaan komen. Maar zij kunnen ook uitgelokt worden door bijvoorbeeld, stress, slaaptekort, ernstige vermoeidheid, alcohol, ontspanning, menstruatie, koorts of flikkerlicht. De kans op een aanval kan verkleind worden als mensen alert en geconcentreerd zijn en zich inspannen. HZW DC 7 Specifieke doelgroepen helpende zorg en welzijn 13

14 Wat je kunt doen als iemand een epileptische aanval heeft verplaats iemand alleen als hij gevaarlijk ligt; zorg ervoor dat de persoon zich niet kan bezeren en leg hem eventueel in een stabiele zijligging; probeer niet iets tussen de tanden te stoppen; laat de aanval zijn beloop, je kunt de bewegingen niet tegenhouden; stel de persoon na de aanval gerust en vertel waar hij is en wat er gebeurd is; begeleid iemand naar zijn kamer of woning; een arts waarschuwen is meestal alleen nodig als de aanval erg lang duurt; houdt daarom de tijd in de gaten. Aandoeningen aan het ruggenmerg In de wervelkolom zit het ruggenmerg. Het ruggenmerg bestaat uit zenuwen. Als deze zenuwen beschadigd raken, kunnen beperkingen ontstaan. Veel voorkomende aandoeningen van het ruggenmerg zijn de dwarslaesie en spina bifida. We behandelen deze. Dwarslaesie Een dwarslaesie ontstaat meestal door een ongeluk of ongeval. Door de beschadiging in het ruggenmerg kunnen prikkels vanuit de hersenen niet meer, of niet meer helemaal, doorgestuurd worden naar plaatsen ónder de beschadiging of breuk. Omgekeerd kunnen prikkels van ónder de breuk de hersenen niet meer bereiken. Door de beschadiging kan het gevoel uitvallen en de beweging. Ook organen kunnen uitvallen: blaas en darmfunctie, gevoelloosheid in de geslachtsorganen en hartproblemen bijvoorbeeld. Bij een complete dwarslaesie is het ruggenmerg op een bepaald punt helemaal beschadigd. De patiënt voelt vanaf dat punt naar beneden helemaal niets meer. En hij kan de ledematen niet bewegen. Bij een incomplete dwarslaesie zijn niet alle zenuwbanen beschadigd. Iemand kan dan bijvoorbeeld niets meer voelen in zijn benen, maar deze nog wel bewegen. Spina bifida Spina bifida wordt ook wel een open ruggetje genoemd. Het is een geboorteafwijking waarbij één of meer wervels zich niet helemaal goed hebben ontwikkeld. Daardoor zit er een spleet in de ruggenwervel en meestal ook in de huid. De uitvalsverschijnselen lijken op die van een dwarslaesie. Zij kunnen sterk in ernst verschillen. 14 HZW Digitale Content

15 Voor mensen met een dwarslaesie en spina bifida is regelmatig bewegen heel belangrijk om gezondheidsklachten te voorkomen. Bijvoorbeeld botontkalking, infecties en haart- en vaatziekten. Sommige patiënten hebben geen enkel gevoel meer in hun ledematen. Zij kunnen die dan gemakkelijk breken. Daar moet je alert op zijn. Gezond eten, vetarm, vezelrijk en voldoende fruit en groeten is belangrijk. Aandoeningen van het centrale zenuwstelsel Multiple sclerose is een aandoening van het centrale zenuwstelsel. Om de zenuwen zit een laagje vetachtige stof. Bij patiënten met multiple sclerose ontstaan ontstekingen in deze laag. De laag wordt daardoor afgebroken. In de plaats daarvan komt littekenweefsel. De patiënten krijgen uitvalsverschijnselen als slecht zien, vermoeidheid, spierzwakte, gevoelsstoornissen, evenwichtsstoornissen en coördinatiestoornissen. Vrouwen hebben de ziekte vaker dan mannen. De eerste verschijnselen treden meestal tussen het 20 ste en 40 ste jaar op. Sommige patiënten gaan snel achteruit, andere langzaam. Vrij veel patiënten hebben zo nu en dan last van de klachten, maar hebben ook periodes dat zij helemaal geen klachten hebben. Oververmoeidheid en overbelasting moet voorkomen worden. Let ook op situaties waarin de cliënt zou kunnen struikelen of vallen. HZW DC 7 Specifieke doelgroepen helpende zorg en welzijn 15

16 5.1.3 Mensen met een orgaanbeperking We bespreken de chronische orgaanbeperkingen. Chronisch wil zeggen dat de beperking er altijd is, geen herstel mogelijk is en de beperking lang duurt. Orgaanbeperkingen: hart- en vaatziekten longaandoeningen suikerziekte 6 Hart- en vaatziekten De meest voorkomende hart- en vaatziekten zijn vernauwingen in de kransslagaders rondom het hart en een te hoge bloeddruk. Een vernauwing van de slagaders kan leiden tot een hartinfarct. Bij een hartinfarct heeft iemand plotseling pijn op de borst, met name bij lichamelijke inspanningen. Bij rust nemen de klachten meestal weer af. Meestal is de oorzaak een te hoge bloeddruk, een te hoog cholesterolgehalte in het bloed, overgewicht, onvoldoende lichaamsbeweging, roken en suikerziekte. Erfelijkheid kan ook een rol spelen. Om hart- en vaatziekten te voorkomen moet iemand gezond eten volgens de Schijf van vijf van het Voedingscentrum en veel bewegen. 16 HZW Digitale Content

17 Longaandoeningen Ongeveer 10% van de mensen heeft meer of minder last van longaandoeningen. Bij kinderen horen zij tot de meest voorkomende aandoeningen. Longaandoeningen: astma COPD: o chronische bronchitis o longemfyseem 7 Astma Mensen met astma hebben aanvallen waarbij zij kortademig zijn en hoesten. Soms piepen zij ook op de borst. De oorzaak is een ontsteking van de luchtwegen. Tijdens de aanval kan de patiënt moeilijk ademen. Tussen de aanvallen door heeft de patiënt geen klachten. Astma begint gewoonlijk bij kinderen en verdwijnt bij het ouder worden. De ziekte kan echter ook bij volwassenen beginnen. Soms worden de aanvallen uitgelokt door stoffen waar iemand allergisch voor is, zoals de huisstofmijt, rook en pollen. De aanraking met die stoffen moet daarom vermeden worden. Soms zijn er andere oorzaken, zoals emoties en spanning. Deze moeten daarom ook zoveel mogelijk vermeden worden. Voor mensen met astma is roken extra schadelijk. COPD Onder COPD vallen chronische bronchitis en longemfyseem. Chronische bronchitis is een permanente ontsteking en vernauwing van de luchtwegen. Daardoor zijn de beschermlaag en de haartjes beschadigd. Patiënten hoesten erg veel en produceren veel slijm. Mensen met COPD hebben altijd klachten. HZW DC 7 Specifieke doelgroepen helpende zorg en welzijn 17

18 Bij longemfyseem zijn de longblaasjes beschadigd. De elasticiteit is er grotendeels verdwenen. De patiënt kan niet goed meer uitademen. Daardoor stapelt lucht zich in de longen op en krijgt de patiënt ademnood. Er is geen herstel mogelijk. Luchtvervuiling en roken verergeren de klachten. Suikerziekte Suikerziekte (of diabetes mellitus) is een stoornis in de stofwisseling. Mensen met diabetes hebben vaak last van dorst en honger, veel plassen, afvallen en sterke vermoeidheid. Diabetes kan tot complicaties leiden, zoals zenuwaandoeningen, nieraandoeningen, hart- en vaatziekten en voetproblemen. We kennen diabetes 1 en diabetes 2. Bij kinderen gaat het meestal om diabetes1. Diabetes 2 wordt ook wel ouderdomssuiker genoemd. Tegenwoordig komt diabetes 2 echter steeds vaker ook bij kinderen voor. Overgewicht en een tekort aan lichaamsbeweging spelen een rol bij het ontstaan van dit type diabetes bij kinderen. Patiënten met diabetes kunnen een hypo of een hyper krijgen. Dat zijn een soort aanvallen. Bij een hypo voelen zij zich slap, hebben een snelle en krachtige hartslag, trillen en transpireren. Als de bloedsuikerspiegel verder zakt, functioneren de hersenen niet meer goed. Een patiënt kan dan verward of geïrriteerd zijn, of bewusteloos raken. Bij een hypo wordt het suikergehalte verhoogd door een snoepje of frisdrank. De patiënt moet zich afvragen wat hij anders heeft gedaan dan normaal. Bij een hyper hebben zij een droge mond, erge dorst, plassen veel en zijn erg vermoeid. Een hyper hoeft niet ernstig te zijn. Als iemand gaat braken, moet echter een arts gewaarschuwd worden. Bij een hyper die lang duurt, kan iemand in coma raken. Een hyper treedt niet plotseling op. Daardoor kunnen tijdig maatregelen genomen worden. Hij wordt meestal veroorzaakt door te weinig bewegen, te veel eten, ziekte, stress of te weinig insuline. Op deze gebieden moeten dan ook maatregelen genomen worden om erger te voorkomen. Kinderen met diabetes kunnen in principe een normaal leven leiden. Een voorwaarde is wel dat zij hun voeding, lichamelijke activiteit en toegediende insuline goed op elkaar 18 HZW Digitale Content

19 afstemmen en een normaal leven leiden. De maaltijden moet goed over de dag verdeeld worden. Suiker wordt zoveel mogelijk vervangen door zoetjes. Een diëtist helpt met de samenstelling van een goed dieet Mensen met een zintuiglijke beperking We spreken van een zintuiglijke beperking als bepaalde zintuigen niet meer helemaal goed werken, of als zij helemaal niet meer werken. We bespreken de auditieve (gehoor) en visuele (zien) beperkingen. Zintuiglijke beperkingen: auditieve beperkingen: slechthorend of doof visuele beperkingen: slechtziend of blind 8 Auditieve beperkingen Iemand met een auditieve beperking kan niet of minder goed horen. De beperking kan aangeboren zijn. Hij kan ook later ontstaan zijn door bijvoorbeeld een hersenbeschadiging, een infectieziekte, lawaai of ouderdom. Mensen met een auditieve beperking kunnen alle geluiden niet meer goed horen, of zij kunnen bepaalde toonhoogten niet meer goed horen. Kinderen met een auditieve beperking hebben vooral problemen met de taalontwikkeling, de sociaal-emotionele ontwikkeling en de motorische ontwikkeling. Ongeveer 25% van de mensen die een auditieve beperking hebben, hebben ook een visuele beperking. Bij een cliënt met een auditieve beperking let je extra op dat je goed verstaanbaar bent. Kijk de persoon aan en zorg dat hij je lippen kan zien. Spreek rustig en duidelijk. Gebruik korte zinnen. Ondersteun je woorden met gebaren en gezichtsuitdrukkingen. Gebruik HZW DC 7 Specifieke doelgroepen helpende zorg en welzijn 19

20 eventueel beeldmateriaal. Zorg bij iemand met een hoorapparaat dat er niet teveel achtergrondgeluiden zijn. Visuele beperkingen Mensen met een visuele beperking zijn blind of slechtziend. Een blinde kan niet zonder hulpmiddelen zelfstandig leven. Zij zijn aangewezen op hun andere zintuigen: ruiken, tasten en luisteren. Visuele aandoeningen kunnen aangeboren zijn. Zij kunnen ook later ontstaan zijn door ongevallen, hersenvliesontsteking, tumoren of suikerziekte. Mensen met een visuele beperking kunnen minder scherp zien of een beperkt gezichtsveld hebben. Iemand die een beperkt gezichtsveld heeft, ziet bijvoorbeeld als door een koker. Of hij ziet één kant niet. Kinderen met een visuele beperking ontwikkelen zich meestal langzamer. Dat komt vaak omdat zij de omgeving als bedreigend ervaren. Bovendien zijn zij in hun bewegingen beperkt. Zorg dat er voor cliënten met een visuele beperking geen obstakels in de ruimte zijn die zij niet verwachten. Let op de veiligheid. Zorg voor een goede verlichting en werk met contrastrijke kleuren. Je kunt bij de communicatie hulpmiddelen gebruiken die zij kunnen horen en voelen: rinkelbellen bijvoorbeeld. Ondersteun die altijd met woorden. 20 HZW Digitale Content

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

7 Epilepsie. 1 Inleiding. In dit thema komen aan de orde: 2 Wat is epilepsie? 3 Leven met epilepsie. 4 Epilepsie-aanvallen. SAW DC 7 Epilepsie

7 Epilepsie. 1 Inleiding. In dit thema komen aan de orde: 2 Wat is epilepsie? 3 Leven met epilepsie. 4 Epilepsie-aanvallen. SAW DC 7 Epilepsie DC 7 Epilepsie 1 Inleiding In dit thema komen aan de orde: 2 Wat is epilepsie? 3 Leven met epilepsie 4 Epilepsie-aanvallen 1 1 2 Wat is epilepsie? Een epileptische aanval is een plotselinge kortsluiting

Nadere informatie

Iedereen wordt graag respectvol behandeld, dus ook de persoon met een handicap. Enkele algemene tips voor het omgaan met personen met een handicap:

Iedereen wordt graag respectvol behandeld, dus ook de persoon met een handicap. Enkele algemene tips voor het omgaan met personen met een handicap: Gedragscode VAL: omgaan met personen met een handicap (bron: www.parantee.be en www.gripvzw.be) Het is belangrijk dat onze maatschappij toegankelijk is voor iedereen, en iedereen heeft recht om de sport

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

TRAJECT WELZIJN; ONTWIKKELING EN OPVOEDING_9789006815627_INHOUD_KORT

TRAJECT WELZIJN; ONTWIKKELING EN OPVOEDING_9789006815627_INHOUD_KORT TRAJECT WELZIJN; ONTWIKKELING EN OPVOEDING_9789006815627_INHOUD_KORT Thema 1 Inleiding op ontwikkeling en opvoeding 1 Begeleiden bij ontwikkeling 1.1 Begeleiden als kerntaak 1.2 Begeleiden bij ontwikkeling

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Pakket 6 Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging

Pakket 6 Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging BESCHRIJVING VAN DE ZORGZWAARTEPAKKETTEN Pakket 6 Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging Het pakket Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging is wonen in een verpleeghuis

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

Sociale/pedagogische vragenlijst

Sociale/pedagogische vragenlijst Bijlage 1 Sociale/pedagogische vragenlijst voor ouders en begeleiders van mensen met een matige tot (zeer) ernstige verstandelijke beperking, al dan niet in combinatie met een lichamelijke beperking 1

Nadere informatie

Lage Rugpijn, Aspecifieke Lage Rugpijn, Lumbago, Spit,

Lage Rugpijn, Aspecifieke Lage Rugpijn, Lumbago, Spit, Lage Rugpijn, Aspecifieke Lage Rugpijn, Lumbago, Spit, Wat is lage rugpijn? Lage rugpijn zit onderin de rug. Soms straalt de pijn uit naar de billen of naar een of beide bovenbenen. De pijn kan plotseling

Nadere informatie

Eigen medische verklaring van:

Eigen medische verklaring van: MEDISCH GEHEIM Eigen medische verklaring van: Dhr/Mw: Geboortedatum: Adres: Postcode/Plaats: E-mail: Telefoon: (Oud-)Beroep: Duikschool: Duikvereniging: Huisarts: Tel.nr: Adres huisarts: Plaats: Verzekering:

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

15 Rugklachten. 1 Inleiding

15 Rugklachten. 1 Inleiding DC 15 Rugklachten 1 Inleiding Rugklachten komen veel voor. Men schat dat meer dan 3 miljoen mensen van 25 jaar of ouder langdurige klachten aan rug of nek hebben. 80 tot 90% van alle mensen heeft in zijn

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

Wat je moet weten over roken voor, tijdens en na de zwangerschap Longziekten

Wat je moet weten over roken voor, tijdens en na de zwangerschap Longziekten Wat je moet weten over roken voor, tijdens en na de zwangerschap Longziekten Beter voor elkaar 2 Roken als je zwanger probeert te worden Minder vruchtbaar Roken maakt vrouwen en mannen minder vruchtbaar.

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Multiple Sclerose

Libra R&A locatie Blixembosch. Multiple Sclerose Libra R&A locatie Blixembosch MS Multiple Sclerose Deze folder is bedoeld voor mensen met multiple sclerose (MS) die worden behandeld bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch. Tijdens uw

Nadere informatie

Mijn hersenletsel. Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting:

Mijn hersenletsel. Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Mijn hersenletsel Ik heb moeite met het vasthouden of verdelen van mijn aandacht. Ik ben snel afgeleid. Ik heb moeite om alles bij te houden/de wereld gaat zo snel. Ik heb moeite met flexibiliteit en veranderingen.

Nadere informatie

AFASIE. informatieve folder voor personeel binnen de gezondheidszorg

AFASIE. informatieve folder voor personeel binnen de gezondheidszorg AFASIE informatieve folder voor personeel binnen de gezondheidszorg Stichting Afasie Nederland Postbus 221 6930 AE Westervoort Tel. 026-3512512 (werkdagen van 10.00-14.00 uur) Fax 026-3513613 E-mail: san@afasie.nl

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Het foetaal alcohol syndroom. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Het foetaal alcohol syndroom. www.kinderneurologie.eu Het foetaal alcohol syndroom Wat is het foetaal alcohol syndroom? Het foetaal alcohol syndroom is een combinatie van aangeboren afwijkingen bij een baby die veroorzaakt zijn door alcohol gebruik van de

Nadere informatie

2. Wat is ALS? 3. Welke delen van het lichaam worden aangetast? 4. Hoe kom je erachter? 5. Wat zijn de klachten?

2. Wat is ALS? 3. Welke delen van het lichaam worden aangetast? 4. Hoe kom je erachter? 5. Wat zijn de klachten? Ik doe mijn spreekbeurt over ALS. Ik ga dadelijk uitleggen wat ALS is. Waarom doe ik mijn spreekbeurt over ALS? Mijn opa is aan deze ziekte overleden en daarom wil ik jullie hier iets over vertellen en

Nadere informatie

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Hyperventilatie Wanneer u gespannen bent of angstig, kunnen verschillende lichamelijke klachten ontstaan. Eén van die klachten is hyperventileren. Hyperventileren wil zeggen dat u te snel of te diep ademt.

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Personen met een lichamelijke beperking zijn voor technische ontwerpers zeer

Personen met een lichamelijke beperking zijn voor technische ontwerpers zeer INVENTED BY... LIVIA Een nuttig ontwerp voor... Personen met een lichamelijke beperking zijn voor technische ontwerpers zeer interessant. Want voor deze doelgroep zijn zeer veel innovatieve producten te

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

Vragenlijst voor volwassenen:

Vragenlijst voor volwassenen: Vragenlijst voor volwassenen: Voorletters + achternaam : Adres : Telefoon privé : werk : mobiel : E-mail adres : Geboortedatum : Geslacht : Man / Vrouw Huisarts : 1 Wat is de voornaamste klacht? 2 Wanneer

Nadere informatie

Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie

Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie 00 Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie 1 Inleiding U heeft MS. Deze woorden veranderen in één keer je leven. Gevoelens van ongeloof, verdriet en angst. Maar misschien ook opluchting, omdat de vage klachten

Nadere informatie

jaqueline van der veen 0102829

jaqueline van der veen 0102829 jaqueline van der veen 0102829 Wat is een verstandelijke beperking? Verstandelijke beperking is een naam voor een ontwikkelingsstoornis waarbij de verstandelijke vermogens zich niet met de normale snelheid

Nadere informatie

Pakket 7 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen, met de nadruk op begeleiding

Pakket 7 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen, met de nadruk op begeleiding BESCHRIJVING VAN DE ZORGZWAARTEPAKKETTEN Pakket 7 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen, met de nadruk op begeleiding Pakket 7 is bestemd voor ouderen die al heel lang

Nadere informatie

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht:

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht: Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten Algemeen In dit document vind je een overzicht terug van oefeningen die je kan doen om de psychologische vaardigheden te versterken en de deelnemers te ondersteunen

Nadere informatie

De longverpleegkundige

De longverpleegkundige De longverpleegkundige De longverpleegkundige Van uw longarts heeft u de eerste informatie gekregen over uw aandoening en de klachten die daarmee gepaard gaan. Vervolgens heeft de longarts u verwezen naar

Nadere informatie

Dysartrie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Dysartrie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Dysartrie Dysartrie is een spraakstoornis ten gevolge van een neurologische aandoening. Iemand met een dysartrie heeft moeite om verstaanbaar te spreken. In deze folder leest u wat dysartrie inhoudt en

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting Verloskunde. Roken en zwangerschap. Inhoudsopgave. Als je zwanger probeert te worden 2. Als je zwanger bent 3

Patiëntenvoorlichting Verloskunde. Roken en zwangerschap. Inhoudsopgave. Als je zwanger probeert te worden 2. Als je zwanger bent 3 Patiëntenvoorlichting Verloskunde Roken en zwangerschap Inhoudsopgave Als je zwanger probeert te worden 2 Als je zwanger bent 3 Na de zwangerschap 5 Stoppen met roken 6 Tips om te stoppen 7 Hulp bij het

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

Ergonomie. Thema. 1 Inleiding

Ergonomie. Thema. 1 Inleiding Thema 8 Ergonomie 1 Inleiding Dit thema gaat over ergonomie. Het woord is je misschien niet bekend, maar ergonomisch werken doe je als het goed is wel. Als zorghulp probeer je zo te werken dat je je lichaam

Nadere informatie

Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose

Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose Informatie voor patiënten F0674-3415 juli 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom in de Puberteit Pubers ondergaan veel veranderingen Vrienden School Lichamelijk Seksualiteit Hersenen Pubers vragen

Nadere informatie

Domino-effect. Gevolgen van diabetes

Domino-effect. Gevolgen van diabetes Domino-effect Het gevaar van complicaties is dat ze pas na jaren optreden. Bovendien heeft diabetes een domino-effect. Vanaf dat je één aandoening hebt, zijn deze een trigger voor meerdere aandoeningen.

Nadere informatie

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling Leerlijn 1.1. Emotioneel 1.2. Sociaal Stamlijn Niveau A Merkt zintuiglijke stimulatie op (aanraking, vibratie, smaken, muziek, licht) Uit lust- en onlustgevoelens Kijkt gericht enkele seconden naar een

Nadere informatie

BESCHERMD WONEN MET ZEER INTENSIEVE ZORG, VANWEGE SPECIFIEKE AANDOENINGEN, MET DE NADRUK OP BEGELEIDING (voorheen ZZP 7)

BESCHERMD WONEN MET ZEER INTENSIEVE ZORG, VANWEGE SPECIFIEKE AANDOENINGEN, MET DE NADRUK OP BEGELEIDING (voorheen ZZP 7) BESCHERMD WONEN MET ZEER INTENSIEVE ZORG, VANWEGE SPECIFIEKE AANDOENINGEN, MET DE NADRUK OP BEGELEIDING (voorheen ZZP 7) GEBRUIKERSINFORMATIE ZORGPROFIELEN V&V PROTEION 1 2 Inleiding In de kleinschalige

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval?

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Patiënteninformatie Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie,

Nadere informatie

Naam:... Adres:... Postcode en woonplaats:... Telefoon privé:... Werk:... Mobiel :... E-mail adres:... Geboortedatum :... Geslacht :... Huisarts:...

Naam:... Adres:... Postcode en woonplaats:... Telefoon privé:... Werk:... Mobiel :... E-mail adres:... Geboortedatum :... Geslacht :... Huisarts:... VRAGENFORMULIER VOLWASSENEN Onderstaand treft u een groot aantal vragen aan die voor mij een waardevolle hulp zijn bij uw behandeling en bijdragen tot een optimaal behandelresultaat. Elke vraag is even

Nadere informatie

gebroken sleutelbeen of bovenarm bij baby

gebroken sleutelbeen of bovenarm bij baby patiënteninformatie gebroken sleutelbeen of bovenarm bij baby Tijdens de geboorte heeft uw baby zijn/haar sleutelbeen of bovenarm gebroken. Om dit te laten herstellen geven we u een aantal adviezen. Hoe

Nadere informatie

Verschil tussen Alzheimer en Dementie

Verschil tussen Alzheimer en Dementie Verschil tussen Alzheimer en Dementie Vaak wordt de vraag gesteld wat precies het verschil is tussen dementie en Alzheimer. Kort gezegd is dementie een verzamelnaam voor een aantal verschijnselen. Deze

Nadere informatie

Praktijk voor Fysiotherapie. Altijd in beweging

Praktijk voor Fysiotherapie. Altijd in beweging Praktijk voor Fysiotherapie Altijd in beweging In samenwerking met. Viola Gijzen, diëtist Mieke Verschuren/Marijke Sligchers, fysiotherapeuten Inhoud Inleiding Wat is COPD? COPD en dan? COPD en voeding

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u, uw partner of familielid is een depressie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat een depressie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen:

Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen: Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen:. Een OPS patiënt. Wat is OPS en klachtenlijst? Oorzaken van OPS. Waar komt dat gif terecht? Natuurlijke ontgifting. Bioresonantie

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Uw kind is in het ziekenhuis opgenomen geweest met een licht traumatisch hoofd- of hersenletsel en mag weer naar huis. In deze folder

Nadere informatie

Gezondheids centrum. advies, therapie en behandeling door onze experts. Gezondheidscentrum Valkenhof

Gezondheids centrum. advies, therapie en behandeling door onze experts. Gezondheidscentrum Valkenhof Gezondheids centrum advies, therapie en behandeling door onze experts 1 Gezondheidscentrum Valkenhof Inhoud Verwijzing en vergoeding Fysiotherapie Diëtetiek Ergotherapie Logopedie Specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Hoe ontstaat hyperventilatie?

Hoe ontstaat hyperventilatie? Hyperventilatie Wat is hyperventilatie? Ademhalen is een handeling die ieder mens verricht zonder er bij na te denken. Het gaat vanzelf en volkomen onbewust. Ademhaling is de basis van onze gezondheid.

Nadere informatie

Hersentumoren (gliomen) Tien minuten

Hersentumoren (gliomen) Tien minuten Hersentumoren (gliomen) Tien minuten 1. Slecht bericht - Horen dat u een kwaadaardige hersentumor (glioom) hebt is een slecht bericht. - Een glioom is een ernstige vorm van kanker. - Er gaat waarschijnlijk

Nadere informatie

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid)

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) In deze folder leest u wat een delirium is, wat de verschijnselen van een delirium zijn en leest u informatie over de behandeling en tips voor patiënten

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Obstetrisch plexus. eerste periode

Obstetrisch plexus. eerste periode Obstetrisch plexus brachialis letsel (OPBL): eerste periode Tijdens de geboorte is bij uw kind een zenuwletsel van de zogenaamde plexus brachialis ontstaan. Het gevolg is een meer of minder ernstige verlamming

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie

Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie Inhoud Afasie, wat is dat en hoe kunt u er mee om gaan? 5 Taalproblemen 6 Hoe ervaren afasiepatiënten de moeilijkheden zelf? 7 Hoe kunt u het beste omgaan

Nadere informatie

lesbrief roken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

lesbrief roken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud Les 1: Kennismaking met roken 3 Meer of minder rook? 3 Roken en jouw gezondheid 4 Roken en verslaving 5

Nadere informatie

Orthostatische hypotensie

Orthostatische hypotensie Geriatrie Orthostatische hypotensie Lage bloeddruk bij het staan Algemeen Orthostatische hypotensie betekent letterlijk: een lage bloeddruk bij staan. Veel ouderen hebben last van duizeligheid. Dit uit

Nadere informatie

Pakket 8 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen met de nadruk op verzorging/verpleging

Pakket 8 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen met de nadruk op verzorging/verpleging BESCHRIJVING VAN DE ZORGZWAARTEPAKKETTEN Pakket 8 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen met de nadruk op verzorging/verpleging Pakket 8 is voor mensen met een ernstige

Nadere informatie

Inleiding. Wat is afasie?

Inleiding. Wat is afasie? Afasie Inleiding De logopedist heeft bij u afasie geconstateerd. Afasie is een taalstoornis. In deze folder wordt u uitgelegd wat afasie is en hoe het ontstaat. Daarnaast kunt u lezen wat u, maar ook uw

Nadere informatie

Prednison, prednisolon (corticosteroïden)

Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Uw behandelend arts heeft u prednison voorgeschreven. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan

Nadere informatie

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Zeer moeilijk lerend Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Inhoudsopgave Wat betekent het dat uw kind zeer moeilijk lerend

Nadere informatie

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf.

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf. Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Lateraal Sclerose heeft. Het is een lang woord en het wordt vaak afgekort tot ALS. Niet veel

Nadere informatie

Acuut optredende verwardheid Delier

Acuut optredende verwardheid Delier Acuut optredende verwardheid Delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen in ons ziekenhuis vanwege ziekte, ongeval en/of operatie. Zoals u vermoedelijk hebt gemerkt, is zijn of haar reactie

Nadere informatie

SEH Spoedeisende hulp

SEH Spoedeisende hulp Afdeling: Onderwerp: SEH Spoedeisende hulp 1 Wat is hyperventilatie Wanneer u gespannen of angstig bent, kunnen daardoor verschillende lichamelijke klachten ontstaan. is één van die klachten. wil zeggen

Nadere informatie

GEZOND ZIJN EN GEZOND BLIJVEN Gezondheid is een groot goed. Wat kun je er zelf aan doen om zo gezond mogelijk te blijven?

GEZOND ZIJN EN GEZOND BLIJVEN Gezondheid is een groot goed. Wat kun je er zelf aan doen om zo gezond mogelijk te blijven? GEZOND ZIJN EN GEZOND BLIJVEN Gezondheid is een groot goed. Wat kun je er zelf aan doen om zo gezond mogelijk te blijven? Ontspannen leven en bewegen Het is goed op geregelde tijden afstand te nemen van

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Duizeligheid

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Duizeligheid kno haarlemmermeer specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Duizeligheid Wat is duizeligheid? Normaal gesproken krijgt ieder mens voortdurend informatie over de ruimte om zich heen en over de positie

Nadere informatie

prednison bij darmziekten

prednison bij darmziekten patiënteninformatie prednison bij darmziekten Uw maag-darm-leverarts heeft u prednison voorgeschreven voor de behandeling van de ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa of auto-immuun hepatitis. Om dit medicijn

Nadere informatie

fysiotherapie na een longoperatie

fysiotherapie na een longoperatie patiënteninformatie fysiotherapie na een longoperatie Binnenkort wordt u geopereerd aan uw long(en) of u heeft onlangs een operatie ondergaan. Waarom is fysiotherapie belangrijk na deze operatie? Hoe kunt

Nadere informatie

Depressieve klachten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Depressieve klachten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Depressieve klachten Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 5 Wanneer arts raadplegen 6 Wat kun je zelf doen 7 Geneesmiddelen

Nadere informatie

Herkennen en behandelen MIGRAINE

Herkennen en behandelen MIGRAINE Herkennen en behandelen MIGRAINE MIGRAINE Is meer dan gewoon hoofdpijn Wat is migraine? Een migraineaanval is veel meer dan gewoon hoofdpijn, het is een hele verzameling verschijnselen waaronder zeer ernstige

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Inhoud Definitie gezond Biopsychosociaal model Psychische gezondheid Stress

Nadere informatie

Afasie Informatie voor familieleden. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Afasie Informatie voor familieleden. Ziekenhuis Gelderse Vallei Afasie Informatie voor familieleden Ziekenhuis Gelderse Vallei Een van uw naasten is in de afgelopen periode opgenomen in Ziekenhuis Gelderse Vallei. Er is door de logopedist een afasie geconstateerd.

Nadere informatie

Zorgzwaartepakketten Sector V&V

Zorgzwaartepakketten Sector V&V Zorgzwaartepakketten Sector V&V Versie 2013 Enschede, december 2012 AR/12/2533/izzp Zorgzwaartepakketten sector & Verzorging 2013 ZZP 3 VV Beschut wonen met begeleiding en intensieve verzorging Deze cliëntgroep

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang.

Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang. Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang. Aandacht stoornissen ADD Attention Deficit Disorder (letterlijk: aandacht tekort stoornis) - Een vorm van ADHD

Nadere informatie

Dysartrie. Logopedie

Dysartrie. Logopedie Dysartrie Logopedie Inhoudsopgave 1 Wat is dysartrie?... 2 2 Gevolgen van dysartrie... 3 3 Behandeling van dysartrie... 4 Onderzoek... 4 Behandeling... 4 4 Richtlijnen voor een betere communicatie... 5

Nadere informatie

RSZK KempenVitaal. Regionale Stichting Zorgcentra de Kempen SAMEN ZORGEN WIJ VOOR ZORG

RSZK KempenVitaal. Regionale Stichting Zorgcentra de Kempen SAMEN ZORGEN WIJ VOOR ZORG Regionale Stichting Zorgcentra de Kempen SAMEN ZORGEN WIJ VOOR ZORG is een praktijk voor paramedische zorg in de regio waar diëtisten, ergotherapeuten, logopedisten, fysiotherapeuten, psychologen en specialisten

Nadere informatie

Logopedie en Myotone Dystrofie de ziekte van Steinert

Logopedie en Myotone Dystrofie de ziekte van Steinert Logopedie en Myotone Dystrofie de ziekte van Steinert afdeling logopedie Deze folder is bedoeld voor mensen met de ziekte van Steinert (Myotone Dystrofie). In deze folder vindt u meer informatie over de

Nadere informatie

Kinderen met een beperking van AWBZ naar Jeugdwet

Kinderen met een beperking van AWBZ naar Jeugdwet Kinderen met een beperking van AWBZ naar Jeugdwet Een presentatie over de factsheetvan de Werkgroep Jeugd met een Beperking van het Transitiebureau Jeugd De wetten De jeugdwet De Wet Langdurige Zorg (Wlz)

Nadere informatie

Delier voor de patiënt. Inhoud presentatie delier. Delier. Symptomen. Diagnose delier 21-6-2012. n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt

Delier voor de patiënt. Inhoud presentatie delier. Delier. Symptomen. Diagnose delier 21-6-2012. n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt Delier voor de patiënt n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt angstdroom nachtmerrie Inhoud presentatie delier Wat is een delier Wat zijn de gevolgen van een delier Wat zijn risicoverhogende en

Nadere informatie

Slaapdienst Verstoorde nachtrust

Slaapdienst Verstoorde nachtrust Slaapdienst Verstoorde nachtrust Tips voor een goede slaap. Ik kan niet slapen! Woelen, draaien, het maalt maar door in uw gedachten. Steeds bent u bezig met wat er die dag allemaal gebeurd is of wat u

Nadere informatie

Invulinstructie. Veel succes! v5 1

Invulinstructie. Veel succes! v5 1 Invulinstructie Vóór u ligt een vragenlijst waarmee we een aantal eigenschappen van uw kind in kaart kunnen brengen. We raden aan hiervoor één of meer weken de tijd te nemen. Begin met de lijst op de volgende

Nadere informatie

Ondersteunen bij persoonlijke verzorging. niveau 2

Ondersteunen bij persoonlijke verzorging. niveau 2 Ondersteunen bij persoonlijke verzorging niveau 2 2 Inhoud 1 Thema Schoon en verzorgd 6 1.1 Micro-organismen 7 1.2 Infecties voorkomen 9 1.3 Vaardigheid Handen wassen 11 1.4 Toets jezelf 13 2 Thema Zorg

Nadere informatie

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen?

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Wat is diabetes? Diabetes type 1, diabetes type 2 de

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen.

Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen. Sinustrombose Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen. Hoe vaak komt een sinustrombose voor bij kinderen? Een sinustrombose komt bij een op 200.000-300.000

Nadere informatie