GGD Amsterdam Epidemiologie, Documentatie en Gezondheidsbevordering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GGD Amsterdam Epidemiologie, Documentatie en Gezondheidsbevordering"

Transcriptie

1 Alcoholmonitor

2 Joanne Ujcic-Voortman Wilco Schilthuis Johan Osté Marcel Buster Foto s: GGD Amsterdam en Stockexchange Grafische vormgeving: Dagmar van Schaik Amsterdam, augustus 2013 GGD Amsterdam Epidemiologie, Documentatie en Gezondheidsbevordering EDG-reeks 2013/9 ISBN Alcoholmonitor 2012

3 Inhoud De Alcoholmonitor in het kort 4 1. Alcoholmatiging in het Amsterdamse beleid 9 Alcoholmatigingsbeleid in Amsterdam, wat zijn de plannen? Het volgen van de ontwikkelingen 2. Jong geleerd 13 Alcoholconsumptie door jongeren risicovol Alcoholmatiging onder jongeren Meisjes drinken meer dan jongens Binge drinken Alcoholgebruik onder jongeren daalt gestaag Jongeren kopen alcohol toch zelf Stand van zaken 3. Oud gedaan 20 Mannen drinken meer dan vrouwen Overlijden als gevolg van alcohol Stand van zaken 4. Als alcoholgebruik problematisch wordt 24 Overlast en alcoholgebruik Ingesloten door de politie en beoordeeld door de forensisch arts In de ambulance In het vangnet In de verslavingszorg De zorg voor overlastgevende alcoholisten Stand van zaken 5. Uitgaan veiligheid en alcoholgebruik 38 Minder alcohol, minder doden in het verkeer Alcoholgerelateerde ambulanceritten in de Amsterdamse uitgaansgebieden Als het feest is: hoeveel drinken we op Koninginnedag? Stand van zaken 3

4 De alcoholmonitor in het kort 4 Alcoholmonitor 2012

5 In het alcoholmatigingsbeleid van de gemeente Amsterdam krijgen jongeren bijzondere aandacht. Om die reden neemt deze groep ook een prominente plek in in de Alcoholmonitor Een belangrijk doel bij alcoholmatiging onder de jeugd is hun alcoholgebruik terug te dringen. Daarnaast is het doel om de leeftijd waarop gestart wordt met de consumptie van alcohol zoveel mogelijk uit te stellen. 5

6 Trends onder jongeren niet eenduidig De trends en cijfers met betrekking tot alcoholgebruik en misbruik onder jongeren zijn niet eenduidig. Gunstig is de stijgende trend in de startleeftijd. Onder leerlingen in de derdeklas en hoger van het middelbaar onderwijs ligt deze nu met 13 jaar gemiddeld 2 jaar hoger dan in Ook de dalende trend die we in het algemeen zien in het alcoholgebruik onder Amsterdamse scholieren is gunstig. Toch zien we onder tweedeklassers van het middelbaar onderwijs, met een leeftijd ruim onder de 16, dat 12% recent, d.w.z. in de voorgaande maand alcohol dronk. Daarbij is de gemiddelde startleeftijd van 13 jaar nog steeds ver onder de aanbevolen 16 jaar. Het zijn vooral de scholieren met een hoger schoolniveau en/of een Antiliaans/Arubaanse of Surinaamse achtergrond waar winst te behalen valt als het gaat om het terugdringen van (excessief) alcoholgebruik. Onder de wat oudere groep jongeren is een gunstige ontwikkeling te zien in het rijden onder invloed. In het laatste decennium zien we hier een daling in. Ook vergeleken met ouderen besturen zij minder vaak onder invloed een auto. Een dalende trend zien we (nog) niet bij de insluitingen door de politie. De gegevens van de forensisch arts laten een stabiel beeld zien in zowel het absolute als procentuele aantal jongeren dat wordt ingesloten én teveel alcohol heeft gebruikt. Bij de verslavingszorg komen slechts weinig jongeren met alcoholproblemen. Dit geldt ook voor Vangnet, al neemt het aantal jongeren met alcoholproblemen hier wel toe, deze stijging is evenredig met die van het totaal aantal cliënten. Een ongunstige ontwikkeling zien we bij de ambulanceritten. Zowel het aantal alcoholgerelateerde ambulanceritten als het percentage jongeren bij deze alcoholgerelateerde incidenten is de afgelopen jaren toegenomen. Het laatste jaar (2011) geeft geen stijging meer te zien. Het lijkt er daarmee op dat de startleeftijd misschien wel is opgelopen, maar als jongeren eenmaal drinken, dan doen ze dat ook fors. Alcoholprobleem relatief groot in Amsterdam Naast het terugdringen van alcoholgebruik onder jongeren, krijgt ook het terugdringen van het aantal volwassen probleemdrinkers aandacht in het beleid. Een ruime meerderheid (80%) van de Amsterdammers drinkt weleens alcohol. Eén op de vijf Amsterdammers drinkt te veel alcohol. Zij kunnen worden bestempeld als zware en/of overmatige drinkers, ook wel gelegenheidsdrinkers of gewoontedrinkers genoemd. Dit blijkt uit de cijfers van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor Overmatig drinkgedrag is in Amsterdam een groter probleem dan in de andere grote steden: Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Door de tijd zien we echter geen stijging in overmatig of zwaar alcoholgebruik onder Amsterdammers; het percentage overmatige drinkers is sinds 2000 zelfs gedaald. Het aantal zware drinkers is ongeveer gelijk gebleven. 6 Alcoholmonitor 2012

7 Amsterdam springt er eveneens ongunstig uit als het gaat om de verslavingszorg. Vergeleken met de rest van Nederland maken er in Amsterdam twee maal zoveel mensen gebruik van de verslavingszorg voor een alcoholprobleem (respectievelijk 2 en 4 per inwoners). Ook de sterfte aan alcoholgerelateerde chronische leveraandoeningen is in Amsterdam 1,6 keer hoger dan in de rest van Nederland. Centrum en Zuid, autochtoon en hoog opgeleid Ruim 7% van de Amsterdammers tussen de 16 en 54 jaar is een probleemdrinker ; zij zijn zware of overmatige drinkers en ondervinden hiervan, veelal sociale, problemen. Een belangrijk kenmerk dat zij delen is de behoefte om te minderen. Dit biedt aangrijpingspunten voor de ontwikkeling en uitvoering van interventies gericht op het verminderen van alcoholgebruik. Speciale aandacht verdienen hierbij hoogopgeleide, autochtone Amsterdammers; met het oog op gewoontedrinken met name 55 t/m 74 jarigen en 16 t/m 34 jarigen als het gaat om gelegenheidsdrinken. De stadsdelen Centrum en Zuid zijn gebieden waar veel zwaar en overmatig alcoholgebruik voorkomt. Ook onder jongeren zijn dit, naast Zuidoost, stadsdelen waar relatief veel alcoholgebruik voorkomt. Aantal ambulanceritten door alcohol stijgt Uit de registratie van de ambulanceritten blijkt dat het aantal ongevallen als gevolg van alcoholmisbruik toeneemt. Bij de forensisch artsen, die de politie informeren over de insluiting van personen onder invloed van alcohol, zijn de cijfers in de afgelopen 4 jaar vrij constant. Meer meldingen bij Vangnet Vangnet heeft toegang tot de groep die veelal nog niet in zorg is maar wel voor overlast zorgt of zelf in een crisissituatie verkeert. Het aantal personen met alcoholproblemen dat bij politie en meldpunten in beeld komt en vervolgens gemeld wordt bij Vangnet is tussen 2003 en 2011 sterk toegenomen. Het aandeel personen waarbij sprake is van alcoholproblemen is echter gelijk gebleven. Ditzelfde zien we ook bij de meldpunten Zorg en Overlast; het percentage geregistreerde alcoholproblemen blijft constant, maar het totaal aantal meldingen neemt toe. Ondanks de stijging van het aantal mensen dat via meldpunten in beeld komt zien we de laatste vijf jaar geen toename in het aantal mensen dat van de verslavingszorg gebruik maakt. Overlastgevende alcoholisten op straat Ten aanzien van de overlastgevende straatdrinkers zijn in Nederland veel initiatieven ontplooit, maar er zijn weinig studies verricht die iets zeggen over de effectiviteit ervan. De praktijkervaringen laten zien dat samenwerking tussen politie, hulpverlening en de 7

8 doelgroep essentieel is. Handhaving kan pas effectief zijn als er ook een alternatief geboden wordt, denk hierbij aan een alcoholgebruiksruimte of woonvoorziening. Op haar beurt zal het alternatief effectiever zijn als de politie sanctioneert en als potentiële bezoekers actief worden opgespoord en naar de voorzieningen worden toegeleid. Het creëren van draagvlak bij de doelgroep is van essentieel belang in dit proces. Huiselijk geweld en alcohol onderbelicht In het alcoholmatigingsbeleid wordt ook aandacht besteed aan huiselijk geweld. De relatie tussen alcoholgebruik van de dader en huiselijk geweld wordt niet structureel meegenomen in de Amsterdamse registraties van huiselijk geweld of alcoholproblemen. Trends hierover zijn dan ook niet te geven. Wel blijkt uit recent landelijk onderzoek onder slachtoffers van huiselijk geweld dat 45% van de daders veel drinkt en dat 16% van de incidenten aan dat alcoholgebruik wordt toegeschreven. Minder alcohol, minder doden in het verkeer Het onderzoek naar alcohol in het verkeer laat een gunstige trend zien. Rijden onder invloed van alcohol komt steeds minder vaak voor, ook in Amsterdam. Dit is hoogstwaarschijnlijk één van de redenen voor het dalende aantal verkeersdoden in de afgelopen jaren in Nederland én in Amsterdam. Langer uitgaan, meer intoxicaties Tot slot wordt in dit rapport aandacht besteed aan twee actuele beleidsthema s, te weten de verruimde openingstijden in de horeca en het alcoholgebruik tijdens grootschalige evenementen. Uit het onderzoek tijdens Koninginnedag 2012 blijkt dat het deel van de feestgangers dat, met een bloedalcoholconcentratie van 1,3 promille dronken te noemen is, gedurende de dag gestaag toeneemt van 3% naar 18%. Het onderzoek naar de invloed van de verruiming van sluitingstijden laat zien dat er rekening gehouden dient te worden met een verhoging van het aantal intoxicaties en ongevallen als mogelijk gevolg van deze verruiming. Ook het aantal ongevallen onder invloed van alcohol waarvoor een ambulance uit moet rijden stijgt hiermee. Al met al lijkt het alcoholgebruik onder Amsterdammers zich gematigd positief te ontwikkelen. De startleeftijd waarop kinderen met alcohol beginnen, loopt op. Daar waar het alcoholgebruik en alcoholgerelateerde problematiek onder volwassenen jarenlang een toename liet zien, lijkt dat nu op zijn minst te stabiliseren. Als we kijken naar de excessen is te zien dat in de uitgaansgebieden het aantal alcoholgerelateerde ambulanceritten nog altijd stijgt. Het aandeel jongeren dat per ambulance vervoerd wordt, nam de afgelopen jaren toe. Hoewel dit aandeel in 2011 voor het eerst stabiel is, is het aantal jongeren dat met teveel alcohol op in de ambulance terecht komt nog steeds zorgwekkend. Er valt dus nog zeker winst te behalen als het gaat om het beperken van de schadelijke effecten van alcoholconsumptie. 8 Alcoholmonitor 2012

9 1. Alcoholmatiging in het Amsterdamse beleid 9

10 Het gebruik van alcoholhoudende dranken is al sinds mensheugenis een feit. Het is dan ook onderwerp van menig studie geweest. Matige consumptie van alcoholhoudende dranken is in verband gebracht met zowel positieve als negatieve gezondheidseffecten. Aan de ene kant zou matige alcohol consumptie een gunstige bijdrage kunnen leveren aan het functioneren van hart- en bloedvaten en de kans op diabetes verlagen. Aan de andere kant zijn er veel studies die negatieve effecten aantonen. Ook matige alcoholconsumptie zou bijvoorbeeld al een kankerverwekkend effect hebben. Daarnaast heeft alcoholgebruik in sommige situaties ook negatieve effecten op de omgeving van een individu; denk hierbij aan rijden onder invloed, maar ook de gezondheidsschade bij een ongeboren kind door het gebruik van alcohol tijdens de zwangerschap. De meningen over overmatig alcoholgebruik zijn allerminst verdeeld. Het overmatig consumeren van alcoholische dranken richt schade aan bij het individu maar heeft ook ernstige maatschappelijke consequenties. Het is daarom belangrijk om deze overmatige alcoholconsumptie zoveel mogelijk te beperken. Alcoholmatigingsbeleid in Amsterdam, wat zijn de plannen? Het beperken van de schadelijke effecten van overmatig alcoholgebruik staat hoog op de politieke agenda in de gemeente Amsterdam. In haar alcoholmatigingsbeleid heeft de gemeente Amsterdam voor de periode 2011 tot 2014 de volgende doelstellingen geformuleerd: Jongeren op latere leeftijd laten beginnen met alcoholgebruik; Verminderen van alcoholgebruik onder jongeren; Terugdringen van het aantal volwassen probleemdrinkers; Realiseren van een sluitend aanbod voor probleemdrinkers en (dakloze) alcoholverslaafden; Tegengaan van schadelijke gevolgen van alcoholgebruik in bijzondere situaties, met name huiselijk geweld, grootschalige evenementen, uitgaan en veiligheid, rijden onder invloed. Bijzondere aandacht in dit beleidsplan krijgen de volgende groepen: jongeren en hun verzorgers; autochtone Amsterdamse mannen, in het bijzonder zij die alleenstaand zijn; Amsterdammers in de leeftijd van 55 tot 75 jaar; gemarginaliseerde alcoholverslaafden. Het volgen van de ontwikkelingen Het volgen van de ontwikkelingen in alcoholgebruik in Amsterdam door de tijd levert waardevolle inzichten op in het effect van het ingezette beleid. Daarnaast kan het ook handvaten bieden om het beleid aan te passen of aan te scherpen. Dit waren in 2002 belangrijke redenen om een alcoholmonitor als actiepunt op te nemen in het Preadvies op de nota alcoholmatigingsbeleid van de toenmalige raadsleden Yalin en Irik getiteld Alcohol in Amsterdam. In 2005 heeft de GGD in kaart gebracht welke databronnen hiertoe beschikbaar zijn. In het rapport dat hierover geschreven is, kwam naar voren dat een reeks aan databronnen geschikte 10 Alcoholmonitor 2012

11 en relevante informatie kunnen opleveren. De Amsterdamse Alcoholmonitor was hiermee geboren. In de Alcoholmonitor 2008 is een groot deel van deze databronnen gebruikt, aangevuld met een aantal andere relevante gegevenssets. Deze databronnen zullen ook in de Alcoholmonitor 2012 zoveel mogelijk worden aangeboord, alsmede een aantal nieuwe bronnen. Een overzicht is hieronder opgenomen. Overzicht databronnen (Alcoholmonitor 2012) Ambulancevervoer alcoholgerelateerde ritten uit de meldkamerregistratie Amsterdams Forensisch registratiesysteem (FORMATUS) Amsterdamse Gezondheidsmonitor (AGM), GGD Amsterdam Amsterdamse Jeugdgezondheidsmonitor (JGM), GGD Amsterdam Antenneonderzoek, UvA personen ingesloten wegens openbare dronkenschap representatieve enquêtegegevens over overmatige en zware drinkers in de volwassen bevolking van Amsterdam alcoholgebruik onder leerlingen van de tweede klas middelbaar onderwijs alcoholgebruik onder middelbare scholieren Doodsoorzaken statistiek, CBS mortaliteitsgegevens gemeente Amsterdam met chronische leveraandoeningen gerelateerd aan alcohol als primaire doodsoorzaak Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem (LADIS) personen in behandeling bij verslavingszorg vanwege een primair alcoholprobleem Meldpunten Zorg & Overlast Peilstationsonderzoek, Trimbos registratie van alcoholgerelateerde overlast- en/of zorgmeldingen landelijk onderzoek naar alcoholgebruik onder scholieren, met aanvullend onderzoek onder Amsterdamse basisschoolleerlingen Politie Vangnet registratie van alcoholcontroles registratie cliënten met alcoholprobleem 11

12 Verder lezen? Preadvies op de nota alcoholmatigingsbeleid van de toenmalige raadsleden Yalin en Irik getiteld Alcohol in Amsterdam. Bruin K de, Buster M, Uitenbroek D, Tichelman P (2005). Alcoholprobleem als monitorprobleem, de opzet van een Amsterdamse alcoholmonitor. Amsterdam: GGD Amsterdam. Buster M, Ceelen M, Dorn T, Janssen A, Osté J (2008). Alcoholmonitor Amsterdam: GGD Amsterdam. Nota alcoholmatigingsbeleid (2011). Amsterdam: gemeente Amsterdam. 12 Alcoholmonitor 2012

13 2. Jong geleerd 13

14 Alcoholconsumptie door jongeren risicovol Met het oog op preventie van gezondheidsschade door alcoholgebruik zijn jongeren een belangrijke doelgroep. Niet alleen kan alcoholgebruik voor jongeren riskant zijn, ook heeft het invloed op hun omgang met alcohol op latere leeftijd. In het alcoholmatigingsbeleid van de gemeente Amsterdam nemen jongeren dan ook een belangrijke plaats in. Het gebruik van alcohol door jongeren brengt op tal van gebieden risico s met zich mee, met vaak ernstige onomkeerbare gevolgen. Alcoholgebruik kan de gezonde ontwikkeling van de hersenen bij jongeren belemmeren. Fors alcoholgebruik kan zelfs leiden tot permanente hersenbeschadiging, met als gevolg slechtere leerprestaties, een slechter geheugen, lagere scores op cognitieve testen en fysiek minder goed ontwikkelde hersenen. Naast de hersenen, kan ook de ontwikkeling van andere organen van jongeren belemmerd worden door alcoholgebruik. Alcoholgebruik op jonge leeftijd verhoogt het risico op problematisch drinken op latere leeftijd. Dit speelt vooral bij een startleeftijd onder de 18 jaar. Alcoholgebruik bij jongeren speelt daarnaast een rol bij acute risico s zoals onveilig en grensoverschrijdend seksueel gedrag, agressie en verkeersongevallen. Advies alcoholgebruik jongeren 1. Laat kinderen onder de 16 jaar geen alcohol drinken. 2. Stel bij jongeren boven de 16 jaar het alcoholgebruik zo lang mogelijk uit. Indien er toch gedronken wordt, is het belangrijk om afspraken te maken over hoeveelheid en frequentie: Niet meer dan één, hooguit 2 avonden in het weekend. Drink per gelegenheid niet meer dan 2 glazen. Naar school, werk of sporten? Drink de avond ervoor niet. Nog op de fiets of anders aan het verkeer deelnemen? Drink géén alcohol. Het maken van zulke afspraken is net zo belangrijk als het stellen van een leeftijdsgrens. (GGD Amsterdam, cluster Epidemiologie, Documentatie en Gezondheidsbevordering) De risico s treden met name op bij veel, frequent, of in korte tijd veel drinken, het zogeheten binge drinken. Tegelijkertijd laat onderzoek zien dat wanneer jongeren eenmaal beginnen met drinken zij na korte tijd al vaak en veel gaan drinken. Niet alleen is een veilige ondergrens (aantal glazen) moeilijk te geven, het blijkt in de praktijk ook niet eenvoudig om jongeren die eenmaal drinken tot matig gebruik aan te zetten. Op basis van de huidige stand van kennis is het advies dan ook om jongeren tot 16 jaar niet te laten drinken; of eigenlijk het liefst nog langer niet. Hoe later een jongere met alcoholgebruik start hoe beter. Ieder jaar uitstel van alcoholgebruik is winst in fysieke, cognitieve en gedragsmatige zin. Alcoholmatiging onder jongeren De gemeente Amsterdam stelt zich in haar alcoholmatigingsbeleid [Alcoholmatigingsbeleid Amsterdam ] ten doel te stimuleren dat: jongeren op latere leeftijd beginnen met de consumptie van alcohol, in elk geval niet voor het zestiende levensjaar. overmatig alcoholgebruik onder jongeren die eenmaal drinken verder wordt teruggedrongen. 14 Alcoholmonitor 2012

15 Het beleid kenmerkt zich door een brede benadering, met aandacht voor voorlichting en preventie, vroeg signaleren en begeleiden, regels en handhaving. Er is daarbij veel aandacht voor de rol van de ouders als het gaat om het maken van afspraken over (niet) drinken. Naast aandacht voor het gedrag van de ouders en jongeren is er ook aandacht voor het terugdringen van de beschikbaarheid van alcohol, zoals aandacht voor het schenken aan minderjarigen en toezicht op de verkoop van alcohol. Meisjes drinken meer dan jongens Om meer inzicht te krijgen in het alcoholgebruik van jongeren in Amsterdam kunnen wij putten uit verschillende onderzoeken: Antenne, de Amsterdamse Jeugdgezondheidsmonitor (JGM) en het Peilstationsonderzoek. De JGM is in het schooljaar uitgevoerd onder scholieren in het tweede jaar van het middelbaar onderwijs. Onder deze leerlingen van 13 tot 14 jaar heeft 23% weleens alcohol gedronken en heeft 12% recent (in de voorgaande maand) alcohol gebruikt (tabel 1). Opvallend is dat meisjes (25%) vaker ooit alcohol hebben gedronken dan jongens (22%). Ook recente drinkers zijn vaker meisjes (14% versus 10%). In dit onderzoek worden verschillende risicogroepen aangeduid. Zo proberen HAVO/VWO leerlingen vaker alcohol uit en zijn zij ook vaker recente drinkers. Jongeren met een Antiliaans/Arubaanse en Surinaamse achtergrond vormen eveneens een risico-groep als het gaat om alcoholgebruik. Verder drinkt de jeugd in de stadsdelen Centrum, Zuid en Zuidoost meer dan in de andere stadsdelen. De Amsterdamse Jeugdgezondheidsmonitor (JGM) is een periodiek onderzoek dat door de GGD Amsterdam wordt uitgevoerd. In het schooljaar hebben scholieren van 54 Amsterdamse scholen meegedaan aan een digitaal vragenlijstonderzoek (E-MOVO). Vanwege de hoge deelname, met slechts enkele uitvallers, zijn de resultaten van dit onderzoek representatief voor de tweede klassen van Amsterdamse scholen. Tabel 1 Alcoholgebruik onder Amsterdamse scholieren in 2011 (Peilstationsonderzoek, Antenne #, JGM ) ooit afgelopen jaar afgelopen maand Basisschoolleerlingen (10-12 jr, n=580) 18% * 4% Brugklassers # (12-14 jr, n=391) Tweedeklassers (13-14 jr, n=5.369) 28% 17% 5% 23% * 12% Derdeklassers # (14-15 jr, n=249) 41% 28% 14% Oudere leerlingen # (13-18 jr, n=352) 60% 49% 35% 15

16 Antenne verzamelt gegevens onder brugklassers, derdeklassers en leerlingen uit hogere klassen (oudere leerlingen). De laatste keer dat in het kader van Antenne een schoolsurvey werd uitgevoerd was in In tabel 1 is te zien hoeveel van deze scholieren drinken. Zoals te verwachten valt, gaan leerlingen steeds meer drinken gedurende hun schoolcarrière. In de brugklas vormen de kinderen die weleens wat hebben gedronken nog de minderheid (28%), onder de oudere leerlingen is dit met 60% al het meerendeel. Van de oudere leerlingen heeft ruim eenderde recent gedronken, in de brugklas is dit maar een heel klein deel. Antenne is een jaarlijks terugkerend onderzoek naar genotmiddelengebruik on der jongeren in Amsterdam. Het wordt uitgevoerd in opdracht van Jellinek Preventie. Onderdeel van Antenne is de schoolsurvey onder scholieren in het voortgezet onderwijs. Bij de dataverzameling in 2011 was de non-respons onder scholen hoog. De uikomsten moeten dus voorzichtig gehanteerd worden. Onder geen van de groepen scholieren worden dagelijkse drinkers gevonden. De brugklassers en derdeklassers drinken, als ze dat al doen, over het algemeen zelden, af en toe of alleen in het weekend. Ook uit de resultaten van Antenne komt naar voren dat alcoholgebruik significant meer voorkomt onder meisjes dan onder jongens. Dit wordt duidelijk vanaf de derde klas, 33% van de meisjes heeft dan in het voorgaande jaar alcohol gedronken versus 23% van de jongens. Ook als we kijken naar recent alcoholgebruik (in de voorgaande maand) is iets dergelijks te zien (16% versus 11%). Onder de oudere leerlingen zijn het wel de jongens die per gelegenheid gemiddeld meer drinken dan meisjes (5 versus 4 glazen). Verder is het verschil tussen meisjes en jongens in deze groep alleen nog te zien bij de ooit-drinkers (55% versus 43%). Het Peilstationsonderzoek wordt sinds 1984 eens in de vier jaar uitgevoerd door het Trimbosinstituut. Dit onderzoek verzamelt landelijk informatie over middelengebruik onder scholieren op de middelbare school en de laatste twee klassen van het basisonderwijs. Ook hier vond de laatste meting in 2011 plaats. In opdracht van de GGD Amsterdam is onder een extra steekproef (n=580) informatie verzameld over middelengebruik op de basisschool in Amsterdam. Op de basisschool is het gebruik van alcohol, zoals te verwachten valt, aanzienlijk lager dan op de middelbare school. Dit laten resultaten van het Peilstationsonderzoek zien (tabel 1). Bijna één van de vijf leerlingen uit groep zeven en acht heeft ooit alcohol gedronken en een klein deel (4%) deed dat in de maand ervoor. Hierin zijn geen significante verschillen tussen jongens en meisjes te zien. Ook in dit onderzoek blijkt dat kinderen met een Surinaamse en Antilliaans/Arbubaanse etnische achtergrond meer ervaring hebben met het drinken van alcohol (42%) dan andere etnische groepen. Het percentage basisschoolleerlingen in Amsterdam dat ooit alcohol heeft gedronken is vergelijkbaar met dat in de rest van Nederland. Binge drinken Veel drinken in korte tijd is extra schadelijk voor de gezondheid, met name bij een opgroeiend kind. Veel drinken in korte tijd wordt ook wel binge drinken genoemd. Binge drinken definiëren we als het drinken van 5 of meer alcoholische consumpties op één gelegenheid. De JGM laat zien dat 6% van de 13/14 jarige tweedeklassers dit recent, in de voorgaande vier weken, heeft gedaan. Dit komt overeen met de 7% van de derdeklassers die in Antenne werd gevonden. Het binge drinken neemt toe met de leeftijd. Komt recent binge drinken 16 Alcoholmonitor 2012

17 voor onder 3% van de brugklassers, een kwart van de oudere leerlingen voldoet aan deze criteria. In 80% van de gevallen bleek dit om een incident te gaan, maar bij 20% was dit vaker gebeurd. Binge drinken wordt onder basisschoolleerlingen niet gevonden. Slechts een zeer klein deel (3%) van de in het Peilstationsonderzoek ondervraagde basisschoolleerlingen in Amsterdam zegt ooit dronken of aangeschoten te zijn geweest. Risicogroepen voor binge drinken zijn Antiliaans/Arubaanse en Surinaamse jeugd, jeugd in Zuidoost en jongeren met een schoolniveau lager dan HAVO. Ook onder kinderen die niet bij beide ouders wonen komt binge drinken twee keer zo vaak voor als onder kinderen van wie de ouders nog wel bij elkaar wonen (10% t.o.v. 5%). Alcoholgebruik onder jongeren daalt gestaag De scholensurvey van Antenne is sinds 1993 zeven keer uitgevoerd. Ook de gegevens van het Peilstationsonderzoek in Amsterdam zijn te vergelijken met die van eerdere jaren. 1 Er is duidelijk te zien dat het alcoholgebruik onder schoolgaande jeugd in de afgelopen twee decennia gestaag is gedaald (figuur 1). Deze gunstige ontwikkeling is ook te zien in de gemiddelde startleeftijd van kinderen in het middelbaar onderwijs. Onder de derdeklassers en oudere leerlingen die Antenne onderzocht, is een gestage stijging van de startleeftijd te zien; was deze in 1997 nog 11 jaar, in 2007 was dit al 12 jaar en in 2011 is dit 13 jaar. Landelijk wordt deze gunstige trend ook waargenomen. Jongeren kopen alcohol toch zelf Bij het terugdringen van alcoholgebruik onder minderjarigen speelt de beschikbaarheid van alcohol een belangrijke rol. Hierop zijn zowel de regels die thuis gelden als de beschikbaarheid van alcohol buitenshuis van invloed. Uit de resultaten van Antenne blijkt dat de meeste scholieren (90%) thuis regels hebben over gebruik van alcohol en andere middelen. Een vijfde geeft aan dat zij in het weekend mogen drinken en 14% mag dat thuis. Dit is een daling ten opzichte van 2007; toen mocht 31% in het weekend drinken en 27% thuis. Het Peilstationsonderzoek laat zien dat ongeveer een vijfde van de basisschoolleerlingen denkt dat zij thuis wel af en toe een slokje alcohol mogen drinken van hun ouders. Ouders zijn volgens hen wel strenger over het drinken van een heel glas alcohol. Dit mag een overgrote meerderheid niet (97%). Ook in de rest van Nederland zien we dat ouders strenger zijn geworden. Maar hoe zit het met de beschikbaarheid van alcohol buitenshuis? Helaas blijkt het zelf kopen van alcohol door jongeren nog steeds kinderlijk eenvoudig. Dit laat landelijk onderzoek met zgn. mystery-shoppers zien. Als jongeren van 14 of 15 jaar opdracht gegeven wordt te proberen alcohol aan te schaffen blijkt de naleving van het alcoholbeleid vaak onvoldoende. Bij 60% van de slijterijen, 70% van de supermarkten en bijna 90% van de horecagelegenheden slagen 14- of 15-jarigen in de aanschaf van alcoholische drank. Bij 40% van de slijterijen slagen 16- of 17-jarigen in de aanschaf van sterke drank. Er wordt lang niet altijd naar een identiteitsbewijs gevraagd. Sterker nog, zelfs als na controle blijkt dat een kind te jong is wordt er soms toch nog alcohol verkocht. Als 14- of 15-jarigen in een tweede mystery-shopper-onderzoek gevraagd wordt om zelf supermarkten uit te kiezen en eventueel een tweede of derde supermarkt te kiezen bij afwijzing, slaagt 100% van hen er in om binnen 10 minuten alcohol aan te schaffen. 1 De vraagstelling van de Jeugdgezondheidsmonitor is in 2009 aangepast, daarom zijn vergelijkingen met eerdere jaren niet mogelijk. 17

18 Ondanks deze klaarblijkelijk weinig florissante leeftijdcontrole bij de aanschaf van alcohol, neemt het aantal aankooppogingen door jongeren van 14 of 15 jaar wel af; niet als gevolg van betere controle door winkelpersoneel, maar doordat jongeren van deze leeftijd minder vaak een poging wagen. Maar áls een jongere probeert alcohol aan te schaffen is de kans van slagen nog steeds zeer hoog. De resultaten van Antenne bevestigen dit. Ondanks het verkoopverbod aan personen jonger dan 16 jaar, slaagt deze groep er kennelijk toch in zelf alcohol aan te schaffen. Van de oudere leerlingen onder de 16 jaar die in de voorgaande maand alcohol hebben gedronken zegt 60% dat zij weleens zelf alcohol aanschaffen. De supermarkt neemt hier een opvallende plaats in, maar ook heeft 42% van de drinkers in voorgaande maand in de horeca kunnen drinken. Van de drinkende derdeklassers onder de 16 koopt 55% weleens zelf alcohol. Zij kopen dit dan voornamelijk op andere plekken, maar ook bij, supermarkt, café, slijterij, snackbar of benzinepomp. Figuur 1 Trends in alcoholgebruik onder scholieren ( ) prevalenties (%) uit Antenne en Peilstationsonderzoek 100% 50% 0% oudere leerlingen ooit basisschoolleerlingen ooit derdeklassers ooit derdeklassers recent oudere leerlingen recent brugklassers recent brugklassers ooit 18 Alcoholmonitor 2012

19 Stand van zaken Een van de doelen in het alcoholmatigingsbeleid is jongeren op latere leeftijd laten beginnen met het drinken van alcohol, in elk geval niet voor hun zestiende levensjaar. Het feit dat in de laatste klassen van de basisschool, met kinderen van 10 tot 12 jaar oud, al bijna een vijfde ervaring heeft met alcohol is in dit licht geen goed teken. Met het stijgen van de leeftijd neemt dit aandeel, logischerwijs, alleen maar toe. Wat wél gunstig is, is het feit dat dit een daling is ten opzichte van eerdere metingen. Het aandeel scholieren dat al eens alcohol heeft gebruik is in de afgelopen decennia gestaag gedaald en daalt nog steeds. Ook de gemiddelde startleeftijd is langzaam maar zeker gestegen en ligt nu voor derdeklassers en oudere leerlingen op gemiddeld 13 jaar, terwijl dit vijftien jaar geleden nog 11 jaar was. Nog steeds valt er winst te behalen als het gaat om het terugdringen van alcoholgebruik onder jongeren. Met name in de stadsdelen Centrum, Zuid en Zuidoost, onder jongeren met een Antiliaans/Arubaanse en Surinaamse achtergrond en scholieren met een hoger schoolniveau komt alcohol gebruik relatief veel voor. Opvallend is dat meisjes eerder in aanraking komen met alcohol dan jongens. Jongens drinken op hun beurt wel meer als ze eenmaal zijn begonnen met drinken. Van alle tweedeklassers in het middelbaar onderwijs in Amsterdam heeft 6% in de voorgaande vier weken meer dan vijf consumpties op één gelegenheid gedronken, het zogenaamde binge drinken. Bij het terugdringen van binge drinken onder jongeren zijn jeugd in Zuidoost, met een Antiliaans/Arubaanse of Surinaamse achtergrond en/of met een schoolniveau lager dan HAVO belangrijke aandachtsgroepen. Verder lezen? Hoof van J, Krokké J (2011). Alcoholverkoop aan jongeren, een landelijk nalevingsonderzoek. Enschede: Universiteit Twente. Hoof van J, Gosselt J, Baas N (2011). Beschikbaarheid van alcohol voor jongeren onder de 16: minutenwerk. Enschede: Universiteit Twente. Bieleman B, Kruize A, Zimmerman C (2012). Monitor Alcoholverstrekking Jongeren Groningen: Intraval. Fysieke, functionele en gedragsmatige effecten van alcoholgebruik op de ontwikkeling van jarigen. 2009, Trimbos-instituut, Utrecht, Universiteit Utrecht, Utrecht. Alcohol en het puberbrein, een gevaarlijke cocktail. Stap, Nederlands instituut voor Alcoholbeleid Preventie van schadelijk alcoholgebruik en drugsgebruik onder jongeren. Trimbos-instituut Nota alcoholmatigingsbeleid (2011). Amsterdam: gemeente Amsterdam. Nabben T, Benschop A, Korf DJ (2012). Antenne 2011: Trends in alcohol, tabak en drugs bij jonge Amsterdammers. Amsterdam: Rozenberg Publishers. Verdurmen J, Monshouwer K, Dorsselaer S van, Lokman S, Vermeulen-Smit E, Vollebergh W (2012). Jeugd en riskant gedrag. Kerncijfers uit het peilstationsonderzoek scholieren. Trimbos-Instituut, Utrecht. Lokman S, Dorsselaer S van, Verdurmen J (2011). Jeugd en riskant gedrag op Amsterdamse basisscholen 2011: Roken, drinken, blowen, gebruik van energiedrankjes en gokken onder scholieren van groep zeven en acht. Trimbos-Instituut, Utrecht. Vuuren L van, Stegeman H, Dieren L van, Verhagen C, Wal M van der (red) (2012). Zo gezond zijn Amsterdamse jongeren!: Stadsrapport Amsterdamse Jeugdgezondheidsmonitor voortgezet onderwijs Amsterdam: GGD Amsterdam. 19

20 3. Oud gedaan 20 Alcoholmonitor 2012

cluster Epidemiologie, Documentatie en Gezondheidsbevordering Alcoholmonitor

cluster Epidemiologie, Documentatie en Gezondheidsbevordering Alcoholmonitor cluster Epidemiologie, Documentatie en Gezondheidsbevordering Alcoholmonitor 2008 2 Colofon Uitgave Auteurs GGD Amsterdam, cluster Epidemiologie, Documentatie en Gezondheidsbevordering Marcel Buster, Manon

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

tot 24 jaar Monitor jongeren 12

tot 24 jaar Monitor jongeren 12 Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Factsheet alcohol. Think Before You Drink

Factsheet alcohol. Think Before You Drink Factsheet alcohol Think Before You Drink Jongeren drinken te vroeg, te veel en te vaak. Ook in West-Brabant is dit het geval. Bovendien tolereren veel ouders dat hun kinderen onder de 16 jaar alcohol drinken.

Nadere informatie

Alcoholgebruik: omvang in de regio

Alcoholgebruik: omvang in de regio Alcoholgebruik: omvang in de regio Schadelijk alcoholgebruik in de regio Het alcoholgebruik(1) onder volwassenen (tot 65 jaar) in Zuid-Limburg is 85%. Van de ouderen (65+) geeft 75% aan alcohol te drinken.

Nadere informatie

Alcohol en ouderen in de verslavingszorg in Nederland (1998-2007)

Alcohol en ouderen in de verslavingszorg in Nederland (1998-2007) in Nederland (1998-2007) Juni 2009 In het kort Het aantal 55-plussers met een alcoholhulpvraag is sinds 1998 met 130% gestegen (89% gecorrigeerd voor vergrijzing). Het aandeel alcoholcliënten van 55 jaar

Nadere informatie

Alcohol en cannabis: Gebruik en zorggebruik door jongeren

Alcohol en cannabis: Gebruik en zorggebruik door jongeren Alcohol en cannabis: Gebruik en zorggebruik door jongeren In 211 kwamen 35 jongeren van 14 jaar in de verslavingszorg terecht door hun alcoholgebruik. Het gaat om pubers die gedurende langere tijd zo veel

Nadere informatie

Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol bij jongeren van 10 tot en met 24 jaar

Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol bij jongeren van 10 tot en met 24 jaar Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol bij jongeren van 10 tot en met 24 jaar H.Valkenberg S. Nijman Uitgegeven door Stichting Consument en Veiligheid Postbus 75169 1070 AD Amsterdam juni 2011

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Onderzoek Kooppogingen alcohol door jongeren

Onderzoek Kooppogingen alcohol door jongeren CO LO F O N St. I NTRAVAL Postadres Postbus 1781 971 BT Groningen E-mail info@intraval.nl www.intraval.nl Kantoor Groningen: St. Jansstraat 2C Telefoon - 313 4 2 Fax - 312 7 26 Kantoor Rotterdam: Goudsesingel

Nadere informatie

Preventie en handhavingsplan alcohol 2014

Preventie en handhavingsplan alcohol 2014 Preventie en handhavingsplan alcohol 2014 Datum: 12 mei 2014 Directie Openbare Orde en Veiligheid en GGD Amsterdam Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Alcoholbeleid in Amsterdam 4 3. Doelstellingen Preventie-

Nadere informatie

Casus: Alcoholverkoop aan jongeren Lesbrief en vragen

Casus: Alcoholverkoop aan jongeren Lesbrief en vragen Casus: Alcoholverkoop aan jongeren Lesbrief en vragen Bij deze opgave horen informatiebronnen 1 en 2. In informatiebron 1 zijn enkele overzichten opgenomen over het gebruik van alcohol onder scholieren

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

ONDERZOEK GENOTMIDDELENGEBRUIK SCHOLIEREN VOORTGEZET ONDERWIJS DEN HAAG 2003

ONDERZOEK GENOTMIDDELENGEBRUIK SCHOLIEREN VOORTGEZET ONDERWIJS DEN HAAG 2003 RIS128575a_10-JUN-2005 ONDERZOEK GENOTMIDDELENGEBRUIK SCHOLIEREN VOORTGEZET ONDERWIJS DEN HAAG 2003 Beknopt verslag ten behoeve van de deelnemende scholen April 2005 Dienst OCW / GGD Den Haag Epidemiologie

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Alcohol

GO Jeugd 2008 Alcohol GO Jeugd 2008 Alcohol Samenvatting alcohol Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 63% van de Friese 12 t/m 18 jarigen wel eens alcohol heeft, 51% nog in de vier voorafgaand aan het

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. Gemeente s-hertogenbosch

Jongeren en alcohol. Gemeente s-hertogenbosch Jongeren en alcohol Gemeente s-hertogenbosch Onderzoek & Statistiek Oktober 2013 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 5 1.1 Achtergrond... 5 1.2 Jongerenpanel alcohol... 5 1.3 Leeswijzer... 5 2. Alcoholgebruik

Nadere informatie

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt.

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt. IJsselland GENOTMIDDELEN Jongerenmonitor 1 4% ooit alcohol gedronken.163 jongeren School Klas 13-14 jaar Klas 4 1-16 jaar 4% weleens gerookt % ooit wiet gebruikt Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

Monitor. alcohol en middelen

Monitor. alcohol en middelen Gemeente Utrecht, Volksgezondheid Monitor www.utrecht.nl/gggd alcohol en middelen www.utrecht.nl/volksgezondheid Thema 3 Gebruik van de verslavingszorg in Utrecht - 2012 1 Colofon Uitgave Gemeente Utrecht,

Nadere informatie

Bestuursovereenkomst Jeugd en alcohol Zeeland

Bestuursovereenkomst Jeugd en alcohol Zeeland Bestuursovereenkomst Jeugd en alcohol Zeeland Partijen: De minister van Veiligheid en Justitie (VenJ); De Vereniging van Zeeuwse Gemeenten, namens de 13 gemeenten in Zeeland, hierna te noemen de gemeenten;

Nadere informatie

1. Inleiding. 2. Methode

1. Inleiding. 2. Methode 1. Inleiding Overmatig alcoholgebruik op jonge leeftijd kan zowel direct als ook later in het leven leiden tot gezondheidsproblemen zoals blijvende hersenschade en een verhoogde kans op verslaving. 1,2

Nadere informatie

Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol bij jongeren van 10 tot en met 24 jaar

Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol bij jongeren van 10 tot en met 24 jaar Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol bij jongeren van 10 tot en met 24 jaar H. Valkenberg Uitgegeven door Stichting Consument en Veiligheid Postbus 75169 1070 AD Amsterdam maart 2012 Bij de

Nadere informatie

Preventie- en handhavingsplan

Preventie- en handhavingsplan 08OKT.2014 Gemeente Delft Preventie- en handhavingsplan Voor de uitvoering van de Drank en Horecawet - 2014 Astrid Lensink & Irma Lauwers 14-04-2014 Inleiding Op I januari 2014 is de Drank- en Horecawet

Nadere informatie

Alcoholhulpvraag in Nederland

Alcoholhulpvraag in Nederland Alcoholhulpvraag in Nederland Belangrijkste ontwikkelingen van de hulpvraag voor alcoholproblematiek in de verslavingszorg 25-214 Houten, december 215 Stichting IVZ Alcoholhulpvraag in Nederland Belangrijkste

Nadere informatie

ALCOHOL. Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren E-MOVO 2011. regio Gelderland-Midden. www.vggm.nl

ALCOHOL. Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren E-MOVO 2011. regio Gelderland-Midden. www.vggm.nl ALCOHOL Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren E-MOVO 2011 regio Gelderland-Midden www.vggm.nl FACTSHEET ALCOHOL E-MOVO 2011 ALCOHOL Jongeren zijn volop in de groei en hun hersenen, maar ook andere

Nadere informatie

Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Gemeente Bergen

Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Gemeente Bergen Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Bergen Bergen NH 2 Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Bergen 1. Inleiding In het beleidsplan Naar een nuchter Bergen 2012 2015 zijn de volgende ambities

Nadere informatie

Monitor alcoholverstrekking jongeren 2009

Monitor alcoholverstrekking jongeren 2009 NALEVING LEEFTIJDSGRENZEN 16 EN 18 JAAR DRANK EN HORECAWET: TWEEJAARLIJKSE METINGEN Monitor alcoholverstrekking jongeren B. Bieleman A. Kruize C. Zimmerman Monitor alcoholverstrekking jongeren NALEVING

Nadere informatie

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Tactus Verslavingszorg Preventie & Consultancy Brink 40 7411 BT Deventer 088 3822

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R ROKEN EN ALCOHOLGEBRUIK Jeugd 2010 5 K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N GENOTMIDDELEN V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 5 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009 een schriftelijke

Nadere informatie

Gezamenlijke agenda van het Directeuren Overleg Alcohol 1

Gezamenlijke agenda van het Directeuren Overleg Alcohol 1 Gezamenlijke agenda van het Directeuren Overleg Alcohol 1 Samen naar een verantwoord alcoholgebruik voor een gezonder Nederland De afgelopen maanden hebben vertegenwoordigers van Stichting Verantwoord

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Haaksbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Haaksbergen en de factoren die hierop

Nadere informatie

Ontwikkelingen in hulpvraag voor alcohol bij ouderen in Nederland (1994-2010)

Ontwikkelingen in hulpvraag voor alcohol bij ouderen in Nederland (1994-2010) bij ouderen in Nederland (1994-2010) Jeroen Wisselink Help! 'Gun ze toch hun borreltje!?' Congres Ouderen en Alcohol Maandag 23 april 2012, 9.30 uur - 17.00 uur Inhoud Inleiding Hulpvraag ouderen Vergrijzing

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. Ouders aan het woord. Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014. Utrecht.nl/volksgezondheid

Jongeren en alcohol. Ouders aan het woord. Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014. Utrecht.nl/volksgezondheid Jongeren en alcohol Ouders aan het woord Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014 Utrecht.nl/volksgezondheid 2 Inleiding Sinds 1 januari 2014 is de leeftijdsgrens voor het in bezit hebben van alcohol

Nadere informatie

Samenvatting. Bron: Letsel Informatie Systeem 2013, 2003-2013, VeiligheidNL; Continu LIS Vervolgonderzoek 2004-2009, VeiligheidNL

Samenvatting. Bron: Letsel Informatie Systeem 2013, 2003-2013, VeiligheidNL; Continu LIS Vervolgonderzoek 2004-2009, VeiligheidNL Samenvatting In 213 zijn naar schatting 5.2 personen behandeld op een Spoedeisende Hulp (SEH) afdeling van een ziekenhuis naar aanleiding van een alcoholvergiftiging (95% betrouwbaarheidsinterval 4.4-6.1).

Nadere informatie

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013 Samenvatting Losser Versie 1, oktober 2013 Lage SES, bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Losser In de gemeente Losser wonen 22.552 mensen; 11.324 mannen en 11.228 vrouwen. Als we de verschillende

Nadere informatie

Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2018

Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2018 Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2018 september 2014 gemeente roerdalen 2014-2018 1 Hoofstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De Nederlandse jongeren drinken veel, vaak en op jonge leeftijd. Daarnaast

Nadere informatie

Aantal kinderen met alcoholvergiftiging in 2011 opnieuw toegenomen.

Aantal kinderen met alcoholvergiftiging in 2011 opnieuw toegenomen. PERSBERICHT 25 april 2012 Aantal kinderen met alcoholvergiftiging in 2011 opnieuw toegenomen. Het aantal kinderen en jongeren met een acute alcoholvergiftiging is in 2011 opnieuw toegenomen. In het afgelopen

Nadere informatie

Opinies en attitudes jeugd & alcohol in noordelijk Noord-Holland. Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord Juni 2012

Opinies en attitudes jeugd & alcohol in noordelijk Noord-Holland. Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord Juni 2012 Opinies en attitudes jeugd & alcohol in noordelijk Noord-Holland Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord Juni 2012 Colofon Uitgave : I&O Research BV Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van Noaberkracht Dinkelland Tubbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Noaberkracht

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

SEH-behandelingen naar aanleiding van GHBgebruik

SEH-behandelingen naar aanleiding van GHBgebruik SEH-behandelingen naar aanleiding van GHBgebruik H. Valkenberg Uitgegeven door Stichting Consument en Veiligheid Postbus 75169 1070 AD Amsterdam Maart 2012 Bij de samenstelling van deze publicatie is de

Nadere informatie

Overlast park Lepelenburg

Overlast park Lepelenburg Overlast park Lepelenburg 1-meting oktober 2014 www.onderzoek.utrecht.nl Colofon Uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht Postbus 16200 3500 CE Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht

Nadere informatie

Alcoholintoxicatie bij jongeren

Alcoholintoxicatie bij jongeren Alcoholintoxicatie bij jongeren Beter voor elkaar Informatie voor ouders na opname van hun kind vanwege alcoholintoxicatie ( comazuiper ) Inleiding Uw zoon of dochter is met een alcoholvergiftiging in

Nadere informatie

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Samenwerking tussen algemeen ziekenhuis en GGZ Roxanne Izendooren Projectleider Vroegsignalering alcoholgebruik 23 april 2012 Opdracht: Vragenlijst

Nadere informatie

Commissienotitie Reg. nr : 0810110 Comm. : MZ Datum : 07-04-08

Commissienotitie Reg. nr : 0810110 Comm. : MZ Datum : 07-04-08 Comm. : MZ Onderwerp Alcoholpreventie jongeren in Noord Brabant Status oordeelvormend Voorstel 1. Deel te nemen aan het project alcoholpreventie Jongeren Veiligheidsregio Brabant-Noord 2. Vanaf 2009 voor

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Factsheet over preventie van overmatig alcoholgebruik vanuit de eerstelijn.

Factsheet over preventie van overmatig alcoholgebruik vanuit de eerstelijn. Alcohol (g)een probleem? Factsheet over preventie van overmatig alcoholgebruik vanuit de eerstelijn. 2 Alcoholpreventie vanuit de eerstelijn 3 Ondersteuning bij signaleren en bespreken 5 Pilot vroegsignalering

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Hengelo

Kernboodschappen Gezondheid Hengelo Kernboodschappen Gezondheid Hengelo De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Hengelo epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Hengelo en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

Evaluatie veilig uitgaan

Evaluatie veilig uitgaan Evaluatie veilig uitgaan Gemeente Amersfoort Dorien de Bruijn, Ben van de Burgwal 5 december 2014 Ruim 90% van het ondervraagde uitgaanspubliek voelt zich altijd of meestal veilig tijdens het uitgaan in

Nadere informatie

Noord gezond en wel?

Noord gezond en wel? Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 gezond en wel? Meer dan twee derde van de inwoners van heeft een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

Alcoholgebruik Westfriese jongeren

Alcoholgebruik Westfriese jongeren Alcoholgebruik Westfriese jongeren Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord November 2007 Colofon Uitgave I&O Research BV L. Meliszweg 1 1622 AA Hoorn tel. (0229) 282555 Rapportnummer 2007-1513

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 december 2014 Betreft: nieuwe opzet Leefstijlmonitoring

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 december 2014 Betreft: nieuwe opzet Leefstijlmonitoring > Retouradres: Postbus 20350, 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Bijlage 1 Beleidsbrief Alcohol&Jongeren. Tabellen en grafiek. Tabel 1, Trends in lifetime prevalentie alcoholgebruik, in %,

Bijlage 1 Beleidsbrief Alcohol&Jongeren. Tabellen en grafiek. Tabel 1, Trends in lifetime prevalentie alcoholgebruik, in %, Bijlage 1 Beleidsbrief Alcohol&Jongeren Tabellen en grafiek Tabel 1, Trends in lifetime prevalentie alcoholgebruik, in %, Jongens Meisjes Leeftijd 92 99 03 92 99 03 12 46 56 73 33 38 68 13 55 68 81 50

Nadere informatie

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Zuid gezond en wel? Van de inwoners van Zuid heeft 81% een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

Leeftijd eerste ervaring met alcohol 12-15 16-19 20-23. < 11 jaar 11-12 13-15 16-18

Leeftijd eerste ervaring met alcohol 12-15 16-19 20-23. < 11 jaar 11-12 13-15 16-18 Feiten over het Alcohol- en Drugsgebruik van jongeren in het district Rivierenland Gelderland-Midden Gebaseerd op het onderzoek: Lekker samen van de kaart (maart 27) Inleiding Het alcoholgebruik neemt

Nadere informatie

Rommelen met je identiteit. Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren

Rommelen met je identiteit. Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren Rommelen met je identiteit Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren Utrecht, maart 2005 2 Rommelen met je identiteit Uitvoerder:

Nadere informatie

Onderzoek kopen tabak door jongeren

Onderzoek kopen tabak door jongeren meting 214 Onderzoek kopen tabak door jongeren A Kruize B. Bieleman 1. Inleiding Vanaf 1 januari 214 is de leeftijdsgrens voor de verkoop van tabaksproducten van 16 naar 18 jaar gegaan. De verstrekker

Nadere informatie

Nieuw-West gezond en wel?

Nieuw-West gezond en wel? Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Nieuw-West gezond en wel? Twee derde van de inwoners van Nieuw-West heeft een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse

Nadere informatie

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013 Samenvatting Twente Versie 2, oktober 2013 Twente varieert naar stad en platteland In Twente wonen 626.500 mensen waarvan de helft woont in één van de drie grote steden. Tot 2030 zal de Twentse bevolking

Nadere informatie

Gemeente Hillegom. Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Hillegom 2015-2016

Gemeente Hillegom. Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Hillegom 2015-2016 Gemeente Hillegom Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Hillegom 2015-2016 Inleiding Per 1 januari 2013 is de Drank- en Horecawet (DHW) gewijzigd. Door deze wijziging zijn gemeenten de belangrijkste uitvoerders

Nadere informatie

ONTNUCHTERENDE BLIK OP JEUGD EN ALCOHOL

ONTNUCHTERENDE BLIK OP JEUGD EN ALCOHOL ONTNUCHTERENDE BLIK OP JEUGD EN ALCOHOL Regionale bijeenkomsten Bestrijding overlast en verloedering Bert Bieleman, Annelies Kruize, Cindy Zimmerman ONDERWERPEN Drinkgedrag Effecten Maatregelen DRINKGEDRAG

Nadere informatie

Man-vrouw verschillen bij genotmiddelengebruik

Man-vrouw verschillen bij genotmiddelengebruik QUO QUO fadis fadis GGD Fryslân Politie Fryslân Verslavingszorg Noord Nederland Man-vrouw verschillen bij genotmiddelengebruik feitenblad genotmiddelen Nummer 16 maart 2013 Het Feitenblad genotmiddelen

Nadere informatie

Nieuwe Drank- en Horeca Wet. Winkeliers/slijterijen. Stadskantoor 28-03-2013

Nieuwe Drank- en Horeca Wet. Winkeliers/slijterijen. Stadskantoor 28-03-2013 Nieuwe Drank- en Horeca Wet Winkeliers/slijterijen Stadskantoor 28-03-2013 1 Programma 19.30 uur welkom door burgemeester Harald Bergmann 19.40 uur toelichting op de nieuwe Drank- en Horecawet 20.00 uur

Nadere informatie

R a p p o r t. Draagvlakonderzoek alcohol en jongeren

R a p p o r t. Draagvlakonderzoek alcohol en jongeren R a p p o r t Draagvlakonderzoek alcohol en jongeren Telefonisch onderzoek onder ouders en jongeren 2013 In opdracht van Laat ze niet (ver)zuipen Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland november 2013,

Nadere informatie

FACTSHEET ALCOHOLVERKOOP AAN JONGEREN IN TWENTE E E R S T E M E T I N G

FACTSHEET ALCOHOLVERKOOP AAN JONGEREN IN TWENTE E E R S T E M E T I N G FACTSHEET ALCOHOLVERKOOP AAN JONGEREN IN TWENTE E E R S T E M E T I N G 1 FACTSHEET ALCOHOLVERKOOP AAN JONGEREN IN TWENTE E E R S T E M E T I N G N o v e m b e r 2 0 1 1 O N D E R Z O E K E R S : Dr. J

Nadere informatie

FLEVOMONITOR 2006 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld. Annemieke Benschop, Susan Place, Marije Wouters & Dirk J. Korf

FLEVOMONITOR 2006 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld. Annemieke Benschop, Susan Place, Marije Wouters & Dirk J. Korf FLEVOMONITOR 2006 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld Annemieke Benschop, Susan Place, Marije Wouters & Dirk J. Korf Dit onderzoek is uitgevoerd door het Bonger Instituut voor Criminologie van de Universiteit

Nadere informatie

Effectmeting Project Jeugd en Alcohol in West-Friesland

Effectmeting Project Jeugd en Alcohol in West-Friesland Effectmeting Project Jeugd en Alcohol in West-Friesland Januari 2010 Drs. Jaap Bouwmeester Layla Leerschool, MSc 1 Inhoudsopgave 1 2 2.1 2.2 2.3 3 3.1 3.2 3.3 3.4 4 Samenvatting en conclusies Inleiding

Nadere informatie

Internetpeiling Attitudes Alcoholgebruik

Internetpeiling Attitudes Alcoholgebruik Internetpeiling Attitudes Alcoholgebruik Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord November 2007 Colofon Uitgave I&O Research BV L. Meliszweg 1 1622 AA Hoorn tel. (0229) 282555 Rapportnummer

Nadere informatie

Tabak, cannabis en harddrugs

Tabak, cannabis en harddrugs JONGERENPEILING 0 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

ROOKTRENDS: VOLWASSENEN, JONGEREN EN (ANDERE) RISICOGROEPEN

ROOKTRENDS: VOLWASSENEN, JONGEREN EN (ANDERE) RISICOGROEPEN ROOKTRENDS: VOLWASSENEN, JONGEREN EN (ANDERE) RISICOGROEPEN Studiedag gemeentelijk tabaksbeleid Utrecht, 08-06-2016 Dr. Margriet van Laar Programmahoofd Drug Monitoring & Policy NET, Trimbos-instituut

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M.

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M. Regionale VTV 2011 Levensverwachting en sterftecijfers Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Levensverwachting en sterftecijfers Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van

Nadere informatie

Monitor alcohol en middelen

Monitor alcohol en middelen Geneeskundige en Gezondheidsdienst Monitor alcohol en middelen www.utrecht.nl/gggd Thema 1 Alcohol- en middelengebruik in Utrecht Wat, waar en hoeveel? 2011 Colofon Uitgave Unit Epidemiologie en informatie

Nadere informatie

Nieuwe Drank- en Horeca Wet. Sportverenigingen. Zeelandia 02-04-2013

Nieuwe Drank- en Horeca Wet. Sportverenigingen. Zeelandia 02-04-2013 Nieuwe Drank- en Horeca Wet Sportverenigingen Zeelandia 02-04-2013 Programma 19.30 uur welkom door burgemeester Harald Bergmann 19.40 uur toelichting op de nieuwe Drank- en Horecawet 20.00 uur vragen over

Nadere informatie

Bestuurlijk Overleg Alcoholmisbruik Hollands Midden

Bestuurlijk Overleg Alcoholmisbruik Hollands Midden Bijlage 1: Concept Bestuurlijk Overleg Alcoholmisbruik Hollands Midden De regionale aanpak van alcoholmatigingsbeleid: Beleidsvisie en opdracht Inhoudsopgave 1. Urgentie... 1 2. Een complexe opdracht voor

Nadere informatie

Sociaal kwetsbare burgers in Eersel. Antje Eugster Onderzoeksfunctionaris

Sociaal kwetsbare burgers in Eersel. Antje Eugster Onderzoeksfunctionaris Sociaal kwetsbare burgers in Eersel Antje Eugster Onderzoeksfunctionaris Prestatievelden Wmo 1. Het bevorderen van sociale samenhang en leefbaarheid dorpen 2. Op preventie gerichte ondersteuning van jeugdigen

Nadere informatie

Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in Zeevang Het E-MOVO scholierenonderzoek onder tweede- en vierdeklassers van het voortgezet onderwijs.

Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in Zeevang Het E-MOVO scholierenonderzoek onder tweede- en vierdeklassers van het voortgezet onderwijs. Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in Zeevang Het E-MOVO scholierenonderzoek onder tweede- en vierdeklassers van het voortgezet onderwijs. Deze factsheet beschrijft de resultaten van de scholieren

Nadere informatie

Samen tegen eenzaamheid

Samen tegen eenzaamheid Samen tegen eenzaamheid Van 25 september tot en met 4 oktober is de Week tegen de Eenzaamheid. Het thema dit jaar is: Herken eenzaamheid en handel op tijd. Hoe eerder eenzaamheid wordt gesignaleerd en

Nadere informatie

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald PERSMEDEDELING VAN JO VANDEURZEN, VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN 4 oktober 2012 Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald De kans dat Vlamingen

Nadere informatie

Kinderen in West gezond en wel?

Kinderen in West gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in West gezond en wel? 1 Wat valt op in West? Voor West zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Leefstijl Nederlander niet verbeterd. Weer meer mensen met overgewicht

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Leefstijl Nederlander niet verbeterd. Weer meer mensen met overgewicht Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB07-021 20 maart 2007 9.30 uur Leefstijl Nederlander niet verbeterd In 2006 zijn Nederlanders niet gezonder gaan leven. Het aandeel volwassen Nederlanders

Nadere informatie

Project X: omgaan met middelengebruik op evenementen

Project X: omgaan met middelengebruik op evenementen Improving Mental Health by Sharing Knowledge Project X: omgaan met middelengebruik op evenementen Ninette van Hasselt Trimbos-instituut Rob Bovens Hogeschool Windesheim, Trimbos-instituut 2 1 Persoon omgeving

Nadere informatie

Kindergeneeskunde Alcoholintoxicatie/-vergiftiging

Kindergeneeskunde Alcoholintoxicatie/-vergiftiging Kindergeneeskunde Alcoholintoxicatie/-vergiftiging Inleiding Uw zoon of dochter is met een alcoholvergiftiging in het ziekenhuis geweest. Dit kan voor zowel u als voor uw kind een schokkende ervaring zijn.

Nadere informatie

Kinderen in Zuid gezond en wel?

Kinderen in Zuid gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Zuid gezond en wel? 1 Wat valt op in Zuid? Voor Zuid zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR?

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? Gezond genieten Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? 1. Op oudere leeftijd kun je lichamelijk beter tegen alcohol. 2. Vanaf het vijfenveertigste jaar heeft alcohol een gunstig effect op

Nadere informatie

Alcoholverstrekking aan jongeren onder de 16 jaar Nalevingsonderzoek gemeente Katwijk 4 e effectmeting. Fieke Franken Ellen Selten

Alcoholverstrekking aan jongeren onder de 16 jaar Nalevingsonderzoek gemeente Katwijk 4 e effectmeting. Fieke Franken Ellen Selten Alcoholverstrekking aan jongeren onder de 16 jaar Nalevingsonderzoek gemeente Katwijk 4 e effectmeting Fieke Franken Ellen Selten Titel: Alcoholverstrekking aan jongeren onder de 16 jaar Ondertitel: Nalevingsonderzoek

Nadere informatie

Meningen van jongeren over alcoholgebruik

Meningen van jongeren over alcoholgebruik Bevolkingstrends Meningen van jongeren over alcoholgebruik 2016 02 Judit Arends Jacqueline van Beuningen CBS Bevolkingstrends april 2016 02 1 Inhoud 1. Inleiding 2 2. Data en methode 3 2.1 Data 3 2.2 Vragen

Nadere informatie

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd oinleiding 1 c Gewichtsstijging ontstaat wanneer de energie-inneming (via de voeding) hoger is dan het energieverbruik (door lichamelijke activiteit). De laatste decennia zijn er veranderingen opgetreden

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Volp (PvdA) over het stijgende aantal jonge comazuipers (2016Z05066).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Volp (PvdA) over het stijgende aantal jonge comazuipers (2016Z05066). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Monitor begeleid wonen en bemoeizorg Twente 2013

Monitor begeleid wonen en bemoeizorg Twente 2013 metingen 2009-2012 Monitor begeleid wonen en bemoeizorg Twente 2013 A. Kruize B. Bieleman 1. Inleiding De wijze waarop de twee centrumgemeenten Almelo en Enschede, de maatschappelijke opvang willen vormgeven,

Nadere informatie

Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens

Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens Vastgesteld in de MR-vergadering van 8 juni 2015. 1 Inleiding Per 1 januari 2014 is wettelijk vastgelegd dat geen alcohol verkocht mag worden aan jongeren jonger

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

Kinderen in Centrum gezond en wel?

Kinderen in Centrum gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Centrum gezond en wel? 1 Wat valt op in Centrum? Voor Centrum zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van

Nadere informatie

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: Kies als ouders samen regels voor het gezin. Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie