Collega: Sectio Voorlichting helpt patiënt. Resistentie RIVM belicht oorzaken en aanpak. OK-manager Rob van den Dool: Loyaliteit is mijn drijfveer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Collega: Sectio Voorlichting helpt patiënt. Resistentie RIVM belicht oorzaken en aanpak. OK-manager Rob van den Dool: Loyaliteit is mijn drijfveer"

Transcriptie

1 7 E JAARGANG, NR. 4, juli 2012 Sectio Voorlichting helpt patiënt OK Managementkatern vanaf pagina 21 Resistentie RIVM belicht oorzaken en aanpak OK-manager Rob van den Dool: Loyaliteit is mijn drijfveer Manipulatie Kan ook jou overkomen! Schiphol De OK als luchthaven Implantaten Per stuk steriel verpakt Collega: Anesthesiemedewerker Peter van Dun draait verzoeknummers voor patiënten

2 Je eigen groei gratis scholing van TMI ZZP er of Maatschap? Ontdek de + van TMI Slechts 7 procent bemiddelingsfee + De garantie dat jouw omzet binnen twee weken op je rekening staat + De grootste kans op de hoogste omzet + De grootste kans op werken dichtbij huis. Kijk snel op of bel met de ZZP informatiedesk: LVO-informatie Charmaine Betzema, voorzitter, Hennie Mulder, penningmeester en bestuurslid Media Jeanine Stuart, secretaris en bestuurslid Onderwijs a.i. en Nicole Dreessen, bestuurslid Beroepsbelangen Monique de Kort, bestuurslid Congres, Femke Wienen, bestuurslid PR&V, LVO TELEFOON NUMMER: van maandag t/m zaterdag van 9.00 tot uur Adres: LVO, Postbus AB Amsterdam Lid worden van de LVO? Surf naar of bel met Opzegging van lidmaatschap dient voor 1 oktober schriftelijk te gebeuren het lidmaatschap wordt dan per 1 januari van het jaar daarop beëindigd. Internet: Lidmaatschap opzeggen: Secretariaat LVO Postbus AB Amsterdam

3 Deze publicatie en alle teksten, illustraties, foto s, namen, logo s en merken die daarin zijn opgenomen, zijn beschermd door het auteursrecht, merkenrecht en andere intellectuele eigendomsrechten van Biomet Nederland BV of van aan haar gelieerde ondernemingen of zijn in licentie gegeven aan Biomet Nederland BV. Deze brochure mag noch in zijn geheel, noch gedeeltelijk, worden gebruikt, gekopieerd of gereproduceerd voor andere dan marketingdoeleinden van Biomet Nederland BV of haar gemachtigden. Elk ander gebruik is verboden.

4 Muziek, resistentie en manipulatie Onder narcose gaan op de OK terwijl je op de achtergrond je favoriete muziek hoort: het is mogelijk in het Tilburgse St. Elisabeth Ziekenhuis. Het initiatief dat anesthesiemedewerker Peter van Dun enige tijd geleden nam, is een succes. Daarom heeft het ziekenhuis dit op alle operatiekamers mogelijk gemaakt. Patiënten raken minder gestrest onder narcose als ze tot rust komen en worden daarna ook rustiger wakker. Thuis vinden wij het normaal om met behulp van onze zintuigen een ontspannen sfeer te scheppen. Waarom zouden we die kennis niet ook toepassen in een stressvolle ziekenhuissfeer?, zegt Van Dun. De proef bleek een groot succes. Omdat Van Dun werkt met internet kunnen de patiënten echt verzoeknummers doorgeven. In de rubriek Collega lees je alles over dit bijzondere initiatief. Een minder positief onderwerp is de toenemende resistentie tegen antibiotica. Hoewel de invloed van dragerschap van of infectie met een resistente bacterie niet eenvoudig hard te maken is, is de ziektelast van resistentie in Europa zeker een indicator voor het effect: circa extra sterfgevallen per jaar en 2,5 miljoen meer ziekenhuisligdagen. OK Operationeel bezocht de 22e Transmissiedag van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, volledig gewijd aan infectieziekten en resistente bacteriën. Alice Oldenbroek, operatieassistent in de Isala klinieken, onderzocht voor haar studie gezondheidspsychologie per- en postoperatieve angst, controlebesef en ziekenhuisverblijfsduur bij patiënten die een geplande of acute sectio ondergingen. Uit de resultaten bleek dat patiënten gebaat zijn bij voorlichting. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor operatieassistenten en anesthesiemedewerkers. In het OK Management-katern lees je een artikel van VMS Zorg over de ideeën en crosslinks die Patiëntveiligheid Awardwinnaar, intensivist en medisch manager KV&I Ralph So van het Albert Schweitzer ziekenhuis meenam na een bezoek aan luchthaven Schiphol. Ook vind je hier een interview met arts en neurobioloog Ronald Siecker, die een boek schreef over manipulatie en de mogelijkheden om je daartegen te verweren. Een casus hierbij illustreert manipulatie op de OK. Iedereen is een potentieel slachtoffer, weet Siecker. Je bent dus gewaarschuwd. Menno Goosen, bladmanager OK Operationeel en OK Management -katern. Hennie Mulder, penningmeester LVO en bestuurslid media Collega Peter van Dun Anesthesiemedewerker Peter van Dun draait verzoeknummers voor patiënten. Met succes. Portret Rob van den Dool Als leidinggevende wil OK-manager Rob van den Dool voeling houden met de werkvloer. 4 OK OPERATIONEEL JULI 2012

5 Voorlichting helpt patiënt bij sectio Antibioticaresistentie: probleem en aanpak De 22e Transmissiedag van het RIVM belicht de keerzijde van bacteriebestrijding. Draag bij aan een mooie bevallingservaring door sectiopatiënten goed voor te lichten Wees op je hoede voor manipulatie Arts/neurobioloog Ronald Siecker schreef een boek over manipulatie. Iedereen is een potentieel slachtoffer. Crosslinks tussen OK en luchthaven Schiphol Een bezoek aan Schiphol bracht het Albert Schweitzer ziekenhuis veel herkenning. OK Operationeel wordt mede mogelijk gemaakt door: Per stuk verpakte schroeven en platen Het Spaarne Ziekenhuis gebruikt per stuk steriel verpakte schroeven en platen. Verder in dit nummer: 4 Redactioneel 6 Nieuws 21 OK Management-katern 38 Boeken 39 Column Ed Schoemaker 39 Colofon OK OPERATIONEEL JULI

6 Tekst: Menno Goosen 1e Nationale Traumadag Op 2 september organiseert de Ongevalstichting voor het eerst de Nationale lijkheid om een kijkje te nemen in de een toegankelijk. Ook bestaat de moge- Traumadag, in het UMC St Radboud in MICU, de traumahelikopter en op de Nijmegen. De dag bestaat uit twee onderdelen: een wetenschappelijk deel en tegen een vergoeding te bezoeken. Door OK/SEH. Het wetenschappelijke deel is een publieksdeel. Het wetenschappelijke het beperkte aantal plaatsen wordt gewerkt met een aanmeldingsprocedure, deel is bedoeld voor traumachirurgen, orthopedisch chirurgen, SEH-artsen, waarbij de aanmelding en betaling als operatieassistenten en anesthesiemedewerkers. Het publieksdeel is voor ieder- kan via definitief worden gezien. Aanmelden HEEFT U NIEUWS? Mail naar oko pera OK NIEUWS Het actueelste OK-nieuws vindt u op Diakonessenhuis lanceert voorlichtingsfilm liesbreukoperatie Hoe concreter patiënten weten wat er bij een operatie komt kijken, hoe minder spanning zij ervaren. Dit blijkt uit diverse onderzoeken. Reden voor het Diakonessenhuis om een voorlichtingsfilm aan te bieden over de verschillende stappen rond een laparoscopische liesbreukcorrectie. Centraal in de film staat Hans Molenaar, ex-patiënt bij het Liesbreukcentrum Nederland van het Diakonessenhuis locatie Zeist. Door hem te volgen krijgen toekomstige patiënten een goed beeld en basisinformatie over wat ze kunnen verwachten vóór, tijdens en na de liesbreukoperatie. Patiënten bekijken de film voor het gesprek met de specialist, waardoor ze beter voorbereid zijn en gerichter vragen kunnen stellen. De film Goed en snel geholpen geeft ook antwoord op de meest gestelde vragen van patiënten met een liesbreuk. De film is te bekijken op www. liesbreukcentrum.nl en duurt ongeveer 8 minuten. Per jaar worden er in Nederland meer dan patiënten geopereerd aan een liesbreuk; 95 procent van hen zijn mannen. Artrose beter in beeld dankzij digitale analyse Margot Kinds van de Universiteit Utrecht gebruikte digitale analyse van knieröntgenfoto s om artrose sneller op te sporen. Met de knee images digital analysis (KIDA) kan de ontwikkeling van afzonderlijke artrosekenmerken op knieröntgenfoto s in een vroeg stadium gedetailleerd gemeten worden. Dit heeft duidelijke voordelen vergeleken met de huidige grove analyse van het kniegewricht als geheel. Om dit te bestuderen gebruikte Kinds het Cohort-Heup-En- Cohort-Knie (CHECK), bestaande uit duizend mensen met beginnende artrosegerelateerde klachten aan heup en/of knie. Met KIDA identificeerde Kinds vroege kenmerken van knieartrose op röntgenfoto s, die gedurende de tijd verslechteren. Dit was met de huidige analysetechnieken niet mogelijk. Zo kan bij iemand die met beginnende klachten van knieartrose bij de (huis)arts komt veel eerder (vijf keer zo snel) en beter voorspeld worden of er de komende vijf jaar ernstigere gewrichtsschade zal optreden. En nog belangrijker: door het meten van de afzonderlijke kenmerken identificeerde Kinds specifieke subtypes van artrose die zich ieder anders ontwikkelen. Deze kennis is belangrijk om uit alle uiteenlopende artrosepatiënten een subgroep te selecteren en die gericht te behandelen. 6 OK OPERATIONEEL JULI 2012

7 Patiënt bij chirurg in opleiding in veilige handen Chirurgen in opleiding voeren een blindedarmoperatie even veilig uit als ervaren, werd bij 23 procent de blindedarm ver- die in het onderzoek werden geëvalueerd, afgestudeerde chirurgen. Dat is aangetoond door arts-assistent chirurgie Leon Bij de overige patiënten werd de operatie wijderd door een gediplomeerd chirurg. Graat van het St. Elisabeth Ziekenhuis in uitgevoerd door een chirurg in opleiding. Tilburg, die hier onderzoek naar deed. De Een deel van hen deed dat onder supervisie van een ervaren chirurg, een deel niet. uitkomsten zijn gepubliceerd in het medisch-wetenschappelijke tijdschrift The Het aantal gevallen waarin complicaties Annals of Surgery. Soms geven patiënten optraden en het aantal gevallen waarin de aan dat ze niet geopereerd willen worden geopereerde patiënten opnieuw moesten door een arts die nog in opleiding is, licht worden geopereerd, was voor alle drie de Graat toe. Ik vroeg me af of deze groep groepen artsen hetzelfde, zelfs nadat er artsen in opleiding tot specialist (AIOS) gecorrigeerd was voor de ernst van de werkelijk minder presteert, of dat het blindedarmontsteking. slechts een verwachting van de patiënten is dat ze alleen bij ervaren chirurgen in vertrouwde handen zijn. Daarom onderzocht Graat de medische gegevens van alle blindedarmoperaties die tussen 2000 en 2009 werden uitgevoerd in zijn ziekenhuis. Daaruit blijkt dat er bij operaties waarbij problemen voorkwamen geen enkel verband was met de ervarenheid van de chirurg. Graat onderzocht blindedarmoperaties omdat dit een van de eerste operaties is die chirurgen in opleiding uitvoeren. Van de ruim 1400 patiënten in het St. Elisabeth Onderzoeker Leon J. Graat, chirurg in opleiding Ziekenhuis. Omega 3 voor beter functioneel herstel na gedeeltelijke verwijdering van de lever Patiënten met leververvetting (steatose) bij wie een deel van het orgaan moet worden verwijderd, hebben na de ingreep een groter risico op complicaties. Non-invasieve metingen van steatose met behulp van MRI-technieken blijken een nauwkeurig alternatief voor een leverbiopt. Promovendus Hendrik Marsman van het AMC keek ook naar het effect van een behandeling met omega 3-vetzuren. Hij laat zien dat afname van steatose gepaard gaat met minder schade door zuurstofgebrek en de daarop volgende reperfusie (het weer op gang komen van de bloeddoorstroming), en leidt tot verbetering van de leverfunctie. Omega 3-vetzuurbehandeling resulteerde ook in beter functioneel herstel na gedeeltelijke verwijdering van de lever. Diploma-uitreiking logistiek medewerker Op 7 mei ontvingen dertien logistiek medewerkers hun diploma aan de Fontys Hogeschool in Eindhoven. In de cursus leerden zij onder andere medische terminologie, hygiëne en steriliteit, transport en beheer van medische hulpmiddelen op de OK. Logistiek medewerkers worden meer en meer ingezet voor magazijnwerkzaamheden, niet-patiëntgebonden omloopwerkzaamheden en op steriele gangen voor het klaarzetten en openen van instrumentensets. Meer informatie: Bijeenkomst personeelstekort op de OK OK-inside heeft een onderzoek afgesloten naar de omvang en oorzaken van het personeelstekort onder anesthesiemedewerkers en operatieassistenten. De uitkomsten worden op dinsdag 26 juni vanaf uur gepresenteerd op Landgoed Zonnestraal in Hilversum. Naar aanleiding daarvan wordt u uitgedaagd aan de hand van prikkelende stellingen het debat aan te gaan. De kosten bedragen 50 euro. Meer informatie is te vinden op inside.nl. OK OPERATIONEEL JULI

8 Tekst: Menno Goosen Robotchirurgie nu ook voor darm- en nieraandoeningen in Amphia In het Amphia Ziekenhuis wordt robotchirurgie nu ook ingezet voor de behandeling van darmaandoeningen. Daarnaast worden sinds kort niersparende operaties met de robot uitgevoerd. In april 2011 werd binnen Amphia de eerste robotoperatie uitgevoerd bij de behandeling van prostaatkanker. Inmiddels zijn er in Nederland zestien ziekenhuizen in het bezit van een operatierobot. Breda is niet uniek met het inzetten van de robot binnen de chirurgie, maar behoort hiermee wel tot de koplopers als het om geavanceerde minimaal invasieve chirurgie gaat, zegt Olof Suttorp, voorzitter van de raad van bestuur. Wij zullen in het eerste jaar zo n vijftig patiënten met endeldarmklachten met de robot opereren. Dat aantal zal jaarlijks toenemen. Penisprothese: door ultrasonografie en endoscopie minder problemen Het implanteren van een penisprothese is een uitdaging en kan gepaard gaan met een teleurstellend resultaat, blijvende klachten of zelfs het falen van de hele procedure. Osama Kamal Zaki Mahmoud van het AMC beschrijft in zijn proefschrift de chirurgische technieken waarmee deze problemen voorkomen kunnen worden. In de beschreven technieken wordt gebruikgemaakt van ultrasonografie, endoscopie of een combinatie van beide. Ondanks het geringe aantal patiënten concludeert de promovendus dat door het gebruik van de genoemde methoden bestaande en moeilijke obstakels in de penischirurgie overwonnen kunnen worden. Urologen die penisprotheseimplantaten inbrengen, zouden met deze technieken bekend moeten zijn voordat zij bij een patiënt met de behandeling beginnen. Nieuwe toepassingen echoapparaat op SEH Sint Franciscus Gasthuis SEH-artsen gebruiken sinds kort een echoapparaat om patiënten sneller, gerichter en minder pijnlijk te kunnen onderzoeken op de Spoedeisende Hulp van het Sint Franciscus Gasthuis. Arthur Rosendaal, SEH-arts en initiatiefnemer van dit project: Door bijvoorbeeld de onderste holle ader te bekijken kunnen we nu sneller constateren of een patiënt is uitgedroogd of juist te veel vocht vasthoudt. In een levensbedreigende situatie, bijvoorbeeld bij een verdenking op een gesprongen buikslagader, zijn we snel in staat dit vast te stellen. Na enkele technische aanpassingen aan het apparaat kunnen we binnenkort ook botbreuken lokaliseren of zenuwen gericht verdoven. 8 OK OPERATIONEEL JULI 2012

9 Ziekenhuizen eind 2012 in bezit van veiligheidsmanagementsysteem Alle Nederlandse ziekenhuizen verwachten op 31 december 2012 een veiligheidsmanagementsysteem (VMS) te hebben. In 96 procent van alle ziekenhuizen is dit VMS dan ook al geaccrediteerd of gecertificeerd. Dit blijkt uit een inventarisatie die het VMS Veiligheidsprogramma onder de Nederlandse ziekenhuizen heeft gehouden. Met een VMS leggen de ziekenhuizen een stevige basis voor het terugdringen van vermijdbare patiëntschade. In ziekenhuizen kunnen patiënten onbedoeld vermijdbare schade oplopen door technische, organisatorische of menselijke fouten. Het VMS bestaat uit tien deelgebieden waarvoor normen zijn vastgelegd. Een belangrijke voorwaarde is een veilige en open cultuur, waarin zorgverleners zich vrij voelen (bijna-) fouten te melden om ervan te leren. Een ander belangrijk deelgebied is het leren inschatten van risico s vooraf. Met de invoering van een VMS wordt het fundament gelegd om structureel, concreet, toetsbaar en ziekenhuisbreed te werken aan veilige zorg voor de patiënten. Met de inventarisatie is ook gevraagd hoe ver ziekenhuizen zijn met de implementatie van de tien inhoudelijke thema s waarmee de vermijdbare schade wordt teruggedrongen. De resultaten laten zien dat in 95 procent van de ziekenhuizen alle tien de inhoudelijke thema s zijn opgepakt. Bij de andere 5 procent is dat minimaal acht van de tien thema s. Een groot deel van de ziekenhuizen is zover dat de verandering in de hele organisatie is doorgevoerd en de effectiviteit daarvan wordt gemeten. In de overige ziekenhuizen is men voorbij de pilotfase, maar is de implementatie zo complex dat zij nog minimaal dit jaar nodig hebben om de doelstellingen te behalen. Eierstokkanker komt uit de baarmoeder Gynaecologen en pathologen van het UMC St Radboud hebben sterke aanwijzingen gevonden dat eierstokkanker niet in de eierstok zelf ontstaat. Eerder waren er al voorstadia van eierstokkanker ontdekt in de eileiders; nu ook in de baarmoeder. Eierstokkanker zou veroorzaakt worden door oplopende schade aan de eierstokken als gevolg van de maandelijkse eisprong. Prof. dr. Leon Massuger, hoogleraar gynaecologische oncologie bij het UMC St Radboud, heeft altijd al getwijfeld aan deze theorie over het ontstaan van eierstokkanker. Het verklaart niet waarom bij gesteriliseerde vrouwen, die elke maand gewoon een eisprong hebben, aantoonbaar minder eierstokkanker optreedt. Bovendien hebben de cellen van eierstoktumoren niets gemeen met de cellen van de eierstok. Er is in de eierstokken ook nog nooit een voorstadium van kanker gezien. De enige plek in het lichaam waar tot nu toe wel een voorstadium van eierstokkanker is aangetroffen, is in de eileiders. Zo n vijftien jaar geleden werd in de baarmoeder een zeldzame tumor ontdekt. Ook het voorstadium ervan werd in de baarmoeder gevonden. De cellen van dit voorstadium zijn pathologisch onderzocht en vertonen opmerkelijk veel verwantschap met de cellen van eierstoktumoren. Zou dit misschien ook het voorstadium van eierstokkanker kunnen zijn?, vroegen Massuger en anderen zich af. Dan zouden deze verdachte cellen ook te vinden moeten zijn in de baarmoeder van vrouwen met eierstokkanker. Onderzoeker Thijs Roelofsen heeft dit onderzocht in alle beschikbare coupes van baarmoederweefsel van vrouwen die in het UMC St Radboud zijn geopereerd aan eierstokkanker. Hoewel deze coupes niet voor dit doel geprepareerd waren, trof hij toch in negen ervan de verdachte cellen aan. En dat niet alleen, hij vond ook treffende overeenkomsten in genetische mutaties tussen de verdachte baarmoedercellen en het tumorweefsel van de betreffende vrouwen. Het lijkt er dus heel sterk op dat we hiermee een voorstadium van eierstokkanker te pakken hebben, aldus Massuger. Om meer zekerheid te krijgen is er nu een onderzoek opgezet waarbij het volledige baarmoederslijmvlies van vrouwen met eierstokkanker onderzocht wordt op de aanwezigheid van verdachte cellen. OK OPERATIONEEL JULI

10 10 OK OPERATIONEEL JULI 2012

11 Anesthesiemedewerker Peter van Dun: Muziek is een prachtige afleidingsmanoeuvre Anesthesiemedewerker Peter van Dun (51) is een van de laatste mensen die patiënten in het Tilburgse St. Elisabeth Ziekenhuis voor een operatie in de ogen kijkt. Hij kwam op het succesvolle idee hen bij hun favoriete muziek onder narcose te laten gaan. Wie ontspannen de ogen sluit, wordt meestal ook ontspannen wakker. TEKST: LINDA VAN PELT FOTO S (INCLUSIEF COVER): EDWIN WIEKENS Hoe ben je ooit op het idee gekomen om muziek te gebruiken bij narcose? Noem het voortschrijdend inzicht. Ik werk al dertig jaar in dit vak, en heb gemerkt dat patiënten in een stressvolle situatie en dat is een operatie nu eenmaal behoefte hebben aan professionals die oprechte betrokkenheid tonen. Ik doe mijn best mensen te helpen bij het vinden van rust, zodat ze minder gestrest zijn. Wie ontspannen de ogen sluit, wordt meestal ook ontspannen wakker. Dat probeer ik altijd te bereiken door de patiënt aan iets ontspannends te laten denken. Bij een oudere dame voor een oncologische ingreep hielp dat niet. Ten einde raad vroeg ik haar bij welke muziek ze zich goed kon ontspannen. Ze koos direct voor de muziek die bij haar kinderen in de huwelijksmis was gedraaid. Ze zong het stuk mee tot ze ontspannen ging slapen. Een persoonlijke stap voorwaarts in mijn leerproces. Wat is de meerwaarde van muziek? De manier waarop iemand gaat slapen heeft grote impact op het hele proces. Ook in het dagelijks leven is het effect van muziek groot. Thuis vinden wij het normaal om met behulp van onze zintuigen een ontspannen sfeer te scheppen. Waarom zouden we die kennis niet ook toepassen in een stressvolle ziekenhuissfeer? Ik zag ooit een filmpje met Jaap van Zweden over zijn autistische zoon. Een muziektherapeut maakte hem erop attent dat melodieuze klanken konden helpen om contact te maken met moeilijk bereikbare mensen. Die theorie klonk mij als muziek in de oren. Tegelijkertijd realiseerde ik me dat ik me zou moeten inspannen om zorgverleners te overtuigen. Als dit al niet voor de hand ligt bij een wereldberoemde violist en dirigent als Jaap van Zweden, hoe zouden medisch specialisten niet gespecialiseerd in muziek dit dan moeten weten? Zorgt muziek echt voor de gewenste ontspanning? Het is breder dan dat. Voorafgaand aan de ingreep span ik me in om de patiënt zich te laten ontspannen. Hoe hoger het spanningsniveau, hoe ontvankelijker iemand vaak is voor coaching. Je favoriete muziek is een prachtige afleidingsmanoeuvre. Zodra de patiënt zich eraan overgeeft, heb ik mijn taak volbracht en mijn handen vrij om me, samen met mijn collega s, op de techniek te richten. Laatst kwam een patiënt speciaal naar de afdeling om mij persoonlijk te bedanken. Het ging om een vrouw met depressieve klachten die elektroshocktherapie onderging. De narcose verliep in stroomversnelling. Gelukkig kon ik wel even mijn hand op haar schouder leggen en haar adviseren naar haar favoriete klassieke muziek te luisteren. Dat had precies de gewenste rust in haar hoofd gebracht. Voert muziek nu de boventoon bij de narcose? Ik ben zo langzamerhand ervaringsdeskundige geworden in veranderingsprocessen; in ons ziekenhuis hebben alle anesthesiewerkstations nu luidsprekers, zodat mensen met hun lievelingsmuziek onder narcose kunnen gaan. Voor wie in plaats van muziek stilte prefereert, regelen we optimale rust. In alle gevallen vermijden we een storende kakofonie van geluiden. Door rekening te houden met de wensen van de patiënt geef je hem het gevoel grip te hebben op zijn gevoel van spanning en niet louter overgeleverd te zijn aan het medisch team. Dat schept vertrouwen, en juist daardoor kan de patiënt zich gemakkelijker overgeven. Protocollen zijn een goede leidraad in de zorg, maar ze moeten wel ruimte laten voor verbetering, bijvoorbeeld in de interactie zorgverlenerpatiënt. Variaties op een thema kunnen daaraan bijdragen. Waar slaap je zelf het liefst bij in? Bij A whiter shade of pale van Procol Harum, liefst de live versie uit Denemarken. OK OPERATIONEEL JULI

12 Studie onderstreept rol operatieassistenten en anesthesiemedewerkers Sectiopatiënt geholpen door voorlichting Operatieassistenten en anesthesiemedewerkers kunnen bijdragen aan een positieve bevallingservaring door patiënten goed voor te lichten. Patiëntenvoorlichting helpt namelijk het controlebesef tijdens een sectio te vergroten. Dat blijkt uit afstudeeronderzoek van Alice Oldenbroek, waarvoor ze afhankelijk zijnde van 250 collega s de nodige drempels moest overwinnen. TEKST: ALICE OLDENBROEK, OPERATIEASSISTENT, ISALA KLINIEKEN, ZWOLLE FOTO S: I STOCKPHOTO 12 OK OPERATIONEEL JULI 2012

13 Bevallen is spannend: de aanstaande moeder kan onzeker zijn over de gezondheid van de baby, ze kan bang zijn voor de bevalling en er kan controleverlies plaatsvinden. Dit geldt zeker als voor of tijdens de bevalling indicaties bestaan voor een ziekenhuisbevalling. Wanneer een vrouw dan ook nog een sectio moet ondergaan, kan de bevalling door angst en controleverlies een traumatische ervaring worden. De gevolgen daarvan kunnen groot zijn. Een negatieve bevallingservaring kan leiden tot een depressie postpartum, een posttraumatisch stresssyndroom en gebrekkig seksueel functioneren. Ook kan een dergelijke ervaring ertoe leiden dat een vrouw bij toekomstige zwangerschappen slechts per sectio wil bevallen of zelfs abortus wil plegen. Daarbij zijn er gevolgen voor het kind. Een traumatische bevalling kan de binding met het kind en het geven van borstvoeding in de weg staan en tot verwaarlozing of misbruik van het kind leiden.* Alles in het werk te stellen een bevallingservaring positief te laten verlopen is dus heel belangrijk. Het is voorstelbaar dat het veel uitmaakt of een vrouw van tevoren weet dat ze een sectio krijgt. Voorafgaand aan een primaire (geplande) sectio kan ze zich rustig voorbereiden en krijgt ze veel informatie en adviezen: van de gynaecoloog tijdens consulten, van de anesthesist bij de preoperatieve screening, van de verpleegkundige bij de opname, en via brochures. Vrouwen die een secundaire (acute) sectio ondergaan, missen deze patiëntenvoorlichting. Er is nauwelijks of geen tijd om hen van informatie te voorzien of instructies en adviezen te geven. Zou er een effect van patiëntenvoorlichting te zien zijn op de mate van angst en controlebesef bij deze twee groepen patiënten? En op hun verblijfsduur in het ziekenhuis? Deze vragen stonden centraal in de afstudeerscriptie waarmee ik de studie gezondheidspsychologie aan de Open Universiteit heb afgerond. Het onderzoek hiervoor vond plaats de Isala klinieken, locatie Sophia, in Zwolle. Voorbereiding Voor het onderzoek kon beginnen, moesten al de nodige drempels worden overwonnen. Toen het onderzoeksplan klaar was, werd het ter beoordeling naar de Ethische Commissie Psychologie van de Open Universiteit gestuurd. Deze commissie uitte haar twijfels over de WMO-plichtigheid van het onderzoek (WMO = Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen). Er was vooral weerstand tegen het plan om de vrouwen tijdens het hechten twee vragen te laten beantwoorden over de peroperatieve angstervaring en controlebesef. De commissie kon zich voorstellen dat dit een te grote belasting voor de vrouwen zou zijn en vroeg zich af hoe het met de aansprakelijkheid zat als er complicaties zouden optreden tijdens en na de bevalling. In reactie op deze feedback heb ik het onderzoeksplan aangepast en voorgelegd aan de Medisch Ethische Toetsings Commissie van de Isala klinieken en bij de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek. Na drie maanden bleek dat het onderzoek helemaal niet volgens de criteria van de WMO getoetst had hoeven worden. Ik voelde opluchting en blijdschap, maar ook teleurstelling omdat het onderzoek zeker drie maanden onnodige vertraging had opgelopen. Hierna moest ik het onderzoek goed voorbereiden en introduceren. De gynaecologen werden via een PowerPointpresentatie geïnformeerd. Zij gaven toestemming het onderzoek bij hun patiënten te doen. Daarna werd het onderzoek gepresenteerd bij de maatschap anesthesiologie, de hoofden zorgteam van de chirurgie, anesthesie, recovery en verloskamers én de overkoepelende leidinggevende, de manager OK/IC. Er vinden gemiddeld tien sectio s per week plaats. Het is onmogelijk als onderzoeker dag en nacht bij alle sectio s aanwezig te zijn. Daarom had ik de hulp van mijn collega s nodig. Collega s van de chirurgie, anesthesie, recovery en verloskamers kregen allemaal een voorlichtingsbrief waarin het onderzoek werd geïntroduceerd, de gang van zaken werd uitgelegd en hun medewerking werd gevraagd. Hun werd verzocht sectiopatiënten op de recovery te vragen mee te doen aan het onderzoek en deze patiënten de vragenlijst te geven. In totaal moesten 250 collega s op de hoogte worden gesteld. Dit gebeurde per mail. Draagvlak creëren Voor mij was het onderzoek heel belangrijk, maar dit was natuurlijk minder het geval voor de mensen wier hulp ik nodig had. Om draagvlak te creëren heb ik het onderzoek op meerdere manieren onder de aandacht van de betrokkenen gebracht. Het werd bijvoorbeeld feestelijk gestart met een traktatie voor alle betrokken afdelingen. Toen bleek dat een aantal betrokkenen hun mail niet of maar deels las waardoor ze niets wisten van het onderzoek, de sectiopatiënten niet informeerden en hen de vragenlijsten niet lieten invullen ondernam ik verdere actie. Elke dag rond uur belde ik de late dienst en om uur de nachtdienst met het verzoek aan het onderzoek te denken. Ook in de weekenden belde ik alle diensten. Daarnaast heb ik de vragenlijsten op geel papier afgedrukt, zodat ze extra zouden opvallen. Daarop druppelden de vragenlijsten binnen. Bij de vijftigste deelnemer heb ik getrakteerd en ook later heb ik nog geregeld het onderzoek onder de aandacht gebracht via traktaties. Dit bleek te werken. Verder bleek heel duidelijk dat ik als onderzoeker zichtbaar moest zijn om draagvlak voor het onderzoek te creëren. Door op de afdelingen rond te lopen, collega s aan te spreken, te vragen of er onduidelijkheden of problemen waren en blijdschap en dankbaarheid te tonen over ingevulde lijsten, ontstond er meer draagvlak. OK OPERATIONEEL JULI

14 Het onderzoek In totaal werkten ongeveer 250 collega s van de chirurgie, anesthesie, recovery en verloskamers mee bij de dataverzameling. Tijdens de onderzoeksperiode die liep van oktober 2010 tot en met maart 2011 vonden 276 sectio s plaats. Patiënten die aan de inclusiecriteria voldeden ten minste 18 jaar, beheersing Nederlandse taal, bevallen van een levend geboren kind, spinale/epidurale anesthesie werden gevraagd mee te doen. In totaal deden 129 patiënten mee. Zij vulden een vragenlijst in die gebaseerd was op bestaande valide en betrouwbare meetinstrumenten. Meteen na afloop van de sectio beantwoordden ze op de recovery de eerste vier vragen, waarmee de per- en postoperatieve angst en controle gemeten werden. Ze zetten een kruisje op een lijn met een range van 0 tot en met 10. De rest van de vragenlijst (met vragen over eventueel ontvangen voorlichting) ging in de status mee naar de afdeling, waar de patiënten hem de volgende dag verder invulde. Na afloop kregen ze een kleinigheid aangeboden voor hun baby. Bij de dataverzameling werden ook gegevens uit diverse medische computerprogramma s gebruikt, uiteraard na schriftelijke toestemming van de respondenten. Onderzoeksvariabelen Mijn centrale vraagstelling was: wat zijn de verschillen in angst, controlebesef en postoperatieve verblijfsduur tussen vrouwen die een primaire sectio en vrouwen die een secundaire sectio ondergaan (waarbij gecontroleerd wordt voor eerdere bevallingservaringen)? Deze heb ik opgesplitst in twaalf deelvragen. Hiermee werden negen onderzoeksvariabelen gemeten. Behalve naar angst, controlebesef en postoperatief ziekenhuisverblijf heb ik ook gekeken naar de invloed van eerdere bevallingservaringen (zowel vaginaal als via een sectio). Verder heb ik angstige zwangeren als een subgroep in het onderzoek meegenomen. Deze groep wordt in de Isala klinieken behandeld met behulp van het POP-protocol (POP = psychiatrische obstetrische patiënten). Deze groep patiënten bestaat uit vrouwen die erg bang zijn voor de bevalling, die traumatische gebeurtenissen hebben meegemaakt of die antidepressiva slikken. Het is voorstelbaar dat een eerdere traumatische bevalling of psychische problemen de gerapporteerde angst en het controlebesef van een patiënt beïnvloeden. Ook werd de locus of control gemeten. Iemand met een interne locus of control gelooft sterk in het eigen kunnen en is gewend om zelf beslissingen te nemen. Mensen met een externe locus of control laten beslissingen graag aan anderen over ( beslist u maar, dokter, u weet wel wat goed voor me is ). Tot slot werden vragen gesteld over de voorlichting die de patiënten voorafgaand aan de operatie hadden ontvangen. Zo wilde ik nagaan of de primairesectiogroep inderdaad meer voorlichting had ontvangen dan de andere groep, en of eventuele verschillen tussen beide groepen hiermee verband hielden. Resultaten Na diverse analysemethodes konden de volgende significante (dus niet op toeval berustende) conclusies worden getrokken: Patiënten die een primaire sectio ondergingen, rapporteerden niet minder angst per- en postoperatief dan patiënten die een secundaire sectio ondergingen. Een deel van de verklaring zou kunnen zijn dat vrouwen meteen na de sectio minder angst aangeven dan zij tijdens de sectio ervaren hebben. Blijkbaar is de geruststelling dat het geboren kind gezond is zo groot dat meteen alle angst vergeten is, zowel bij een primaire als bij een secundaire sectio. Deze bevinding is in overeenstemming met ander wetenschappelijk onderzoek. Ter illustratie: een operatieassistent hielp een patiënt bij het binnenkomen op de operatieafdeling. De patiënt, die kwam voor een secundaire sectio, was zo angstig dat de operatieassistent continu tegen haar moest praten en oogcontact moest houden om paniek te voorkomen. Het kind werd snel gehaald en alles was goed. Alle angst was meteen weg. Toen de operatieassistent meteen na de ingreep op de recovery de vragenlijst aan de patiënt overhandigde, zag ze dat deze respondent nauwelijks peroperatieve angst aangaf. De echtgenoot reageerde verbaasd en zei tegen zijn vrouw: Hoe kun je nu nauwelijks angst aangeven? Je was bijna in paniek en zeer angstig. Waarop de vrouw antwoordde: Maar X is toch gezond? Patiënten die een primaire sectio ondergingen gaven aan peroperatief meer controlebesef te hebben dan patiënten die een secundaire sectio ondergingen; postoperatief was er geen significant verschil tussen beide groepen. Beide groepen patiënten lagen postoperatief ongeveer even lang in het ziekenhuis. Patiënten met een groter controlebesef vermeldden peroperatief een lager angstniveau; postoperatief was het verschil niet meer significant. Patiënten met een meer interne locus of control rapporteerden peroperatief een groter verschil tussen de gewenste en ervaren mate van controle dan de patiënten met een meer externe locus of control. Er was geen effect meetbaar van eerdere vaginale bevallingen, eerdere sectio s en een premorbide psychische situatie op de relatie tussen primaire of secundaire sectio en angst, controlebesef en verblijfsduur in het ziekenhuis. Patiënten die een primaire sectio ondergingen bleken meer voorlichting 14 OK OPERATIONEEL JULI 2012

15 Patiëntenvoorlichting bij sectio s lijkt het controlebesef te verhogen en daardoor angst te verminderen. Operatieassistenten en anesthesiemedewerkers kunnen hierbij een belangrijke rol spelen. gehad te hebben dan patiënten die een secundaire sectio ondergingen. Patiënten die aangaven voorlichting te hebben gehad, rapporteerden per- en postoperatief meer controlebesef dan patiënten die aangaven geen voorlichting te hebben gehad voorafgaand aan de sectio (of deze voorlichting niet hadden gelezen). Conclusie en aanbevelingen Dit onderzoek laat zien dat patiënten die een primaire sectio ondergaan een significant groter controlebesef hebben dan patiënten die een secundaire sectio ondergaan. Deze groep vrouwen heeft vaker voorlichting gekregen. Daarbij rapporteerden vrouwen met een groter controlebesef een lager angstniveau. Het ligt voor de hand te concluderen dat vrouwen die weinig angst rapporteren de geboorte van hun kind als een positieve ervaring zien. Er lijkt dus een positief effect van patiëntenvoorlichting aanwezig te zijn. Daarom beveel ik aan in andere ziekenhuizen in Nederland een soortgelijk onderzoek te doen. Mochten de resultaten van mijn onderzoek bevestigd worden en nog bestaande onduidelijkheden helder worden, dan kunnen maatregelen genomen worden om het peroperatieve controlebesef ook bij secundaire sectiopatiënten te verhogen. Hopelijk helpt dit de nadelige gevolgen van een negatieve bevallingservaring te verminderen en neemt het aantal positieve bevallingervaringen hierdoor toe. Rol oa/am Patiëntenvoorlichting bij sectio s lijkt dus het controlebesef te verhogen en daardoor angst te verminderen. Operatieassistenten en anesthesiemedewerkers kunnen hierbij een belangrijke rol spelen. Anesthesiemedewerkers hebben gedurende de hele ingreep contact met de patiënt en kunnen haar (en haar partner) op de hoogte houden van de voortgang, uitleggen wat er gebeurt en eventuele vragen beantwoorden. Voor operatieassistenten is het belangrijk uit te leggen wat je gaat doen voor het desinfecteren van de buik en eventueel het inbrengen van de katheter. Wanneer we de patiënt en haar partner tijdens de ingreep centraal stellen en respectvol behandelen, dragen we bij aan een positievere bevallingservaring. Zo n ervaring gun je toch alle vrouwen en hun hun partner en kinderen? Bron * Goodman P, Mackey MC, &Tavakoli AS. Factors related to childbirth satisfaction. Journal of Advanced Nursing : OK OPERATIONEEL JULI

16 Transmissiedag Infectieziekten belicht keerzijde bacteriebestrijding Resistentie, een gevoelige zaak Antibiotica zijn de belangrijkste wapens tegen infectieziekten, maar resistentie ligt op de loer. Terughoudendheid is dus gewenst. Veroorzakers van groeiende resistentie en de rol van ziekenhuizen kwamen aan bod op de 22ste Transmissiedag van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, volledig gewijd aan infectieziekten en resistentie. TEKST: LINDA VAN PELT FOTO S: SHUTTERSTOCK Vlees eten is riskant, groente eten is lang niet altijd safe en ook water drinken is soms tricky. In de context van de lezingen op de 22ste Transmissiedag krijgt leven van de lucht een nieuwe lading. Roel Coutinho, sectordirecteur Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), geeft een korte vooruitblik op het programma van de dag. De weerstand van micro-organismen tegen de werking van antibiotica vertoont een stijgende lijn. Met het verplaatsen van patiënten tussen zieken- en verpleeghuizen kunnen ook resistente micro-organismen zich verspreiden. Nederland is terughoudend met antibioticagebruik (vooral vanwege het risico van groeiende resistentie). Ziekteverwekkers die immuun zijn voor antibiotica trekken zich echter niets aan van landsgrenzen. Toeristische trips en medisch toerisme naar risicovolle landen als India, Turkije en Marokko dragen bij aan een stijgend weerstandsvermogen van schadelijke bacteriën op wereldschaal. Is er dan wel een landelijke koers te bedenken om dit tegen te gaan? Als stap in de goede richting benoemt Roel Coutinho heldere voorlichting zonder al te veel technisch jargon. Als tweede actie ziet hij de bereidheid van ziekenhuizen om over uitbraken van besmettelijke ziekten open en transparant te zijn. Zo n situatie is namelijk geen geïsoleerd probleem van dat ene ziekenhuis, maar kan een veel groter uitstralend effect hebben. Bijvoorbeeld door de verplaatsing van patiënten naar een andere instelling of simpelweg naar huis jaar oud In vogelvlucht, dat is een goede beschrijving van het perspectief van Ewout Fanoy (Centrum Infectieziektebestrijding GGD Midden-Nederland/RIVM). Hij opent zijn betoog met resistente bacteriën in de ontlasting van meeuwen. Hoe zijn die daarin gekomen? Het ontstaan van antibioticaresistentie is een natuurlijk proces dat al zo n jaar terug in Rusland plaatsvond, weet Fanoy. In langdurige ijslagen zijn al resistente bacteriën aangetroffen. Ook antibiotica worden in de vrije natuur geproduceerd door schimmels, en sommige bacteriën hebben van nature afweermechanismen ontwikkeld tegen deze voor hen schadelijke stoffen. Van recentere datum (1928) is Flemings ontdekking van penicilline. In de Tweede Wereldoorlog kreeg de antibioticaproductie een boost, en in 1947 werd voor het eerst officieel melding gemaakt van een resistente bacteriële infectie. Het antibioticagebruik groeit, zeker de laatste decennia, aldus Ewout Fanoy. Dit heeft behalve toename en verspreiding van resistente bacteriestammen nog meer nadelen. Niet alleen de ziekmakende maar ook de commensale bacteriele flora wordt gedood, met als effect bijvoorbeeld diarree. Bovendien kunnen antibiotica toxische bijwerkingen hebben. 16 OK OPERATIONEEL JULI 2012

17 Escherichia coli is een gram-negatieve staafvormige bacterie. Fanoy geeft aan hoe antibioticaresistentie kan worden bepaald. Met behulp van geautomatiseerde determinatie en gevoeligheid. Op basis van optische meting van bacteriële groei in reeksen met verschillende antibioticaconcentraties kan onderscheid gemaakt worden tussen gevoelig, intermediate of resistent. Ook moleculaire technieken zoals de PCR (polymerase chain reaction) zijn in opkomst. Hoewel de invloed van dragerschap van of infectie met een resistente bacterie niet eenvoudig hard te maken is, is de ziektelast van resistentie in Europa zeker een indicator voor het effect: circa extra sterfgevallen per jaar en 2,5 miljoen meer ziekenhuisligdagen. Afsluitend benadrukt Ewout Fanoy dat diagnostiek en uitbraakbestrijding elkaar nodig hebben. En ook buiten het ziekenhuis zijn hechte contacten belangrijk. Datzelfde geldt voor goede voorlichting aan het grote publiek. Alarmfase Winfred Schop is MPH (Master of Public Health) en hoofd van de afdeling Infectieziekten van GGD Rotterdam-Rijnmond. Hij werkt ruim twee decennia in de infectieziektebestrijding. Een van zijn indrukwekkendste recente ervaringen is de uitbraak van de Klebsiella Oxa- 48-bacterie in het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam. Onze GGD ontvangt zo n 1350 individuele meldingen per jaar en wordt geconfronteerd met circa 120 bacteriële uitbraken, schetst Schop. Tot die reeks behoort ook het bericht op 26 mei 2011 per fax van het laboratorium van het Maasstad Ziekenhuis: er is een ongebruikelijke, multiresistente Klebsiella-bacterie aangetroffen bij drie of vier patiënten op de afdeling Intensive Care. Bij de GGD gingen niet direct de alarmbellen rinkelen, vooral omdat het aanvankelijk om een intern ziekenhuisprobleem leek te gaan. De confirmatietest maakte echter duidelijk dat het de Klebsiella Oxa- 48-bacterie betrof, een unieke stam van een resistente bacterie die, voor zover bekend, niet eerder in Nederland had gecirculeerd. Nader onderzoek bewees dat de besmetting niet beperkt was gebleven tot de IC maar ook op andere afdelingen in het ziekenhuis was aangetroffen, en misschien zelfs naar buiten was gegaan. Toen ging het snel: media en politiek raakten in rep en roer en het verdere proces (met als rode draad de bestrijding van de uitbraak) kreeg een crisisachtig karakter. Maatwerk Volgens de richtlijnen van de LCI (Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding), artikel 26 Wet publieke gezondheid, hebben ziekenhuizen een meldingsplicht aan de GGD bij een ongewone toename van besmettelijke ziekten. Vooral omdat er sprake kan zijn van verspreiding buiten het ziekenhuis en OK OPERATIONEEL JULI

18 er dan ook externe bestrijdingsactiviteiten moeten worden ondernomen. Er waren destijds nog geen geschreven GGD-richtlijnen voor dergelijke situaties, dus de GGD moest nieuw maatwerk leveren, vertelt Winfred Schop. Daarbij stonden vier taken centraal: bestrijding van eventuele verspreiding buiten het ziekenhuis, afstemming van beleid met ketenpartners, contacten met politiek, bestuur en voorlichting, en risicocommunicatie. De GGD Rotterdam heeft een eigen outbreak management team (OMT), bestaande uit artsen infectieziektebestrijding, verpleegkundigen, management en een communicatieadviseur. In de periode rond de geconstateerde Klebsiella Oxa-48-besmetting was de GGD ook deel van het OMT van het Maasstad Ziekenhuis, om meer direct inzicht te krijgen in de omvang van de uitbraak. Bij de GGD zelf kwamen veel ongeruste informatieverzoeken binnen, zowel van besmette ex-patiënten en hun familieleden als van ketenpartners. Deze zijn zo veel mogelijk verwezen naar de betreffende artsen in het ziekenhuis. Testen Meer dan veertig patiënten in het Maasstad Ziekenhuis werden via afgenomen kweken positief bevonden na geconstateerde ziekteverschijnselen. Ook alle zaalgenoten van deze met de Klebsiella Oxa-48-bacterie besmette patiënten werden getest op dragerschap. Van deze groep van zo n vierduizend personen bleken er meer dan zestig besmet. Het betrof mensen die al uit het ziekenhuis waren vertrokken; hetzij naar huis, hetzij naar een andere instelling. Van het geteste personeel (zowel op de IC als op andere afdelingen) bleek niemand positief. Sinds 18 juli 2011 waren er geen besmettingen meer bij gekomen, maar de Klebsiella-uitbraak had wel consequenties voor het Maasstad Ziekenhuis: verscherpt directietoezicht, het aanstellen van een interim-directeur en assistentie van microbiologen en ziekenhuishygiënisten van het Leids Universitair Medisch Centrum. Deze extern aangetrokken deskundigen wezen bij 3 van 28 besmette overleden patiënten de Klebsiella Oxa-48-bacterie als oorzaak van het overlijden aan. Het geslacht Staphylococcus zijn bacteriën die behoren tot de familie Micrococcaceae. Het geslacht heeft ongeveer 20 soorten. Nuttig netwerk Terugkijkend concludeert Winfred Schop dat de Klebsiella Oxa-48-uitbraak in het Maasstad Ziekenhuis serieus en grondig is aangepakt. Niet alleen in de vorm van rigoureuze maatregelen binnen het ziekenhuis, maar vooral ook door de samenwerking buiten de muren van de eigen organisatie. Bestrijding van resistente bacteriën is geen geïsoleerd ziekenhuisprobleem, maar een volksgezondheidskwestie op grote schaal waarbij het nodig is over de grenzen van de eigen discipline te kijken. Voor microbiologen en hygiënisten van omliggende ziekenhuizen was het regionale microbiologenoverleg van de GGD Rotterdam-Rijnmond een platform voor de ontwikkeling van gezamenlijk beleid. De groeiende samenwerking tussen de humane en veterinaire sector vindt Schop eveneens een goede zaak. De bereidheid tot internationaal partnerschap komt gelukkig ook van de grond. Met de uitbreiding van (medisch) toerisme naar verre oorden met de bijbehorende ri- 18 OK OPERATIONEEL JULI 2012

19 sico s van verspreiding van resistente bacteriën is dat ook bijna een must. Toekomstgericht No action today, no cure tomorrow, luidt het motto van Aimée Tjon-a-Tsien, arts en projectadviseur bij GGD Rotterdam-Rijnmond. Met zo n zeventig stemkastjes probeert zij uit de zaal cijfermatige reacties te ontlokken, maar omdat de kastjes at random zijn uitgedeeld, komt dit programmaonderdeel niet helemaal uit de verf. De cijfers die Aimée Tjon-a-Tsien zelf presenteert liegen er echter niet om. Volgens het ECDC (European Centre for Disease Prevention and Control) lijden jaarlijks zo n mensen aan infecties met resistente bacteriën en overlijden circa mensen hieraan. De hiermee gemoeide kosten bedragen 1,5 miljard euro. Inhakend op de door haar voorganger geschetste situatie in het Rotterdamse Maasstad Ziekenhuis ziet ook Aimée Tjona-Tsien een spilpositie voor de GGD s. Ondanks dat er in Nederland een actief beleid tegen antibioticaresistentie wordt gevoerd, neemt dit probleem toe. De beginnende resistentie van de veel voorkomende E. coli-bacterie en toename van de ESBL (Extended Spectrum Bèta-Lactamase)-producerende stammen zijn zorgwekkend. Huisartsen, ziekenhuisspecialisten en specialisten in ouderengeneeskunde worden steeds meer geconfronteerd met problemen bij de antibiotische behandeling van hun patiënten. De GGD zal in toenemende mate een verbindende rol moet spelen op het gebied van antibioticaresistentie, voorspelt ze. The circle of life Veterinair microbioloog en deeltijdhoogleraar diergeneeskunde Dik Mevius ziet geen duidelijke ESBL-associatie tussen mens en dier. Hij erkent wel dat sinds een paar jaar ook in de Nederlandse veehouderij resistentieniveaus een gevoelig onderwerp zijn. Transmissie van dier naar mens kan op verschillende manieren plaatsvinden, zoals via de voedselketen/ vleesconsumptie, door direct contact met dieren of door besmetting van het milieu. Het antibioticagebruik in de veehouderij is hoog, zeker in vergelijking met de humane sector. De bezorgdheid over gevolgen voor de volksgezondheid heeft geleid tot reductiedoelstellingen. De focus van Henk Aarts, afdelingshoofd Voedsel, Laboratorium voor Zoönose en Omgevingsmicrobiologie CIb/RIVM, ligt bij groente en fruit, naar zijn zeggen voor 6 procent verantwoordelijk voor de ziektelast (voornamelijk ESBL). Bij verse (gesneden) groente en fruit kan de overdracht van antibioticaresistente bacteriën verlopen via mest of irrigatie met besmette waterzuivering. Daarbij maakt Aarts onderscheid tussen gewassen die groeien in of op de grond en boven de grond. Bij producten boven de grond is het risico een stuk lager. Een laatste advies, in het algemeen: Vooral verse groenten en fruit blijven eten, want dit is gezond! Nederland-Duitsland De confrontatie Nederland-Duitsland laat vaker de gemoederen hoog oplopen, maar deze keer is het een twijfelachtige eer om met de hoogste scores uit de bus te komen. Alex Friedrich, microbioloog in het Universitair Medisch Centrum Groningen, trekt de vergelijking tussen de OK OPERATIONEEL JULI

20 De Streptokokken (Streptococcus) zijn een bacterie-geslacht van Gram-positieve facultatief anaerobe kokken. gezondheidszorg in ons land en in Noordrijn-Westfalen, met 18 miljoen inwoners vergelijkbaar met Nederland. De besmetting met de MRSA (Meticilline-resistente Staphylococcus aureus)-bacterie is daar twintigmaal zo hoog als hier. Terwijl de rivieren zich niets van de grenzen aantrekken en gewoon doorstromen, lijkt die bacterie niet over de landsgrenzen te gaan. Als mogelijke oorzaak noemt Alex Friedrich de kleinschaligere zorgstructuur in Noordrijn-Westfalen. Minder bedden per ziekenhuis, dus meer kans op verplaatsing van patiënten, met alle risico s van verspreiding van bacteriën van dien. En een tweede mogelijkheid: De export van varkensvlees (met risico van overdracht van bacteriën) verloopt van Nederland naar Duitsland, en niet andersom. De wachttijd voor bepaalde ingrepen, zoals een heupoperatie, ligt in Duitsland ook vele malen lager dan in ons land, maar er is in ons buurland dus wel een groter risico op besmetting. Alex Friedrich pleit voor regionale infectiepreventie in de grensstreek: samenwerkingsverbanden tussen Duitse en Nederlandse GGD s en ziekenhuizen in een gezamenlijke strijd tegen MRSA. Euregiokeurmerk Tien minuten zijn voor Ellen Stobberingh (staflid Bacteriologie in het Academisch Ziekenhuis Maastricht) lang genoeg om kort en krachtig inzicht te geven in de successen van samenwerking in de grensstreek tussen België, Duitsland en Nederland. Een belangrijke aanleiding voor deze samenwerking is dat verschillen in antibioticaresistentie de internationale uitwisseling van patiënten tussen zorginstellingen belemmeren. Verbetering van mobiliteit en veiligheid is een gezamenlijk streven in de Euregio. Stobberingh noemt de verschillende percentages van de E. coli-bacterie op de poli Urologie en de Intensive Care in respectievelijk Duitsland (8 procent), België (5 procent) en Nederland (3 procent). Ook de percentages van de multiresistentie (drie klassen antibiotica en meer) lopen uiteen: België 10 procent, Duitsland 5 procent en Nederland 4 procent. De regionale ziekenhuizen werkten al succesvol samen binnen het MRSA-net. De samenwerking is nu uitgebreid in het EurSafety Health-net. De voornaamste doelstelling is het samenbrengen van ziekenhuizen en andere instellingen in een kwaliteitskring om patiënten tegen multiresistente ziekteverwekkers te beschermen. Onder deze noemer zijn grensoverschrijdende gemeenschappelijke kwaliteitsdoelstellingen vastgelegd, zoals het harmoniseren van protocollen over antibioticagebruik. Deelnemers die hieraan voldoen, worden beloond met een euregionaal kwaliteits- en transparantiekeurmerk. En dan is het lunchpauze, met alle risico s van dien. 20 OK OPERATIONEEL JULI 2012

Screening op prostaatkanker

Screening op prostaatkanker Screening op prostaatkanker Informatie voor mannen die een PSA-test overwegen of aanvragen. Wat we weten en wat we niet weten: zaken om over na te denken alvorens te besluiten een PSA-test te laten uitvoeren.

Nadere informatie

MRSA Radboud universitair medisch centrum

MRSA Radboud universitair medisch centrum MRSA U wordt behandeld in het Radboudumc en bent mogelijk in contact gekomen met de MRSA bacterie (Meticilline Resistente Staphylococcus Aureus). Dit kan zijn doordat u Beroepsmatig in aanraking komt

Nadere informatie

Vragen en antwoorden m.b.t. de VRE-bacterie

Vragen en antwoorden m.b.t. de VRE-bacterie Infectiepreventie Vragen en antwoorden Vragen en antwoorden m.b.t. de VRE-bacterie Juli 2015 Algemene vragen en antwoorden 1. Wat is een VRE-bacterie? VRE staat voor Vancomycine Resistente Enterokok. De

Nadere informatie

Beroepsmatig in aanraking komt met levende varkens, vleeskalveren of vleeskuikens.

Beroepsmatig in aanraking komt met levende varkens, vleeskalveren of vleeskuikens. MRSA 1 U wordt behandeld in een zorginstelling en bent mogelijk in contact gekomen met de MRSA bacterie (Meticilline Resistente Staphylococcus Aureus). Dit kan zijn doordat u Beroepsmatig in aanraking

Nadere informatie

MRSA. Maatregelen bij (mogelijke) dragers van Meticilline-resistente Staphylococcus aureus. Afdeling Infectiepreventie

MRSA. Maatregelen bij (mogelijke) dragers van Meticilline-resistente Staphylococcus aureus. Afdeling Infectiepreventie MRSA Maatregelen bij (mogelijke) dragers van Meticilline-resistente Staphylococcus aureus Afdeling Infectiepreventie Inleiding U bezoekt de polikliniek van het Amphia Ziekenhuis of u bent in ons ziekenhuis

Nadere informatie

Infectiepreventie regio. i t Anja Schreijer, MD, PhD IVVU 16 september 2014 Arts Maatschappij & Gezondheid GGD regio Utrecht

Infectiepreventie regio. i t Anja Schreijer, MD, PhD IVVU 16 september 2014 Arts Maatschappij & Gezondheid GGD regio Utrecht Infectiepreventie regio Utrecht: casus antibioticaresistentie i t Anja Schreijer, MD, PhD IVVU 16 september 2014 j j,, p Arts Maatschappij & Gezondheid GGD regio Utrecht Disclosure Belangenverstrengeling:

Nadere informatie

Maatregelen bij mogelijke dragers

Maatregelen bij mogelijke dragers Maatregelen bij mogelijke dragers van MRSA Omdat u mogelijk drager bent van een bijzondere bacterie (MRSA-bacterie), gelden voor u isolatiemaatregelen. In deze brochure kunt u meer lezen over deze bacterie

Nadere informatie

Wat is M RSA? Wat zijn de ziekteverschijnselen van M RSA? Hoe kun je M RSA krijgen en hoe kun je anderen besmetten?

Wat is M RSA? Wat zijn de ziekteverschijnselen van M RSA? Hoe kun je M RSA krijgen en hoe kun je anderen besmetten? MRSA In deze folder leest u wat MRSA is, welke gevolgen dit kan hebben voor uw opname en behandeling en welke maatregelen er genomen worden om de verspreiding van MRSA te voorkomen. U wordt behandeld

Nadere informatie

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie).

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Verbetert de zorg na de behandeling van dikke darmkanker

Nadere informatie

Alles weten over uw aandoening

Alles weten over uw aandoening n i e u w s b r i e f In de schijnwerpers: Lydia Geluk, Senior Het is erg inspirerend om te werken met ons team van internationale collega s en medisch specialisten van over de hele wereld, allemaal met

Nadere informatie

*PDOC01/229345* PDOC01/229345. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

*PDOC01/229345* PDOC01/229345. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Prins Clauslaan 8 2595 AJ Den Haag Postbus 20401 2500 EK Den Haag www.rijksoverheid.nl/eleni

Nadere informatie

cervixcerclage Voorkomen van een vroeggeboorte Wat is een cervixcerclage?

cervixcerclage Voorkomen van een vroeggeboorte Wat is een cervixcerclage? cervixcerclage Voorkomen van een vroeggeboorte In overleg met uw gynaecoloog krijgt u een cervixcerclage. U wordt hiervoor opgenomen in het ziekenhuis. Een cerclage is een draad die door de baarmoederhals

Nadere informatie

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Plenaire opening Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Opening door Anke Leibbrandt Iedereen wordt van harte welkom geheten namens de BVN en de programmacommissie erfelijkheid (betrokken

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE. DE LAPAROSCOPISCHE OPERATIE Vakgroep chirurgie

PATIËNTENINFORMATIE. DE LAPAROSCOPISCHE OPERATIE Vakgroep chirurgie PATIËNTENINFORMATIE DE LAPAROSCOPISCHE OPERATIE Vakgroep chirurgie 2 DE LAPAROSCOPISCHE OPERATIE Vakgroep chirurgie Goed om te weten In deze folder geeft Maasstad Ziekenhuis u enige uitleg over een laparoscopische

Nadere informatie

Sciatica MED Trial resultaten na 1 jaar

Sciatica MED Trial resultaten na 1 jaar Sciatica MED Trial resultaten na 1 jaar Micro endoscopische operatie (buisjesmethode) voor lage rughernia minder effectief U doet mee aan de Sciatica MED Trial, het doelmatigheidsonderzoek naar de behandeling

Nadere informatie

Mola-zwangerschap. Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Gynaecologie november 2007 pavo 0302

Mola-zwangerschap. Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Gynaecologie november 2007 pavo 0302 Mola-zwangerschap Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Gynaecologie november 2007 pavo 0302 Inleiding De behandelend gynaecoloog heeft u verteld dat u een molazwangerschap heeft. In deze folder wordt

Nadere informatie

Nefrectomie (nierverwijdering) Afdeling Urologie

Nefrectomie (nierverwijdering) Afdeling Urologie Nefrectomie (nierverwijdering) Afdeling Urologie Uw uroloog heeft bij u een aandoening geconstateerd waarvoor het nodig is uw nier te verwijderen. In deze folder vindt u informatie om uzelf goed te kunnen

Nadere informatie

SAMENVATTING 149 Samenvatting In hoofdstuk 1 wordt een algemene introductie gegeven omtrent biomateriaal-gerelateerde infecties in de Orthopedie. Als doelstelling van dit proefschrift wordt geformuleerd

Nadere informatie

Lumbaalpunctie (ruggenprik)

Lumbaalpunctie (ruggenprik) Sophia Kinderziekenhuis Uw kind moet een lumbaalpunctie (ruggenprik) ondergaan. In deze folder geven wij u graag antwoord op de 10 meest gestelde vragen over de puntie. Achter in de folder vindt u ook

Nadere informatie

Isolatiemaatregelen. Infectiepreventie

Isolatiemaatregelen. Infectiepreventie Isolatiemaatregelen Infectiepreventie Inleiding Ieder mens draagt miljarden bacteriën met zich mee. Bacteriën worden ook wel micro-organismen genoemd omdat zij niet met het blote oog te zien zijn maar

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Nieuwsbrief 1, 2015. In deze nieuwsbrief

NIEUWSBRIEF. Nieuwsbrief 1, 2015. In deze nieuwsbrief NIEUWSBRIEF Nieuwsbrief 1, 2015 In deze nieuwsbrief Resultaten van Meetbaar Beter Proefschrift: Emergency departments in the Netherlands. The influence of general practitioner cooperatives Kennis maakt

Nadere informatie

Het verwijderen van een nier

Het verwijderen van een nier Het verwijderen van een nier Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 0127 Inleiding Binnenkort wordt u in het ziekenhuis opgenomen voor het verwijderen van een nier. In deze folder leest u over

Nadere informatie

Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker

Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker lokale verbranding van de alvleeskliertumor Doel Het doel van de studie is te onderzoeken of radiofrequente ablatie (RFA) gevolgd door

Nadere informatie

MRSA positief: wat betekent dat?

MRSA positief: wat betekent dat? MRSA positief: wat betekent dat? Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

MRSA-bacterie. 'ziekenhuisbacterie' Afdeling Medische Microbiologie en Ziekenhuishygiëne

MRSA-bacterie. 'ziekenhuisbacterie' Afdeling Medische Microbiologie en Ziekenhuishygiëne 00 MRSA-bacterie 'ziekenhuisbacterie' Afdeling Medische Microbiologie en Ziekenhuishygiëne 1 Inleiding MRSA staat voor Meticilline-resistente Staphylococcus aureus. De Staphylococcus aureus is een bacterie

Nadere informatie

POLIKLINIEK COLONCARE DIKKE DARMKANKER

POLIKLINIEK COLONCARE DIKKE DARMKANKER POLIKLINIEK COLONCARE DIKKE DARMKANKER 17511 Inleiding Als bij het darmonderzoek een afwijking verdacht voor darmkanker bij u wordt geconstateerd, wordt u doorverwezen naar de polikliniek Coloncare. De

Nadere informatie

MRSA. Wat is MRSA, wat zijn de gevolgen voor u, uw familie, voor medewerkers en andere patiënten?

MRSA. Wat is MRSA, wat zijn de gevolgen voor u, uw familie, voor medewerkers en andere patiënten? MRSA Wat is MRSA, wat zijn de gevolgen voor u, uw familie, voor medewerkers en andere patiënten? 2 Wat is MRSA? MRSA staat voor Methicilline Resistente Staphylococcus Aureus. Stafylokokken zijn bacteriën

Nadere informatie

Groep-B-streptokokken en zwangerschap. Poli Gynaecologie

Groep-B-streptokokken en zwangerschap. Poli Gynaecologie 00 Groep-B-streptokokken en zwangerschap Poli Gynaecologie De inhoud van deze voorlichtingsfolder is samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Deze folder is zeer

Nadere informatie

De maatschap Gynaecologie OMC Sittard-Geleen. Een introductie

De maatschap Gynaecologie OMC Sittard-Geleen. Een introductie De maatschap Gynaecologie OMC Sittard-Geleen Een introductie Door middel van deze folder informeren we u over de werkwijze van de Maatschap Gynaecologie Westelijke Mijnstreek. Zo bent u op de hoogte van

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP 1. Inleiding 2. Wat zijn groep B streptokokken (GBS)? 3. Hoe vaak komen GBS voor bij zwangeren? 4.

Nadere informatie

Wetenschappelijk onderzoek. Controle van de bloedstroom tijdens en na grote operaties

Wetenschappelijk onderzoek. Controle van de bloedstroom tijdens en na grote operaties Wetenschappelijk onderzoek Controle van de bloedstroom tijdens en na grote operaties Inleiding U wordt binnenkort door de chirurg geopereerd. De chirurg heeft u verteld dat u mogelijk kunt deelnemen aan

Nadere informatie

Handleiding Veiligheidsrondes

Handleiding Veiligheidsrondes Utrecht, maart 2006 Handleiding Veiligheidsrondes Project Veiligheidsmanagement Bouwen aan Veiligheid in de Zorg Auteurs: drs. I. van der Veeken, drs B. Heemskerk, E. Nap Inleiding Niet alleen de Raad

Nadere informatie

Verwijderen van de baarmoeder

Verwijderen van de baarmoeder Verwijderen van de baarmoeder Samen met uw gynaecoloog heeft u besloten om de baarmoeder te laten verwijderen. De reden van de operatie is met u besproken. Een eventuele verwijdering van de eierstokken

Nadere informatie

Urodynamisch onderzoek. Cystometrie-Drukmetingen

Urodynamisch onderzoek. Cystometrie-Drukmetingen Urodynamisch onderzoek Cystometrie-Drukmetingen Inleiding Binnenkort wordt er bij u een urodynamisch onderzoek verricht. Voor dit onderzoek worden ook de termen 'cystometrie' of 'drukmetingen' gebruikt.

Nadere informatie

Yes, we scan. Jaardocument 2011 intermezzo 1

Yes, we scan. Jaardocument 2011 intermezzo 1 intermezzo 1 Yes, we scan Op 16 maart opent premier Mark Rutte het Prostate MR Center of Excellence. In dit centrum wordt met de nieuwste MRI-apparatuur prostaatkanker opgespoord. Het centrum combineert

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie Eileiderontsteking Afdeling Gynaecologie Inleiding Een eileiderontsteking is een ontsteking van de eileiders. Deze ontstekingen kunnen heel sluimerend verlopen met weinig klachten. Meestal heeft u acute

Nadere informatie

Laparoscopische sterilisatie Informatie voor vrouwen. Poli Gynaecologie

Laparoscopische sterilisatie Informatie voor vrouwen. Poli Gynaecologie 00 Laparoscopische sterilisatie Informatie voor vrouwen Poli Gynaecologie 1 Informatie voor vrouwen die een laparoscopische sterilisatie krijgen. U heeft gekozen voor een laparoscopische sterilisatie.

Nadere informatie

MRSA informatie voor de (poli)klinische patiënt

MRSA informatie voor de (poli)klinische patiënt MRSA informatie voor de (poli)klinische patiënt Volgens landelijk beleid controleert Gelre ziekenhuizen patiënten die mogelijk de MRSA bacterie bij zich dragen. Het gaat om patiënten die horen bij de volgende

Nadere informatie

Groep B streptokokken en zwangerschap

Groep B streptokokken en zwangerschap Patiënteninformatie Groep B streptokokken en zwangerschap Informatie over een infectie met groep B streptokokken bij zwangerschap Inhoudsopgave Pagina Wat zijn groep B streptokokken (GBS)? 4 Hoe vaak

Nadere informatie

Incontinentie-operatie

Incontinentie-operatie Incontinentie-operatie De Tensie Vrije vaginale Tape (TVT) U wordt binnenkort in het Spaarne Ziekenhuis geopereerd aan uw incontinentie klachten (niet goed kunnen ophouden van urine). U heeft deze informatie

Nadere informatie

Röntgenonderzoek van de urineleiders en het nierbekken via cystoscopie. Urologie

Röntgenonderzoek van de urineleiders en het nierbekken via cystoscopie. Urologie Röntgenonderzoek van de urineleiders en het nierbekken via cystoscopie Urologie Inleiding Binnenkort vindt bij u een röntgenonderzoek van de urineleiders en het nierbekken plaats via cystoscopie (blaasspiegeling)

Nadere informatie

STERILISATIE VAN DE VROUW

STERILISATIE VAN DE VROUW STERILISATIE VAN DE VROUW 17971 Inleiding In deze folder wordt de sterilisatie bij de vrouw besproken. Hierbij komen verschillende aspecten van de sterilisatie aan bod. Uw gynaecoloog zal een aantal van

Nadere informatie

Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen

Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen BIJLAGE 1 Vragenlijst Vragen die betrekking hebben op de borging van de kwaliteit van de zorg. A. Algemeen Ik werk momenteel als arts

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting SAMENVATTING. 167 Met de komst van verpleegkundigen gespecialiseerd in palliatieve zorg, die naast de huisarts en verpleegkundigen van de thuiszorg, thuiswonende patiënten bezoeken om te zorgen dat patiënten

Nadere informatie

Onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van acute milde diverticulitis

Onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van acute milde diverticulitis DIABOLO studie Onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van acute milde diverticulitis Geachte heer/mevrouw, Wij doen onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van milde diverticulitis.

Nadere informatie

Kijkoperatie van de knie (meniscus)

Kijkoperatie van de knie (meniscus) Kijkoperatie van de knie (meniscus) Informatie voor patiënten F0073-1011 juni 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Huisartsen & Dierenartsen Samen Werken aan Zoönosen & Antibioticareductie. Theo Verheij, huisarts David Speksnijder, dierenarts

Huisartsen & Dierenartsen Samen Werken aan Zoönosen & Antibioticareductie. Theo Verheij, huisarts David Speksnijder, dierenarts Huisartsen & Dierenartsen Samen Werken aan Zoönosen & Antibioticareductie Theo Verheij, huisarts David Speksnijder, dierenarts Disclosure belangen sprekers (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting

Patiëntenvoorlichting Patiëntenvoorlichting Sterilisatie van de vrouw In het kort Een sterilisatie is een operatie om definitief (voor altijd) te voorkomen dat u zwanger wordt. De eileiders worden afgesloten. Zo kunnen zaadcellen

Nadere informatie

Laparoscopische sterilisatie bij de vrouw. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie

Laparoscopische sterilisatie bij de vrouw. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Laparoscopische sterilisatie bij de vrouw Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Inleiding Deze brochure geeft informatie over sterilisatie van vrouwen. Verschillende aspecten komen aan bod. De gynaecoloog

Nadere informatie

Verwijderen van een blaassteen

Verwijderen van een blaassteen Urologie Verwijderen van een blaassteen www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is een blaassteen?... 3 Pre-operatieve screening... 3 Voorbereiding op de operatie... 3 De opname in ons ziekenhuis... 4 De

Nadere informatie

PCA3. www.urologischcentrum.be

PCA3. www.urologischcentrum.be PCA3 www.urologischcentrum.be De PCA3 test, een eenvoudige urinetest die kan helpen bij de diagnose van prostaatkanker en de keuze van therapie. Over prostaatkanker Prostaatkanker is één van de meest voorkomende

Nadere informatie

Extended Spectrum Beta-Lactamase (ESBL)-producerende bacteriën

Extended Spectrum Beta-Lactamase (ESBL)-producerende bacteriën Extended Spectrum Beta-Lactamase (ESBL)-producerende bacteriën Inleiding U ontvangt deze folder omdat u mogelijk ESBL-drager bent. In deze folder kunt u lezen meer over ESBL zoals wat het is, hoe het wordt

Nadere informatie

Obstetrie & Gynaecologie Voortplantingsgeneeskunde. Vruchtbaarheidsbevorderende operaties

Obstetrie & Gynaecologie Voortplantingsgeneeskunde. Vruchtbaarheidsbevorderende operaties Obstetrie & Gynaecologie Voortplantingsgeneeskunde Vruchtbaarheidsbevorderende operaties Colofon 2004 NVOG Het copyright en de verantwoordelijkheid voor deze folder berusten bij de Nederlandse Vereniging

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi.

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Patiënteninformatie Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Inhoudsopgave Pagina Inleiding 4 Psychiatrische aandoeningen en kinderwens of

Nadere informatie

Chirurgie. Een darmoperatie met het ERAS-programma

Chirurgie. Een darmoperatie met het ERAS-programma Chirurgie Een darmoperatie met het ERAS-programma U wordt binnenkort opgenomen voor een darmoperatie. Bij deze operatie wordt het ERAS- programma toegepast. In deze folder krijgt u eerst informatie over

Nadere informatie

Leefregels na operatie aan verwijde slagader via de buik (AAA)

Leefregels na operatie aan verwijde slagader via de buik (AAA) Leefregels na operatie aan verwijde slagader via de buik (AAA) Inleiding U heeft een operatie ondergaan aan een verwijding van de buikslagader. Hierdoor heeft u een buikwond die tijd nodig heeft om te

Nadere informatie

Groep B streptokokken en zwangerschap

Groep B streptokokken en zwangerschap Groep B streptokokken en zwangerschap Informatie voor patiënten F0538-3415 oktober 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

Plastische chirurgie. Bovenbeenlift. www.catharinaziekenhuis.nl

Plastische chirurgie. Bovenbeenlift. www.catharinaziekenhuis.nl Plastische chirurgie Bovenbeenlift www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl PLA004 / Bovenbeenlift / 13-11-2015 2 Bovenbeenlift U hebt met de plastisch

Nadere informatie

Inknippen van je tongriempje

Inknippen van je tongriempje Wilhelmina Kinderziekenhuis Inknippen van je tongriempje Wat staat er in deze folder Inleiding voor ouders 2 Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar 4 Inknippen van het tongriempje 6 Tips 9 Wil je meer

Nadere informatie

De meest gestelde vragen over MRSA

De meest gestelde vragen over MRSA De meest gestelde vragen over MRSA Inleiding In deze brochure treft u de meest gestelde vragen aan over MRSA en de antwoorden daarop. De brochure is een aanvulling op de ziekenhuisfolder waarin algemene

Nadere informatie

MRSA-positief, wat nu?

MRSA-positief, wat nu? Infectiepreventie MRSA-positief, wat nu? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is MRSA?... 3 Wie loopt het meeste risico MRSA op te lopen?... 3 MRSA-dragerschap... 4 Verspreiding van MRSA voorkomen...

Nadere informatie

Handleiding Veiligheidsrondes

Handleiding Veiligheidsrondes Utrecht, maart 2006 Handleiding Veiligheidsrondes Project Veiligheidsmanagement Bouwen aan Veiligheid in de Zorg Auteurs: drs. I. van der Veeken, drs B. Heemskerk, E. Nap Inleiding Niet alleen de Raad

Nadere informatie

Patientenvoorlichting Voortplantingsgeneeskunde (fertiliteit)

Patientenvoorlichting Voortplantingsgeneeskunde (fertiliteit) Patientenvoorlichting Voortplantingsgeneeskunde (fertiliteit) Vruchtbaarheids bevorderende operaties In het kort Operaties die de vruchtbaarheid bevorderen (fertiliteitbevorderende operaties) zijn operaties

Nadere informatie

POLIKLINIEK UROLOGIE 17181

POLIKLINIEK UROLOGIE 17181 POLIKLINIEK UROLOGIE 17181 Inleiding U bent verwezen naar de polikliniek Urologie van het Sint Franciscus Gasthuis. In deze folder willen wij u wegwijs maken met de gang van zaken op de polikliniek. De

Nadere informatie

Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt

Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt Amsterdam, Januari 2015 Inleiding De afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd in vroege herkenning en behandeling van

Nadere informatie

Lymfeklieren verwijderen in het bekken

Lymfeklieren verwijderen in het bekken 00 Lymfeklieren verwijderen in het bekken via een kijkoperatie Poli Urologie 1 Uw behandelend uroloog heeft met u gesproken over de noodzaak om bij u de lymfeklieren, via een kijkoperatie, uit het bekken

Nadere informatie

Bijlage B 2.1 Leidraad bij de kwalitatieve interviews 1

Bijlage B 2.1 Leidraad bij de kwalitatieve interviews 1 Bijlage B 2.1 Leidraad bij de kwalitatieve interviews 1 Toelichting (leidraad) bij de wijze waarop tekst is afgedrukt: CAPS Vet Normaal Cursief aanduiding van onderdelen de vraag zo stellen aspecten die

Nadere informatie

OSTEOPOROSE Informatie voor patiënten

OSTEOPOROSE Informatie voor patiënten OSTEOPOROSE Informatie voor patiënten Diagnostiek van osteoporose en het verbeteren van de therapietrouw bij patiënten met osteoporose na een recente fractuur Wat als u nog vragen heeft? Mocht u na het

Nadere informatie

CIRCUMSISIE BESNIJDENIS BIJ DE MAN

CIRCUMSISIE BESNIJDENIS BIJ DE MAN CIRCUMSISIE BESNIJDENIS BIJ DE MAN 17902 Inleiding U heeft zojuist een afspraak gemaakt om een besnijdenis (circumcisie) te ondergaan. Uw uroloog heeft u al verteld wat deze ingreep inhoudt en wat u ervan

Nadere informatie

Verwijderen van een nier via een kijkoperatie. Laparoscopische operatie

Verwijderen van een nier via een kijkoperatie. Laparoscopische operatie Verwijderen van een nier via een kijkoperatie Laparoscopische operatie Inleiding Binnenkort wordt u in het ziekenhuis opgenomen voor het verwijderen van één van uw nieren. De uroloog heeft met u besproken

Nadere informatie

Dagopname vanwege een chirurgische ingreep

Dagopname vanwege een chirurgische ingreep Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Dagopname vanwege een chirurgische ingreep z Dagopname vanwege een chirurgische ingreep 1 Binnenkort komt u voor een dagopname

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Afstaande oren. Polikliniek Plastische Chirurgie

PATIËNTEN INFORMATIE. Afstaande oren. Polikliniek Plastische Chirurgie PATIËNTEN INFORMATIE Afstaande oren Polikliniek Plastische Chirurgie Door middel van deze informatiefolder wil de polikliniek Plastische Chirurgie van het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de correctie

Nadere informatie

Infectie bij een prothese

Infectie bij een prothese Infectie bij een prothese U bent nu opgenomen op de verpleegafdeling Orthopedie omdat er mogelijk sprake is van een infectie bij uw prothese. In deze folder vindt u informatie over een infectie en de

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Patiënt informatie over de TREND studie Medisch wetenschappelijk onderzoek

Patiënt informatie over de TREND studie Medisch wetenschappelijk onderzoek Patiënt informatie over de TREND studie Medisch wetenschappelijk onderzoek TREND-studie Deelnemende ziekenhuizen in Nederland: Chirurgische of endoscopische behandeling van grote poliepen in de endeldarm?

Nadere informatie

Moeder worden, moeder zijn

Moeder worden, moeder zijn Moeder worden, moeder zijn Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus 10208 1001 EE Amsterdam Telefoon: (020) 520 60 70 Fax: (020) 520 60 61 E-mail: info@eenvoudigcommuniceren.nl Website: www.eenvoudigcommuniceren.nl

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker

Bevolkingsonderzoek darmkanker Bevolkingsonderzoek darmkanker 2014 Bevolkingsonderzoek darmkanker In deze folder leest u meer over het bevolkingsonderzoek darmkanker en wat dit voor u kan betekenen. Waarom een bevolkingsonderzoek? Darmkanker

Nadere informatie

Vervanging van het kniegewricht

Vervanging van het kniegewricht Vervanging van het kniegewricht Vervanging van het kniegewricht Waarom opereren? Knieafwijkingen komen op oudere leeftijd veel voor en veroorzaken stijfheid, pijn en daardoor op den duur invaliditeit.

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Verwijderen van niertumoren

PATIËNTEN INFORMATIE. Verwijderen van niertumoren PATIËNTEN INFORMATIE Verwijderen van niertumoren 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de behandeling van niertumoren. Wij adviseren

Nadere informatie

Een operatie bij eierstokkanker

Een operatie bij eierstokkanker Een operatie bij eierstokkanker Deze folder geeft u informatie over een grote gynaecologische operatie bij een ovariumcarcinoom (eierstokkanker). In deze folder leest u meer over deze ingreep, die in medische

Nadere informatie

Obstetrie. Groep B streptokokken en zwangerschap

Obstetrie. Groep B streptokokken en zwangerschap Obstetrie Groep B streptokokken en zwangerschap Inhoudsopgave 1. Inleiding...4 2. Wat zijn groep B streptokokken (GBS)?...4 3. Hoe vaak komen GBS voor bij zwangeren?...4 4. Hoeveel kans heeft een pasgeboren

Nadere informatie

Algemene informatie kinderkanker

Algemene informatie kinderkanker Algemene informatie kinderkanker De behandeling van kinderen met kanker is in Nederland gecentraliseerd in 5 kinderkanker (kinderoncologische) centra en 2 beenmergtransplantatie centra. De 5 kinderkanker

Nadere informatie

H.327185.0214. Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie)

H.327185.0214. Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie) H.327185.0214 Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie) Inleiding Uw specialist heeft u verteld dat u geopereerd moet worden aan een kwaadaardige tumor in uw borst. Meestal is een kwaadaardige tumor

Nadere informatie

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen Samenvatting Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen In Nederland bestaat al decennia een succesvol programma voor bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarmee

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Nieuwe Influenza A (H1N1)

Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A (H1N1) Overzicht 11 december 29, week 5 Samenvatting In de afgelopen week is het aantal ziekenhuisopnamen wegens een laboratoriumbevestigde infectie met Nieuwe Influenza A (H1N1) afgenomen

Nadere informatie

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A Naast deze infokaart over hepatitis zijn er ook infokaarten beschikbaar over: infectieziekten algemeen, tuberculose, seksueel overdraagbare aandoeningen, jeugd en onveilig vrijen en jeugd en vaccinatie.

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED

NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1 BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1. In het kort 2. Wat zijn benzodiazepinen? 3. Als u zwanger wilt

Nadere informatie

Echoscopie in de gynaecologie en bij vruchtbaarheidsproblemen

Echoscopie in de gynaecologie en bij vruchtbaarheidsproblemen Gynaecologie Echoscopie in de gynaecologie en bij vruchtbaarheidsproblemen www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is echoscopie?... 3 Hoe wordt een echo gemaakt?... 3 Waarom wordt echoscopie verricht?...

Nadere informatie

Eierstokkanker- fase van operatie

Eierstokkanker- fase van operatie Supplement informatiewijzer oncologie Eierstokkanker- fase van operatie Inhoudsopgave 1. Voorwoord 2. Sneller-herstel programma 3. Wat gebeurt er op de dag van opname? 4. Hoe bereidt u zich voor? 5. Wat

Nadere informatie

Ziekenhuizen. Persoonlijke hygiëne patiënt en bezoeker

Ziekenhuizen. Persoonlijke hygiëne patiënt en bezoeker Ziekenhuizen Persoonlijke hygiëne patiënt en bezoeker Werkgroep Infectiepreventie Vastgesteld: juli 2012 Revisiedatum: juli 2017 Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds

Nadere informatie

Echo-onderzoek bij zwangerschap

Echo-onderzoek bij zwangerschap Echo-onderzoek bij zwangerschap in deze folder komt aan bod: - Meenemen en voorbereiden - Waarom een echo? - Wat ziet u zelf? - Afbeeldingen van uw kind - Kwaliteit en professionaliteit - Uitslag van het

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 31 016 Ziekenhuiszorg Nr. 59 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Groep-B-streptokokken (GBS) en zwangerschap

Groep-B-streptokokken (GBS) en zwangerschap Groep-B-streptokokken (GBS) en zwangerschap 1 Groep-B-streptokokken (GBS) en zwangerschap De groep B streptokok is een bacterie die bij veel zwangere vrouwen in de vagina aanwezig is. Dat kan meestal geen

Nadere informatie

Inwendig onderzoek onder narcose bij gynaecologische kanker

Inwendig onderzoek onder narcose bij gynaecologische kanker Gynaecologie Inwendig onderzoek onder narcose bij gynaecologische kanker www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Voorbereiding... 3 Pre-operatieve screening en anesthesie... 3 Gesprek verpleegkundige gynaecologische

Nadere informatie

Mijn 7 grootste inzichten in ICT in de zorg uit de afgelopen 15 jaar

Mijn 7 grootste inzichten in ICT in de zorg uit de afgelopen 15 jaar Mijn 7 grootste inzichten in ICT in de zorg uit de afgelopen 15 jaar Gebaseerd op ervaringen die ik opdeed in meer dan 10 verschillende ziekenhuizen Mirjan van der Meijden Zorginformatisering Vooraf In

Nadere informatie