Sneller betalen dat loont!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sneller betalen dat loont!"

Transcriptie

1

2 NYFER Straatweg BG BREUKELEN T F E I Dit onderzoek is uitgevoerd op verzoek van en met financiële steun van Kamer van Koophandel Rotterdam. De visies en conclusies weergegeven in dit rapport zijn die van NYFER en komen niet noodzakelijkerwijs overeen met die van de opdrachtgever. auteursrecht NYFER, Breukelen, juni 2004 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

3 Economische gevolgen van een slechte betalingsmoraal Leo van der Geest Gijs Schunselaar

4 Doelstelling NYFER NYFER doet toegepast-wetenschappelijk economisch onderzoek op een groot aantal beleidsterreinen. De resultaten daarvan worden ingebracht in het publieke debat over economie en samenleving. NYFER wil meten, analyseren en vergelijken om het sociaal- en financieel-economisch beleid op een hoger plan te brengen. Onderzoeksterreinen zijn arbeidsmarkt en sociale zekerheid, levensloop en pensioen, gezondheidszorg, onderwijs, kenniseconomie, stedelijke vernieuwing en ruimtelijke ontwikkeling, marktordening, regulering en mededinging, en financiële economie. Het onderzoek is multidisciplinair en combineert economische met historische en bestuurlijke inzichten. Veel onderzoek plaatst nationale ontwikkelingen in een breder, internationaal perspectief. Er is bijzondere aandacht voor een heldere presentatie. Adviseurs Prof. dr. Lans Bovenberg hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg en directeur van wetenschapsinstituut CentER Prof. dr. Harry Garretsen hoogleraar internationale economie aan de Utrecht School of Economics Prof. dr. Eugene Kandel hoogleraar microstructuur financiële markten aan de Hebrew University of Jerusalem (Israël) Prof. dr. Ton Kreukels hoogleraar planologie aan de Universiteit van Utrecht Prof. dr. ir. Jan van Ours hoogleraar arbeidseconomie aan de Universiteit van Tilburg, wetenschappelijk directeur van OSA en tevens verbonden aan wetenschapsinstituut CentER Prof. dr. Sweder van Wijnbergen Hoogleraar economie Universiteit van Amsterdam, algemeen directeur van Infomedics Prof. dr. Eduard Bomhoff Hoofd van de School of Business van de Monash University Sunway Malaysia

5 Inhoud 1 Inleiding 7 2 De betalingsdiscipline in Nederland Betalingsachterstanden in Nederland Internationale vergelijking Oorzaken van betalingsachterstand Waar zitten de slechte betalers? 17 3 Economische gevolgen van te laat betalen Liquiditeitsproblemen en faillissementen Kredietproblemen: een handrem op de groei Kosten van kredietmanagement 30 4 Conclusies 33

6

7 1 Inleiding Tijdige betaling van facturen door bedrijven en (overheids)instellingen is een zaak van groot economisch belang. Wanneer de betalingsmoraal verslapt en bedrijven en instellingen er langer over gaan doen om hun rekeningen te betalen, leidt dat tot aanzienlijke economische schade. Vooral kleine en pas opgerichte bedrijven kunnen door slecht betalende debiteuren in financiële problemen komen en zelfs failliet gaan. Uit onderzoek blijkt dat een kwart van de faillissementen wordt veroorzaakt door te late betalingen. Daarmee gaan niet alleen bedrijven ten onder die op zich zelf levensvatbaar zouden zijn, maar het kost de economie als geheel ook banen en economische groei. Bovendien is slecht betaalgedrag een bron van ergernis en tijdverlies van ondernemers die hun tijd wel beter kunnen besteden dan achter onwillige debiteuren aan te zitten. Dit onderzoek probeert de economische schade van een slechte betalingsdiscipline te becijferen. Niet zozeer de schade die ondernemers lijden, maar de schade voor de economie als geheel. Want als er door een slechte betalingsmoraal minder economische groei is en er minder banen tot stand komen, worden we daar allemaal slechter van. Hoofdstuk 2 beschrijft hoe het met de betalingsmoraal in Nederland gesteld is en gaat op achtergronden en oorzaken van te laat betalen in. Hoofdstuk 3 gaat dieper in op de economische gevolgen daarvan en maakt een schatting van de macro-economische schade als gevolg van slecht betalen. In hoofdstuk 4 worden een aantal conclusies getrokken over het economische belang van een goede betalingsdiscipline. 7

8 8

9 2 De betalingsdiscipline in Nederland Nederland behoort binnen de Europese Unie tot de landen met een gemiddelde betalingsdiscipline. Niet buitengewoon slecht, maar zeker ook niet buitengewoon goed. Dit hoofdstuk laat zien hoe het betaalgedrag in Nederland is en hoe dit afsteekt tegen dat van andere Europese landen. Bovendien gaat het dieper in op achtergronden van slecht betalen: waarom zijn bedrijven traag met betalen en wat voor bedrijven en instellingen zijn het waar men het niet zo nauw neemt met de betalingsmoraal? 2.1 Betalingsachterstanden in Nederland Volgens een recent onderzoek van Intrum Justitia marktleider in Europa op het gebied van kredietmanagement was de gemiddelde betalingsachterstand in Nederland tijdens het vierde kwartaal van ,6 dagen. 1 Dat is een lichte stijging ten opzichte van het derde kwartaal, toen de gemiddelde betalingsachterstand in Nederland 12,9 dagen was (figuur 2.1). In 1997 echter was de gemiddelde betalingsachterstand nog 19 dagen. 2 Figuur 2.1 De gemiddelde betalingsachterstand is 13,6 dagen (4e kwartaal 2003) e kwartaal e kwartaal 2003 Bron: Intrum Justitia 1 Intrum Justitia, 2004: Risk Index 4e kwartaal 2003 Nederland. 2 Intrum Justitia, 2004: European Payment Index 2004 Spring Report. 9

10 Onder betalingsachterstand wordt verstaan het aantal dagen dat de toegestane betalingstermijn wordt overschreden. In Nederland is een betalingstermijn van 30 dagen gebruikelijk, maar sommige bedrijven hanteren een kortere periode van 14 dagen. De gemiddeld toegestane betalingstermijn ligt daardoor op 27,1 dagen. Een gemiddelde betalingsachterstand van 13,6 dagen betekent dus dat rekeningen gemiddeld na 41 (40,7) dagen worden voldaan. De ene factuur blijft langer liggen dan de andere. Uit het onderzoek van Intrum Justitia over het vierde kwartaal van 2003 blijkt tevens, dat ongeveer 46% van de uitstaande vorderingen ouder dan dertig dagen is. Bijna de helft van de rekeningen wordt dus te laat betaald. Een kwartaal eerder bedroeg dit percentage 44%, wederom een lichte verslechtering van de situatie derhalve. Figuur 2.2 geeft de ouderdom van de uitstaande vorderingen weer. Figuur 2.2 Ouderdom van uitstaande vorderingen (4e kwartaal 2003) 60,0% 53,8% 50,0% 40,0% 30,0% 28,2% 20,0% 10,0% 0,0% 10,2% tot 30 dagen dagen dagen dagen dagen 4,5% 2,0% 1,3% meer dan 180 dagen Bron: Intrum Justitia Een ander onderzoek, in 2004 door de Groep Gerechtsdeurwaarders Nederland (GGN) uitgevoerd onder Nederlandse bedrijven, geeft aan dat 56% te laat betaalt (dus de toegestane termijn van dertig dagen overschrijdt). 3 Iets meer dus nog dan de 46% die Intrum Justitia vond. Het 3 GGN/Interview-NSS, 2004: Zó betaalt Nederland betalingsgedrag van bedrijven. 10

11 onderzoek wijst verder uit, dat bij bijna de helft (46%) van de bedrijven meer dan 30% van de facturen niet op tijd wordt betaald. Vergeleken met twee jaar geleden wordt een lichte toename van de betaaltermijn geconstateerd. 2.2 Internationale vergelijking Hoe steekt Nederland met zijn betaalgedrag af tegen andere Europese landen? Om dit te meten heeft Instrum Justitia de zogenaamde European Payment Index ontwikkeld. Dit is een indicator voor het betaalgedrag in 22 Europese landen. 4 De index voor elk land wordt samengesteld uit indicatoren als: - de contractuele betalingstermijn in dagen; - de daadwerkelijke betaaltermijn in dagen; - de ouderdomsstructuur van uitstaande vorderingen; - debiteurenverlies (in %); - verwachtingen ten aanzien van trends op het gebied van handelsrisico; - karakteristieken van de gevolgen van betalingsachterstanden; - oorzaken van betalingsachterstanden. In totaal wordt de index samengesteld uit 21 waarden. Uit de analyse van eind 2003 blijkt, dat Portugal met een waarde van 191 het slechtst scoort op de European Payment Index (de hoogste score op de index betekent de slechtste prestatie wat betreft betaalgedrag) en Finland het best met een score van 123. De Scandinavische landen (Denemarken, Finland, IJsland, Noorwegen en Zweden) scoren met een gemiddelde van 129 allemaal goed op deze index. De Oosteuropese landen (Tsjechië, Hongarije en Polen) scoren als groep het slechtst (163), gevolgd door de groep Baltische staten (Estland, Letland en Litouwen). Ook de Zuideuropese landen (Italië, Spanje en Portugal) betalen niet best. Nederland bevindt zich met een waarde van 153 in de middenmoot, maar scoort daarmee nog wel iets beter dan zijn buurlanden Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk. 4 De onderzochte landen zijn: Oostenrijk, België, Duitsland, Spanje, Finland, Frankrijk, Ierland, Italië, Nederland, Portugal, Denemarken, Zweden, Verenigd Koninkrijk, Tsjechië, Hongarije, Polen, Estland, Letland, Litouwen, Zwitserland, IJsland en Noorwegen. 11

12 Figuur 2.3 Nederland zit in de Europese middenmoot met zijn betaalgedrag a Finland Denemarken Zweden Ijsland Noorwegen Ierland Frankrijk Zwitserland Italië Nederland Oostenrijk Ver. Kon. Hongarije Duitsland Letland Estland Polen België Spanje Litouwen Tsjechië Portugal a. Hoe hoger de score, hoe slechter het betaalgedrag Bron: Intrum Justitia Het is interessant om wat preciezer te kijken naar een aantal afzonderlijke indicatoren die in de European Payment Index zijn opgenomen. Allereerst tonen we de cijfers over de gemiddelde contractuele betalingstermijn en de overschrijding daarvan. Nederland kent een gemiddelde betalingstermijn van (afgerond) 27 dagen (figuur 2.4), en die termijn wordt gemiddeld met 14 dagen overschreden (we zagen deze waarden al eerder) (figuur 2.5). Met de totale gemiddelde termijn van 41 dagen bevindt Nederland zich boven in de Europese middenmoot gemeten naar snelheid van betalen (figuur 2.6). In Italië doet men gemiddeld het langst over zijn betaling: 93 dagen is de gemiddelde totale betaaltermijn. De overschrijding van de afgesproken betalingstermijn is in Portugal het grootst: gemiddeld 38 dagen. 12

13 Figuur 2.4 Gemiddelde toegestane betalingstermijn in Europese landen Noorwegen Estland Finland Letland Tsjechië Ijsland Polen Denemarken Nederland Zweden Litouwen Hongarije Zwitserland Duitsland Oostenrijk Ver. Kon. België Ierland Portugal Frankrijk Spanje Italië Bron: Intrum Justitia Figuur 2.5 Gemiddelde overschrijding van de betalingstermijn (betalingsachterstand) Finland Zweden Ijsland Denemarken Noorwegen Estland Spanje Nederland Zwitserland Letland Hongarije Frankrijk Duitsland Ierland België Oostenrijk Ver. Kon. Polen Litouwen Italië Tsjechië Portugal Bron: Intrum Justitia 13

14 Figuur 2.6 Gemiddelde feitelijke betalingstermijn (gemiddelde toegestane termijn + gemiddelde overschrijding) Finland Noorwegen Estland Ijsland Zweden Denemarken Letland Nederland Hongarije Zwitserland Polen Tsjechië Duitsland Oostenrijk Litouwen Ver. Kon. België Ierland Frankrijk Spanje Portugal Italië Gemiddelde betalingstermijn (dagen) Gemiddelde betalingsachterstand (dagen) Bron: Intrum Justitia Frankrijk en Duitsland kennen beide een gemiddelde betalingsachterstand van 15 dagen (in Nederland is dit 14 dagen). Maar in Frankrijk wordt als betalingstermijn gemiddeld 51 dagen afgesproken, terwijl dit in Duitsland 31 dagen is. Per saldo moet de leverancier in Frankrijk dus langer op zijn geld wachten dan in Duitsland. De Scandinavische landen hebben niet alleen de kortste toegestane betalingstermijn, ze gaan daar ook het minst overheen. Een andere belangrijke indicator is welk percentage van de uitstaande vorderingen over datum is. In Nederland was dat ten tijde van het onderzoek 48%. In Europees verband is dit een slechte score (zie figuur 2.7). Hoewel er een grote groep landen is waarvan de percentages dicht bij elkaar liggen, bevindt Nederland zich ver van de kopgroep bestaande uit noordelijke landen en opvallend Italië. Voor dit laatste land geldt kennelijk, dat de gemiddeld afgesproken betalingstermijn relatief lang is, maar dat een groot deel van de facturen wel binnen deze termijn betaald wordt. 14

15 Figuur 2.7 Nederland heeft een relatief groot percentage achterstallige betalingen 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 68% 56% 51% 48% 48% 47% 47% 47% 47% 46% 44% 44% 43% 42% 41% 39% 39% 36% 36% 36% 36% 33% Bron: Intrum Justitia 2.3 Oorzaken van betalingsachterstand Het al eerder genoemde onderzoek van GGN 5 geeft aan, dat de belangrijkste reden voor het te laat betalen wordt gevormd door financiële problemen bij de debiteur: 36% van de ondervraagden geeft dit als reden op. Daarnaast geeft 23% van de ondervraagden op dat de debiteur te laat betaalt om rente te besparen (renteloos lenen). Andere redenen die genoemd worden zijn administratieve tekortkomingen bij de koper en onenigheid over de geleverde goederen of diensten (tabel 2.1). Tabel 2.1 Oorzaken van betalingsachterstand Financiële problemen bij de debiteur 36% Vooropgezette te late betaling 23% Administratieve tekortkomingen bij de koper 14% Betwisting van de geleverde goederen of diensten 9% Andere reden 13% Onbekend 4% Bron: GGN 5 GGN/Interview-NSS, 2004: Zó betaalt Nederland betalingsgedrag van bedrijven. 15

16 Ook in het onderzoek rond de European Payment Index is gekeken naar oorzaken van de betalingsachterstand. Financiële problemen bij de debiteur worden vaak als reden genoemd, maar zeker ook de opzettelijk late betaling om rente uit te sparen: de leverancier als kredietverstrekker. Onderstaande figuur laat voor verschillende groepen van landen zien, welke oorzaken voor betalingsachterstand worden genoemd. 6 Figuur 2.8 Waarom wordt er te laat betaald? 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Financiële moeilijkheden debiteur Administratieve inefficiëntie Onenigheid geleverde zaak Opzettelijke late betaling Overig Baltische staten Oost-Europa Oost./Duitsl./Zwits. Zuid-Europa VK/Ierland NL/BE/FR Noord-Europa Bron: Intrum Justitia Heel opvallend is dat in vrijwel alle landen in ruim de helft van de gevallen bewust te laat wordt betaald. De late betaler eigent zich daarmee wederrechtelijk een rentevoordeel toe dat toekomt aan de leverancier. 7 Blijkbaar wordt late betaling in het betalingsverkeer echter niet als een ernstig vergrijp ervaren, want zelden of nooit wordt justitie ingeschakeld tegen klanten die te laat zijn met betalen. Hierboven is al aangegeven dat de betalingsmoraal verslechtert naarmate men verder afdaalt naar het Zuiden. Daar liggen ook culturele verschillen 6 Noord-Europa: Denemarken, Finland, IJsland, Noorwegen en Zweden. Zuid-Europa: Italië, Portugal en Spanje. Oost-Europa: Tsjechië, Hongarije en Polen. Baltische staten: Estland, Letland en Litouwen. 7 Sinds 2002 is het in de EU mogelijk een wettelijke boeterente in rekening te brengen bij overschrijding van de toegestane betalingstermijn. Dit instrument wordt echter zelden toegepast omdat leveranciers bang zijn daarmee klanten te verliezen. 16

17 aan ten grondslag. Het is algemeen bekend dat het motto afspraak is afspraak in de Zuidelijke landen minder zwaar telt dan in de Noordelijke landen. Daarentegen legt in het Zuiden (maar ook in Frankrijk en Duitsland) iemands persoonlijke autoriteit veel meer gewicht in de schaal dan in bijvoorbeeld de Scandinavische landen, maar ook in Nederland en het VK. 8 Dit kan gevolgen hebben voor het betaalgedrag. Terwijl men er in het Zuiden primair op vertrouwt dat een bepaalde persoon garant staat voor de betaling ongeacht wanneer dat is, hecht men er in het noorden meer belang aan dat de gemaakte afspraak wordt nagekomen, door wie het dan ook is. 2.4 Waar zitten de slechte betalers? Er zijn verschillen tussen sectoren in betaaltermijnen en betaalgedrag. Postorderbedrijven hanteren bijvoorbeeld gemiddeld de langste betalingstermijn (30,8 dagen), terwijl hun facturen gemiddeld met de minste betalingsachterstand worden voldaan (8,4 dagen). In de financiële dienstverlening worden bedrijven geconfronteerd met een gemiddelde betalingsachterstand van 19,6 dagen ruim boven het gemiddelde van 13,6 dagen, terwijl de gemiddeld gehanteerde betalingstermijn van 25 dagen iets onder het Nederlandse gemiddelde ligt. Onderstaande figuur toont de gemiddeld gehanteerde betalingstermijn in verschillende sectoren en de gemiddelde betalingsachterstand in die sectoren. 8 Hofstede, 1980: Culture s consequences legt een verband tussen dergelijke cultuurverschillen en de manier waarop organisaties georganiseerd zijn. Maar de culturele verschillen weerspiegelen zich ook in andere maatschappelijke verschijnselen zoals het betaalgedrag. 17

18 Figuur 2.9 Sectoren verschillen in betaaltermijn en betalingsachterstand (4e kwartaal 2003) ,8 19,6 28, ,8 18,8 17,3 29,1 13,7 9,4 24,5 26,9 8,4 13,2 30,8 28,2 Anders Postorder Gezondheidszorg Telecom Transport E-commerce Financiële dienstv. Utiliteit Gemiddelde betalingstermijn (dagen) Gemiddelde betalingsachterstand (dagen) Bron: Intrum Justitia Ook zijn er duidelijke verschillen als we naar de omvang van bedrijven of instellingen kijken. Daarbij geldt in het algemeen: hoe groter de organisatie, hoe trager de betaling. Bij grote organisaties kan de leverancier er in het algemeen zekerder van zijn dat hij uiteindelijk wordt betaald, maar hij moet wel langer op zijn geld wachten. Uit een Engels onderzoek bleek bijvoorbeeld dat het grootbedrijf in 1994 een twee keer zo groot bedrag aan betalingen aan het MKB schuldig was als omgekeerd; dit resulteerde in een netto lening van het MKB aan het grootbedrijf ten grootte van 20 miljard. De Franse situatie was in 1997 vergelijkbaar, volgens onderzoek afkomstig uit dat land. Ook meer recent Belgisch onderzoek lijkt het adagium hoe groter de organisatie, hoe trager de betaling te bevestigen: vooral het MKB en grote ondernemingen betalen met vertraging, dit in tegenstelling tot eenmanszaken en particulieren. 9 9 Graydon België (www.graydon.be), 2003: De invloed van de wet op de betalingsachterstand in België. 18

19 Ook over de overheid wordt geklaagd als het gaat om betalingsgedrag. Weliswaar wordt er wel altijd betaald, maar in onderzoek van Blom, bijvoorbeeld, noemt slechts 27,4% het betalingsgedrag van de overheid goed (wat betekent: betaling binnen de betalingstermijn). Daarnaast geeft 38,5% aan dat het betalingsgedrag van de overheid slecht of zeer slecht is, wat correspondeert met een overschrijding van de betalingstermijn van 30 dagen of meer Blom, 2004: Zicht op debiteuren, blz. 77. Van de ondervraagde ondernemers levert 16,6% aan de overheid. 19

20 20

21 3 Economische gevolgen van te laat betalen Te laat betalen schaadt de economie op drie manieren: 1. Het veroorzaakt faillissementen van bedrijven; dat gaat ten koste van de economische groei en werkgelegenheid; 2. Het veroorzaakt kredietproblemen: groeiende bedrijven lopen sneller tegen hun kredietlimieten op en worden daardoor in hun ontwikkeling geremd; 3. Het gaat ten koste van de productiviteit: ondernemers moeten tijd en geld steken in het innen van hun vorderingen, die zij anders aan de ontwikkeling van hun bedrijf hadden kunnen besteden. Dit hoofdstuk brengt deze gevolgen in kaart en maakt een schatting van de economische schade waartoe dit leidt in termen van (gemiste) groei en werkgelegenheid. 3.1 Liquiditeitsproblemen en faillissementen Jaarlijks worden er in Nederland rond de nieuwe bedrijven opgericht en bedrijven opgeheven (figuur 3.1). 11 Een deel van de starters zijn dochterbedrijven van al bestaande ondernemingen. Deze oprichtingen zijn van groot belang voor de economische dynamiek en werkgelegenheid. 11 Bangma, Bosma en Gibcus, 2004: Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid, blz

22 Figuur 3.1 Aantal bedrijven naar starters, dochters en opheffingen, Bron: Bangma, Bosma en Gibcus, 2004, blz. 9 Hoeveel omzet de nieuw opgerichte bedrijven maken en hoeveel toegevoegde waarde zij creëren is niet bekend. Wel bekend is dat nieuw opgerichte bedrijven van groot belang zijn voor de werkgelegenheid. In 2002 bijvoorbeeld waren de nieuw opgerichte bedrijven goed voor banen: banen bij starters en bij nieuwe dochterbedrijven (figuur 3.2). 12 In dat zelfde jaar nam de werkgelegenheid in de totale Nederlandse economie met personen toe (meegeteld zijn alle banen vanaf 12 uur per week). Dit illustreert hoe belangrijk nieuwe bedrijven zijn voor de werkgelegenheid. 12 Bangma, Bosma en Gibcus, 2004: Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid, blz

23 Figuur 3.2 Bruto banengroei bij starters en nieuwe dochterbedrijven in de periode Bron: Bangma, Bosma en Gibcus, 2004, p. 10. Lang niet alle nieuw opgerichte bedrijven redden het. Gemiddeld is na twee jaar ongeveer een kwart verdwenen en na vijf jaar de helft. 13 Overigens hoeft dat lang niet altijd te betekenen dat die bedrijven failliet zijn gegaan. In 2002 gold dat maar voor een op de tien opgeheven bedrijven. Veel bedrijven stoppen bij gebrek aan perspectief zonder dat er een faillissement aan te pas komt. 14 Ook kan het zijn dat een bedrijf wordt overgenomen door een ander, waarbij het oorspronkelijke bedrijf wordt opgeheven. Toch is er elk jaar ook een flink aantal faillissementen. De laatste jaren zit daar zelfs een forse stijging in. In 2003 zijn bijna 8750 faillissementen uitgesproken, het hoogste aantal dat ooit door het CBS is geregistreerd (zie figuur 3.3). Dit hangt samen met de slechte conjunctuur van de afgelopen jaren, die veel bedrijven in problemen heeft gebracht. Een faillissement is in de meeste gevallen niet vrijwillig. Schuldeisers dwingen de ondernemer het bedrijf te beëindigen. 13 Bangma, Bosma en Gibcus, 2004: Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid, blz Bangma, Bosma en Gibcus, 2004: Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid, blz

24 Figuur 3.3 Het aantal faillissementen loopt de laatste jaren sterk op Bron: CBS Een faillissement kan vele oorzaken hebben. De ondernemer kan onbekwaam zijn, de markt kan tegenzitten, de conjunctuur is slecht, er kan fraude in het geding zijn of persoonlijke omstandigheden kunnen een rol spelen. 15 Maar ook financiële problemen die worden veroorzaakt door te late betalingen van afnemers, kunnen het faillissement inluiden. Uit een groot Europees onderzoek ten behoeve van de Europese Commissie (1995) bleek dat een kwart van de faillissementen wordt veroorzaakt door te late betalingen. 16 Op basis daarvan becijferde de Commissie dat het slechte betalen Europa jaarlijks banen kost, die de toch al hoge werkloosheid verder doen oplopen. Bovendien, zo becijferde de Commissie, gaat er elk jaar voor 23,6 miljard aan uitstaande vorderingen verloren als gevolg van faillissementen veroorzaakt door late betalingen. Van de faillissementen die in 2003 in Nederland werden uitgesproken, ging het in gevallen om bedrijven en instellingen (de overige faillissementen betroffen natuurlijke personen). 17 Een faillissement van een bedrijf gaat vaak gepaard met een flinke schuld. Het CBS houdt voor zogenaamde beëindigde faillissementen bij, wat er aan onbetaalde schuld is 15 Blom, 2004: Faillissement: oorzaak en gevolg, blz European Commission, 1998: Combating late payment in commercial transactions. 17 In 2003 waren er faillissementen van eenmanszaken, faillissementen van BV s en 320 faillissementen van VOF s en 228 overige (bron: CBS, Faillissementsstatistieken). 24

25 overgebleven. Over het jaar 2002 waren deze bedragen gemiddeld bij eenmanszaken en bij vennootschappen (BV s, NV s, VOF s en CV s). Passen we deze bedragen toe op de uitgesproken faillissementen van 2003, dan laat de rekensom zien dat door de ruim faillissementen ruim 2,2 miljard in rook is opgegaan (ongeveer 2 miljard aan onbetaald gebleven schulden bij BV s en VOF s plus ongeveer 260 miljoen bij eenmanszaken; de 228 overige faillissementen zijn in de berekening niet meegenomen). In dit onderzoek wordt ervan uitgegaan dat ook in Nederland een kwart van de faillissementen te wijten is aan achterstallige betalingen. Dit betekent dat er in 2003 ruim 550 miljoen is verdampt door een slechte betalingsmoraal. Wanneer er steeds netjes op tijd was betaald zou de toegevoegde waarde van de B.V. Nederland ruim 550 miljoen hoger zijn geweest, alleen doordat er minder bedrijven failliet waren gegaan. Dit komt overeen met 0,12% van het bruto binnenlands product (BBP). Het is nu ook mogelijk een schatting te maken van de schade in termen van werkgelegenheid. Het BBP (dat is de optelsom van wat er in Nederland aan toegevoegde waarde wordt geproduceerd) bedroeg in 2003 ruim 450 miljard. Die productie werd voortgebracht door bijna 8,3 miljoen personen. Dat betekent dat de toegevoegde waarde per persoon in 2003 ongeveer was. Let wel: hier zitten ook personen bij die maar een paar uur per week werken, maar ook die kunnen hun baan kwijtraken door een faillissement. Een eenvoudig rekensommetje leert dan dat de productiederving van 550 miljoen overeenkomt met ruim banen. In werkelijkheid zal het aantal verloren gegane banen nog iets hoger liggen omdat de toegevoegde waarde per hoofd bij bedrijven die failliet gaan, vermoedelijk minder is dan gemiddeld in de Nederlandse economie (het zijn natuurlijk niet de allersterkste bedrijven die kopje onder gaan). In dit onderzoek wordt daarmee geen rekening gehouden. Het berekende verlies van banen als gevolg van faillissementen die veroorzaakt zijn door slecht betalen, is daarmee aan de voorzichtige kant. Eerder is vermeld dat er jaarlijks ongeveer banen worden gecreëerd door nieuw opgerichte bedrijven. Nu blijkt dat er zo n banen weer verloren gaan door faillissementen ten gevolge van slecht betalen. Het zijn natuurlijk niet altijd de pas opgerichte bedrijven die failliet gaan, al lopen zij wel het grootste risico. Juist die nieuw opgerichte bedrijven vormen een 25

26 bron van innovativiteit en economische dynamiek. 18 Behalve dat zij banen en groei kosten, gaan de faillissementen dus ook ten koste van het innovatieve vermogen van de economie. 3.2 Kredietproblemen: een handrem op de groei Late betaling betekent voor ondernemingen dat zij extra werkkapitaal nodig hebben om de uitstaande vorderingen te financieren. Het bestaande bedrijfskapitaal moet anders worden ingezet of er moet extra financiering van buiten worden aangetrokken, bijvoorbeeld door verhoging van het bankkrediet. Een voorbeeld kan dit verduidelijken. 19 Veronderstel een Finse onderneming die metaalproducten maakt voor de internationale markt. De omzet van die onderneming is 55 miljoen per jaar. De balans van de onderneming ziet er als volgt uit. Activa Kas en andere liquide activa Uitstaande vorderingen Voorraden en andere vaste activa Passiva Vermogen en schulden 1 miljoen 3 miljoen 6 miljoen 10 miljoen Volgens de in Finland geldende contractuele betaaltermijn van (afgerond) 20 dagen heeft het bedrijf 3 miljoen aan uitstaande vorderingen (20/365 x 55 miljoen). Omdat de feitelijke betaaltermijn in Finland gemiddeld 26 dagen is (zie figuur 2.6), loopt het bedrag aan uitstaande vorderingen op tot (26/20 x 3 miljoen =) 3,9 miljoen. Dit betekent dat het bedrijf 0,9 miljoen extra aan zijn kasmiddelen of voorraden moet onttrekken om de debiteurenportefeuille te financieren. Als daar geen ruimte voor is, moeten externe financieringsbronnen worden aangeboord om liquiditeitsproblemen te vermijden. 18 Thurik, Wennekers en Uhlaner, 2002: Entrepreneurship and economic performance: a macro perspective. 19 Dit voorbeeld is ontleend aan Intrum Justitia, 2004: European Payment Index Spring 2004 report. 26

27 Extra krediet is niet in alle gevallen mogelijk. 20 Het verkrijgen van financiering is een berucht knelpunt vooral voor jonge en groeiende ondernemingen. 21 Banken zijn vaak terughoudend om deze ondernemingen te financieren. Als zowel interne als externe financiering niet lukken, moet het bedrijf zijn productie verminderen om niet boven het bedrag van 3 miljoen aan uitstaande vorderingen uit te komen. In het Finse voorbeeld moet de productie beperkt blijven tot 42 miljoen Dit betekent een omzetverlies van 13 miljoen, ofwel 20%. De gemiddelde overschrijding van de betaaltermijn in Finland met 6 dagen kost het bedrijf in dit voorbeeld dus 20% aan omzet wanneer het tegen zijn kredietgrenzen aanloopt. Veronderstel nu dat het Finse bedrijf al zijn productie naar Nederland zou willen exporteren. Dan loopt het tegen het probleem aan dat Nederlanders trager betalen dan Finnen. In het vorige hoofdstuk is aangegeven dat de gemiddelde betaaltermijn in Nederland 40,7 dagen is tegen 26,3 dagen in Finland. De debiteurenportefeuille van het Finse bedrijf zou dan groeien naar 6,1 miljoen. Als hiervoor geen externe financiering kan worden gevonden moet het Finse bedrijf zijn omzet terugschroeven naar 27 miljoen om niet in liquiditeitsproblemen te raken. Het bedrijf kan dus maar de helft van zijn potentiële omzet realiseren omdat Nederland slechter betaalt dan Finland. Als het bedrijf naar Italië zou willen exporteren, wordt dat nog veel erger. Het krijgt dan te maken met de gemiddelde betaaltermijn van 93,1 dagen die in Italië geldt. Als er geen financiers te vinden zijn voor dit extra leverancierskrediet, blijft de omzet steken op 12 miljoen, ongeveer een vijfde van wat mogelijk zou zijn bij een betalingsdiscipline naar Finse maatstaven. Het bovenstaande voorbeeld maakt duidelijk dat slecht betalen tot een enorm verlies aan potentiële omzet kan leiden in gevallen waarin bedrijven tegen hun kredietlimieten oplopen omdat er te veel geld onder de slecht betalende klanten zit. Zij kunnen daardoor ook niet altijd de extra financieringsmiddelen aantrekken die zij nodig hebben om door te groeien. 20 In veel gevallen zal een bedrijf wel extra krediet kunnen krijgen, maar daar hangt natuurlijk een prijskaartje aan. Als we de kredietrente op 7% stellen, kost de extra financiering van 0,9 miljoen het bedrijf per jaar aan rente. Dit gaat ten koste van de winstmarge en de groei van het bedrijf. Vanwege de beperkte omvang tellen we dit effect in dit rapport niet mee. 21 MKB Nederland, 2004: Financiering, prijs en toegang. Vreemd vermogen in het mkb. 27

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

commercial factors Factoring voor het MKB Voor ondernemers met ambitie

commercial factors Factoring voor het MKB Voor ondernemers met ambitie commercial factors Factoring voor het MKB Voor ondernemers met ambitie : ruimte voor zakendoen Als ondernemer wilt u verder. Kansen benutten. Groeien als dat kan. Een interessante transactie niet laten

Nadere informatie

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Analyse voor: Ministerie van Economische Zaken 24 augustus 2015 Dun & Bradstreet Inhoud Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT. Nederland

COUNTRY PAYMENT REPORT. Nederland COUNTRY PAYMENT REPORT 216 Nederland Country Payment Report 216: NEDERLAND Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia. Intrum Justitia verzamelt gegevens van duizenden bedrijven in Europa

Nadere informatie

oktober Creditmanagement Trendmeter 15 De belangrijkste CM-ontwikkelingen in kaart gebracht

oktober Creditmanagement Trendmeter 15 De belangrijkste CM-ontwikkelingen in kaart gebracht oktober 15 Creditmanagement Trendmeter 15 De belangrijkste CM-ontwikkelingen in kaart gebracht Woord vooraf Wat zijn de laatste trends en ontwikkelingen op het gebied van credit management? Om antwoord

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

Betalingsachterstand bij handelstransacties

Betalingsachterstand bij handelstransacties Betalingsachterstand bij handelstransacties 13/05/2008-20/06/2008 408 antwoorden 0. Uw gegevens Land DE - Duitsland 48 (11,8%) PL - Polen 44 (10,8%) NL - Nederland 33 (8,1%) UK - Verenigd Koninkrijk 29

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat

Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat Trends in werkkapitaal Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat Nederlandse trend steekt ongunstig af tegen die in de ons omringende landen In de tweede helft van 2011 is het aandeel debiteuren

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

Arbeidsmarkt allochtonen

Arbeidsmarkt allochtonen Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt allochtonen Samenvatting 1.176 werkzoekende allochtone Kempenaren (2012) vaak man meestal

Nadere informatie

Werkkapitaalfinanciering ING Commercial Finance. Zicht op Zaken

Werkkapitaalfinanciering ING Commercial Finance. Zicht op Zaken Werkkapitaalfinanciering ING Commercial Finance Zicht op Zaken Het vermogen om te ondernemen Succesvol ondernemen is niet het resultaat van een spontane ontbranding. Als ondernemer zet u zich dagelijks

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II Politiek en Ruimte bron 10 Aandeel van de lidstaten in de handel van de Europese Unie in procenten, 1998 30 % 25 20 22 25 Legenda: invoer uitvoer 15 10 8 8 15 15 10 11 9 9 15 12 5 0 6 5 2 2 1 0 België

Nadere informatie

Werken in startende bedrijven

Werken in startende bedrijven M201211 Werken in startende bedrijven drs. A. Bruins Zoetermeer, september 2012 Werken in startende bedrijven De meeste startende ondernemers hebben geen personeel. Dat is zo bij de start met het bedrijf,

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in juli 2014

De arbeidsmarkt in juli 2014 De arbeidsmarkt in juli 2014 Datum: 13 augustus 2014 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche juli 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN?

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? 2/09/2008-22/10/2008 Er zijn 329 antwoorden op 329 die voldoen aan uw criteria DEELNAME Land DE - Duitsland 55 (16.7%) PL - Polen 41 (12.5%) DK - Denemarken 20

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in november 2015

De arbeidsmarkt in november 2015 De arbeidsmarkt in november 2015 Datum: 7 december 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche november 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

Late betalingen Effect op MKB. Rob Wolthuis 6 november 2012

Late betalingen Effect op MKB. Rob Wolthuis 6 november 2012 Late betalingen Effect op MKB Rob Wolthuis 6 november 2012 Kop: 1. Wat is MKB-Nederland 2. Financieringsproblematiek MKB 3. Betaalgedrag bedrijfsleven 4. Betaalgedrag overheid 5. Wetgeving oplossing? pagina:

Nadere informatie

TREFI Netwerk Financiering informatie voor MKB

TREFI Netwerk Financiering informatie voor MKB informatie voor MKB Meer informatie Contactpersonen Bezoekadres Ed Kiers Pieter Bouwknegt A W TREFI Netwerk Financiering BV Joop Geesinkweg 185-194 1096 AT Amsterdam www.trefi.nl M T E +31 (0)6 81 14 46

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 NIVEAU: EXAMEN: HAVO 2001-II De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in december 2014

De arbeidsmarkt in december 2014 De arbeidsmarkt in december 2014 Datum: 14 januari 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche december 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in april 2015

De arbeidsmarkt in april 2015 De arbeidsmarkt in april 2015 Datum: 12 mei 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche april 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in augustus 2015

De arbeidsmarkt in augustus 2015 De arbeidsmarkt in augustus 2015 Datum: 8 september 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche augustus 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie?

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? MEMO/11/406 Brussel, 16 juni 2011 Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? Vakantie verwacht het onverwachte. Gaat u binnenkort op reis in de EU of naar IJsland, Liechtenstein,

Nadere informatie

het Nederlandse dse spoor?

het Nederlandse dse spoor? 08 e08 Hoe druk is 0h het nu werkelijk op het Nederlandse dse spoor? Het Nederlandse spoorgebruik in vergelijking met de rest van de EU-27 Pascal Ramaekers, Tessa de Wit en Maarten Pouwels Publicatiedatum

Nadere informatie

Kortcyclische arbeid, Op de teller!

Kortcyclische arbeid, Op de teller! Kortcyclische arbeid, Op de teller! 1 Doel Doel van dit instrument is inzicht bieden in de prevalentie (mate van voorkomen) en de effecten van kortcylische arbeid. Dit laat toe een duidelijke definiëring

Nadere informatie

Te laat betaald krijgen kost geld. Dring uw betalingstermijn terug en bespaar duizenden euro s per jaar.

Te laat betaald krijgen kost geld. Dring uw betalingstermijn terug en bespaar duizenden euro s per jaar. Graydon Whitepaper Te laat betaald krijgen kost geld. Dring uw betalingstermijn terug en bespaar duizenden euro s per jaar. Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Na hoeveel dagen is uw winst verdwenen? 4 2. Wat

Nadere informatie

Buitenlandse vrachtwagens op de Nederlandse wegen

Buitenlandse vrachtwagens op de Nederlandse wegen Publicatiedatum CBS-website: 24 juli 2007 Buitenlandse vrachtwagens op de Nederlandse wegen Wegsstromen in relatie tot Nederlands grondgebied voor 2005 Pascal Ramaekers, Mathijs Jacobs en Marcel Seip Centraal

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Onderzoek gunstige prijsligging.

Onderzoek gunstige prijsligging. Onderzoek gunstige prijsligging. BMW 3 Serie Model 320D. 22 Eu-Lidstaten. Jordy Reijers Marketing/Onderzoek P van. Prijs 1 Inhoud Opgave Onderzoek informatie over Eu landen Welke landen hanteren de euro?

Nadere informatie

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015 HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête voorjaar 2015 Samenvatting Uit de FME Conjunctuurenquête voorjaar 2015 wordt duidelijk dat veel bedrijven een gezonde uitgangspositie hebben om de uitdagingen

Nadere informatie

Brancheonderzoek 2015. Stand van zaken onder exporterende bedrijven.

Brancheonderzoek 2015. Stand van zaken onder exporterende bedrijven. Graydon Brancheonderzoek 2015 Brancheonderzoek 2015. Stand van zaken onder exporterende bedrijven. Voorwoord Nederland is een echt exportland. Op de wereldranglijst van exporterende landen staat Nederland

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Reverse factoring is Win-Win en Win.

Reverse factoring is Win-Win en Win. Graydon epaper Reverse factoring is Win-Win en Win. Hoe optimaliseert u uw werkkapitaal anno 2014? 2 Wat leert u in deze epaper? Als klant wilt u het betalen van uw facturen zo lang mogelijk uitstellen,

Nadere informatie

Uitwerkingen Freelance

Uitwerkingen Freelance Certificaat Ondernemerschap Examen Financiën 10 januari 2011 Uitwerkingen Freelance Vraag 1 a. Bereken de omzet per fte, voor zowel 2009 als voor 2010. (6 punten) Personele bezetting 2010 2009 vennoten

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 28 oktober 67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk Tegen 2020 moet 75% van de Europeanen van 20 tot en met 64 jaar aan het werk zijn.

Nadere informatie

www.share-project.nl Resultaten van het project 50+ In Europa

www.share-project.nl Resultaten van het project 50+ In Europa www.share-project.nl Resultaten van het project 50+ In Europa Wat gebeurt er nu? Published by Mannheim Research Institute for the Economics of Aging (MEA) L13,17 68131 Mannheim Phone: +49-621-181 1862

Nadere informatie

Overname debiteurenrisico ING Commercial Finance. Zicht op Zaken

Overname debiteurenrisico ING Commercial Finance. Zicht op Zaken Overname debiteurenrisico ING Commercial Finance Zicht op Zaken Omzet is pas echt omzet als de factuur is betaald. Daarom vraagt u kredietlimieten aan voor klanten met wie u zaken doet en voor potentiële

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Conjunctuurenquête voorjaar 2013

Conjunctuurenquête voorjaar 2013 Conjunctuurenquête voorjaar 2013 Vereniging FME-CWM, Zoetermeer, februari 2013 Kasper Buiting, beleidsadviseur Onderzoek en Economie www.fme.nl Vereniging FME-CWM, Zoetermeer, februari 2013 Alle rechten

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

M201205. De rekening betalen. Betalen zakelijke afnemers en overheden hun MKBleveranciers. Ro Braaksma Lia Smit

M201205. De rekening betalen. Betalen zakelijke afnemers en overheden hun MKBleveranciers. Ro Braaksma Lia Smit M201205 De rekening betalen Betalen zakelijke afnemers en overheden hun MKBleveranciers op tijd? Ro Braaksma Lia Smit Zoetermeer, 7 mei 2012 De rekening betalen In deze samenvatting vindt u bulletsgewijs

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers IMMIGRATIE IN DE EU Bron: Eurostat, 2014, tenzij anders aangegeven De gegevens verwijzen naar niet-eu-burgers van wie de vorige gewone verblijfplaats in een land buiten de EU lag en die al minstens twaalf

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Informatie voor grensarbeiders

Inhoudsopgave. Informatie voor grensarbeiders Inhoudsopgave WERKEN IN TWEE LANDEN 2 Wonen in Nederland en werken buiten Nederland Waar verzekerd bij werken in twee landen Voorkom dubbele premiebetaling Werkgevers- en werknemersverklaring DE PROCEDURE

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in februari 2015

De arbeidsmarkt in februari 2015 De arbeidsmarkt in februari 2015 Datum: 24 maart 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche februari 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1.

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS

Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS Wanneer gebruiken? Deze instructie is alleen van nut indien u een aanvraag wilt indienen voor een jongere die langer dan 3 maanden in Nederland

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

Bijlage - Omvang Bruto EMU-schuldreductie

Bijlage - Omvang Bruto EMU-schuldreductie Bijlage - Omvang Bruto EMU-schuldreductie 1. Inleiding Het brutoschuldbegrip is een internationale standaard. Financiële marktpartijen en kredietbeoordelaars maken internationale vergelijkingen op basis

Nadere informatie

Crisis in de EU docentenhandleiding

Crisis in de EU docentenhandleiding Crisis in de EU docentenhandleiding In deze les vergelijken leerlingen de economische situatie van verschillende EU-leden met elkaar. Daarbij maken zij gebruik van de interactieve kaart en grafiek Economische

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers ja Neemt de inkomensongelijkheid tussen arm en rijk toe? Toelichting: Een vaak gehanteerde maatstaf voor

Nadere informatie

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan BEDRIJFSWETENSCHAPPEN Hoofdstuk 2: INVESTERINGSANALYSE 1. Toepasbare beoordelingsmethodes 1.1. Pay-back 1.2. Return on investment 1.3. Internal rate of return 1.4. Net present value 2. De investeringsbeslissing

Nadere informatie

HANDLEIDING SIM KAART EUROPA

HANDLEIDING SIM KAART EUROPA HANDLEIDING SIM KAART EUROPA Copyright 2015. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf Januari 2016 Justin Jansen, Erasmus Universiteit Rotterdam Occo Roelofsen, McKinsey & Company Poll: Hoe gaat het met ondernemerschap in Nederland?

Nadere informatie

Interpolis Kredietverzekeringen. AfnemersCheck. Hoe goed kent u uw afnemers? Interpolis. Glashelder

Interpolis Kredietverzekeringen. AfnemersCheck. Hoe goed kent u uw afnemers? Interpolis. Glashelder Interpolis Kredietverzekeringen Hoe goed kent u uw afnemers? Eenvoudig inzicht in de kredietwaardigheid van uw afnemers met de Interpolis. De Interpolis geeft u direct inzicht in de kredietwaardigheid

Nadere informatie

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven Q3 2015.

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven Q3 2015. Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven. Inleiding Laat ik maar meteen met de deur in huis vallen. We hebben opnieuw een absoluut record te pakken sinds onze metingen begin 2002: het betaalgedrag

Nadere informatie

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

ECC-Net: Travel app. Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland. Informatieblad app - ECC-Net: Travel

ECC-Net: Travel app. Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland. Informatieblad app - ECC-Net: Travel 1 ECC-Net: Travel app Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland Een gezamenlijk project van het Netwerk van Europese Consumentencentra Naam van de APP ECC-Net:

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie

Tarieven en limieten particulier betalingsverkeer 2012

Tarieven en limieten particulier betalingsverkeer 2012 Betaalpakketten en betaalrekeningen Tarief per kwartaal Rabo RiantPakket met Rabo GoldCard en Rabo WereldPas 15,65 extra Rabo GoldCard 7,00 extra Rabo WereldPas 2,00 Rabo TotaalPakket met RaboCard en Rabo

Nadere informatie

In Beeld: Infographic de Europese schuldencrisis

In Beeld: Infographic de Europese schuldencrisis In Beeld: Infographic de Europese schuldencrisis Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen analyseren aan de hand van een stappenplan een infographic over de schuldencrisis. Leerdoel: De leerlingen leren

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in oktober 2014

De arbeidsmarkt in oktober 2014 De arbeidsmarkt in oktober 2014 Datum: 19 november 2014 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche oktober 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat

Nadere informatie

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012 Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 212 NA KRIMP IN FEBRUARI STOKT EXPORT BLOEMEN EN PLANTEN OP KRAPPE PLUS VAN 1% TOT 915 MILJOEN In februari is de exportwaarde van bloemen en planten vanuit

Nadere informatie

HET NIEUWS. 4 Klasse voor leraren

HET NIEUWS. 4 Klasse voor leraren HET NIEUWS Vanaf 1 juli wordt België gedurende zes maanden voorzitter van de Europese Unie (EU) *** Door de invoering van de Eur 4 Klasse voor leraren BEELD VAN DE MAAND [LITOUWEN] Kotelet Kraziai, een

Nadere informatie

Euler Hermes We protect your business transactions globally. Detaco 7 november 2008

Euler Hermes We protect your business transactions globally. Detaco 7 november 2008 Euler Hermes We protect your business transactions globally Detaco 7 november 2008 Inhoud 1 Internationale Kredietcrisis 2 Onze business 3 Wie is Euler Hermes 4 Waarom Euler Hermes Internationale kredietcrisis

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

2.1. Vijf praktijkgevallen nader bekeken

2.1. Vijf praktijkgevallen nader bekeken 2.1. Vijf praktijkgevallen nader bekeken Uw werkkapitaal wordt beïnvloed door grote en kleine beslissingen, die u dagelijks neemt. In deze paragraaf laten we u vijf praktijkgevallen zien die over alledaagse

Nadere informatie

Betalen in het eurogebied: nog niet alle wensen vervuld

Betalen in het eurogebied: nog niet alle wensen vervuld ers zijn over het algemeen positief over de bestaande betaalmogelijkheden, maar toch betaalt men in of naar het buitenland niet altijd zoals men zou willen. Zo is de tevredenheid over de acceptatie van

Nadere informatie

*280200201* Opgaaf Startende onderneming. Belastingdienst. Waarom dit formulier?

*280200201* Opgaaf Startende onderneming. Belastingdienst. Waarom dit formulier? Belastingdienst Opgaaf Startende onderneming Waarom dit formulier? Dit formulier is alleen bedoeld voor ondernemingen die niet verplicht zijn zich in te schrijven in het Handelsregister van de Kamer van

Nadere informatie

Bijlage HAVO. economie. tijdvak 2. Bronnenboekje. HA-1022-a-14-2-b

Bijlage HAVO. economie. tijdvak 2. Bronnenboekje. HA-1022-a-14-2-b Bijlage HAVO 214 tijdvak 2 economie Bronnenboekje HA-122-a-14-2-b Opgave 1 kenmerken regeling garantieprijs schol op de visafslag De garantieprijs (gegarandeerde minimumprijs) van schol wordt vastgesteld

Nadere informatie

Creditmanagement Trendmeter 14

Creditmanagement Trendmeter 14 Creditmanagement Trendmeter 14 De belangrijkste CM-ontwikkelingen in kaart gebracht oktober 2014 VCMB Trendmeter 14 20078 / oktober 2014 Pag. 1 Deel 1: Betaaltrends Deel 2: Betaalgedrag overheid Deel 3:

Nadere informatie

Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen.

Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen. Verhoging tabaksaccijnzen : meer inkomsten en minder rokers PERSBERICHT Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen. In België werden er in 2009 11.617 miljoen sigaretten

Nadere informatie

ICBC (Europe) S.A. Amsterdam Branch

ICBC (Europe) S.A. Amsterdam Branch ICBC (Europe) S.A. Amsterdam Branch TARIEVEN LIMIETEN VERWERKINGSTIJDEN SEPA LANDEN OVERZICHT V e r s i o n 2 0 1 5 1 Inhoudsopgave 1.ICBC Pakketten... 3 2.Betaaldiensten... 3 3.Contante transacties aan

Nadere informatie

PERSBERICHT. Uden, 31 oktober 2003 BETER BED VERWACHT POSITIEF NETTORESULTAAT OVER 2003

PERSBERICHT. Uden, 31 oktober 2003 BETER BED VERWACHT POSITIEF NETTORESULTAAT OVER 2003 PERSBERICHT Uden, 31 oktober 2003 BETER BED VERWACHT POSITIEF NETTORESULTAAT OVER 2003 Beter Bed Holding N.V. heeft in het derde kwartaal een nettoresultaat gerealiseerd van EUR - 0,5 miljoen. De resultaatontwikkeling

Nadere informatie

Europese octrooiaanvragen

Europese octrooiaanvragen Vereenigde Octrooibureaux N.V. Johan de Wittlaan 7 2517 JR Postbus 87930 2508 DH Den Haag Telefoon 070 416 67 11 Telefax 070 416 67 99 patent@vereenigde.com trademark@vereenigde.com legal@vereenigde.com

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

betaalt nederland creditmanagement anno 2012

betaalt nederland creditmanagement anno 2012 ZO betaalt nederland creditmanagement anno 2012 1 ZO betaalt nederland creditmanagement anno 2012 GGN voert jaarlijks onafhankelijk onderzoek uit naar het betaalgedrag in Nederland. Behalve naar het betaalgedrag

Nadere informatie

Tarieven en limieten particulier betalingsverkeer 2011

Tarieven en limieten particulier betalingsverkeer 2011 Betaalpakketten en betaalrekeningen Tarief per kwartaal Rabo RiantPakket met Rabo GoldCard en Rabo WereldPas 15,30 extra Rabo GoldCard 6,85 extra Rabo WereldPas 1,95 Rabo TotaalPakket met RaboCard en Rabo

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM Data & Research 15 januari 2015 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het vierde kwartaal van 2014 nog steeds een opwaartse

Nadere informatie

Rapport. van Kamer van Koophandel Nederland. Startersprofiel 2012. Datum uitgave. Januari 2013. onderwerp Startende ondernemers in beeld

Rapport. van Kamer van Koophandel Nederland. Startersprofiel 2012. Datum uitgave. Januari 2013. onderwerp Startende ondernemers in beeld Rapport Startersprofiel 2012 van Datum uitgave Januari 2013 onderwerp Startende ondernemers in beeld Pagina 1 van 12 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Kerncijfers startende ondernemers... 4 2.1 Meer

Nadere informatie

www.jooplengkeek.nl Hoofdstuk 42 belangrijk

www.jooplengkeek.nl Hoofdstuk 42 belangrijk www.jooplengkeek.nl belangrijk 1 Liquiditeitskengetallen Current ratio Quick ratio Working capital (werkkapitaal) Cashflow Kengetallen Kengetallen zijn verhoudingsgetallen, ze geven de verhouding aan tussen

Nadere informatie

Kredietbehoefte in crisistijd

Kredietbehoefte in crisistijd Kredietbehoefte in crisistijd U kunt het verschil maken voor uw klanten. In goede én in slechte tijden. De wereld om ons heen is in de afgelopen vijf jaar in rap tempo veranderd: we zitten midden in een

Nadere informatie

17. Toepasselijk recht en geschilbeslechting Op deze Overeenkomst is Nederlands recht van toepassing.

17. Toepasselijk recht en geschilbeslechting Op deze Overeenkomst is Nederlands recht van toepassing. Voorwaarden 1. Definities i) Onder de term "Services" wordt verstaan alle diensten die door Lloyd's Register Nederland BV ("LR" of "LRQA") aan de klant worden verstrekt; ii) "Overeenkomst" betekent de

Nadere informatie