Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 4. Seksuele Diversiteit

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 4. Seksuele Diversiteit"

Transcriptie

1 Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 4 Seksuele Diversiteit

2 2

3 Toelichting onderdeel 4: Seksuele diversiteit Het vierde onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB) gaat over seksuele diversiteit. Seksuele diversiteit (homoseksualiteit, biseksualiteit, transgender) stuit nog altijd op veel onbegrip. Dit komt meestal door vooroordelen die mensen hebben ten aanzien van mensen met een andere seksuele oriëntatie. In dit onderdeel van LLL-BB worden leerlingen geprikkeld om na te denken over seksuele diversiteit. Op school, thuis, of later tijdens hun studie of werk kunnen de leerlingen in contact komen met mensen die een andere seksuele geaardheid hebben. Daarom is het belangrijk dat ze er wat meer over weten en seksuele diversiteit respecteren. De eerste les richt zich op de zichtbaarheid, vooroordelen en feiten rondom homoseksualiteit. Leerlingen denken eerst na over welke homoseksuele mensen ze kennen en of die bekendheid is gerelateerd aan een stereotypebeeld dat bestaat van homoseksuele mannen en vrouwen (oef. 1). De volgende oefening is bedoeld om de verschillende termen gerelateerd aan seksuele diversiteit die worden gehanteerd te verduidelijken (oef. 2). De les wordt afgesloten met een groepsdiscussie over het aangeboren of aangeleerd zijn van homoseksualiteit (oef. 3). In de tweede les brengen we homoseksualiteit dichter bij. Uit onderzoek blijkt dat de meeste mensen homoseksualiteit okay vinden, zolang het maar niet te dichtbij komt of zichtbaar is. Iemand op TV die homoseksueel is, prima. Maar bijvoorbeeld een vriend(in) die homoseksueel is daar hebben leerlingen wel moeite mee. In oefening 4 denken leerlingen na over wat het betekend voor iemand die homoseksueel is om wel of juist niet uit de kast te komen. Daarna gaan we een stapje verder: hoe veilig is het op school om uit de kast te komen? En hoe kan je iemand daar in ondersteunen? Uit ervaring blijkt dat de oefeningen in deze les met veel enthousiasme worden onthaalt door zowel docenten als leerlingen. Echter, de eerste les leidt regelmatig tot flinke discussies waardoor de oefeningen meer tijd in beslag nemen dan geïndiceerd. Hierdoor blijft er vaak geen tijd meer over voor oefening 4 en 5. Het is aan te raden hier rekening mee te houden in de planning aangezien oefening 4 en 5 erg belangrijk zijn voor het creëren van meer begrip op school ten aanzien van homoseksuele school/klas-genoten. Programma Les 1: Zichtbaarheid, vooroordelen en feiten Oef 1. Cirkeloefening (15 min.) p. 5 Oef 2. Seksuele diversiteit: uitleg termen (10 min.) p. 6 Oef 3. Aangeboren of aangeleerd? (15 min.) p. 8 Les 2: Homoseksualiteit dichterbij Oef 4. Coming out (20 min.) p. 11 Oef 5. Coming out op school (20 min.) p. 13 Belangrijk bij dit onderdeel In verband met de gevoeligheid van het onderwerp en de mogelijkheid dat er homoseksuelen jongeren in de klas zitten, is het belangrijk om van te voren afspraken te maken: iedereen mag een eigen mening hebben, maar we behandelen elkaar met respect, d.w.z. elkaar laten uitpraten en naar elkaar luisteren. Niet door de klas roepen, geen gescheld, geen uitlachen. Het gaat er niet om evt. homo s te ontmaskeren. De telefoons gaan uit, of beter nog: inleveren bij de docent. En alles wat tijdens deze les wordt besproken, blijft binnen de klas. Homojongeren hebben aangeven dat ze het meestal niet prettig vinden als er in de klas expliciet de aandacht op ze wordt gericht. Tijdens deze les seksuele diversiteit zullen jongeren in uw klas die eventueel met homoseksuele gevoelens worstelen daarom 3

4 indirect een steuntje in de rug krijgen door de discussies algemeen te houden, zonder dat zij openlijk hun privé situatie hoeven te delen. Benodigdheden Les 1 Oef. 1: schoolbord of groot vel papier Oef. 2: schoolbord of PC met beamer of digiboard Oef. 3: schoolbord of PC met beamer of digiboard Les 2 Oef. 4: schoolbord en PC met beamer of digiboard Oef. 5: schoolbord of PC met beamer of digiboard 4

5 Les 1 Zichtbaarheid, vooroordelen en feiten Oefening 1 Cirkeloefening (15 min.) Samenvatting van de oefening In deze oefeningen denken leerlingen na over welke homoseksuelen ze kennen en de stereotiepe ideeën die er over homoseksuelen bestaan. De leerlingen vullen een cirkel in met namen van hen bekende homo/lesbo's. Dit kan zowel in de privé sfeer (oom? tante? buurman/vrouw?) als uit de media (Gordon, Paul de Leeuw). Hoe minder persoonlijk zij hen kennen, hoe verder weg van het midden de namen staan. Wijs de leerlingen er van te voren op dat ze bij mensen die ze privé kennen (familie, vrienden e.d.) geen namen hoeven te noemen in verband met privacy van die persoon. Deze oefening wordt nabesproken op vooroordelen die er bestaan over homoseksuelen. Doel van de oefening - Leerlingen realiseren zich dat ze meer homoseksuelen kennen dan ze denken - Leerlingen beseffen dat er diversiteit bestaat onder de verschillende homoseksuelen. Stappen 1. Teken een cirkel op het bord. De cirkel bestaat uit 6 kringen, waarin van binnen naar buiten staat: ik, gezin, familie, goede vrienden, kennissen/school, buitenwereld. 2. Vraag de leerlingen voorbeelden te geven van homoseksuele mannen en vrouwen die zij kennen. Voor elk voorbeeld dat wordt gegeven zet je een kruisje (of de naam van het voorbeeld) in de juiste kring. Zet de vrouwen/lesbische voorbeelden aan de linkerkant van de cirkel en de mannenvoorbeelden rechts. Schrijf in de buitencirkel ook namen van bekende homoseksuele Nederlanders. 3. Trek conclusies. Van sommige voorbeelden weet iedereen dat hij of zij homoseksueel is, bijvoorbeeld omdat die persoon er openlijk voor uit komt of omdat de persoon zich stereotiepe gedraagt. Maar er zijn ook personen waarvan minder bekend is dat ze homoseksueel zijn. Vaak weten leerlingen in eerste instantie vooral voorbeelden van opvallende (media) figuren te noemen. Voorbeelden die duidelijk stereotiepe homoseksueel zijn of er openlijk voor uitkomen. Na wat langer nadenken komen er ook wel minder opvallende voorbeelden, of voorbeelden dit wat dichterbij staan dan iemand uit de media. Voorbeelden die minder zichtbaar homoseksueel zijn of er niet zo openlijk voor uit komen. Meestal weten leerlingen ook aanzienlijk minder lesbische voorbeelden dan homoseksuele mannen te noemen. Lesbische vrouwen zijn nog meer onzichtbaar dan homomannen. Hoe komt dat? Nabespreken: Welke vooroordelen/beelden kwamen naar voren, gelden die voor iedereen? Concluderen dat er verschillende uitingen van homoseksualiteit zijn. Dé homo bestaat net zo min als dé hetero; tussen homo s onderling zijn er net zo veel verschillen als tussen hetero s onderling. Tips en voorbeelden bij deze oefening Om de discussie op gang te brengen kunt u beginnen met zelf wat voorbeelden te geven van homoseksuelen die u kent (persoonlijk of uit de media) Voorbeelden van bekende Nederlanders die (zichtbaar) homoseksueel zijn: Paul de Leeuw, Gordon Voorbeelden van bekende Nederlanders die minder zichtbaar homoseksueel zijn: minister de Jager (financiën), Mirella van Markus (presentatrice NOS journaal) 5

6 Oefening 2 Seksuele diversiteit en uitleg termen (10 min.) Samenvatting van de oefening De leerlingen proberen van de verschillende hieronder beschreven termen uit te leggen wat het betekent. Als de leerlingen klaar zijn met hun ideeën, dan via bijv. een power point presentatie, of gewoon op het bord schrijven of verbaal aanvulling geven over de exacte betekenis van de term (indien dit nog niet is genoemd door de leerlingen. Zo kan gezien worden of leerlingen het goed hadden of niet. Daarna door naar de volgende term. Doel van de oefening - leerlingen zijn bekend met de betekenis van verschillende termen gerelateerd aan seksuele diversiteit. - leerlingen zijn bekend met hoeveel homoseksuelen er zijn, maar ook met het verschil tussen homoseksueel gedrag, homoseksuele gevoelens, en transgender. Stappen 1. presenteer een term uit het lijstje (bladzijde 7) op het bord, door het te zeggen, of via de powerpoint presentatie (docentenomgeving (bovenbouw) 2. geef leerlingen gelegenheid om hardop uit te leggen wat het betekent. Afhankelijk van de sfeer in de klas leerlingen gewoon laten roepen of leerlingen een beurt geven. 3. indien nodig zelf de correcte term geven of presenteren op het bord/power point. 4. door naar volgende term en weer stap indien term al aan bod is gekomen door wat leerlingen roepen dan door naar termen die nog niet zijn besproken. 6. indien tijdgebrek; de rest van de termen die nog niet aanbod zijn gekomen gewoon zelf uitleggen Tips en voorbeelden bij deze oefening deze oefening kan er toe leiden dat leerlingen ook met scheldwoorden en platte termen aankomen gerelateerd aan homoseksualiteit. Zoals pot, mietje, flikker etc. Ga serieus in op de betekenis van deze termen maar spreek ook met de leerlingen af dat er geen scheldwoorden gebruikt mogen worden in het vervolg van de workshop. Deze omschrijvingen komen o.a. van Meer verdieping bij dit onderdeel Indien er genoeg tijd is, kunt u overwegen het filmpje van Yoerie te laten zien (zie wat gaat over het onderwerp transgender. Yoerie legt uit dat het lastig kan zijn om als meisje in een jongenslichaam te zitten. Met dit filmpje kunt u laten zien dat iemand zich ongelukkig kan voelen in het lichaam waarin hij of zij is geboren. Vervolgens kan een bruggetje gemaakt worden naar de volgende oefening waarin o.a. de discussie is homoseksualiteit/transgender aangeleerd of aangeboren? centraal staat. 6

7 Termen Seksuele Diversiteit Seksuele geaardheid heeft te maken met gevoelens, gedrag en identiteit: wat je voor een ander voelt, wat voor seksuele contacten en relaties je aangaat en hoe je jezelf noemt. Heteroseksualiteit: Mensen die zich uitsluitend aangetrokken voelen tot mensen van het andere geslacht, worden heteroseksueel genoemd. (Het gaat om liefde en seks). Dus mannen die op vrouwen vallen, en vrouwen die op mannen vallen. Homoseksualiteit: Iemand is homoseksueel wanneer hij of zij zich aangetrokken voelt tot mensen van hetzelfde geslacht (het gaat om liefde en seks). Dus mannen die op mannen vallen en vrouwen die op vrouwen vallen. Vrouwen die homoseksueel zijn noem je lesbisch. In Nederland geeft ongeveer 5% van de mensen aan dat ze homoseksueel zijn. Je kunt onderscheid maken tussen homoseksuele gevoelens, homoseksueel gedrag en homoseksuele identiteit. Niet iedereen met homoseksuele gevoelens heeft ook homoseksuele contacten. En niet iedereen met homoseksuele contacten noemt zichzelf ook homoseksueel (identiteit). Hoe iemand zichzelf noemt, is heel persoonlijk. Uit onderzoek blijkt dat % van de jongeren wel eens fantaseert of ervaring heeft met vrijen met iemand van het zelfde geslacht. Toch noemen deze jongeren zichzelf niet homoseksueel Biseksualiteit: gaat over mensen die op vrouwen én mannen vallen. Veel mensen hebben biseksuele gevoelens en fantasieën, veel minder mensen doen er iets mee en nog minder noemen zichzelf bi. Seksuele diversiteit is een verzamelnaam voor homo- en biseksuele jongens en mannen en lesbische en biseksuele meisjes en vrouwen. Travestie gaat om het kleden als de andere sekse, dit komt zowel bij hetero s als homo s voor en is dus niet alleen iets van homoseksuelen Transseksualiteit gaat niet over je seksuele geaardheid, maar over je geslacht, je lichaam. Mensen die voelen dat ze in het verkeerde lichaam zijn geboren, zijn transseksueel. Zij kunnen als jongetje zijn geboren, maar zich eigenlijk vrouw voelen. Ze kunnen ook als meisje zijn geboren, maar zich man voelen. Transseksualiteit is iets anders dan travestie: bij transseksualiteit wil men écht veranderen van sekse. Transseksuele mannen en vrouwen kunnen geholpen worden door middel van hormonen en operaties. Daardoor kunnen ze lichamelijk van sekse veranderen. In Nederland mag dit pas als je 18 jaar of ouder bent. De volgende termen worden in principe NIET besproken, tenzij leerlingen er zelf over beginnen: Pedofilie: volwassene die zich aangetrokken voelt door kinderen Pedoseksueel: volwassene die seks heeft met kinderen Bestialiteit: seks met dieren Pedofilie, pedoseksualiteit en bestialiteit komt zowel bij mannen en vrouwen, als bij hetero s en homo s voor. Let op!!: Maak hierbij duidelijk dat het grote verschil tussen deze vormen van seksualiteit en homoseksualiteit te maken heeft met het verschil in gelijkwaardigheid. Wanneer een volwassenen seks heeft met kinderen of dieren, kun je niet spreken van een gelijkwaardige relatie. In principe kan het dier of het kind zich niet verzetten tegen de relatie. 7

8 Oefening 3 Aangeboren, aangeleerd of eigen keuze? (15 min.) Samenvatting van de oefening In deze oefening buigen de leerlingen zich samen (in groepjes of klassikaal) over een aantal vragen en stellingen: is homoseksualiteit aangeboren, aangeleerd of eigen keuze? Wat zijn de rechten van homoseksuelen in onze huidige maatschappij? Doel van de oefening - Leerlingen beseffen dat homoseksualiteit in alle eeuwen en alle culturen voorkomt - Leerlingen benoemen de gelijke rechten ongeacht seksuele geaardheid in Nederland. - Leerlingen erkennen dat homoseksualiteit geen eigen keuze is en niet aangeleerd is maar iets natuurlijks Stappen Vragen/stellingen vooraf op flap/bord zetten (zie hieronder onder vragen & stellingen ) of via de power point presentatie in de docentenomgeving (bovenbouw) van de website. Afhankelijk van de situatie in de klas de leerlingen groepjes van 4-5 personen laten vormen met degenen die naast hen zitten of voor/achter hen zitten (even stoel omdraaien). Probeer als het kan heterogene groepen (jongens/meisjes, culturele achtergrond) te maken, zodat verschillende meningen binnen een groepje aan bod kunnen komen. Verdeel homonegatieve jongeren zo mogelijk over de groepjes met andersdenkenden. In deze groepjes in ca. 5 minuten de vragen (zie onder) bespreken en op post-its antwoord schrijven. Post-its op flap bij de betreffende vraag laten plakken. Daarna in ca. 5 minuten plenair resultaten bespreken: per groep een vraag laten bespreken en zo nodig aan de andere groepjes toelichting vragen. Als de klas te onrustig is om kleine groepjes aan het werk te zetten met dit onderwerp kunnen de vragen ook klassikaal besproken worden. Dan hand op laten steken: Wie denkt aangeboren? Wie aangeleerd? etc. Vervolgens paar leerlingen mening laten toelichten en leerlingen op elkaar laten reageren. Voor mogelijkheden om door te vragen, zie nabespreking. Vragen & stellingen 1. Homoseksualiteit is van alle tijden en komt in alle culturen voor 2. Homo- en biseksuelen in Nederland mogen trouwen en kinderen adopteren of krijgen. 3. Is homoseksualiteit aangeboren, aangeleerd of eigen keuze? (uitleggen: aangeboren wil zeggen: zo ben je geboren, daar kun je zelf niets aan doen) 4. Een homoman wil eigenlijk een meisje zijn en een lesbische vrouw wil eigenlijk een man zijn. Toelichting & Nabespreking van de stellingen & vragen 1. Homoseksualiteit is van alle tijden en komt in alle culturen voor Antwoord: WAAR Toelichting: Er zijn teksten en tekeningen gevonden uit de Griekse oudheid, Romeinse tijd en ook uit vroege Aziatische culturen waaruit al blijkt dat seksualiteit tussen mensen van hetzelfde geslacht voor kwam (zie o.a. wikipedia). Homoseksualiteit komt ook voor in bijv. Afrika en de Arabische wereld, maar omdat het daar niet wordt geaccepteerd, en er soms zelfs de doodstraf op staat, zal niemand daar openlijk toegeven homoseksueel te zijn. Er zijn dus ook geen officiële gegevens te vinden in die landen. 8

9 2. Homo- en biseksuelen in Nederland mogen trouwen en kinderen adopteren of krijgen. Antwoord: WAAR Toelichting: Holebi in Nederland hebben dezelfde rechten en mogelijkheden m.b.t. huwelijk, hulp bij kinderwens en adoptie als heteroseksuelen. Ook is in de grondwet vastgelegd dat lesbische vrouwen, homo- en biseksuelen recht hebben op gelijke behandeling en dat discriminatie strafbaar is in Nederland. 3. Is homoseksualiteit aangeboren, aangeleerd of eigen keuze? Antwoord: AANGEBOREN Aangeleerd: Leg eens uit: Hoe leert een homojongere het aan in heterogezin in heterosamenleving? Waarom zijn kinderen van homo-ouders dan hetero? En hoe leren jongeren het aan die nog geen enkele homo kennen als ze voor het eerst homoseksuele gevoelens krijgen? Als seksuele geaardheid aangeleerd zou zijn, dan zou iedereen hetero zijn!. Soms discussie over aangeleerd: wordt iets aangeleerd of word je beïnvloed? Eigen keuze: Spiegelen: Wanneer koos jij ervoor hetero te worden? Denk je dat iemand ervoor zou kiezen om homo te worden, terwijl dat vaak veel minder geaccepteerd wordt? Soms erkennen leerlingen wel dat de homoseksuele gevoelens er gewoon zijn, dat iemand daar niets aan kan doen, maar vinden ze dat je zelf kiest wat je met die gevoelens doet. Je kiest er in hun ogen dus voor om homo te zijn. Dan ingaan op hoe het voor henzelf zou zijn om niet te kunnen leven naar hun heteroseksuele gevoelens, maar gedwongen te worden als homo te leven. Leerlingen noemen soms meerdere opties tegelijk: iemand bij wie het al jong zichtbaar is of die al jong weet dat ie homo is: dan is het aangeboren. Iemand die veel homo s kent: dan is het aangeleerd. Anderen willen liever homo zijn: zij kiezen ervoor. Sommige leerlingen denken dat iedereen als hetero geboren wordt en dat sommigen het wel interessant vinden om homoseksuele contacten uit te proberen en als het dan bevalt, worden ze homo. Anderen zeggen: als je als man kansloos bent bij de vrouwen, kun je het altijd nog bij de mannen proberen. Een leerling denkt dat homoseksualiteit door een trauma kan komen, bv. seksueel misbruik in de jeugd. Conclusie: homoseksualiteit is net als heteroseksualiteit aangeboren. Zo ben je geboren, daar kun je zelf niets aan doen. Pas als je opgroeit kom je daar achter. Dit maakt de term wel eens verwarrend voor leerlingen, omdat jongeren er vaak pas tijdens de puberteit achterkomen, lijkt het alsof homoseksuele gevoelens/geaardheid dan pas ontstaan. Maar ook heteroseksuele jongeren ontdekken dan pas hun heteroseksuele gevoelens. 4. Een homoman wil eigenlijk een meisje zijn en een lesbische vrouw wil eigenlijk een man zijn. Antwoord: NIET WAAR Toelichting: Homoseksueel zijn is niet hetzelfde als transgender. Een homoseksueel is gewoon een man of een vrouw, die ook gewoon man of vrouw wil zijn, alleen wordt deze persoon verliefd op iemand van hetzelfde geslacht. Ook is het een hardnekkig idee dat in homoseksuele relaties er een standaard mannetje-vrouwtje rolverdeling zou zijn. Ook dit is niet waar. Net als in hetero-relaties is er diversiteit en zijn er relaties waar de ene partner wat dominanter kan zijn dan de ander. Maar van een standaard man-vrouw rol in alle homoseksuele relaties is geen sprake. Aanvullende informatie De vraag of homoseksualiteit is aangeboren of aangeleerd levert vaak een heftige discussie op. Hieronder vindt u aanvullende informatie over onderwerpen die ter sprake zouden kunnen komen tijdens die discussie. Homoseksualiteit is besmettelijk? 9

10 Is het besmettelijk? Word je homo als je met homo s omgaat? Sommige leerlingen zijn hier bang voor. Dan ingaan op: Hoe komt het dan dat homo s niet hetero worden tussen al die hetero s met wie ze omgaan? En dat jongeren vaak nog geen enkele homo kennen als ze voor het eerst homoseksuele gevoelens krijgen? Homoseksualiteit een ziekte? Sommige leerlingen vinden dat homoseksualiteit een ziekte is. Het is net zo min een ziekte als heteroseksualiteit; het kan dus ook niet genezen worden door bidden, healingsessies, therapie of door seks met hetero s. Homoseksualiteit een zonde? Afhankelijk van de religieuze opvatting wordt homoseksueel gedrag ook wel als zonde gezien. Zonder een theologische discussie aan te gaan kan er ingegaan worden op het bestaan van verschillende interpretaties van de meeste religieuze teksten. Bovendien prediken de meeste religies ook naastenliefde en dat je zelf verantwoording moet afleggen aan God. Ofwel: het is niet aan jou als gelovige om te (ver)oordelen over een ander, dat is iets tussen God en die persoon. Homoseksualiteit is niet natuurlijk gedrag? De één wordt verliefd op iemand van het andere geslacht, de ander op iemand van het eigen geslacht. Vaak veroordelen jongeren homoseksueel gedrag met het argument dat het in de natuur niet voorkomt. Dat is echter niet waar: wetenschappers hebben bij verschillende zoogdieren en vogels homoseksueel gedrag ontdekt. Er zijn dieren die met een ander dier van hetzelfde geslacht seks hebben, samenleven en samen de zorg voor jonge dieren dragen. Onder bepaalde aapsoorten, zoals Bonobo s en Makaken, komen seks en relaties tussen twee vrouwtjes of twee mannetjes voor. Ook zijn er vrouwelijke albatros-, flamingo-, pinguïn- en ooievaarstellen die samen eieren uitbroeden en jongen grootbrengen. Sommige mensen denken dat homoseksualiteit niet natuurlijk is omdat het minder voorkomt dan heteroseksualiteit. Ook zijn er mensen die het onnatuurlijk vinden, omdat mannen en vrouwen elkaar beter zouden aanvullen. Sommigen vinden dat een mannenlichaam en vrouwenlichaam beter bij elkaar passen dan de lichamen van twee mannen of twee vrouwen. Weer anderen gaan ervan uit dat seks alleen natuurlijk is wanneer er kinderen van kunnen komen. Feit is dat homoseksuele gevoelens menselijke gevoelens zijn en dus natuurlijk. 10

11 Les 2 Homoseksualiteit dichterbij Oefening 4 Coming out (20 min.) Samenvatting van de oefening In deze oefening staat de vraag centraal wat het betekent om uit de kast te komen. Eerst legt u als docent uit wat coming out (uit de kast komen) betekent. Vervolgens gaan leerlingen in kleine groepjes discussiëren en nadenken over wat het voor iemand kan betekenen om wel of juist niet uit de kast te komen. Wat valt er te winnen? Wat valt er te verliezen? Na 10 minuutjes koppelt elk groepje klassikaal de uitkomsten van de groepsdiscussie terug. Afsluiting met filmpje Linda (5 min). Doel van de oefening - leerlingen hebben empathie voor homoseksuele jongeren - leerlingen beseffen hoe moeilijk het kan zijn om uit de kast te komen en dat uitkomen voor je homoseksuele gevoelens niet vanzelfsprekend is - leerlingen beseffen dat jezelf kunnen zijn ook geldt voor homoseksuele jongeren en dat je respect hebt voor andermans keuzes en leefstijl Stappen 1. Om geen onrust tijdens deze les te krijgen is het handig om al aan het begin van de les de klas in groepjes te verdelen van ongeveer 5 leerlingen. Indien de situatie in uw klas zich hier niet voor leent, kunt u er voor kiezen om de onderwerpen klassikaal te bespreken i.p.v. in kleine groepjes. Zie ook beschrijving oefening U legt eerst klassikaal uit wat uit de kast komen betekent. Zie voor tekst het voorbeeld hieronder ( uitleg coming out ). 3. Vervolgens maakt u de stap naar wat het voor iemand kan betekenen om wel of niet uit de kast te komen. 4. Daarna wordt elk groepje aan het werk gezet om over specifieke vragen m.b.t. coming out na te denken. Leerlingen wordt gevraagd de groepsideeën op post-its te schrijven. Zie voor het lijstje met vragen hieronder ( bespreken van vragen in kleine groepjes ). Om te zorgen dat alle vragen uiteindelijk klassikaal aan bod komen is het handig om het ene groepje met de eerste stelling te laten beginnen (en dan naar beneden toe te werken) en het andere groepje met de laatste stelling (en dan naar boven toe de stellingen afwerken) 5. Nadat de groepjes ongeveer 5-10 minuten de tijd hebben gehad om te discussiëren koppelt uit elke groep iemand de tekst op de post-its klassikaal terug. 6. U kunt dit onderdeel afsluiten met de film van Linda (5 min; zie Indien u dit handiger lijkt kunt u dit onderdeel ook beginnen met de film van Linda. 7. U kunt voor de presentatie van de stellingen/vragen in deze oefening gebruik maken van de power point presentatie (docentenomgeving bovenbouw Uitleg Coming out De term coming out betekent uit de kast komen, openlijk uitkomen voor je homoseksuele, lesbische of biseksuele gevoelens. Voor de meeste mensen gebeurt dit in fasen. Eerst vertellen ze het bijvoorbeeld aan hun beste vrienden, misschien later aan hun ouders en familie en dan aan anderen. Het woord coming out doet vermoeden dat het eenmalig is: als je het eenmaal verteld hebt, dan ben je er klaar mee. Dat is niet zo. Bij iedere verhuizing, nieuwe baan of ontmoeting, besluiten homo s en lesbo s opnieuw of ze het wel of niet vertellen. Hetero's 11

12 kennen geen coming out: je hoeft niet te vertellen dat je hetero bent, omdat dat vanzelfsprekend wordt gevonden. Iemand bepaalt zelf wat hij wanneer aan wie vertelt. Sommigen kiezen ervoor om in de kast te blijven en er niet met anderen over te praten. Bespreken van vragen in kleine groepjes Bij elk onderdeel staat een toelichting die u kunt gebruiken bij de plenaire nabespreking van de vragen. Wanneer er bij u in de klas leerlingen zitten die religieus zijn of van een andere cultuur dan is het goed om te bespreken in hoeverre uit de kast komen anders valt bij deze religies of culturen. a. Wat heeft een homojongere te verliezen als hij/zij uit de kast komt? Toelichting: Mensen in de omgeving van de homojongere (familie, vrienden, school, werk, kerk, sportclub) kunnen afwijzend reageren. Het kan zijn dat ze tijd nodig hebben om aan het idee te wennen en om verwachtingen bij te stellen (je voldoet niet aan de verwachtingen bv. Het standaard plaatje over trouwen en kinderen krijgen). Het kan ook zijn dat ze het niet begrijpen, denken dat het wel over gaat of dat ze het veroordelen. In enkele gevallen (vooral in religieuze gezinnen) wordt zelfs het contact verbroken of wordt iemand uit de familie verbannen omdat de eer van de familie is aangetast. Jongeren kunnen buitengesloten of gepest worden vanwege hun homoseksuele geaardheid. Ingaan op hoe een homojongere zich dan zou voelen (onzeker, eenzaam, verdrietig, depressief, angstig, niet geaccepteerd hoe hij/zij is). b. Wat heeft hij/zij te winnen? Gelukkig worden en niet meer in de knoop zitten want kan nu zichzelf zijn, zelfrespect. Gewoon er open over kunnen zijn, zowel in praten als gedrag; geen geheim/stiekem leven meer en geen angst meer voor ontdekking. Gemakkelijker in contact kunnen komen met andere holebi s. Een relatie. Vrolijker, geloofwaardigheid. c. Wat doet dat met je als je een dubbelleven moet leiden, waarbij je een belangrijk deel van jezelf geheim moet houden voor je familie en vrienden? De gevolgen van niet kunnen zijn wie je bent en van niet geaccepteerd worden; o.a. meer psychische problemen; stress, onzekerheid, verdriet, angst, depressieve klachten, vaker zelfmoordgedachten en pogingen onder homojongeren dan onder heterojongeren. Doorvragen: wat raden leerlingen een homojongere aan in deze situatie? Antwoord: Als je met onzekerheid blijft rondlopen, wordt het erger en wordt je ongelukkig. Als je niet met familie/vrienden kan praten, zoek dan elders steun. Iemand die je vertrouwt, bijv. een docent/mentor op school. Of als je dat eng vindt, via internet: er zijn verschillende organisaties waar je (anoniem) steun kan krijgen of die een forum hebben waar je in contact kunt komen met andere jongeren in dezelfde situatie. Blijf niet in je eentje rondlopen met je onzekerheden. Coming out is niet verplicht. Soms kan het gewoon niet of niet op dat moment in die situatie. Maar zoek dan op een andere manier steun. Er zijn altijd mensen die je kunnen helpen. Steun zoeken lucht op. Doorvragen: hoe doe je dat, steun vragen? Antwoord: Op een rustig moment op iemand toe stappen die je goed kent en vertrouwt. Een vriendin? Een zus? Je moeder? Een tante of een nicht? Een docent? Vertel aan deze persoon je onzekerheid en gevoel er alleen voor te staan. Vraag of deze persoon je wilt helpen, dat je het prettig vindt als deze persoon bijv. met je meegaat naar COC of naar je ouders omdat het voor jou ook allemaal nieuw en eng is. d. Hoe moet het zijn om als homojongere te leven in een heterowereld? In onze maatschappij heerst een heteronorm; iedereen verwacht dat je hetero bent en een heteroleven leidt. Als homo ben je anders en krijg je gelijk een stempel. In de media, in schoolboeken, in muziek en films; de norm is bijna altijd hetero. Er is dus weinig herkenning mogelijk als homojongere. Daardoor kun je het gevoel hebben dat je 12

13 de enige bent met deze gevoelens, wat kan leiden tot eenzaamheid en moeite hebben om je geaardheid te accepteren. Film van Linda In dit filmpje vertelt Linda hoe ze ontdekte dat ze lesbisch was (een vriendin vertelt haar dat ze verliefd op haar is en dan beseft Linda dat zij dit ook zo voelt). Ze vertelt hoe ze geworsteld heeft met die gevoelens. Op school wordt het goed geaccepteerd. Maar in de kerk waar ze zich juist zo gelukkig voelde, wordt het niet geaccepteerd. Afronding: Het is belangrijk om te kunnen zijn wie je bent. Het verdient respect als iemand ervoor uit durft te komen in een niet altijd homovriendelijke omgeving. Als dat niet kan; dan elders steun zoeken. Eventueel voor nabespreking Coming out kan heel fijn zijn. Bijvoorbeeld als je verliefd bent en je wilt het van de daken schreeuwen. Of je hebt genoeg van geheimzinnig doen over je gevoelens. Je wilt ze delen met de mensen om je heen. Hoe mensen erop reageren, heb je niet in de hand. Het fijnste is wanneer de omgeving blij en ondersteunend reageert. Dat vrienden en vriendinnen bijvoorbeeld zeggen: Het maakt mij niet uit, want je blijft mijn vriend(in). Het kan ook minder feestelijk zijn. Sommige mensen vinden het lastig hun eigen homoseksuele gevoelens te accepteren, en willen niet anders zijn, laat staan daarover aan hun omgeving te vertellen. De omgeving kan schrikken van het nieuws, afwijzend reageren en je misschien niet meer willen zien. Coming out is niet verplicht. Sommige jongens en meiden willen niet uit de kast. Ze weten zeker dat hun omgeving het niet zal accepteren. Of ze vinden het niet nodig om het expliciet te zeggen. Zij kunnen het geheim jarenlang met zich meedragen. Coming out kan daardoor heel beladen raken, maar uiteindelijk ook als een opluchting voelen. Oefening 5 Uit de kast komen op school? (20min) Opdracht In deze opdracht staat de vraag centraal of leerlingen bij u op school veilig uit de kast kunnen komen en denken leerlingen na over hoe je iemand (klasgenoot, vriend(in)) die uit de kast wil komen kan ondersteunen en helpen. Samenvatting van de oefening Door stellingen en vragen worden leerlingen geprikkeld om na te denken over hoe ze zouden reageren als iemand in hun directe omgeving (bijv. een klasgenoot of vriend(in)) uit de kast zou komen en over hoe ze een homoseksuele klasgenoot of vriend(in) zouden kunnen steunen in diens coming out proces. Doel van de oefening - Leerlingen hebben empathie voor (potentiële) holebi school/klasgenoot - Leerlingen beseffen hun invloed op homotolerantie/pesten op school/in de klas - Leerlingen leren hoe ze adequaat kunnen omgaan met homoseksuele kennissen/vrienden - Leerlingen kunnen een homoseksueel kennis/vriend(in) zo nodig steunen Stappen 1. presenteer een stelling of vraag uit het lijstje hieronder op het bord, gewoon door het te zeggen, of via de powerpoint presentatie in de docentenomgeving (bovenbouw, 2. leerlingen krijgen gelegenheid om op de stelling of vraag te reageren. 13

14 3. u stimuleert de leerlingen om dieper over de stelling/vraag na te denken bijv. m.b.v. de suggesties die bij de stellingen staan 4. wanneer de stelling of vraag voldoende is besproken gaat u door naar de volgende stelling/vraag. 5. Bij afronding van de les krijgen de leerlingen nog een papier mee met extra informatie (o.a. websites met meer informatie). Zie bijlage. De stellingen 1. Een homoseksuele jongen of lesbisch meisje kan hier in de klas of op school zonder problemen ervoor uit komen. Doorvragen: Waarom wel/niet? Zijn er homoseksuele jongens of meisjes hier op school die uit de kast zijn? Zo niet: wat vinden jullie daarvan, dat iemand zich niet veilig genoeg voelt op school/in de klas om uit de kast te komen? Wat zegt dat over de school/klas/studenten? Hoe moet dat zijn voor iemand die in de kast zit? Hoe kun je zorgen dat homojongere zich veilig voelt op school en zichzelf kan zijn? 2. Wat kun je doen als je ziet dat iemand wordt gepest vanwege zijn/haar seksuele geaardheid? Als jongeren ideeën noemen van hoe je iemand kunt helpen die wordt gepest: Doorvragen: doe je dat dan ook/ gebeurt dat ook in het echt dat opkomen voor iemand? Zo nee, waarom niet? Wat is er nodig om wel in actie te komen? Gebeurt dat hier op school ook, pesten? Hoe weet je of iemand gepest wordt/ Wat is pesten (iemand negeren, buitensluiten, uitschelden, opmerkingen maken, en cyberpesten)? Hoe denk je dat die persoon zich voelt (onzeker, angstig, eenzaam, verdriet)? Hoe kan je iemand die gepest wordt helpen? Hoe denk je dat die persoon zich voelt als jij het voor hem/haar opneemt? Mogelijke manieren van helpen bij pesten:1) Kom met zijn allen op voor die persoon (steun verzamelen). 2) Vraag hulp bij iemand die je vertrouwt (docent? Mentor? Vriend(in), ouders?) 3. Wie bevriend is met een homoseksueel of lesbische is er zelf een. Doorvragen: is dat zo? Indien ja: waarop gebaseerd? Indien nee: En stel dat een vriend/vriendin van je uit de kast komt; wat dan? Blijf je dan vrienden? Waarom wel/niet? Indien niet: waarom? Waar ben je dan bang voor? Maakt het nog uit of het een meisje of jongen is die uit de kast komt? Waarom? Toelichting: veel jongeren geven aan bang te zijn voor hun reputatie als een vriend of vriendin homoseksueel is. Ze zijn bang dat anderen denken dat zij dan zelf ook homo of lesbi zijn. Maar homo s worden toch ook niet hetero als ze met hetero s omgaan? Andere jongeren zijn bang dat die vriend(in) dan verliefd op hen wordt of seksuele toenadering gaat zoeken. Maar is dat realistisch? Als hetero-jongen (meisje) word je toch ook niet verliefd op álle meisjes (jongens). Bovendien kun je toch gewoon aangeven dat het niet wederzijds is of dat je geen interesse hebt, zoals je dat ook doet met heterojongeren waarmee je niets wilt? 4. Hoe kun je een vriend/vriendin steunen bij uit de kast komen? Er over praten, meegaan als die persoon het bijv. aan zijn/haar ouders wil vertellen, mee helpen met betrouwbare informatie zoeken en hulp inschakelen van anderen, meegaan naar een homo-organisatie of homokroeg?. Let op: coming out kun je niet afdwingen. Iedereen heeft zijn eigen tempo. Veel homojongeren moeten eerst zelf erg wennen aan hun gevoelens. Je kunt je vriend(in) ook steunen als hij/zij ervoor kiest om (nog) in de klas te blijven, bv. een luisterend oor bieden, vertrouwelijk omgaan met de situatie, niet doorvertellen, niet roddelen, etc. 14

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Vandaag gaan we het hebben over homoseksualiteit en biseksualiteit. Homoseksualiteit heeft te maken met mensen die zich seksueel aangetrokken voelen tot iemand

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 2. Veilig en onveilig vrijen: anticonceptie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 2. Veilig en onveilig vrijen: anticonceptie Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 2 Veilig en onveilig vrijen: anticonceptie 2 Toelichting onderdeel 2: Anticonceptie In het tweede onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB) wordt het thema veilig

Nadere informatie

Werkvormen: Lesdoelen: Filmpjes: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 8: Verliefd. Lesoverzicht

Werkvormen: Lesdoelen: Filmpjes: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 8: Verliefd. Lesoverzicht Les 8: Verliefd Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten dat gevoelens van verliefdheid leuk maar ook lastig kunnen zijn; Kinderen zijn zich ervan bewust dat je op verschillende types mensen verliefd kunt

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 1. Relaties: wensen en grenzen

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 1. Relaties: wensen en grenzen Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 1 Relaties: wensen en grenzen 2 Toelichting onderdeel 1: wensen en grenzen In het eerste onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB) wordt het thema relaties en

Nadere informatie

Het Groninger Stadspanel over LGBT. Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad

Het Groninger Stadspanel over LGBT. Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad Het Groninger Stadspanel over LGBT Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering

Nadere informatie

Scheldwoorden inventariseren, werkvorm, filmpje en gesprek en uitbeelden, filmpje en gesprek en werkvorm, stellingen, handvaardigheidswerk

Scheldwoorden inventariseren, werkvorm, filmpje en gesprek en uitbeelden, filmpje en gesprek en werkvorm, stellingen, handvaardigheidswerk Verliefd, en dan... Leeftijd: 12-16 Soort bijeenkomst: club, catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Liefde, Seksualiteit Tijdsduur: 1 uur 40 min. Scheldwoorden inventariseren, werkvorm, filmpje

Nadere informatie

Zijn roze gezinnen welkom op uw school?

Zijn roze gezinnen welkom op uw school? Zijn roze gezinnen welkom op uw school? Met succes werken aan een diverse school! Tips voor basisscholen die open willen staan voor lesbische, homoseksuele, biseksuele en transseksuele ouders en hun kinderen

Nadere informatie

Wervelende. Voorlichtingsshow

Wervelende. Voorlichtingsshow De Wervelende Voorlichtingsshow Introductieles/Omkadering 1. HINTS Doelstelling: Taal en termen kennen. Werkwijze: Om beurten krijgt men een woord in het oor gefluisterd door de begeleider De deelnemer

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels

Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels Iedereen die Muziekvereniging Soli bezoekt onderschrijft de doelstellingen en het huishoudelijk reglement van de vereniging en houdt zich aan de omgangsregels

Nadere informatie

Samen Anders Gecreëerd door: Sophie van Denzel, Anna van Driel, Myrthe Vondel.

Samen Anders Gecreëerd door: Sophie van Denzel, Anna van Driel, Myrthe Vondel. Samen Anders Gecreëerd door: Sophie van Denzel, Anna van Driel, Myrthe Vondel. HET SPEL Samen Anders is een diversiteitsspel voor jongeren en groepswerkers in de jeugdhulpverlening. Met Samen Anders kunnen

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat 3. Derde bijeenkomst over gender stereotype verwachtingen Gender stereotype verwachtingen zijn een belangrijke determinant voor een homonegatieve houding. KERNBOODSCHAP van deze les: je hoeft niet je houding

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

Niet Normaal. Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer.

Niet Normaal. Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer. LEIDRAAD VOOR BEGELEIDERS Niet Normaal Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer. Het project Niet Normaal wil seksuele diversiteit bespreekbaar maken bij (Gentse) jongeren van 14 tot 18 jaar.

Nadere informatie

IK BEN EEN SCHELDWOORD

IK BEN EEN SCHELDWOORD IK BEN EEN SCHELDWOORD Roy Faber Ik ben een scheldwoord 1 ISBN: 978-94-91247-95-8 Copyright: Roy Faber Hoofdredactrice: Els Breedveld Opmaak omslag: Seb Wals www.latitudesolutions.co.uk Opmaak binnenwerk

Nadere informatie

Onderzoek Hoe homotolerant is Holland?

Onderzoek Hoe homotolerant is Holland? Onderzoek Hoe homotolerant is Holland? 16 mei 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 13 tot 15 mei 2013, deden 2.415 jongeren mee. Hiervan zijn er 649 homo, lesbisch of bi. De uitslag

Nadere informatie

hetero - bi - of homo/lesbisch. het maakt geen donder uit.

hetero - bi - of homo/lesbisch. het maakt geen donder uit. hetero - bi - of homo/lesbisch. het maakt geen donder uit. Bi, hetero en homojongeren in perspectief Inleiding Uit de kast is in het Nederlands het motto van de coming outday (COD) zoals die in 2009 voor

Nadere informatie

Geboren in het verkeerde lichaam

Geboren in het verkeerde lichaam Geboren in het verkeerde lichaam 'Sommige mensen geloven niet dat ik vroeger een meisje was' Weg met nagellak, jurkjes en poppen. Freddie (17), Melvin (17) en Sean (20) zijn geboren als meisje, maar hebben

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Inhoud. Mijn leven. de liefde en ik

Inhoud. Mijn leven. de liefde en ik Inhoud Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Gevoelens... 4 Hoofdstuk 2 Ontmoeten... 6 Hoofdstuk 3 Verliefd... 8 Hoofdstuk 4 Date... 10 Hoofdstuk 5 Verkering... 12 Hoofdstuk 6 Intimiteit... 14 Hoofdstuk 7 Seks...

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Lees blz. 5 tot en met 8. Jim vindt Rudsel een rare naam. Jim zegt dit ook tegen Rudsel. Vind jij het ook een rare naam? Is

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Veel gestelde vragen / Biseksualiteit en biseksuelen

Veel gestelde vragen / Biseksualiteit en biseksuelen Veel gestelde vragen / Biseksualiteit en biseksuelen Maggi Rohde / Vereniging Bi-kring de Samenkomst 7 april 2004 c T.H. Dit document is afgeleid van de soc.bi FAQ van januari 1996 Inhoudsopgave 1 Wat

Nadere informatie

Pestbeleid op school

Pestbeleid op school Pestbeleid op school Pesten wordt niet aangepakt en opgelost door projecten. Het vereist attitudeverandering. Een zaligmakende oplossing voor pestproblemen bestaat helaas niet. Bob van der Meer Natuurlijk

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Aanleiding. Kerndoel 43. aanvragen lespakket

Aanleiding. Kerndoel 43. aanvragen lespakket 1 Aanleiding Sinds 1 december 2012 zijn scholen verplicht aandacht te besteden aan seksualiteit en seksuele diversiteit. Hiervoor is voor de onderbouw van het VO kerndoel 43 aangepast. De aanpassing is

Nadere informatie

Cynthia A.M. Slomp I.S.M. Brede School Emmen

Cynthia A.M. Slomp I.S.M. Brede School Emmen Cynthia A.M. Slomp I.S.M. Brede School Emmen De doelstelling van Sociaal Weerbaar is het versterken van de sociale weerbaarheid van kinderen, binnenschools binnenschools maar ook buiten de school. Weerbaarheid

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding, op school en thuis Anja Sijbranda GGD Hart voor Brabant Programma Waarom relationele en seksuele vorming? Wat doet school?

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Dounia praat en overwint

Dounia praat en overwint Dounia praat en overwint Deze informatiefolder is een uitgave van Pharos, Expertisecentrum gezondheidsverschillen, in samenwerking met: Stichting Hindustani, Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders,

Nadere informatie

Extra tools Themabijeenkomsten

Extra tools Themabijeenkomsten Extra tools Themabijeenkomsten U kunt voor uw doelgroep of achterban naar behoefte natuurlijk ook een specifieke themabijeenkomst voorbereiden. In OSA is ervaring opgedaan met het houden van een aantal

Nadere informatie

Inleiding. Vragen. Doelgroep. Tijdsduur. Materiaal

Inleiding. Vragen. Doelgroep. Tijdsduur. Materiaal Silent Stories Dit pakket kwam tot stand door samenwerking van Çavaria vzw / Kammerstraat 22 / 9000 Gent / www.cavaria.be Vluchtelingenwerk Vlaanderen / Kruidtuinstraat 75/ 1210 Brussel / www.vluchtelingenwerk.be

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen kunnen verschillende betekenissen geven aan seksualiteit. Kinderen zijn zich ervan bewust dat iedereen seksuele gevoelens heeft, en dat je je daarvoor

Nadere informatie

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5.

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Het kinderprotocol Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Slot 1. Het kinderprotocol: Op de Flamingoschool vinden we het erg

Nadere informatie

Vooroordelen, waar komen die vandaan?

Vooroordelen, waar komen die vandaan? HANDLEIDING Vooroordelen, waar komen die vandaan? Korte omschrijving werkvorm Vooroordelen, iedereen heeft ze, maar waarom eigenlijk? En wanneer is het erg, wanneer hebben jij of anderen er last van? Met

Nadere informatie

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002)

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER Interviewernummer : INTCODE WZARCH INDID Module INTIMITEIT (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) Personen geboren vóór 1986. Betreft persoonnummer : P09PLINE (zie

Nadere informatie

1. Luister naar het gesprek. 2. Lees de zinnen. 3. Welke informatie hoort u? Kruis aan: JA of NEE.

1. Luister naar het gesprek. 2. Lees de zinnen. 3. Welke informatie hoort u? Kruis aan: JA of NEE. Werkblad 6.1 Opdracht 3, module 5, les 6 1. Luister naar het gesprek. 2. Lees de zinnen. 3. Welke informatie hoort u? Kruis aan: JA of NEE. 1. Mevrouw Celik maakt een afspraak met de decaan. 2. De afspraak

Nadere informatie

Onzichtbare Ouderen. "Nee, ik ken geen homo's, alleen van tv"

Onzichtbare Ouderen. Nee, ik ken geen homo's, alleen van tv Onzichtbare Ouderen "Nee, ik ken geen homo's, alleen van tv" 2 Het Nationaal Ouderenfonds Wie zijn onzichtbare ouderen? Het Nationaal Ouderenfonds en Het Blauwe Fonds inventariseren sinds 2012 of woonzorginstellingen

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Liefde, voor iedereen gelijk?

Liefde, voor iedereen gelijk? Seksuele diversiteit graad 2 Lesvoorbereiding Liefde, voor iedereen gelijk? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print de verhalen 'Het geheim van Mirjam'

Nadere informatie

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding op school en thuis Naam Christel van Helvoirt GGD Hart voor Brabant Waar denken jullie aan bij seksualiteit? Gevoelens Veiligheid

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Sommige meisjes zijn heel snel verliefd, andere meisjes zullen niet snel of misschien zelfs helemaal niet verliefd worden. Dit is bij ieder meisje anders. Wat gebeurt

Nadere informatie

SPORT VOOR IEDEREEN. Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport

SPORT VOOR IEDEREEN. Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport SPORT VOOR IEDEREEN Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport In onze vereniging moet iedereen zich thuis voelen MAAR VOELT IEDEREEN ZICH WEL ECHT THUIS? Wordt er gescholden, bijvoorbeeld met

Nadere informatie

Werkvormen: Basis 6.1 Kwaliteiten van een vriend Reflectie Subgroepen 30 min 6.2 Hyves-profiel Reflectie Subgroepen (digi) 20 min.

Werkvormen: Basis 6.1 Kwaliteiten van een vriend Reflectie Subgroepen 30 min 6.2 Hyves-profiel Reflectie Subgroepen (digi) 20 min. Les 6: Gezocht: een vriend Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten wat ze belangrijk vinden in een vriendschap; Kinderen kunnen een aantal kenmerken en voorwaarden benoemen waar een vriendschap aan moet

Nadere informatie

De Vlaamse overheid b(r)ouwt een diverse werkvloer

De Vlaamse overheid b(r)ouwt een diverse werkvloer De Vlaamse overheid b(r)ouwt een diverse werkvloer Holebi s & transgenders als collega s DIENST DIVERSITEITSBELEID Resultaten online enquête Om de situaties van homo s, lesbiennes, biseksuelen (holebi

Nadere informatie

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders Scheiden doe je samen Ieder kind reageert anders Scheiden. Ook al is het misschien beter voor iedereen, het blijft een ingrijpende gebeurtenis. Vooral voor kinderen. Het gezin dat al die tijd zo vanzelfsprekend

Nadere informatie

Vooroordelen, waar komen die vandaan?

Vooroordelen, waar komen die vandaan? HANDLEIDING Vooroordelen, waar komen die vandaan? Korte omschrijving werkvorm Vooroordelen, iedereen heeft ze, maar waarom eigenlijk? En wanneer is het erg, wanneer heb jij of hebben anderen er last van?

Nadere informatie

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Normen en waarden De spelleider wijst iemand aan die een casus voorlegt waarin seksuele voorlichting is gegeven aan een cliënt. Bespreek in tweetallen

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis Les 10: Hoe zeg ik nee Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten het verschil tussen prettige en onprettige situaties en kunnen deze herkennen. Kinderen weten dat ze onprettige aanrakingen mogen weigeren.

Nadere informatie

Effectmeting onder leerlingen en leraren 2014-2015

Effectmeting onder leerlingen en leraren 2014-2015 Effectmeting onder leerlingen en leraren 2014-2015 Gegevens meting leraren Respons : 45 leraren, 21 mannen & 24 vrouwen Scholen : Blariacum College (Venlo) Summa College (Eindhoven) Vakcollege Tilburg

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

Inkijkexemplaar INLEIDING. zelfbeeld. Leskatern 1

Inkijkexemplaar INLEIDING. zelfbeeld. Leskatern 1 r aa pl em ex jk ki In zelfbeeld INLEIDING Wie ben ik en hoe presenteer ik me naar de buitenwereld? Dat zijn vragen waar veel jongeren mee bezig zijn. Het is niet makkelijk om je zeker te voelen in een

Nadere informatie

13 Jij en pesten. Ervaring

13 Jij en pesten. Ervaring 82 13 Jij en pesten Wat doe ik hier vandaag? P Ik word me ervan bewust hoe erg het is om iemand te pesten en gepest te worden. P Ik leer dat ik met anderen steeds weer respectvol moet omgaan. P Ik ken

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

Noach bouwt een ark Genesis 6-8

Noach bouwt een ark Genesis 6-8 2 Noach bouwt een ark Genesis 6-8 Het is niet fijn meer op de aarde. De mensen maken ruzie, ze vechten en ze zijn God vergeten. Maar er is één man die anders is. Dat is Noach. Op een dag praat God met

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? RESPECT

WAAROM DIT BOEKJE? RESPECT WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over pesten op het werk. Iemand kan bijvoorbeeld gepest worden door een collega. Of door de baas. PESTEN OF PLAGEN? Pesten is wat anders dan plagen. Iedereen maakt wel

Nadere informatie

Mishandeling en seksueel. Geweld is niet oké. Het kan stoppen.

Mishandeling en seksueel. Geweld is niet oké. Het kan stoppen. Mishandeling en seksueel misbruik Geweld is niet oké. Het kan stoppen. Alles over mishandeling en seksueel misbruik Hulplijn 1712 www.1712.be tel. 1712 Voor geweld, misbruik en kindermishandeling. Elke

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Week van de Lentekriebels De projectweek Week van de Lentekriebels, georganiseerd door Rutgers WPF samen met alle GGD-en in Nederland, bestaat dit jaar 10 jaar. Tijdens het project geven basisscholen in

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten. Handleiding Groep Les Thema Wat zie je en wat vind je ervan? Weet wat je ziet Welkom bij de eerste les van het Nationaal Media paspoort voor uw groep! De kinderen (en u als leerkracht) worden zich in deze

Nadere informatie

Homoseksueel ouder worden Charles Picavet

Homoseksueel ouder worden Charles Picavet Homoseksueel ouder worden Charles Picavet Homoseksualiteit is in de Nederlandse samenleving steeds minder een probleem. Sinds de jaren 70 is er veel gewonnen op het terrein van gelijkberechtiging. Veel

Nadere informatie

J=Joris K=Karin. K: Je schrijft dat je licht autistisch bent. Kun je hier iets meer over vertellen?

J=Joris K=Karin. K: Je schrijft dat je licht autistisch bent. Kun je hier iets meer over vertellen? J=Joris K=Karin K: Je schrijft dat je licht autistisch bent. Kun je hier iets meer over vertellen? J: Een diagnose die ik kreeg als kleuter. Wat ik zelf niet wist in de lagere school en het begin van het

Nadere informatie

PESTPROTOCOL CBS De Borgh

PESTPROTOCOL CBS De Borgh PESTPROTOCOL CBS De Borgh Doel van dit pestprotocol: -Dat alle kinderen zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. -Door regels en afspraken

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Onder druk Geen uitweg voor Aïsha

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Onder druk Geen uitweg voor Aïsha Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Onder druk Geen uitweg voor Aïsha Lees blz. 5, 6, 7, 8 Wat denk je dat Aïsha wilde doen? Waarom is dat niet gelukt? Is het goed dat de deur van het dak altijd op slot

Nadere informatie

INLEIDING. Inleiding

INLEIDING. Inleiding INLEIDING 13 Inleiding Je hebt besloten dit boek te lezen. Waarschijnlijk heb je op dit moment een relatie. En waarschijnlijk ben je benieuwd hoe je je relatie kunt verbeteren: je begrijpt je partner niet

Nadere informatie

Verslag IHBV HB-Café 12-09-2014 Utrecht

Verslag IHBV HB-Café 12-09-2014 Utrecht Verslag IHBV HB-Café 12-09-2014 Utrecht Op vrijdag 12 september 2014 werd in de Kargadoor in Utrecht voor de vierde keer het HBcafé voor hoogbegaafde volwassenen gehouden. Dit keer als onderwerp het vertellen

Nadere informatie

klaar met spelen? dat dacht je maar!

klaar met spelen? dat dacht je maar! 5 7 8 9 0 5 5 7 8 9 0 5 Dit spel is ontwikkeld om gezinnen, waarvan één of meer personen hiv+ zijn, te ondersteunen bij het praten over onderwerpen die daar direct of indirect mee te maken hebben. Mensen

Nadere informatie

Introductie. Onzichtbaar op internet. GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect. ONDERWERP: Communiceren. DOEL: Spelen met identiteit

Introductie. Onzichtbaar op internet. GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect. ONDERWERP: Communiceren. DOEL: Spelen met identiteit Onzichtbaar op internet introductie GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect ONDERWERP: Communiceren DOEL: Spelen met identiteit DOELGROEP: 13-14 jaar, onderbouw voortgezet onderwijs KORTE BESCHRIJVING: Deze les

Nadere informatie

Danny s Parade. Bronnenblad. Inhoud. Regie: Anneke de Lind van Wijngaarden Jaar: 2007 Duur: 15 minuten Website: www.allesovergay.

Danny s Parade. Bronnenblad. Inhoud. Regie: Anneke de Lind van Wijngaarden Jaar: 2007 Duur: 15 minuten Website: www.allesovergay. Danny s Parade Bronnenblad Regie: Anneke de Lind van Wijngaarden Jaar: 2007 Duur: 15 minuten Website: www.allesovergay.nl Inhoud - Wat is homoseksualiteit? blz. 3 - Wanneer is iemand homo of lesbisch?

Nadere informatie

IEMAND VAN JE FAMILIE

IEMAND VAN JE FAMILIE POLITIE STEUNKAARTJE IEMAND VAN JE FAMILIE STEUNKAARTJE IEMAND VAN JE GEZIN STEUNKAARTJE JE VERKERING STEUNKAARTJE BESTE VRIEND/VRIENDIN STEUNKAARTJE HUISARTS STEUNKAARTJE (LEERLING)BEGELEIDER STEUNKAARTJE

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden.

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden. VOORBEELD DE KLAS ALS TEAM (LEERLINGENBOEK) INHOUDSOPGAVE Instructie voor leerlingen.. 5 Gebruik van de lesbrieven. 6 Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7 Wat wil je zijn en worden. 11 Wat wil je zijn

Nadere informatie

Lessenserie over Taal & Respect. Klas 1 - VMBO

Lessenserie over Taal & Respect. Klas 1 - VMBO Lessenserie over Taal & Respect Klas 1 - VMBO Hallo, In deze lessenserie ga je samen met je klasgenoten en je docent nadenken over de effecten van grof taalgebruik en het respectvol omgaan met de ander.

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Filmpjes: Les 10: Verliefd en verkering. Lesoverzicht

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Filmpjes: Les 10: Verliefd en verkering. Lesoverzicht Les 10: Verliefd en verkering Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen kennen het onderscheid tussen vriendschap en verliefdheid. Kinderen zijn zich ervan bewust dat verliefdheid prettige maar ook onprettige gevoelens

Nadere informatie

Discussie aan de hand van stellingen

Discussie aan de hand van stellingen Discussie aan de hand van stellingen Tijdsduur 20 a 30 minuten Doel Deelnemers leren een eigen mening te vormen over seksueel grensoverschrijdend gedrag, genderongelijkheid en sekse Werkvorm Discussie

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Leef! Sociaal-emotionele vaardigheden klas 3-4

Lesvoorbereiding Leef! Sociaal-emotionele vaardigheden klas 3-4 Lesvoorbereiding Leef! Sociaal-emotionele vaardigheden klas 3-4 Hoofdstuk Vaardigheid: Leerdoel: 1 Geluk Weten wat geluk is en dit kunnen omschrijven De leerling kan: zijn definitie van geluk geven; feiten

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Verslag Schoolvisite. Kennismaken en discussie

Verslag Schoolvisite. Kennismaken en discussie Verslag Schoolvisite Op 4 oktober 2010 vond een experimentele "schoolvisite" plaats op een Amsterdamse VMBO school. Dit is het verslag van die gebeurtenis. Deze versie van het verslag is geanonimiseerd,

Nadere informatie

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Tijd: 50 minuten Voorbereiding: op www.meerdanliefde.nl is veel informatie te vinden in redelijk eenvoudige taal. Ook in het App Note Mouse draaiboek staan

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

Voorstellen R E LA T I E S E N S E K S U A L I T E I T Mariette Haak Gezondheidsbevorderaar GGD HM mhaak@ggdhm.nl Aandachtsgebieden Gezonde school, genotmiddelen, seksualiteit, voeding, bewegen en mondzorg

Nadere informatie

Achtergrond informatie:

Achtergrond informatie: Pestprotocol Inleiding Voor u ligt het pestprotocol van de Koningin Wilhelminaschool. Met behulp van dit protocol willen wij het pestgedrag binnen de school voorkomen en indien nodig aanpakken. In onze

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo

Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo LANG LEVE DE DI VER SI TEIT tekst Saskia Doorschodt fotografie Dorien Grötzinger Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo Ik ben lesbisch. Velen van ons hebben dit wel eens hardop tegen iemand anders gezegd.

Nadere informatie