Wageningen IMARES Risico inventarisatie schelpdier transporten

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wageningen IMARES Risico inventarisatie schelpdier transporten"

Transcriptie

1 Wageningen IMARES Risico inventarisatie schelpdier transporten Edwin Foekema Themadag werkgroep exoten NecoV Wageningen, 13 december 2007

2 Project-team IMARES Yerseke: Jeroen Wijsman, Aad Smaal TNO-IMARES Den Helder: Jacqueline Tamis, Klaas Kaag, Chris Karman, Edwin Foekema Institute of Marine Research Norway Göteborg University Sweden University of Wales Marine Institute Galway, Ireland

3 Aanleiding en doel onderzoek Onregelmatige zaadval Waddenzee en Oosterschelde Conflicten zaadvisserij natuurwaarden Import consumptiemosselen om aan vraag markt te voldoen Import mosselzaad (Ierland en Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Zweden) Risico op introductie van exoten

4 PRIMUS projecten PRIMUS: Project RIsk analysis MUSsel transfer Kwantitatieve inschatting risico op import van ongewenste organismen in Waddenzee Literatuuronderzoek en consultatie experts Passende beoordeling vergunningaanvraag Ierse en Keltische zee (2006) Zweden (2007) Noorwegen (2007) Deze presentatie: gevolgde procedure, voorbeelden Noorwegen

5 Noordoost Atlantische Continentaal plat Biogeografische regio: Noordoost Atlantisch continentaal plat Van Noord-Spanje tot Noorwegen Geen fysieke barrière voor transport Soorten kunnen vrij migreren

6 Noordoost Atlantische niet-inheemse soorten In Waddenzee: Afkomstig uit ander deel regio Via natuurlijke dispersie Omgevingscondities ongeschikt Zullen zich in toekomst ook niet permanent vestigen

7 Exotische niet-inheemse soorten Afkomstig uit andere regio Via menselijk handelen Via secundaire vector naar Waddenzee Kunnen zich mogelijk vestigen Leiden mogelijk tot problemen

8 Import exoten via schelpdiertransporten Exoot Noordoost Atlantisch continentaal plat Schelpdier transport Impact Noorwegen Omgevings condities Natuurlijke dispersie Waddenzee Omgevings condities

9 Risico analyse Species specific Exoten Noorwegen Kans op succesvolle introductie x Effect op het ecosysteem = Risico Exoten Waddenzee Stap 1. Selectie doelsoorten Stap 2. Kans op introductie Stap 3. Inschatten effect

10 Mosselkweek in Noorwegen Totale productie 4 miljoen kg ( ton) Hangcultuur, smart farms Invangen april juni (oktober) Versokken augustus - oktober (10-30 mm) Overproductie

11 Exoten in Noorwegen 52 exoten 23 algen 3 wormen 8 kreeftachtigen 3 holtedieren 6 tweekleppigen 2 slakken 1 zakpijp 1 vis 5 overig

12 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini Bruinwier

13 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Groenwier

14 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini Bruinwier

15 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini dinoflagellaat

16 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini Kiezelwier

17 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Flagellaat

18 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini

19 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Eendemossel

20 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Amerikaanse kreeft

21 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini Koningskrab

22 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Queen crab / snow crab

23 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Japanse tapijtschelp

24 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Parasitische platworm aal

25 Score: Literatuur en 8 internationale experts Kans op succesvolle introductie (1-5) Vangen in hangcultuur Overleven transport Overleven Waddenzee Effect op ecosysteem (1-5) Risico = (kans effect) / 5 Voorzorgsprincipe: bij twijfel, score 5=worst case

26 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxon. Group Target species Literature Experts Risk-score Algae Aglaothamnion halliae Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni Cirrepedia Lepas anatifera Malacostraca Homarus americanus Bivalva Platyhelminthes Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Experts Literatuur

27 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8

28 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8 Beperkte informatie Worst case Geen overlast bekend

29 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8 Toxische alg Probleemalg in VK In 2006 omvangrijke bloei ten Noorden van Texel

30 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8 Synoniem Heterosigma akashiwo Toxische alg 1992 in Waddenzee waargenomen

31 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8 Transport pelagische larven (boot) Geen voortplanting bekend in Noorwegen Transport volwassen exemplaren niet aannemelijk

32 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8 Larven transport met boot Transport adulten onwaarschijnlijk Geen bewijzen voor voortplanting

33 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8 Opportunistisch Overwoekering schelpdierbanken

34 Conclusies: Risico Noorse mosselen exoten in Noorwegen waarvan 14 doelsoorten 2. Waaronder 6 potentiële risicosoorten 3. Geschat risico verminderd door detailonderzoek 4. Risico reductie mogelijk

35 Conclusies: gevolgde methodiek Bruikbare methodiek voor het inschatten van risico s Goede correlatie tussen expert judgement and literatuur Experst scoren minder worst case Maar (1), het betreft slechts een momentopname Maar (2), de exoten zijn reeds binnen, dus mosseltransport zal slechts verspreiding versnellen

36 Wageningen IMARES Dank voor uw aandacht Wageningen UR

Verslag Themadag Werkgroep Exoten 13 december 2007 Probleemveroorzakende exoten in diverse sectoren

Verslag Themadag Werkgroep Exoten 13 december 2007 Probleemveroorzakende exoten in diverse sectoren Verslag Themadag Werkgroep Exoten 13 december 2007 Probleemveroorzakende exoten in diverse sectoren In de gezamenlijke Werkgroep Exoten van de NecoV (Nederlands-Vlaamse Ecologische Vereniging) en de WEW

Nadere informatie

Wageningen IMARES. De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling van de Waddenzee. Pauline Kamermans

Wageningen IMARES. De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling van de Waddenzee. Pauline Kamermans De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling van de Waddenzee Pauline Kamermans is een samenwerkingsverband tussen Wageningen UR en TNO De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

Vernieuwingen in de Mosselcultuur: Gebruik mosselzaadinvang installatie (MZI s) Aad Smaal, Wageningen Universiteit en IMARES Yerseke

Vernieuwingen in de Mosselcultuur: Gebruik mosselzaadinvang installatie (MZI s) Aad Smaal, Wageningen Universiteit en IMARES Yerseke Vernieuwingen in de Mosselcultuur: Gebruik mosselzaadinvang installatie (MZI s) Aad Smaal, Wageningen Universiteit en IMARES Yerseke Natuurkundig Gezelschap, 14 maart 2014 IMARES: sinds 2006, Fusie diverse

Nadere informatie

Het mossel mysterie: identiteit, vorm en vestiging

Het mossel mysterie: identiteit, vorm en vestiging Het mossel mysterie: identiteit, vorm en vestiging Prof. Dr. Edmund Gittenberger & Dr. Arjan Gittenberger GiMaRIS Naturalis Biodiversity Center, Leiden Instituut Biologie, Universiteit Leiden Paard en

Nadere informatie

Duurzame Schelpdiertransporten

Duurzame Schelpdiertransporten Duurzame Schelpdiertransporten J.W.M. Wijsman, I. De Mesel Rapport C067/09 Opdrachtgever: Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid Directie Kennis Postbus 482 6710 BL Ede BAS code: BO-07-002-010

Nadere informatie

Wageningen IMARES Harder en zeebaars

Wageningen IMARES Harder en zeebaars Harder en zeebaars Biologie en visserij in Nederland en Europa Tammo Bult, Floor Quirijns, Harriët van Overzee, Stijn Bierman is een samenwerkingsverband tussen Wageningen UR en TNO Harder en Zeebaars

Nadere informatie

Bijlage 1 bij besluit DRZZ/ , d.d Inhoudelijke overwegingen Uitzaaien in Natura-2000 gebied Oosterschelde van uit Ierland en het

Bijlage 1 bij besluit DRZZ/ , d.d Inhoudelijke overwegingen Uitzaaien in Natura-2000 gebied Oosterschelde van uit Ierland en het Bijlage 1 bij besluit DRZZ/2009-2069, d.d. 22-06-2009 Inhoudelijke overwegingen Uitzaaien in Natura-2000 gebied Oosterschelde van uit Ierland en het Verenigd Koninkrijk geïmporteerde schelpdieren DE AANVRAAG

Nadere informatie

HET GEVECHT VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST

HET GEVECHT VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST HET GEVECHT VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST Allereerst zal ik uiteen zetten wie wij zijn en wat wij doen. Mijn naam is Huub Lacor, algemeen directeur van het familiebedrijf Roem van Yerseke. Mijn voorvaderen

Nadere informatie

Bijlage 1 bij besluit DRZ/06/4101 d.d. 6 oktober 2006

Bijlage 1 bij besluit DRZ/06/4101 d.d. 6 oktober 2006 Bijlage 1 bij besluit DRZ/06/4101 d.d. 6 oktober 2006 HET UITZAAIEN IN DE OOSTERSCHELDE VAN MOSSELEN (MYTILUS SPP) EN PLATTE OESTERS (OSTREA EDULIS) AFKOMSTIG UIT DE IERSE EN KELTISCHE ZEE. INHOUDELIJKE

Nadere informatie

Het Strand KNNV basiscursus 2012

Het Strand KNNV basiscursus 2012 Het Strand KNNV basiscursus 2012 Programma Eén groot natuurgebied - land en water - eb en vloed - zacht en hard substraat Ordening - plankton - wieren - neteldieren - wormen - gewervelden - geleedpotigen

Nadere informatie

Overleving van MZI zaad: heeft krabben vangen zin?

Overleving van MZI zaad: heeft krabben vangen zin? Overleving van MZI zaad: heeft krabben vangen zin? Pauline Kamermans, Jack Perdon, Monique Blankendaal, Arnold Bakker, Liesbeth van der Vlies, Martin de Jong, Maarten van Hoppe Vraat door krabben MZI zaad

Nadere informatie

Chinese wolhandkrab Eriocheir sinensis

Chinese wolhandkrab Eriocheir sinensis Chinese wolhandkrab Eriocheir sinensis Algemene opmerkingen: Noot 1: De horizonscan van Matthews et al. (2014) is gebaseerd op risicoscores uit het buitenland (is geen specifieke risicobeoordeling voor

Nadere informatie

Bouwstenenrapport bij Plan van Uitvoering Transitie Mosselsector

Bouwstenenrapport bij Plan van Uitvoering Transitie Mosselsector Bouwstenenrapport bij Plan van Uitvoering Transitie Mosselsector Februari 2010 Ten geleide Het onderhavige rapport bevat onderbouwend materiaal voor het Plan van Uitvoering van de transitie van de mosselsector.

Nadere informatie

Amerikaanse kreeft Homarus americanus

Amerikaanse kreeft Homarus americanus Amerikaanse kreeft Homarus americanus Algemene opmerkingen: Noot 1: Naamgeving: Nomenclatuur WoRMS (http://www.marinespecies.org/) overgenomen. Noot 2: Een aantal maal komen exoten gerelateerde pathogenen

Nadere informatie

Vereniging van importeurs van schelpdieren T.a.v. uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 05-06-2008 DRZ/09/1274/SD/SM 06-05-2009

Vereniging van importeurs van schelpdieren T.a.v. uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 05-06-2008 DRZ/09/1274/SD/SM 06-05-2009 Directie Regionale Zaken Vereniging van importeurs van schelpdieren T.a.v. uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 05-06-2008 DRZ/09/1274/SD/SM 06-05-2009 onderwerp doorkiesnummer bijlagen Nb-wet 1998;

Nadere informatie

Schelpdier import monitoring protocol

Schelpdier import monitoring protocol In opdracht van de Vereniging van Importeurs van Schelpdieren A. Gittenberger GiMaRIS rapport 2010.10d4 Ref. nr. GPR11_Draft04 Datum: juli 2010 Rapport nr.: GiMaRIS 2010.10d4 Referentie nr.: GPR11_Draft04

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

MOSSELWAD ( ) Herstel en Duurzaam beheer Mosselbanken Waddenzee

MOSSELWAD ( ) Herstel en Duurzaam beheer Mosselbanken Waddenzee MOSSELWAD (2009 2014) Herstel en Duurzaam beheer Mosselbanken Waddenzee EUCC, The Coastal Union Wageningen IMARES Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-CEME) Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek

Nadere informatie

MCN-EFRO project Blauwdruk ( ) Combinatie: offshore wind energy met large-scale mussel farming

MCN-EFRO project Blauwdruk ( ) Combinatie: offshore wind energy met large-scale mussel farming MCN-EFRO project Blauwdruk (2010-2014) Combinatie: offshore wind energy met large-scale mussel farming Christine Röckmann IMARES (afd. Maritiem Den Helder) & BLAUWDRUK-partners: TNO Harssens, AMC-RF, ATO-NH,

Nadere informatie

Samen op zoek naar nieuwe

Samen op zoek naar nieuwe Samen op zoek naar nieuwe kansen door dr. ir. Jeroen W.M. Wijsman 1 Samen op zoek naar nieuwe kansen Samen op zoek naar nieuwe kansen door dr. ir. Jeroen W.M. Wijsman Inaugurele rede uitgesproken op 14

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies) Effecten MZI locatie Neeltje Jans op nabijgelegen mosselpercelen

IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies) Effecten MZI locatie Neeltje Jans op nabijgelegen mosselpercelen Effecten MZI locatie Neeltje Jans op nabijgelegen mosselpercelen J.W.M. Wijsman Rapport C011/13 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies) Opdrachtgever: Directie

Nadere informatie

Kenniskring garnaal Zuid West

Kenniskring garnaal Zuid West Kenniskring garnaal Zuid West De weg naar bestandsbeheer Noordzeegarnaal Yerseke 30 Oktober 2015 Kenniskring garnaal zuid west AGENDA 14:00 Voorstelrondje en verwachtingen (Marieke / allen) 14:20 Intro

Nadere informatie

Amerikaanse oesterboorder Urosalpinx cinerea

Amerikaanse oesterboorder Urosalpinx cinerea Amerikaanse oesterboorder Urosalpinx cinerea Algemene opmerkingen: Noot 1: Naamgeving: Nomenclatuur WoRMS (http://www.marinespecies.org/) overgenomen. Noot 2: Een aantal maal komen exoten gerelateerde

Nadere informatie

Bijlage 1 bij besluit DRZ/ d.d. 20 december 2007

Bijlage 1 bij besluit DRZ/ d.d. 20 december 2007 Bijlage 1 bij besluit DRZ/2007-4657 d.d. 20 december 2007 HET UITZAAIEN IN DE OOSTERSCHELDE VAN MOSSELEN (MYTILUS SPP) EN PLATTE OESTERS (OSTREA EDULIS) AFKOMSTIG UIT IERLAND EN HET VERENIGD KONINKRIJK

Nadere informatie

Kwetsbaarheid van watertypen binnen de Nederlandse zoete en zoute wateren voor exoten

Kwetsbaarheid van watertypen binnen de Nederlandse zoete en zoute wateren voor exoten Kwetsbaarheid van watertypen binnen de Nederlandse zoete en zoute wateren voor exoten Arjan Gittenberger GiMaRIS Marine Research, Inventory, & Strategy solutions Stichting ANEMOON in samenwerking met TPS,

Nadere informatie

nieuwe mariene soorten in Nederland - 2007

nieuwe mariene soorten in Nederland - 2007 nieuwe mariene soorten in Nederland - 2007 door: Godfried van Moorsel, ecosub met bijdragen van: Marco Faasse & Marianne Ligthart Herre Stegenga: wieren Peter van Bragt notulen Marien Biodiversiteitoverleg

Nadere informatie

Inventarisatie van het wilde mosselbestand in de Oosterschelde en Voordelta in het najaar van 2005

Inventarisatie van het wilde mosselbestand in de Oosterschelde en Voordelta in het najaar van 2005 onderzoek en advies - mariene ecologie, visserij en schelpdierkweek Elkerzeeseweg 77 4322 NA Scharendijke tel./fax: 0111-671584 mobiel: 06-44278294 e-mail: marinx@zeelandnet.nl notitie nr. 2005.48.1 Inventarisatie

Nadere informatie

Helder water door quaggamossel

Helder water door quaggamossel Helder water door quaggamossel Kansen en risico s Een nieuwe mosselsoort, de quaggamossel, heeft zich in een deel van de Rijnlandse wateren kunnen vestigen. De mossel filtert algen en zwevend stof uit

Nadere informatie

Growing world shellfish consumption IMPORT: PLAAG OF ZEGEN? European shellfish production

Growing world shellfish consumption IMPORT: PLAAG OF ZEGEN? European shellfish production Growing world shellfish consumption 4. World per capita consumption, source: FAO IMPORT: PLAAG OF ZEGEN? Jaap Holstein Holstein Consultancy kg/capita 3.5 3. 2.5 2. 1.5 1..5. 1961-197 1971-198 1981-199

Nadere informatie

PERSDOSSIER MOSSELEN

PERSDOSSIER MOSSELEN PERSDOSSIER MOSSELEN Mosselen algemeen De mossel is een belangrijk product uit de Nederlandse schelpdierteelt. In Europa worden er jaarlijks circa 700 miljoen kilo mosselen geproduceerd, waarvan ongeveer

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Japanse oester in de Nederlandse Waddenzee: Situatie 2006

De ontwikkeling van de Japanse oester in de Nederlandse Waddenzee: Situatie 2006 De ontwikkeling van de Japanse oester in de Nederlandse Waddenzee: Situatie 26 Frouke Fey, Norbert Dankers, Andre Meijboom, Martin de Jong, Piet-Wim van Leeuwen, Elze Dijkman, Jenny Cremer pagina 2 van

Nadere informatie

titel Opbouw Vis, exoten en KRW Visexoten en achtergrond MWTL 2008 Visexoten in Nederland Oorzaken

titel Opbouw Vis, exoten en KRW Visexoten en achtergrond MWTL 2008 Visexoten in Nederland Oorzaken Opbouw Vis, exoten en KRW visexoten- achtergrond en ecologie KRW-maatlatten en visexoten andere exoten (rivierkreeften) en vis signalering nieuwe visexoten Themadag exoten en de KRW 10 dec 09 Willie van

Nadere informatie

Algenbloeien in ondiepe kustsystemen: trends en risico s

Algenbloeien in ondiepe kustsystemen: trends en risico s VLIZ studiedag 24 mei 2011 Algenbloeien in ondiepe kustsystemen: trends en risico s Koen Sabbe Vakgroep Biologie Universiteit Gent Intro Wat zijn micro-algen, algenbloeien en plaagalgen? Wat is de huidige

Nadere informatie

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken.

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken. Kreeftachtigen Er zijn veel verschillende soorten kreeftachtigen. Van ieder soort leven er vaak zeer grote aantallen in zee. Kreeftachtigen zijn bijvoorbeeld de roeipootkreeftjes, de zeepissebedden en

Nadere informatie

Verslag van een geologische excursie naar Simonszand (oostelijke Waddenzee) op 21 september 2013.

Verslag van een geologische excursie naar Simonszand (oostelijke Waddenzee) op 21 september 2013. Verslag van een geologische excursie naar Simonszand (oostelijke Waddenzee) op 21 september 2013. Bert van der Valk 1 en Albert Oost 2 Met de Stichting Verdronken Geschiedenis is per ms Boschwad een bezoek

Nadere informatie

Taxonomen (ca. 1850): Organismen vertonen kenmerken van zowel planten als dieren. Wetenschappers gingen dus op kenmerken letten.

Taxonomen (ca. 1850): Organismen vertonen kenmerken van zowel planten als dieren. Wetenschappers gingen dus op kenmerken letten. Ordening van organismen: vroeger: plantenrijk - dierenrijk Taxonomen (ca. 1850): Organismen vertonen kenmerken van zowel planten als dieren. Wetenschappers gingen dus op kenmerken letten. huidige indeling:

Nadere informatie

Algemene Criteria voor het Zeker Zeeuws Streekproduct

Algemene Criteria voor het Zeker Zeeuws Streekproduct Algemene Criteria voor het Zeker Zeeuws Streekproduct Om in aanmerking te komen voor certificering als Zeker Zeeuws Streekproduct en het mogen gebruiken van het Zeker Zeeuws beeldmerk, dient het product

Nadere informatie

Flora en fauna geassocieerd met mosselpopulaties in de Oosterschelde en Voordelta in Wageningen IMARES 2 NIOO - CEME

Flora en fauna geassocieerd met mosselpopulaties in de Oosterschelde en Voordelta in Wageningen IMARES 2 NIOO - CEME Flora en fauna geassocieerd met mosselpopulaties in de Oosterschelde en Voordelta in 2009 J.W.M. Wijsman 1, A.G.M. Engelberts 2 en A. van den Brink 1 Rapport C019/10 1 Wageningen IMARES 2 NIOO - CEME IMARES

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Invasieve soorten Waddenzee: Ecosysteem resistentie en de Filipijnse tapijtschelp

IMARES Wageningen UR. Invasieve soorten Waddenzee: Ecosysteem resistentie en de Filipijnse tapijtschelp Invasieve soorten Waddenzee: Ecosysteem resistentie en de Filipijnse tapijtschelp A.C. Sneekes, N. Mendez-Merino, B. van der Weide, S.T. Glorius, J. Tamis Rapport C175/15 IMARES Wageningen UR (IMARES -

Nadere informatie

CIJFERS BELGIË OVERNIGHT STAYS

CIJFERS BELGIË OVERNIGHT STAYS OVERNACHTINGEN 2015-2016 - 9 maanden VOORLOPIGE CIJFERS BELGIË OVERNIGHT STAYS 2015-2016 - 9 months PRELIMINARY FIGURES BELGIUM België 15 668 923 15 878 478 +209 555 +1,3% Belgium Nederland 4 071 014 3

Nadere informatie

Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen

Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen 27-11-2014 Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen 1 27-11-2014 Historie De kerstster, kerstroos of poinsettia (Euphorbia pulcherrima), behoort tot de wolfsmelkfamilie

Nadere informatie

NATIONALE AAL MANAGEMENTSPLANNEN BINNEN DE EU

NATIONALE AAL MANAGEMENTSPLANNEN BINNEN DE EU NATIONALE AAL MANAGEMENTSPLANNEN BINNEN DE EU De paling, een mythe waarover nog maar weinig bekend is. Een inventarisatie februari 2011 Pagina 1 van 8 NEDERLAND Door de aanwezigheid van te weinig data,

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Invasieve soorten Waddenzee: Introductiekansen van probleemsoorten via schelpdiertransport

IMARES Wageningen UR. Invasieve soorten Waddenzee: Introductiekansen van probleemsoorten via schelpdiertransport Invasieve soorten Waddenzee: Introductiekansen van probleemsoorten via schelpdiertransport J.E. Tamis, A.C. Sneekes en R.G. Jak Rapport C173/15 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources

Nadere informatie

Waterleven. Doel: Aan de hand van het determineren van de beestjes die in de sloot voorkomen conclusies trekken over de waterkwaliteit.

Waterleven. Doel: Aan de hand van het determineren van de beestjes die in de sloot voorkomen conclusies trekken over de waterkwaliteit. Waterleven Doel: Aan de hand van het determineren van de beestjes die in de sloot voorkomen conclusies trekken over de waterkwaliteit. Tijd: In het veld : 60 minuten Uitwerking : 30 minuten Benodigdheden:

Nadere informatie

Themadag Exoten, 2 december

Themadag Exoten, 2 december OPENHEID maakt KWETSBAAR Rob Leewis NCB Naturalis OF BIOLOGISCHE WEERSTAND??? STEL JEZELF OPEN OP EN JE WORDT KWETSBAAR CONCLUSIE: DAT MOET JE DUS ALLEEN DOEN ALS JE STERK (WEERBAAR) BENT Themadag Werkgroep

Nadere informatie

MINISTERIE VAN EZ T.A.V.IR. H.R. OFFRINGA POSTBUS 20401 2500 EK DEN HAAG. Afdeling Vis. Geachte heer Offringa,

MINISTERIE VAN EZ T.A.V.IR. H.R. OFFRINGA POSTBUS 20401 2500 EK DEN HAAG. Afdeling Vis. Geachte heer Offringa, Postbus 68 1970 AB IJmuiden MINISTERIE VAN EZ T.A.V.IR. H.R. OFFRINGA POSTBUS 20401 2500 EK DEN HAAG Afdeling Vis ONDERWERP Beperkingen zeebaars Geachte heer Offringa, POSTADRES Postbus 68 1970 AB IJmuiden

Nadere informatie

Wat vertellen modellen ons over de kans op invasiesucces?

Wat vertellen modellen ons over de kans op invasiesucces? Wat vertellen modellen ons over de kans op invasiesucces? Patsy Haccou, Theoretische Biologie Themadag Risico-analyse en risicomanagement van exoten Rotterdam, 11 december 2008 1 Aspecten van invasie risico

Nadere informatie

v a n b r o n t o t m o n d i n g

v a n b r o n t o t m o n d i n g V i s m i g r a t i e... v a n b r o n t o t m o n d i n g vrije vismigratie van bron tot monding De Noordzee werd ooit geroemd vanwege zijn rijke visstand. Steden werden gesticht en de visserij floreerde.

Nadere informatie

Vismonitoring in grote rivieren

Vismonitoring in grote rivieren Optrekmogelijkheden en habitatgebruik van de rivierprik in Nederland Vismonitoring in grote rivieren Erwin Winter & Ben Griffioen Erwin Winter Nederlands Instituut voor Visserijonderzoek IMARES, Wageningen

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD. Nr. 2953

PROVINCIAAL BLAD. Nr. 2953 PROVINCIAAL BLAD Officiële uitgave van de provincie Zeeland Nr. 2953 6 juli 2017 Besluit van gedeputeerde staten van Zeeland houdende de Beleidsregels inzake lozing van proceswater en storten van tarra

Nadere informatie

Plastics: Mondiaal en lokaal probleem

Plastics: Mondiaal en lokaal probleem Plastics: Mondiaal en lokaal probleem Lisbeth Van Cauwenberghe Prof. Dr. Colin Janssen Lisbeth.VanCauwenberghe@UGent.be Plastic, een succesverhaal! 1850 Celluloid 1970 1 st plastic bumpers 1939 Nylon 1907

Nadere informatie

Kort verslag kleurringen van Nijlganzen en Grote Canadese Ganzen

Kort verslag kleurringen van Nijlganzen en Grote Canadese Ganzen Kort verslag kleurringen van Nijlganzen en Grote Canadese Ganzen 2011-2015 Frank Majoor & Berend Voslamber Sinds 2011 worden op verschillende plekken in Nederland in opdracht van het Faunafonds Nijlganzen

Nadere informatie

Evaluatie van de impact van de pulsvisserij op garnaal. Marieke Desender Hans Polet

Evaluatie van de impact van de pulsvisserij op garnaal. Marieke Desender Hans Polet Evaluatie van de impact van de pulsvisserij op garnaal Marieke Desender Hans Polet Elektrische garnaalvisserij Het effect van deze pulsen op mariene organismen is nauwelijks gekend. Proeven 2002 Blootstelling

Nadere informatie

Datum 18 april 2011 Betreft Vergunning Natuurbeschermingswet 1998; uitzaaien Deense mosselen Oosterschelde

Datum 18 april 2011 Betreft Vergunning Natuurbeschermingswet 1998; uitzaaien Deense mosselen Oosterschelde > Retouradres Postbus 6111 5600 HC EINDHOVEN Vereniging van importeurs van schelpdieren J.D. Holstein Coxstraat 41 4421 DC KAPELLE Keizersgracht 5 5611 HB EINDHOVEN Postbus 6111 5600 HC EINDHOVEN www.rijksoverheid.nl/eleni

Nadere informatie

Aquacultuur in Zeeland: de blauwe revolutie

Aquacultuur in Zeeland: de blauwe revolutie Provincie Zeeland Aquacultuur in Zeeland: de blauwe revolutie Aquacultuur in Zeeland: de blauwe revolutie 2 COLOFON Uitgave: Coördinatie: Fotografie: Grafische realisatie: Druk: Provincie Zeeland, Provincie

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Waardekaarten Borssele. Karin van der Reijden Rapport C002/15. (IMARES - Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies)

IMARES Wageningen UR. Waardekaarten Borssele. Karin van der Reijden Rapport C002/15. (IMARES - Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies) Waardekaarten Borssele Karin van der Reijden Rapport C002/15 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies) Opdrachtgever: W. van Broekhoven Postbus 59 8320 AB URK Publicatiedatum:

Nadere informatie

Mul Mul wordt het hele jaar door in de Noordzee gevangen, maar is in de zomer op zijn best. Wordt ook wel koningspoon genoemd, maar is geen familie van de poon. Het visvlees is stevig en een beetje zoet

Nadere informatie

21-11-2014. Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen

21-11-2014. Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen 21-11-2014 Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen 1 21-11-2014 Historie De kerstster, kerstroos of poinsettia (Euphorbia pulcherrima), behoort tot de wolfsmelkfamilie

Nadere informatie

Milieu-effectenbeoordeling van het project ingediend door de AG Haven Oostende.

Milieu-effectenbeoordeling van het project ingediend door de AG Haven Oostende. KONINKLIJK BELGISCH INSTITUUT VOOR NATUURWETENSCHAPPEN BEHEERSEENHEID MATHEMATISCH MODEL VAN DE NOORDZEE AFDELING BEHEER VAN HET MARIENE ECOSYSTEEM Milieu-effectenbeoordeling van het project ingediend

Nadere informatie

KLZ-eco en het MLT Programma: ecologisch gericht suppleren Bert van der Valk en Harriette Holzhauer

KLZ-eco en het MLT Programma: ecologisch gericht suppleren Bert van der Valk en Harriette Holzhauer KLZ-eco en het MLT Programma: ecologisch gericht suppleren 2009-2015 Bert van der Valk en Harriette Holzhauer Vanuit het recente verleden KLZ 2008: Review van effecten van gangbare suppletie activiteit

Nadere informatie

De haven van Harlingen Floris Bennema

De haven van Harlingen Floris Bennema 33 De haven van Harlingen Floris Bennema Vanaf maart 2010 bezocht ik, in het kader van het SETL project van de Stichting Anemoon, vier keer per jaar de Wilhelminahaven in Harlingen. De SETL plaatjes bleken

Nadere informatie

Proefproject Zeeuwse Tong: Jan Ketelaars, namens Stichting Zeeuwse Tong

Proefproject Zeeuwse Tong: Jan Ketelaars, namens Stichting Zeeuwse Tong Proefproject Zeeuwse Tong: 2009-2013 Jan Ketelaars, namens Stichting Zeeuwse Tong Stichting Zeeuwse Tong Stichting Zeeuwse Tong Focus: ontwikkeling van binnendijkse zoutwateraquacultuur de kweek van zeetong

Nadere informatie

ICES aanpak voor Data Limited Stocks (DLS)

ICES aanpak voor Data Limited Stocks (DLS) ICES aanpak voor Data Limited Stocks (DLS) 2012 Bestanden waarvoor gegevens in beperkte mate beschikbaar zijn Floor Quirijns, IMARES ICES geeft vangstadviezen voor meer dan 200 visbestanden. Voor een deel

Nadere informatie

RAAK-PRO Zilte Productie

RAAK-PRO Zilte Productie RAAK-PRO Zilte Productie NIEUWSBRIEF 4 - NOVEMBER 2016 - projectperiode sept 2013- aug 2017 Introductie Voor u ligt de vierde nieuwsbrief van het project RAAK-PRO Zilte Productie. Ook in 2016 vinden er

Nadere informatie

paling onderzoek Prosea Eerste leerjaar

paling onderzoek Prosea Eerste leerjaar paling onderzoek Prosea Eerste leerjaar http://vistikhetmaar.nl/lesprogramma/paling-onderzoek/ Introductie op het lesprogramma Docent: Jerry Lust Contact: jerry@prosea.info PALING ONDERZOEK 2 / 15 Lesmodules

Nadere informatie

Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur?

Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur? Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur? Ralf Verdonschot 26 juni 2014 ralf.verdonschot@wur.nl Inhoud 1. Wat maakt de levensgemeenschap van brakke wateren waardevol? 2.

Nadere informatie

Onderzoeksproject duurzame schelpdiervisserij (PRODUS). Deelproject 1A: Bepaling bestand mosselpercelen in de Waddenzee najaar 2005

Onderzoeksproject duurzame schelpdiervisserij (PRODUS). Deelproject 1A: Bepaling bestand mosselpercelen in de Waddenzee najaar 2005 Onderzoeksproject duurzame schelpdiervisserij (PRODUS). Deelproject 1A: Bepaling bestand mosselpercelen in de Waddenzee najaar 2005 J.W.M. Wijsman, J. Jol Rapport nr. C004/07 Januari 2007 Wageningen IMARES

Nadere informatie

Exoten in het soortenregister. Berry van der Hoorn Vincent Kalkman

Exoten in het soortenregister. Berry van der Hoorn Vincent Kalkman Exoten in het soortenregister Berry van der Hoorn Vincent Kalkman Taxonomie Kenmerken Beschrijvingen Verspreiding Ecologie Beleid & wetgeving Literatuur Sleutels 1. Eerste versie thema exoten (2009)

Nadere informatie

Betere bescherming en herstel van het voedselweb in de Waddenzee

Betere bescherming en herstel van het voedselweb in de Waddenzee Betere bescherming en herstel van het voedselweb in de Waddenzee Wadden Engine Waddensleutels Mosselwad Ellen Weerman Postdoc Wadden Engine Community Ecology and Conservation group Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

Turkse aquacultuur in de lift: kansen voor Nederland?

Turkse aquacultuur in de lift: kansen voor Nederland? Turkse aquacultuur in de lift: kansen voor Nederland? Peter G.M. van der Heijden Frans Veenstra Wageningen International Wageningen IMARES Mondiale situatie De opbrengsten van visvangst nemen niet toe,

Nadere informatie

Opzet van de presentatie. Beleidscontext Team Invasieve Exoten Risicoanalyses Maatregelen Water gerelateerde projecten Juridische vragen Afsluiting

Opzet van de presentatie. Beleidscontext Team Invasieve Exoten Risicoanalyses Maatregelen Water gerelateerde projecten Juridische vragen Afsluiting Opzet van de presentatie Beleidscontext Team Invasieve Exoten Risicoanalyses Maatregelen Water gerelateerde projecten Juridische vragen Afsluiting 2 En wat doet het Team Invasieve Exoten? Wiebe TIE bestaat

Nadere informatie

Advies. Aan: Waddenfonds Van: Waddenacademie Datum: April 2015 Betreft: Garnalenvisserij. Inleiding

Advies. Aan: Waddenfonds Van: Waddenacademie Datum: April 2015 Betreft: Garnalenvisserij. Inleiding Advies Aan: Waddenfonds Van: Waddenacademie Datum: April 2015 Betreft: Garnalenvisserij Inleiding Het Waddenfonds heeft de Waddenacademie gevraagd advies uit te brengen ten aanzien van het thema garnalenvisserij.

Nadere informatie

Resultaten van het kleurringen van Nijlganzen en Grote Canadese Ganzen Frank Majoor & Berend Voslamber

Resultaten van het kleurringen van Nijlganzen en Grote Canadese Ganzen Frank Majoor & Berend Voslamber Resultaten van het kleurringen van Nijlganzen en Grote Canadese Ganzen Frank Majoor & Berend Voslamber Sovon-rapport 2013/74 Resultaten van het kleurringen van Nijlganzen en Grote Canadese Ganzen Frank

Nadere informatie

Opmerking voor de docent. Dieren determineren. Werkwijze

Opmerking voor de docent. Dieren determineren. Werkwijze Opmerking voor de docent. Verspreid door het lokaal ongeveer 30 dieren met een nummer en de naam van de soort. Gebruik preparaten, opgezette dieren eventueel platen. Vermeld eventueel bij het dier enkele

Nadere informatie

Niels Habraken BRU17 gestoomde messen ketchup Patrick Keizer De Ketchupfabriek 15.00 u LRP Botarga Miranda Bout Visserijbedrijf Bout

Niels Habraken BRU17 gestoomde messen ketchup Patrick Keizer De Ketchupfabriek 15.00 u LRP Botarga Miranda Bout Visserijbedrijf Bout Maandag 9 maart 12.00 U OPENING BEURS KEES VAN BEVEREN 14.00 U ZAZ streetfood Marianne Ketting ZAZ heek filets, Niels Habraken BRU17 gestoomde messen ketchup Patrick Keizer De Ketchupfabriek 15.00 u LRP

Nadere informatie

Ministerie van EZ T.a.v. de heer Drs. R. Feringa Directeur N&B Postbus EK Den Haag. Advies van de directeur bureau Risicobeoordeling &

Ministerie van EZ T.a.v. de heer Drs. R. Feringa Directeur N&B Postbus EK Den Haag. Advies van de directeur bureau Risicobeoordeling & Ministerie van EZ T.a.v. de heer Drs. R. Feringa Directeur N&B Postbus 20401 2500 EK Den Haag Advies van de directeur bureau Risicobeoordeling & Advies over de risico s in de oestersector op introductie

Nadere informatie

De Universele Verklaring tot Exoot

De Universele Verklaring tot Exoot De Universele Verklaring tot Exoot Roelf Pot P Waarom zo n verklaring? P Wat verklaren anderen? P Hoe verklaar ik de verschillen? P Voorstel Aanleiding P Behoefte aan uitspraak over sommige soorten: is

Nadere informatie

Uitgangspunten: wetenschap en monitoring

Uitgangspunten: wetenschap en monitoring waddenacademie-knaw Uitgangspunten: wetenschap en monitoring Peter M.J. Herman NIOO-CEME WaddenAcademie Minimale overeenstemming wat zijn de echte problemen hoe behoren die problemen onderzocht en beschreven

Nadere informatie

2. We nu nog levende katachtige is volgens deze stamboom het meest verwant aan de Poema? A de Cheeta B de Europese lynx C de Huiskat D de Jaguar

2. We nu nog levende katachtige is volgens deze stamboom het meest verwant aan de Poema? A de Cheeta B de Europese lynx C de Huiskat D de Jaguar 14 C datering De techniek van werken met het verval van 14 C is afkomstig uit onderzoek naar de ouderdom van bepaalde fossielen. De halfwaardetijd van 14 C is 5730 jaar. Over dit onderzoek worden twee

Nadere informatie

Kenniskring Oesterkweek

Kenniskring Oesterkweek schelpdieren Kenniskring Oesterkweek Door Arie van Duijn en Kees Taal, LEI Wageningen UR Vorig jaar zijn in de Nederlandse visserijsector een aantal kenniskringen van start gegaan. De leden van zo n kring

Nadere informatie

Door bundeling van krachten naar een duurzame palingstand in Nederland. Han Walder Combinatie van Beroepsvissers / Stichting DUPAN

Door bundeling van krachten naar een duurzame palingstand in Nederland. Han Walder Combinatie van Beroepsvissers / Stichting DUPAN Door bundeling van krachten naar een duurzame palingstand in Nederland Han Walder Combinatie van Beroepsvissers / Stichting DUPAN Registered landings (t) Vangst van paling 1950-2000 5,000 Silver eel

Nadere informatie

Ontwikkeling van banken Japanse oesters (Crassostrea gigas) op droogvallende platen in de Waddenzee

Ontwikkeling van banken Japanse oesters (Crassostrea gigas) op droogvallende platen in de Waddenzee onderzoek en advies mariene ecologie, visserij en schepldierkweek Elkerzeeseweg 77 4322 NA Scharendijke tel./fax: 0111-671584 GSM: 06-44278294 e-mail: marinx@zeelandnet.nl RAPPORT 2012.101 Ontwikkeling

Nadere informatie

klimaatstad water leeft 1 Bio

klimaatstad water leeft 1 Bio water leeft 1 Bio Biologisch wateronderzoek 2 werkbundel voor 2 de en 3 de graad secundair onderwijs Biologisch wateronderzoek 3 WATER LEEFT Biologisch wateronderzoek Om een uitspraak te doen over de kwaliteit

Nadere informatie

AANVRAAG CERTIFICERING

AANVRAAG CERTIFICERING AANVRAAG CERTIFICERING KEURMERK WADDENGOUD Naam Bedrijf:... Adres... Postcode/Plaats... Datum... Inhoud Het Keurmerk Waddengoud 2 Wat is de procedure voor u om te komen tot een Waddengoud certificering

Nadere informatie

AMFIBIEËN EN REPTIELEN IN HET PLANGEBIED EN OMGEVING VAN DE UITBREIDINGSLOCATIE RENDAC TE SON

AMFIBIEËN EN REPTIELEN IN HET PLANGEBIED EN OMGEVING VAN DE UITBREIDINGSLOCATIE RENDAC TE SON AMFIBIEËN EN REPTIELEN IN HET PLANGEBIED EN OMGEVING VAN DE UITBREIDINGSLOCATIE RENDAC TE SON AMFIBIEËN EN REPTIELEN IN HET PLANGEBIED EN OMGEVING VAN DE UITBREIDINGSLOCATIE RENDAC TE SON juni 2007 In

Nadere informatie

De onderwaterwereld Watervlooien: anatomie en voortplanting

De onderwaterwereld Watervlooien: anatomie en voortplanting Inleiding De watervlo is een klein, met het blote oog nauwelijks zichtbaar beestje, dat in het water leeft. Waarom wordt zo n onooglijk beestje voor onderzoek gebruikt? Een van de redenen daarvoor is,

Nadere informatie

Introductie Natuurversterking in windparken Wind op zee na 2035

Introductie Natuurversterking in windparken Wind op zee na 2035 Agenda Introductie Floris v. Hest (SDN) Natuurversterking in windparken Keuzemenu natuurversterking in windparken Guido Schild 10.10-10.20 Stellingen natuur in windparken (interactieve sessie) Tinka Murk

Nadere informatie

Pathogenen van de Japanse oester en hun impact op inheemse schelpdieren

Pathogenen van de Japanse oester en hun impact op inheemse schelpdieren Pathogenen van de Japanse oester en hun impact op inheemse schelpdieren Themadag werkgroep exoten, 18 december 2014 Marc Engelsma 1, Olga Haenen 1 & Anouk Goedknegt 2 (1) CVI, (2) NIOZ Inleiding De co-introductie

Nadere informatie

Kenniskring Slim Ondernemen. 28 maart 2009 MKB Adviseurs Jaap Luchies Tel.nr. 038 426 25 90 Email: jluchies@mkbadviseurs.nl

Kenniskring Slim Ondernemen. 28 maart 2009 MKB Adviseurs Jaap Luchies Tel.nr. 038 426 25 90 Email: jluchies@mkbadviseurs.nl Kenniskring Slim Ondernemen 28 maart 2009 MKB Adviseurs Jaap Luchies Tel.nr. 038 426 25 90 Email: jluchies@mkbadviseurs.nl Programma 28 maart 2009 09.00 uur Opening 09.10 uur Efficiënt vistransport 10.00

Nadere informatie

Kiwa Water Research B.V. Nieuwegein, 23/4/07

Kiwa Water Research B.V. Nieuwegein, 23/4/07 Danny Traksel Kiwa Industrie & Water Een veilige duik in de toekomst? Toelichting en workshop oriënterend onderzoek naar desinfectietechnieken voor zwemwater 29 maart 2007 Hoe het niet moet... Kiwa Water

Nadere informatie

Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee

Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee Jack Middelburg Universiteit Utrecht Darwin Centrum voor Biogeologie Netherlands Earth System Science Centre 21 Oktober 2014 KNAW Oceaan in hoge

Nadere informatie

Statistieken 2012 96 ste Vierdaagse

Statistieken 2012 96 ste Vierdaagse Statistieken 2012 96 ste Vierdaagse De limiet voor het aantal inschrijvingen is in 2012 gesteld op 45.000. In totaal zijn 4.896 personen uitgeloot voor de Vierdaagse. Barometer 2012 alle lopers % uitval

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Verkenning kansen schelpdierkweek Westerschelde. A.C. Smaal. Rapport C155/14

IMARES Wageningen UR. Verkenning kansen schelpdierkweek Westerschelde. A.C. Smaal. Rapport C155/14 Verkenning kansen schelpdierkweek Westerschelde A.C. Smaal Rapport C155/14 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies) Opdrachtgever: Ministerie van Economische Zaken,

Nadere informatie

Onderzoek-natuur. natuurdoeltypen

Onderzoek-natuur. natuurdoeltypen Onderzoek-natuur natuurdoeltypen Inhoud Algemeen Opbouw handboek Opdracht SynBioSys Wat handige links Een natuurdoeltype is een in het natuurbeleid nagestreefd type ecosysteem dat een bepaalde biodiversiteit

Nadere informatie

De eco-geografie van de gewone garnaal Crangon crangon in Europa

De eco-geografie van de gewone garnaal Crangon crangon in Europa Samenvatting De eco-geografie van de gewone garnaal Crangon crangon in Europa Langs de gehele Europese kust bepalen slechts een paar soorten het merendeel van het aantal en biomassa a organismen. Een van

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem compact te houden.

Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem compact te houden. nl_print_file 9/9/02 11:43 am Page 1 Pneumatische Hoge nauwkeurigheid (+/-0,01 mm) en herhaalbaarheid (+/-0,03 mm) geven een precies grijpwerk. Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem

Nadere informatie