Wageningen IMARES Risico inventarisatie schelpdier transporten

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wageningen IMARES Risico inventarisatie schelpdier transporten"

Transcriptie

1 Wageningen IMARES Risico inventarisatie schelpdier transporten Edwin Foekema Themadag werkgroep exoten NecoV Wageningen, 13 december 2007

2 Project-team IMARES Yerseke: Jeroen Wijsman, Aad Smaal TNO-IMARES Den Helder: Jacqueline Tamis, Klaas Kaag, Chris Karman, Edwin Foekema Institute of Marine Research Norway Göteborg University Sweden University of Wales Marine Institute Galway, Ireland

3 Aanleiding en doel onderzoek Onregelmatige zaadval Waddenzee en Oosterschelde Conflicten zaadvisserij natuurwaarden Import consumptiemosselen om aan vraag markt te voldoen Import mosselzaad (Ierland en Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Zweden) Risico op introductie van exoten

4 PRIMUS projecten PRIMUS: Project RIsk analysis MUSsel transfer Kwantitatieve inschatting risico op import van ongewenste organismen in Waddenzee Literatuuronderzoek en consultatie experts Passende beoordeling vergunningaanvraag Ierse en Keltische zee (2006) Zweden (2007) Noorwegen (2007) Deze presentatie: gevolgde procedure, voorbeelden Noorwegen

5 Noordoost Atlantische Continentaal plat Biogeografische regio: Noordoost Atlantisch continentaal plat Van Noord-Spanje tot Noorwegen Geen fysieke barrière voor transport Soorten kunnen vrij migreren

6 Noordoost Atlantische niet-inheemse soorten In Waddenzee: Afkomstig uit ander deel regio Via natuurlijke dispersie Omgevingscondities ongeschikt Zullen zich in toekomst ook niet permanent vestigen

7 Exotische niet-inheemse soorten Afkomstig uit andere regio Via menselijk handelen Via secundaire vector naar Waddenzee Kunnen zich mogelijk vestigen Leiden mogelijk tot problemen

8 Import exoten via schelpdiertransporten Exoot Noordoost Atlantisch continentaal plat Schelpdier transport Impact Noorwegen Omgevings condities Natuurlijke dispersie Waddenzee Omgevings condities

9 Risico analyse Species specific Exoten Noorwegen Kans op succesvolle introductie x Effect op het ecosysteem = Risico Exoten Waddenzee Stap 1. Selectie doelsoorten Stap 2. Kans op introductie Stap 3. Inschatten effect

10 Mosselkweek in Noorwegen Totale productie 4 miljoen kg ( ton) Hangcultuur, smart farms Invangen april juni (oktober) Versokken augustus - oktober (10-30 mm) Overproductie

11 Exoten in Noorwegen 52 exoten 23 algen 3 wormen 8 kreeftachtigen 3 holtedieren 6 tweekleppigen 2 slakken 1 zakpijp 1 vis 5 overig

12 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini Bruinwier

13 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Groenwier

14 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini Bruinwier

15 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini dinoflagellaat

16 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini Kiezelwier

17 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Flagellaat

18 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini

19 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Eendemossel

20 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Amerikaanse kreeft

21 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini Koningskrab

22 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Queen crab / snow crab

23 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Japanse tapijtschelp

24 Doelsoorten Noorwegen 14 soorten Taxonomic Algae Polychaeta Cirrepedia Malacostraca Bivalva Platyhelminthes Species name Aglaothamnion halliae Codium fragile subsp atlanticum Codium fragile subsp scandinavicum Scolelepis korsuni Lepas anatifera Homarus americanus Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Parasitische platworm aal

25 Score: Literatuur en 8 internationale experts Kans op succesvolle introductie (1-5) Vangen in hangcultuur Overleven transport Overleven Waddenzee Effect op ecosysteem (1-5) Risico = (kans effect) / 5 Voorzorgsprincipe: bij twijfel, score 5=worst case

26 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxon. Group Target species Literature Experts Risk-score Algae Aglaothamnion halliae Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni Cirrepedia Lepas anatifera Malacostraca Homarus americanus Bivalva Platyhelminthes Ruditapes philippinarum Pseudodactylogyrus bini Experts Literatuur

27 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8

28 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8 Beperkte informatie Worst case Geen overlast bekend

29 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8 Toxische alg Probleemalg in VK In 2006 omvangrijke bloei ten Noorden van Texel

30 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8 Synoniem Heterosigma akashiwo Toxische alg 1992 in Waddenzee waargenomen

31 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8 Transport pelagische larven (boot) Geen voortplanting bekend in Noorwegen Transport volwassen exemplaren niet aannemelijk

32 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8 Larven transport met boot Transport adulten onwaarschijnlijk Geen bewijzen voor voortplanting

33 Risico score doelsoorten Noorwegen Taxonomic Species name Score Algae Aglaothamnion halliae 2.0 Codium fragile Polychaeta Scolelepis korsuni 5.0 Cirrepedia Lepas anatifera 1.5 Malacostraca Homarus americanus Bivalva Ruditapes philippinarum 3.2 Platyhelminthes Pseudodactylogyrus bini 1.8 Opportunistisch Overwoekering schelpdierbanken

34 Conclusies: Risico Noorse mosselen exoten in Noorwegen waarvan 14 doelsoorten 2. Waaronder 6 potentiële risicosoorten 3. Geschat risico verminderd door detailonderzoek 4. Risico reductie mogelijk

35 Conclusies: gevolgde methodiek Bruikbare methodiek voor het inschatten van risico s Goede correlatie tussen expert judgement and literatuur Experst scoren minder worst case Maar (1), het betreft slechts een momentopname Maar (2), de exoten zijn reeds binnen, dus mosseltransport zal slechts verspreiding versnellen

36 Wageningen IMARES Dank voor uw aandacht Wageningen UR

HET GEVECHT VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST

HET GEVECHT VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST HET GEVECHT VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST Allereerst zal ik uiteen zetten wie wij zijn en wat wij doen. Mijn naam is Huub Lacor, algemeen directeur van het familiebedrijf Roem van Yerseke. Mijn voorvaderen

Nadere informatie

Wageningen IMARES. De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling van de Waddenzee. Pauline Kamermans

Wageningen IMARES. De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling van de Waddenzee. Pauline Kamermans De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling van de Waddenzee Pauline Kamermans is een samenwerkingsverband tussen Wageningen UR en TNO De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

Duurzame Schelpdiertransporten

Duurzame Schelpdiertransporten Duurzame Schelpdiertransporten J.W.M. Wijsman, I. De Mesel Rapport C067/09 Opdrachtgever: Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid Directie Kennis Postbus 482 6710 BL Ede BAS code: BO-07-002-010

Nadere informatie

Het Strand KNNV basiscursus 2012

Het Strand KNNV basiscursus 2012 Het Strand KNNV basiscursus 2012 Programma Eén groot natuurgebied - land en water - eb en vloed - zacht en hard substraat Ordening - plankton - wieren - neteldieren - wormen - gewervelden - geleedpotigen

Nadere informatie

Bouwstenenrapport bij Plan van Uitvoering Transitie Mosselsector

Bouwstenenrapport bij Plan van Uitvoering Transitie Mosselsector Bouwstenenrapport bij Plan van Uitvoering Transitie Mosselsector Februari 2010 Ten geleide Het onderhavige rapport bevat onderbouwend materiaal voor het Plan van Uitvoering van de transitie van de mosselsector.

Nadere informatie

Vereniging van importeurs van schelpdieren T.a.v. uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 05-06-2008 DRZ/09/1274/SD/SM 06-05-2009

Vereniging van importeurs van schelpdieren T.a.v. uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 05-06-2008 DRZ/09/1274/SD/SM 06-05-2009 Directie Regionale Zaken Vereniging van importeurs van schelpdieren T.a.v. uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 05-06-2008 DRZ/09/1274/SD/SM 06-05-2009 onderwerp doorkiesnummer bijlagen Nb-wet 1998;

Nadere informatie

Schelpdier import monitoring protocol

Schelpdier import monitoring protocol In opdracht van de Vereniging van Importeurs van Schelpdieren A. Gittenberger GiMaRIS rapport 2010.10d4 Ref. nr. GPR11_Draft04 Datum: juli 2010 Rapport nr.: GiMaRIS 2010.10d4 Referentie nr.: GPR11_Draft04

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

nieuwe mariene soorten in Nederland - 2007

nieuwe mariene soorten in Nederland - 2007 nieuwe mariene soorten in Nederland - 2007 door: Godfried van Moorsel, ecosub met bijdragen van: Marco Faasse & Marianne Ligthart Herre Stegenga: wieren Peter van Bragt notulen Marien Biodiversiteitoverleg

Nadere informatie

Samen op zoek naar nieuwe

Samen op zoek naar nieuwe Samen op zoek naar nieuwe kansen door dr. ir. Jeroen W.M. Wijsman 1 Samen op zoek naar nieuwe kansen Samen op zoek naar nieuwe kansen door dr. ir. Jeroen W.M. Wijsman Inaugurele rede uitgesproken op 14

Nadere informatie

PERSDOSSIER MOSSELEN

PERSDOSSIER MOSSELEN PERSDOSSIER MOSSELEN Mosselen algemeen De mossel is een belangrijk product uit de Nederlandse schelpdierteelt. In Europa worden er jaarlijks circa 700 miljoen kilo mosselen geproduceerd, waarvan ongeveer

Nadere informatie

Helder water door quaggamossel

Helder water door quaggamossel Helder water door quaggamossel Kansen en risico s Een nieuwe mosselsoort, de quaggamossel, heeft zich in een deel van de Rijnlandse wateren kunnen vestigen. De mossel filtert algen en zwevend stof uit

Nadere informatie

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken.

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken. Kreeftachtigen Er zijn veel verschillende soorten kreeftachtigen. Van ieder soort leven er vaak zeer grote aantallen in zee. Kreeftachtigen zijn bijvoorbeeld de roeipootkreeftjes, de zeepissebedden en

Nadere informatie

titel Opbouw Vis, exoten en KRW Visexoten en achtergrond MWTL 2008 Visexoten in Nederland Oorzaken

titel Opbouw Vis, exoten en KRW Visexoten en achtergrond MWTL 2008 Visexoten in Nederland Oorzaken Opbouw Vis, exoten en KRW visexoten- achtergrond en ecologie KRW-maatlatten en visexoten andere exoten (rivierkreeften) en vis signalering nieuwe visexoten Themadag exoten en de KRW 10 dec 09 Willie van

Nadere informatie

Growing world shellfish consumption IMPORT: PLAAG OF ZEGEN? European shellfish production

Growing world shellfish consumption IMPORT: PLAAG OF ZEGEN? European shellfish production Growing world shellfish consumption 4. World per capita consumption, source: FAO IMPORT: PLAAG OF ZEGEN? Jaap Holstein Holstein Consultancy kg/capita 3.5 3. 2.5 2. 1.5 1..5. 1961-197 1971-198 1981-199

Nadere informatie

Taxonomen (ca. 1850): Organismen vertonen kenmerken van zowel planten als dieren. Wetenschappers gingen dus op kenmerken letten.

Taxonomen (ca. 1850): Organismen vertonen kenmerken van zowel planten als dieren. Wetenschappers gingen dus op kenmerken letten. Ordening van organismen: vroeger: plantenrijk - dierenrijk Taxonomen (ca. 1850): Organismen vertonen kenmerken van zowel planten als dieren. Wetenschappers gingen dus op kenmerken letten. huidige indeling:

Nadere informatie

Waterleven. Doel: Aan de hand van het determineren van de beestjes die in de sloot voorkomen conclusies trekken over de waterkwaliteit.

Waterleven. Doel: Aan de hand van het determineren van de beestjes die in de sloot voorkomen conclusies trekken over de waterkwaliteit. Waterleven Doel: Aan de hand van het determineren van de beestjes die in de sloot voorkomen conclusies trekken over de waterkwaliteit. Tijd: In het veld : 60 minuten Uitwerking : 30 minuten Benodigdheden:

Nadere informatie

MINISTERIE VAN EZ T.A.V.IR. H.R. OFFRINGA POSTBUS 20401 2500 EK DEN HAAG. Afdeling Vis. Geachte heer Offringa,

MINISTERIE VAN EZ T.A.V.IR. H.R. OFFRINGA POSTBUS 20401 2500 EK DEN HAAG. Afdeling Vis. Geachte heer Offringa, Postbus 68 1970 AB IJmuiden MINISTERIE VAN EZ T.A.V.IR. H.R. OFFRINGA POSTBUS 20401 2500 EK DEN HAAG Afdeling Vis ONDERWERP Beperkingen zeebaars Geachte heer Offringa, POSTADRES Postbus 68 1970 AB IJmuiden

Nadere informatie

Verslag van een geologische excursie naar Simonszand (oostelijke Waddenzee) op 21 september 2013.

Verslag van een geologische excursie naar Simonszand (oostelijke Waddenzee) op 21 september 2013. Verslag van een geologische excursie naar Simonszand (oostelijke Waddenzee) op 21 september 2013. Bert van der Valk 1 en Albert Oost 2 Met de Stichting Verdronken Geschiedenis is per ms Boschwad een bezoek

Nadere informatie

Mul Mul wordt het hele jaar door in de Noordzee gevangen, maar is in de zomer op zijn best. Wordt ook wel koningspoon genoemd, maar is geen familie van de poon. Het visvlees is stevig en een beetje zoet

Nadere informatie

v a n b r o n t o t m o n d i n g

v a n b r o n t o t m o n d i n g V i s m i g r a t i e... v a n b r o n t o t m o n d i n g vrije vismigratie van bron tot monding De Noordzee werd ooit geroemd vanwege zijn rijke visstand. Steden werden gesticht en de visserij floreerde.

Nadere informatie

De haven van Harlingen Floris Bennema

De haven van Harlingen Floris Bennema 33 De haven van Harlingen Floris Bennema Vanaf maart 2010 bezocht ik, in het kader van het SETL project van de Stichting Anemoon, vier keer per jaar de Wilhelminahaven in Harlingen. De SETL plaatjes bleken

Nadere informatie

NATIONALE AAL MANAGEMENTSPLANNEN BINNEN DE EU

NATIONALE AAL MANAGEMENTSPLANNEN BINNEN DE EU NATIONALE AAL MANAGEMENTSPLANNEN BINNEN DE EU De paling, een mythe waarover nog maar weinig bekend is. Een inventarisatie februari 2011 Pagina 1 van 8 NEDERLAND Door de aanwezigheid van te weinig data,

Nadere informatie

Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur?

Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur? Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur? Ralf Verdonschot 26 juni 2014 ralf.verdonschot@wur.nl Inhoud 1. Wat maakt de levensgemeenschap van brakke wateren waardevol? 2.

Nadere informatie

Niels Habraken BRU17 gestoomde messen ketchup Patrick Keizer De Ketchupfabriek 15.00 u LRP Botarga Miranda Bout Visserijbedrijf Bout

Niels Habraken BRU17 gestoomde messen ketchup Patrick Keizer De Ketchupfabriek 15.00 u LRP Botarga Miranda Bout Visserijbedrijf Bout Maandag 9 maart 12.00 U OPENING BEURS KEES VAN BEVEREN 14.00 U ZAZ streetfood Marianne Ketting ZAZ heek filets, Niels Habraken BRU17 gestoomde messen ketchup Patrick Keizer De Ketchupfabriek 15.00 u LRP

Nadere informatie

AANVRAAG CERTIFICERING

AANVRAAG CERTIFICERING AANVRAAG CERTIFICERING KEURMERK WADDENGOUD Naam Bedrijf:... Adres... Postcode/Plaats... Datum... Inhoud Het Keurmerk Waddengoud 2 Wat is de procedure voor u om te komen tot een Waddengoud certificering

Nadere informatie

klimaatstad water leeft 1 Bio

klimaatstad water leeft 1 Bio water leeft 1 Bio Biologisch wateronderzoek 2 werkbundel voor 2 de en 3 de graad secundair onderwijs Biologisch wateronderzoek 3 WATER LEEFT Biologisch wateronderzoek Om een uitspraak te doen over de kwaliteit

Nadere informatie

Opmerking voor de docent. Dieren determineren. Werkwijze

Opmerking voor de docent. Dieren determineren. Werkwijze Opmerking voor de docent. Verspreid door het lokaal ongeveer 30 dieren met een nummer en de naam van de soort. Gebruik preparaten, opgezette dieren eventueel platen. Vermeld eventueel bij het dier enkele

Nadere informatie

Aquacultuur in Zeeland: de blauwe revolutie

Aquacultuur in Zeeland: de blauwe revolutie Provincie Zeeland Aquacultuur in Zeeland: de blauwe revolutie Aquacultuur in Zeeland: de blauwe revolutie 2 COLOFON Uitgave: Coördinatie: Fotografie: Grafische realisatie: Druk: Provincie Zeeland, Provincie

Nadere informatie

Resultaten van het kleurringen van Nijlganzen en Grote Canadese Ganzen Frank Majoor & Berend Voslamber

Resultaten van het kleurringen van Nijlganzen en Grote Canadese Ganzen Frank Majoor & Berend Voslamber Resultaten van het kleurringen van Nijlganzen en Grote Canadese Ganzen Frank Majoor & Berend Voslamber Sovon-rapport 2013/74 Resultaten van het kleurringen van Nijlganzen en Grote Canadese Ganzen Frank

Nadere informatie

Kenniskring Slim Ondernemen. 28 maart 2009 MKB Adviseurs Jaap Luchies Tel.nr. 038 426 25 90 Email: jluchies@mkbadviseurs.nl

Kenniskring Slim Ondernemen. 28 maart 2009 MKB Adviseurs Jaap Luchies Tel.nr. 038 426 25 90 Email: jluchies@mkbadviseurs.nl Kenniskring Slim Ondernemen 28 maart 2009 MKB Adviseurs Jaap Luchies Tel.nr. 038 426 25 90 Email: jluchies@mkbadviseurs.nl Programma 28 maart 2009 09.00 uur Opening 09.10 uur Efficiënt vistransport 10.00

Nadere informatie

Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee

Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee Jack Middelburg Universiteit Utrecht Darwin Centrum voor Biogeologie Netherlands Earth System Science Centre 21 Oktober 2014 KNAW Oceaan in hoge

Nadere informatie

21-11-2014. Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen

21-11-2014. Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen 21-11-2014 Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen 1 21-11-2014 Historie De kerstster, kerstroos of poinsettia (Euphorbia pulcherrima), behoort tot de wolfsmelkfamilie

Nadere informatie

Statistieken 2012 96 ste Vierdaagse

Statistieken 2012 96 ste Vierdaagse Statistieken 2012 96 ste Vierdaagse De limiet voor het aantal inschrijvingen is in 2012 gesteld op 45.000. In totaal zijn 4.896 personen uitgeloot voor de Vierdaagse. Barometer 2012 alle lopers % uitval

Nadere informatie

De invloed van Lean interventies over meerdere jaren op laboratorium performance

De invloed van Lean interventies over meerdere jaren op laboratorium performance Date 1-11-2013 1 Lang Lean, Perfecte Performance? De invloed van Lean interventies over meerdere jaren op laboratorium performance COPE 2013 Oskar Roemeling University of Groningen o.p.roemeling@rug.nl

Nadere informatie

Opdracht 1 Deze opdracht doe je in de klas en kun je niet hier nakijken.

Opdracht 1 Deze opdracht doe je in de klas en kun je niet hier nakijken. Thema 4 Opdracht 1 Deze opdracht doe je in de klas en kun je niet hier nakijken. Opdracht 2 1. bacteriën schimmels planten dieren 2. Kenmerken van cellen, namelijk of de organismen cellen hebben met celkernen,

Nadere informatie

Kiwa Water Research B.V. Nieuwegein, 23/4/07

Kiwa Water Research B.V. Nieuwegein, 23/4/07 Danny Traksel Kiwa Industrie & Water Een veilige duik in de toekomst? Toelichting en workshop oriënterend onderzoek naar desinfectietechnieken voor zwemwater 29 maart 2007 Hoe het niet moet... Kiwa Water

Nadere informatie

Exoten 2010 marien/estuarien. Ocinebrellus inornatus. Haliclystus salpinx. Synidotea laevidorsalis. Ocinebrellus - economie -06/12/2010

Exoten 2010 marien/estuarien. Ocinebrellus inornatus. Haliclystus salpinx. Synidotea laevidorsalis. Ocinebrellus - economie -06/12/2010 Exotenparade 2010 De presentaties zijn samengevoegd tot één print. De soorten die werden besproken staan hier per slide aangegeven; de nummering komt overeen met de slides. N.B. Dit is niet een lijst van

Nadere informatie

RAAK PRO Zilte Productie. Introductie. Project bijeenkomst 31 01 2014 NIEUWSBRIEF 2 JUNI 2014

RAAK PRO Zilte Productie. Introductie. Project bijeenkomst 31 01 2014 NIEUWSBRIEF 2 JUNI 2014 RAAK PRO Zilte Productie NIEUWSBRIEF 2 JUNI 2014 Introductie Het project RAAK PRO Zilte Productie is in september 2014 van start gegaan. O.a. door middel van nieuwsbrieven willen wij u op de hoogte houden

Nadere informatie

vetreserves worden aangemaakt door de gastheer. Het eerste aspect met betrekking tot deze hypothese berust op het verband tussen deze metabolische

vetreserves worden aangemaakt door de gastheer. Het eerste aspect met betrekking tot deze hypothese berust op het verband tussen deze metabolische Het verlies van eigenschappen is een belangrijk proces dat bijdraagt aan evolutionaire veranderingen van organismen. Desondanks heeft onderzoek op dit gebied relatief weinig aandacht gekregen en wordt

Nadere informatie

Week van de smaak. Verantwoord gevangen vis, schaal- en schelpdieren

Week van de smaak. Verantwoord gevangen vis, schaal- en schelpdieren Week van de smaak 2015 Verantwoord gevangen vis, schaal- en schelpdieren Puur genieten! Gezond, eerlijk én lekker De Week van de Smaak is een jaarlijks evenement waarin gezond en eerlijk eten extra onder

Nadere informatie

Red de Jamaica Iguan

Red de Jamaica Iguan Red de Jamaica Iguan Door Evert Henningheim In het vrijwel ondoordringbare droogbos van Jamaica leeft een bijzondere leguaansoort. Het voortbestaan van deze Jamaicaanse leguaan wordt ernstig bedreigd.

Nadere informatie

toerisme in cijfers tourism in figures 2011 08 aantal aankomsten naar logiesvorm 2011 number of arrivals by type of accommodation 2011

toerisme in cijfers tourism in figures 2011 08 aantal aankomsten naar logiesvorm 2011 number of arrivals by type of accommodation 2011 in cijfers tourism in figures 2011 XL 08 aantal aankomsten naar logiesvorm 2011 number of arrivals by type of accommodation 2011 Kennisbeheer Juni 2012 2 AANTAL AANKOMSTEN NAAR LOGIESVORM, 2011 Tabel P.

Nadere informatie

CONCLUSIES. f. Er zijn geen aanwijzingen dat kokkelvisserij

CONCLUSIES. f. Er zijn geen aanwijzingen dat kokkelvisserij De eutrofiëring betreft een autonome ontwikkeling. Het is de verwachting dat de eutrofiëring nog wat verder zal teruglopen. Daarmee komt de draagkracht in de Waddenzee op termijn weer dicht bij de natuurlijke

Nadere informatie

2. We nu nog levende katachtige is volgens deze stamboom het meest verwant aan de Poema? A de Cheeta B de Europese lynx C de Huiskat D de Jaguar

2. We nu nog levende katachtige is volgens deze stamboom het meest verwant aan de Poema? A de Cheeta B de Europese lynx C de Huiskat D de Jaguar 14 C datering De techniek van werken met het verval van 14 C is afkomstig uit onderzoek naar de ouderdom van bepaalde fossielen. De halfwaardetijd van 14 C is 5730 jaar. Over dit onderzoek worden twee

Nadere informatie

Welzijn van vissen tijdens de productie: de case Afrikaanse meerval

Welzijn van vissen tijdens de productie: de case Afrikaanse meerval Welzijn van vissen tijdens de productie: de case Afrikaanse meerval Johan Schrama & Pascal van de Nieuwegiessen Aquaculture and Fisheries Group Wageningen University The Netherlands Inhoud presentatie

Nadere informatie

T4. Ordening. EB 10. Soorten en rassen EB 11. Indelen in steeds kleinere groepen EB 12. Beoordelingspracticum de mossel

T4. Ordening. EB 10. Soorten en rassen EB 11. Indelen in steeds kleinere groepen EB 12. Beoordelingspracticum de mossel T4. Ordening B1. Het ordenen van organismen B2. Het rijk van de bacteriën B3. Het rijk van de schimmels B4. Het rijk van de planten B5. Het rijk van de dieren B6. Geleedpotigen B7. Gewervelden B8. Het

Nadere informatie

Life at the edge: benthic invertebrates in high altitude Andean streams. Dhr. R.A. Loayza-Muro

Life at the edge: benthic invertebrates in high altitude Andean streams. Dhr. R.A. Loayza-Muro Life at the edge: benthic invertebrates in high altitude Andean streams. Dhr. R.A. Loayza-Muro Samenvatting Gebergtes bedekken ongeveer 27% van het aardoppervlak en bevatten gletsjers en zoetwatervoorraden

Nadere informatie

Door bundeling van krachten naar een duurzame palingstand in Nederland. Han Walder Combinatie van Beroepsvissers / Stichting DUPAN

Door bundeling van krachten naar een duurzame palingstand in Nederland. Han Walder Combinatie van Beroepsvissers / Stichting DUPAN Door bundeling van krachten naar een duurzame palingstand in Nederland Han Walder Combinatie van Beroepsvissers / Stichting DUPAN Registered landings (t) Vangst van paling 1950-2000 5,000 Silver eel

Nadere informatie

Onderzoek naar Duurzame Schelpdiervisserij (PRODUS) Eindrapport deelproject 1c

Onderzoek naar Duurzame Schelpdiervisserij (PRODUS) Eindrapport deelproject 1c Onderzoek naar Duurzame Schelpdiervisserij (PRODUS) Eindrapport deelproject 1c Alternatieve mosselzaadwinning met MosselZaadInvangsystemen: variatie in zaadinvang en effecten van MZI s op het ecosysteem

Nadere informatie

Belgisch Biodiversiteits Platforum

Belgisch Biodiversiteits Platforum Belgisch Biodiversiteits Platforum Sonia Vanderhoeven Etienne Branquart [HET HARMONIA INFORMATIESYSTEEM EN HET ISEIA PROTOCOL] Verklarend document voor het Life + Project AlterIAS Oktober 2010 Algemene

Nadere informatie

Zeevruchten en zilte groenten

Zeevruchten en zilte groenten Zeevruchten en zilte groenten Oesterputten Oesters Mossel Leon Praet, visser van de ZZ5 Mosselvangst Vlak voor het lossen 1 De alikruik (Littorina littorea) is een in zee levende kieuwslak. De alikruik

Nadere informatie

Noordzeedagen. Kennis Beleid Beheer Wind op Zee

Noordzeedagen. Kennis Beleid Beheer Wind op Zee Noordzeedagen Kennis Beleid Beheer Wind op Zee Kader Ecologie en Cumulatie (KEC): cumulatieve effecten van offshore windparken op vogels, vleermuizen en zeezoogdieren in de zuidelijke Noordzee Maarten

Nadere informatie

Assessment of dredginginduced

Assessment of dredginginduced Assessment of dredginginduced turbidity CEDA presentatie januari 2013 Walter Jacobs Hydronamic / Royal Boskalis Westminster Inleiding Inschatten van vertroebeling t.g.v. baggerwerken Assessment of dredging-induced

Nadere informatie

Bijlage 1 bij besluit DRZZ/2010-1777 d.d. 31-3-2010 MOSSELZAADINVANGINSTALLATIE OOSTERSCHELDE INHOUDELIJKE OVERWEGINGEN

Bijlage 1 bij besluit DRZZ/2010-1777 d.d. 31-3-2010 MOSSELZAADINVANGINSTALLATIE OOSTERSCHELDE INHOUDELIJKE OVERWEGINGEN Bijlage 1 bij besluit DRZZ/2010-1777 d.d. 31-3-2010 MOSSELZAADINVANGINSTALLATIE OOSTERSCHELDE INHOUDELIJKE OVERWEGINGEN 1 De aanvraag De aanvrager verzoekt om een vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting De verspreiding en aantallen dieren, zowel in ruimte als tijd, staan centraal in de ecologie. Inzicht in soortsverspreiding creëert niet alleen methodologische en analytische uitdagingen, maar vraagt ook

Nadere informatie

Leerlijn Waddenzeeschool Voortgezet onderwijs

Leerlijn Waddenzeeschool Voortgezet onderwijs Leerlijn Waddenzeeschool Voortgezet onderwijs Algemene doelen Waddenzeeschool Zoveel mogelijk scholieren in aanraking brengen met het Waddengebied, zowel op school als op het wad, om zo het draagvlak voor

Nadere informatie

Kijk uit! Pas OP! LEERlingenblad van:... speurles. basisonderwijs groep 4, 5 & 6

Kijk uit! Pas OP! LEERlingenblad van:... speurles. basisonderwijs groep 4, 5 & 6 LEERlingenblad van:... Kijk uit! Pas OP! speurles basisonderwijs groep 4, 5 & 6 weetje Professoren hebben uitgerekend dat er op de aarde 1.386.000.000.000.000.000.000 liter water is. 2 Kijk uit! Loop jij

Nadere informatie

Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee

Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee Januari 2014 Contacten Josje Fens, Fens@waddenvereniging.nl, t. 0517 493 663 Luca van Duren, Luca.vanDuren@deltares.nl, t. 088 3358

Nadere informatie

Viral Lysis of Marine Microbes in Relation to Vertical Stratification K.D.A. Mojica

Viral Lysis of Marine Microbes in Relation to Vertical Stratification K.D.A. Mojica Viral Lysis of Marine Microbes in Relation to Vertical Stratification K.D.A. Mojica Mariene micro-organismen vertegenwoordigen het grootste reservoir van organische koolstof in de oceaan en hebben een

Nadere informatie

van de mosselcultuur in 2011 de opdracht gegeven voor een tweede inventarisatie

van de mosselcultuur in 2011 de opdracht gegeven voor een tweede inventarisatie Adriaan Gittenberger & Marjolein Rensing Exoten zijn soorten die door de mens bewust of onbewust in een gebied worden ingevoerd dat buiten hun oorspronkelijke verspreidingsgebied ligt. Sommige nemen in

Nadere informatie

Over quagga s. exoot met potenties? Bram bij de Vaate. Waterfauna Hydrobiologisch Adviesbureau Lelystad

Over quagga s. exoot met potenties? Bram bij de Vaate. Waterfauna Hydrobiologisch Adviesbureau Lelystad Over quagga s exoot met potenties? Bram bij de Vaate Lelystad 1 Inhoud Inleiding Verspreiding Populatieontwikkeling Ecologische effecten Potenties?? Noodzakelijke kennisontwikkeling P-behoefte quaggamossel

Nadere informatie

Inventarisatie van het wilde mosselbestand in de Waddenzee in het najaar van 2009

Inventarisatie van het wilde mosselbestand in de Waddenzee in het najaar van 2009 Onderzoek en advies - mariene ecologie, visserij en schelpdierkweek Elkerzeeseweg 77 4322 NA Scharendijke tel./fax: 0111-671584 mobiel: 06-44278294 e-mail: marinx@zeelandnet.nl rapport nr. 2009.87 Inventarisatie

Nadere informatie

Voortgangsrapport. Nederlandse mosselsector [2013] programma Naar een rijke Waddenzee

Voortgangsrapport. Nederlandse mosselsector [2013] programma Naar een rijke Waddenzee Voortgangsrapport transitie van de Nederlandse mosselsector [2013] 1 inhoudsopgave Samenvatting 4 1 Stand van zaken transitie mosselsector 8 11 Inleiding 8 12 Sluiting mosselbanken en oogsten bodemvisserij

Nadere informatie

Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem compact te houden.

Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem compact te houden. nl_print_file 9/9/02 11:43 am Page 1 Pneumatische Hoge nauwkeurigheid (+/-0,01 mm) en herhaalbaarheid (+/-0,03 mm) geven een precies grijpwerk. Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem

Nadere informatie

FACTSHEET CHAMPIGNONS

FACTSHEET CHAMPIGNONS FACTSHEET CHAMPIGNONS Fruit & Vegetable Facts; Jan Kees Boon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com NEDERLAND VERLIEST STEEDS MEER TERREIN BIJ HANDEL IN VERSE CHAMPIGNONS Positie op wereldmarkt van champignonconserven

Nadere informatie

Onzichtbaar maar wel aanwezig! Soorten in kaart brengen met Environmental DNA

Onzichtbaar maar wel aanwezig! Soorten in kaart brengen met Environmental DNA Onzichtbaar maar wel aanwezig! Soorten in kaart brengen met Environmental DNA STOWA Gentechnieken-dag Presentatie is eigendom van RAVON en SPYGEN Enkel voor eigen gebruik deelnemers. Niks uit deze presentatie

Nadere informatie

ID PASSEPORT POISSON

ID PASSEPORT POISSON ID VISPASPOORT ID PASSEPORT POISSON Kies bewust! Motivatie Compass duurzaamheidfiches Om u te helpen bewuste keuzes te maken aangaande uw voeding, heeft Compass, in samenwerking met zijn partners, een

Nadere informatie

Datum 26 november 2009 Betreft Verlenging Nb-wetvergunning ensisvisserij

Datum 26 november 2009 Betreft Verlenging Nb-wetvergunning ensisvisserij > Retouradres Postbus 6111 5600 HC Eindhoven Keizersgracht 5 5611 HB Eindhoven Postbus 6111 5600 HC Eindhoven www.minlnv.nl Betreft Verlenging Nb-wetvergunning ensisvisserij Geachte heer, Bij brief van

Nadere informatie

ULCOS, Ultra Low CO 2 Steelmaking. Koen Meijer, TATA Steel

ULCOS, Ultra Low CO 2 Steelmaking. Koen Meijer, TATA Steel ULCOS, Ultra Low CO 2 Steelmaking Koen Meijer, TATA Steel ULCOS, Ultra Low CO 2 Steelmaking Het ULCOS project Het ULCOS project is een initiatief van de Europese staalindustrie Doel: 50% reductie van CO

Nadere informatie

Bepaling van de biotische index van zoetwater

Bepaling van de biotische index van zoetwater 1 Inleiding Bepaling van de biotische index van zoetwater Op basis van het voorkomen van ongewervelden of aan de hand van de aanwezige planktonorganismen kan stilstaand of stromend water in vier kwaliteitsklassen

Nadere informatie

De zee heeft jou nodig!

De zee heeft jou nodig! De zee heeft jou nodig! Je houdt van producten die uit de zee komen en die doen je goed. Maar de vangst en zelfs de kweek van bepaalde vissoorten heeft nare gevolgen: overbevissing, bedreiging met uitsterven,

Nadere informatie

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER SAMENVATTING Weet je dat de meeste van onze dagelijkse activiteiten, inclusief voedsel, kleding en reizen, een hoog waterverbruik betekenen en daarmee

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

meeuwen in het duin meeuwen in de stad Frits van der Sluis

meeuwen in het duin meeuwen in de stad Frits van der Sluis meeuwen in het duin meeuwen in de stad Frits van der Sluis Leiden aan zee meeuwen in Nederland (1998 2000) zilvermeeuw kleine mantelmeeuw meeuwen in het Wassenaarse duin meeuwen in het Wassenaarse duin

Nadere informatie

Bepaling primaire impacten van klimaatsveranderingen

Bepaling primaire impacten van klimaatsveranderingen Bepaling primaire impacten van klimaatsveranderingen Dries Van den Eynde, José Ozer, Stephanie Ponsar Beheerseenheid Mathematisch Model Noordzee Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen Gulledelle

Nadere informatie

1. Beschrijving van de aanvrager

1. Beschrijving van de aanvrager Project Plan 1. Beschrijving van de aanvrager... 2 2. Projectbeschrijving... 3 2.a Projectdoelstellingen... 3 Aanleiding... 3 Doel... 4 Noodzaak... 6 2.b Activiteiten... 6 Fase 1 : Voorbereiding en netwerkontwikkeling...

Nadere informatie

Schaal- en schelpdieren. Waar gaat deze kaart over? Garnalen. Wat wordt er van jou verwacht? Schelpdieren

Schaal- en schelpdieren. Waar gaat deze kaart over? Garnalen. Wat wordt er van jou verwacht? Schelpdieren Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over schaal- en schelpdieren. We behandelen drie soorten garnalen en mosselen. Je leert hoe deze garnalen en mosselen eruit zien en waar ze leven. Ook leer je

Nadere informatie

Vissoorten Aal Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Lengte afgebeelde vis: Lengte tot circa: Snoek Herkenning: Verspreiding: Voedsel:

Vissoorten Aal Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Lengte afgebeelde vis: Lengte tot circa: Snoek Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Vissoorten Aal Herkenning: Het lichaam is slangachtig van vorm. De borstvinnen bevinden zich direct achter de kop. Op het achterste deel van het lichaam is, zowel onder als boven, een vinzoom aanwezig

Nadere informatie

Lean Six Sigma binnen AEGON

Lean Six Sigma binnen AEGON SPIder Jaarconferentie 2008 Julien Sterk September 2008 AEGON wereldwijd Wereldwijd Ruim 30.000 medewerkers Actief in meer dan 20 landen in Europa, Amerika en Azië, met omvangrijke activiteiten in Verenigde

Nadere informatie

Tekst: Peter Onvlee Foto s: Franck Mazéas, Erik Meesters en Maggy Nugues

Tekst: Peter Onvlee Foto s: Franck Mazéas, Erik Meesters en Maggy Nugues Drieëndertig metingen resulteerden in meer dan 2000 foto s van het rif en meer dan 5000 vistellingen van bijna 100 vissoorten. Het was van 19 tot 27 oktober 2013, de tweede keer in twee jaar tijd dat onderzoekers

Nadere informatie

De functie van het Balgzand als hoogwatervluchtplaats voor wadvogels II. aantallen vogels en hun verspreiding tijdens hoogwater

De functie van het Balgzand als hoogwatervluchtplaats voor wadvogels II. aantallen vogels en hun verspreiding tijdens hoogwater De functie van het Balgzand als hoogwatervluchtplaats voor wadvogels II. aantallen vogels en hun verspreiding tijdens hoogwater Rapportage van onderzoek In opdracht van Rijkswaterstaat Directie Noord-Holland

Nadere informatie

EU-Speak _ leslla docenten

EU-Speak _ leslla docenten EU-Speak _ leslla docenten Wat heeft een docent nodig om de laaggeletterde volwassen immigrant te leren lezen en schrijven? EU-Speak 1 Partners: Engeland, Zweden, Denemarken, Duitsland, Spanje, Nederland

Nadere informatie

Welkom bij het live webinar van VarkensNET

Welkom bij het live webinar van VarkensNET Welkom bij het live webinar van VarkensNET Omgaan met beren Yvette van Wichen Mede mogelijk gemaakt door: Webinar met VarkensNET omgaan met beren Wat gaan we doen tijdens dit webinar? Presentatie Carola

Nadere informatie

Eindexamen biologie havo 2008-I

Eindexamen biologie havo 2008-I Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag worden twee punten toegekend. Ganzen worden een plaag 1 D 2 maximumscore 1 Het antwoord moet de notie bevatten dat het aantal eieren in het

Nadere informatie

Monitoring Vectoren. Achtergrondinformatie bij de monitoring van steekmuggen en teken, uitgevoerd door het Centrum Monitoring Vectoren.

Monitoring Vectoren. Achtergrondinformatie bij de monitoring van steekmuggen en teken, uitgevoerd door het Centrum Monitoring Vectoren. Monitoring Vectoren Achtergrondinformatie bij de monitoring van steekmuggen en teken, uitgevoerd door het Centrum Monitoring Vectoren. Het Centrum Monitoring Vectoren (CMV) voert sinds 2010 in heel Nederland

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/37037 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/37037 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/37037 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Lupatini, Manoeli Title: Microbial communities in Pampa soils : impact of land-use

Nadere informatie

Oesterherpesvirus OsHV-1 μvar in de Waddenzee

Oesterherpesvirus OsHV-1 μvar in de Waddenzee Oesterherpesvirus OsHV-1 μvar in de Waddenzee In opdracht van de Producentenorganisatie van de Nederlandse Mosselcultuur A. Gittenberger M. Engelsma GiMaRIS rapport 2013_04 Oesterherpesvirus OsHV-1 μvar

Nadere informatie

FACTSHEETshort PEPPERS

FACTSHEETshort PEPPERS FACTSHEETshort PEPPERS Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts15@gmail.com Paprika s: Nederland verliest terrein aan Spanje Export Nederland dit jaar fors gedaald De Nederlands export

Nadere informatie

Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013. 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013

Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013. 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013 Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013 XL 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013 Ju i 2014 2 AANTAL OVERNACHTINGEN NAAR VERBLIJFSMOTIEF,

Nadere informatie

Den Haag 13 maart 2013. 1/6/2014 NEDERLANDSE VISSERSBOND - Derk Jan Berends

Den Haag 13 maart 2013. 1/6/2014 NEDERLANDSE VISSERSBOND - Derk Jan Berends Den Haag 13 maart 2013 1/6/2014 NEDERLANDSE VISSERSBOND - Derk Jan Berends 1 Introductie Voorstellen Doel: kennis uitwisselen over de visserijpraktijk, knelpunten en oplossingen bespreken betreffende bemanningszaken.

Nadere informatie

Nut en noodzaak van gecertificeerde duurzame viskweek

Nut en noodzaak van gecertificeerde duurzame viskweek Certificering viskweek Nut en noodzaak van gecertificeerde duurzame viskweek Presentatie op 30 november 2006 voor Nederlands Genootschap voor Aquacultuur Door: John Oosterhuis Kwaliteitsmanager Albert

Nadere informatie

Kaartenset ongewervelde dieren

Kaartenset ongewervelde dieren Kaartenset ongewervelde dieren Deze set met plaatjes is het eerste deel van de kaartjes met gewervelde- en ongewervelde dieren op. Ieder kaartje bevat een afbeelding van het dier in kwestie, met daarbij

Nadere informatie

Invasieve uitheemse soorten in estuaria

Invasieve uitheemse soorten in estuaria Invasieve uitheemse soorten in estuaria Een eerste kennismaking H Stephens Deben SEFINS : de omgeving beschermen tegen invasieve uitheemse soorten Wat zijn uitheemse soorten? Invasieve uitheemse soorten

Nadere informatie

Een kreeft in de klas

Een kreeft in de klas Een kreeft in de klas Leerdagboek van:... Een kreeft in de klas Wat doet de kreeft? Kijk een poosje heel nauwkeurig naar de kreeft. Schrijf heel nauwkeurig op wat de kreeft doet en hoe hij dat doet. Doe

Nadere informatie

Wat heeft de veehouder aan Genomics

Wat heeft de veehouder aan Genomics 2/1/21 Wat heeft de veehouder aan Genomics Mario Calus en Johan van Arendonk Wageningen UR Livestock Research en Wageningen University Wat wil de veehouder? Een goed inkomen halen van het bedrijf door

Nadere informatie

Projectmanagement onderzoek. www.bitti.nl. Meest succesvolle projectmanagement methodiek is PINO. 6 december 2006 Barry Derksen MSc MMC CISA CGEIT RI

Projectmanagement onderzoek. www.bitti.nl. Meest succesvolle projectmanagement methodiek is PINO. 6 december 2006 Barry Derksen MSc MMC CISA CGEIT RI Projectmanagement onderzoek Meest succesvolle projectmanagement methodiek is PINO 6 december 2006 Barry Derksen MSc MMC CISA CGEIT RI Agenda Aanleiding & werkwijze Projecten mislukken Projectmethodieken

Nadere informatie

Honden op het spreekuur

Honden op het spreekuur Honden op het spreekuur Op reis met de hond Wanneer u uw hond mee naar het buitenland wilt nemen, krijgt u te maken met de buitenlandse wet- en regelgeving. Recent zijn de regels van enkele landen aangepast,

Nadere informatie

Greencore Presentatie. Symposium RFID voor Logistiek en de Agro sector door: Herman Jeurissen, Jos van Loon

Greencore Presentatie. Symposium RFID voor Logistiek en de Agro sector door: Herman Jeurissen, Jos van Loon Greencore Presentatie Symposium RFID voor Logistiek en de Agro sector door: Herman Jeurissen, Jos van Loon Introductie Greencore Opgericht in 1991 als onderdeel van de Ierse suiker industrie Core business

Nadere informatie