Het belang van bodemleven Inspiratiedag over functionele agrobiodiversiteit Gent, 4 november 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het belang van bodemleven Inspiratiedag over functionele agrobiodiversiteit Gent, 4 november 2014"

Transcriptie

1 Het belang van bodemleven Inspiratiedag over functionele agrobiodiversiteit Gent, 4 november 2014 Petra Deproost Departement LNE, Dienst Land en Bodembescherming

2 Biodiversiteit: niet enkel bovengronds! Naar schatting leven 1/4 van alle soorten op aarde onder de grond

3 Eén koffielepel bodem bevat meer organismen dan er mensen zijn op aarde

4 Welke organismen?

5 Bodemvoedselweb Eten en gegeten worden Onderlinge concurrentie Gezonde bodem = evenwichtig samengesteld bodemleven

6 Functionele agrobiodiversiteit in de bodem Hoe dragen bodemorganismen bij tot de productiviteit van landbouwbodems? nutriëntenhuishouding wering van ziekten en plagen bodemstructuur

7 Bacteriën: vasthouden en leveren van nutriënten Afbraak van organische verbindingen (doorgaans eenvoudige verbindingen) Nutriëntenretentie (relatief hoge N-opname) nutriënten komen opnieuw beschikbaar door grazers Nutriëntenomzetting vb. nitrificerende bacteriën (ammonium naar nitraat)

8 Bacteriën: vasthouden en leveren van nutriënten Stikstofbinding uit de lucht vb. rhizobium (wortelknolletjes bij vlinderbloemigen) vb. azotobacter (vrijlevende bacterie)

9 Bacteriën: vasthouden en leveren van nutriënten Koolstofvastlegging uit de lucht vb. foto-autotrofe bacteriën: C-vastlegging via fotosynthese

10 Bacteriën: verbeteren van de bodemstructuur Vorming van stabiele aggregaten door productie van slijmstoffen

11 Bacteriën: ziektewerendheid tegen plantpathogene schimmels Produceren van antibiotica Wegvangen van micro-nutriënten Produceren van schadelijke afbraakproducten Afbreken van celwand van schimmels vb. vermindering schurft bij aardappelen

12 Schimmels: vasthouden en leveren van nutriënten Afbraak van organische verbindingen (doorgaans complexe verbindingen zoals cellulose, hemicellulose, lignine, ) Afscheiding van organische zuren nutriënten beter beschikbaar vb. fosfor Transport van nutriënten in de bodem via het netwerk van schimmeldraden

13 Schimmels: vasthouden en leveren van nutriënten Mycorrhiza symbiose tussen schimmels en planten Mogelijk voor meer dan 80% van alle plantensoorten Schimmels groeien in en om plantenwortels Dankzij schimmelnetwerk kan de plant meer nutriënten en water opnemen

14 Schimmels: verbeteren van de bodemstructuur Vorming van stabiele aggregaten door afscheiding van plakkerige stoffen Schimmeldraden vormen verbinding tussen bodemdeeltjes

15 Schimmels: ziektewerendheid tegen plantpathogene schimmels en nematoden Niet-plantpathogene schimmels concurreren met plantpathogene schimmels van hetzelfde geslacht vb. Fusarium

16 Schimmels: ziektewerendheid tegen plantpathogene schimmels en nematoden Parasitaire schimmels tegen nematoden of andere schimmels Symbiose met mycorrhizaschimmels tegen aantasting door andere schimmels

17 Protozoën Ciliaten (trilhaardiertjes) Naakte amoeben Geschaalde amoeben Flagellaten (zweephaardiertjes)

18 Protozoën: nutriëntenbeschikbaarheid Door de vertering van voornamelijk bacteriën (bevatten meer N dan protozoën nodig hebben) Ook P komt beschikbaar

19 Protozoën: ziektewerendheid Mogelijk spelen schimmeletende protozoën een rol in ziektewerendheid

20 Nematoden (aaltjes): plantpathogene soorten Plantparasitaire soorten kunnen grote schade veroorzaken Bvb. aardappelcysteaaltje Hebben naaldachtige structuur waarmee de celwand van planten doorboord wordt, zodat de nematode de nutriënten kan opzuigen uit de plant

21 Nematoden: ziektewerendheid Slechts enkele nematoden zijn plantpathogeen Veel nematoden consumeren ziekteverwekkers vb. schimmeletende nematoden bestrijden o.a. fusarium vb. entopathogene nematoden bestrijden insecten via het infecteren van een bacterie

22 Nematoden: nutriëntenbeschikbaarheid Vooral bacterie-etende nematoden

23 Potwormen: verhogen nutriëntenbeschikbaarheid Voeden zich met licht tot sterk verteerde resten van planten Voeden zich met organismen (bacteriën en schimmels)

24 Potwormen: verbeteren bodemstructuur Groter volume en grotere continuïteit van poriën (door hun lichaamsomvang) Grotere hoeveelheid aggregaten (door hun uitwerpselen)

25 Regenwormen Epigeïsche wormen of strooiselwormen Endogeïsche wormen of bodemwoelers Anecische wormen of pendelaars

26 Regenwormen: nutriëntenbeschikbaarheid Afbraak en herverdeling van organisch materiaal Nutriënten beschikbaar via uitwerpselen, slijmproductie en sterven van de regenworm

27 Regenwormen: ziektewerendheid Indirect via goede bodemstructuur en waterhuishouding Ook directe invloed Bvb. vermindering kans op schurftinfecties in fruitboomgaarden doordat regenwormen geïnfecteerde bladeren de grond in trekken.

28 Regenwormen: verbetering bodemstructuur Verbetering aggregaatstructuur en stabiliteit Toename porositeit Doorbreken verdichte bodemlagen: kanalen voor water, lucht en wortelgroei

29 Hoe bodemleven stimuleren? Bodem = habitat van bodemorganismen Voedsel Ruimte Water Zuurstof Rust

30 Goede landbouwpraktijken? Aanvoer van organisch materiaal (gewasresten, organische bemesting, groenbedekkers) Vermijden van schade aan bodemstructuur door bodemverdichting Minimaliseren van verstoring bij bodembewerkingen (diepte, intensiteit) Voldoende maaivruchten (granen, gras) in teeltplan Beperken gewasbeschermingsmiddelen

31 Bodemleven niet aaibaar?

32 Petra Deproost Beleidsmedewerker Bodembescherming Dienst Land en Bodembescherming Vlaamse overheid Departement Leefmilieu, Natuur en Energie Afdeling Land en Bodembescherming, Ondergrond, Natuurlijke Rijkdommen Tel:

Bodemleven en bodemvoedselweb

Bodemleven en bodemvoedselweb 7238 03 meeneem_volgorde.xp4 17-12-2004 12:35 Pagina 1 mac02 Klantenmap:Bolk:7238 6639 03-meeneem: 3 Bodemleven en bodemvoedselweb Wat is het bodemleven en het bodemvoedselweb? Alle levende organismen

Nadere informatie

Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar

Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar 17-1- Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar BODEM De Bodem Van Groot naar Klein tot zeer klein 2 1 17-1- Bodemprofiel Opbouw van de bodem Onaangeroerd = C Kleinste delen = 0 en A Poriënvolume

Nadere informatie

LEVENDE BODEM. Natasja Poot

LEVENDE BODEM. Natasja Poot LEVENDE BODEM Natasja Poot 1 Introductie Biologische bodemkwaliteit wordt steeds belangrijker Meer belangstelling en bewustzijn onder telers Wet- en regelgeving Minder gewasbeschermingsmiddelen toegelaten

Nadere informatie

Introductie. Zin en onzin van microbieel verrijkte producten. Onderwerpen. Het bodemleven. Rol van het bodemleven in de grond

Introductie. Zin en onzin van microbieel verrijkte producten. Onderwerpen. Het bodemleven. Rol van het bodemleven in de grond Zin en onzin van microbieel verrijkte producten Gera van Os Lector Duurzaam Bodembeheer, CAH Dronten Onderzoeker Gewas- en bodemgezondheid, PPO Lisse Introductie Bodem is de basis voor een goede teelt:

Nadere informatie

7-6-2016. bodemvoedselweb

7-6-2016. bodemvoedselweb bodemvoedselweb. 1 Het systeem onder de grond Onder de grond vindt een heel spel plaats van eten en gegeten worden, het krioelt er van de beestjes Planten eten via de haarwortels, ze wisselen daar H +

Nadere informatie

Over het leven in landbouwbodems

Over het leven in landbouwbodems BODEMORGANISMEN@WORK Over het leven in landbouwbodems 2 Bodemorganismen@work Voorwoord Monique Swinnen, gedeputeerde voor land- en tuinbouw Vlaams-Brabant Een goede opbrengst en kwaliteit van uw gewassen

Nadere informatie

Diversiteit van bodemorganismen & Duurzaam bodembeheer

Diversiteit van bodemorganismen & Duurzaam bodembeheer Diversiteit van bodemorganismen & Duurzaam bodembeheer Bert Reubens Koen Willekens, Greet Ruysschaert, Tommy D Hose, Karoline D Haene Studienamiddag Inagro Bodemkwaliteit en bodembiodiversiteit in duurzaam

Nadere informatie

Bodemerosie: oorzaken en oplossingen. Jan Vermang, Martien Swerts, Petra Deproost Departement LNE Dienst Land en Bodembescherming

Bodemerosie: oorzaken en oplossingen. Jan Vermang, Martien Swerts, Petra Deproost Departement LNE Dienst Land en Bodembescherming Bodemerosie: oorzaken en oplossingen Jan Vermang, Martien Swerts, Petra Deproost Departement LNE Dienst Land en Bodembescherming Wat is bodemerosie? Bodemerosie = belangrijke bron van sediment in oppervlaktewater!!

Nadere informatie

Symbiont1.0. Tool voor biologische bodemkwaliteit. Daan Kuiper

Symbiont1.0. Tool voor biologische bodemkwaliteit. Daan Kuiper Nutriënten Management Instituut B.V. Postbus 250, 6700 AG Wageningen T: 088 8761280 E: nmi@nmi-agro.nl I: www.nmi-agro.nl Symbiont1.0 Tool voor biologische bodemkwaliteit Daan Kuiper Biologische bodem

Nadere informatie

Bodembeheer bodembiodiversiteit

Bodembeheer bodembiodiversiteit Kop Tekst & Bodembeheer bodembiodiversiteit levende planten plantenresten Chap Kop 1 & Inleiding Deze waaier wordt uitgebracht als onderdeel van het project Kans voor Klei en gaat in op thema s die momenteel

Nadere informatie

Bodem. Bodemleven. Bodemverzorging. Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014

Bodem. Bodemleven. Bodemverzorging. Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Bodem Bodemleven Composteren Bodemverzorging Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Vanavond. Bodem: leer je bodem kennen Bodemvoedselweb Composteren Bodem verbeteren en voeden

Nadere informatie

Bodemleven. Hoofdstuk 3

Bodemleven. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 3 Bodemleven Onder de grasmat bruist het van het leven. De mate waarin de verschillende organismen in een bodem voorkomen is sterk afhankelijk van grondsoort en bodemgebruik. Het bodemleven kan

Nadere informatie

Organische stof en bodemleven deel , Nijeholtpade

Organische stof en bodemleven deel , Nijeholtpade maakt werk van bodemkwaliteit in het landelijk gebied Organische stof en bodemleven deel 2. 030211, Nijeholtpade Marjoleine Hanegraaf Nutriënten Management Instituut NMI www.nmi-agro.nl Inhoud Samenvatting

Nadere informatie

Vruchtbaar Landschap Biodiversiteit van de bodem: wat hebben we eraan? Een schets van de mogelijkheden voor functionele agrobiodiversiteit in de bodem

Vruchtbaar Landschap Biodiversiteit van de bodem: wat hebben we eraan? Een schets van de mogelijkheden voor functionele agrobiodiversiteit in de bodem Vruchtbaar Landschap Biodiversiteit van de bodem: wat hebben we eraan? Een schets van de mogelijkheden voor functionele agrobiodiversiteit in de bodem Kurt Cornelissen Sint-Laureins, 25 mei 2009 1. Inleiding

Nadere informatie

VERHOGING ZIEKTEWEERBAARHEID IN LAND- EN TUINBOUWGEWASSEN DOOR GEBRUIK VAN COMPOST. ir. Koen Willekens

VERHOGING ZIEKTEWEERBAARHEID IN LAND- EN TUINBOUWGEWASSEN DOOR GEBRUIK VAN COMPOST. ir. Koen Willekens VERHOGING ZIEKTEWEERBAARHEID IN LAND- EN TUINBOUWGEWASSEN DOOR GEBRUIK VAN COMPOST ir. Koen Willekens INHOUD Compost en ziekteweerbaarheid Agro-ecosysteem Compost Compostthee Proeven met compost en compostthee

Nadere informatie

Wat is niet-kerende bodembewerking? Resultaten Interreg-project Prosensols

Wat is niet-kerende bodembewerking? Resultaten Interreg-project Prosensols Jan Vermang Afdeling Land en Bodembescherming, Ondergrond, Natuurlijke Rijkdommen Departement Leefmilieu, Natuur en Energie Studiedag Erosie: niet-kerende bodembewerking, 27 augustus 2013 Ruraal Netwerk

Nadere informatie

Optimale groei met medewerking van bodem, bodembiologie en bemesting. Wilma Windhorst Boomteeltcursus Vlamings BV

Optimale groei met medewerking van bodem, bodembiologie en bemesting. Wilma Windhorst Boomteeltcursus Vlamings BV Optimale groei met medewerking van bodem, bodembiologie en bemesting Wilma Windhorst Boomteeltcursus Vlamings BV 130116 Schimmelziekten algemeen Chemisch systeem: brandjes blussen Ziekte vinden middel

Nadere informatie

Goede bemesting geeft gezonde planten

Goede bemesting geeft gezonde planten Goede bemesting geeft gezonde planten Door: HortiNova Opbouw van presentatie: Doel van gezonde bodem & plant Hoe groeit een plant? Hoe kan een plant ziek worden? Waarom moeten we bladgroen en wortels promoten

Nadere informatie

Bodem, dood substraat of levend ecosysteem? Joeke Postma, Wageningen Plant Research Congres Beter Bodembeheer, 4 oktober 2016

Bodem, dood substraat of levend ecosysteem? Joeke Postma, Wageningen Plant Research Congres Beter Bodembeheer, 4 oktober 2016 Bodem, dood substraat of levend ecosysteem? Joeke Postma, Wageningen Plant Research Congres Beter Bodembeheer, 4 oktober 2016 Bodem - samenstelling Minerale delen 43% Lucht 24% Water 22% Organische stof

Nadere informatie

Biodiversiteit, levende bodem in relatie tot plantengroei

Biodiversiteit, levende bodem in relatie tot plantengroei Biodiversiteit, levende bodem in relatie tot plantengroei Biodiversiteit 3 Principes: A) Repertoire: Organismen werken stap voor stap. (Kaas Houtstof) B) Interacties: Anderen zijn nodig (zetmeel afbreken

Nadere informatie

Leven. onder de graszode. Discussiestuk over het beoordelen en beïnvloeden van bodemleven in de biologische melkveehouderij

Leven. onder de graszode. Discussiestuk over het beoordelen en beïnvloeden van bodemleven in de biologische melkveehouderij Leven onder de graszode Discussiestuk over het beoordelen en beïnvloeden van bodemleven in de biologische melkveehouderij Nick van Eekeren Ellen Heeres Frans Smeding Colofon Louis Bolk Instituut, 2003

Nadere informatie

Weerbare bodemwijzer Leen Janmaat Willemijn Cuijpers

Weerbare bodemwijzer Leen Janmaat Willemijn Cuijpers I N S T I T U U T Weerbare bodemwijzer Leen Janmaat Willemijn Cuijpers Verantwoording Deze weerbare bodemwijzer geeft een samenvatting van ecologische diensten die de natuur beschikbaar heeft en maatregelen

Nadere informatie

Bodembeheer in functie van ziekteweerbaarheid

Bodembeheer in functie van ziekteweerbaarheid Bodembeheer in functie van ziekteweerbaarheid Jane Debode Caroline De Tender, Wim Wesemael, Nicole Viaene, Johan Van Vaerenbergh, Koen Willekens, Tommy D Hose, Greet Ruysschaert, Bart Vandecasteele & Martine

Nadere informatie

De Bodem Leeft. gecertificeerde NLT module voor havo

De Bodem Leeft. gecertificeerde NLT module voor havo De Bodem Leeft gecertificeerde NLT module voor havo nlt2-h014 De Bodem Leeft Colofon De module De bodem leeft is bestemd voor de lessen Natuur, Leven en Technologie (NLT). De module is op 24 april 2008

Nadere informatie

De bodem onder de kringloop Hou rekening met organische stof

De bodem onder de kringloop Hou rekening met organische stof Nutriënten Management Instituut B.V. Postbus 250, 6700 AG Wageningen T: 088 8761280 E: nmi@nmi-agro.nl I: www.nmi-agro.nl De bodem onder de kringloop Hou rekening met organische stof Marjoleine Hanegraaf

Nadere informatie

Duurzame landbouw door bodemschimmels

Duurzame landbouw door bodemschimmels Duurzame landbouw door bodemschimmels Omdat er in natuurgebieden over het algemeen veel bodemschimmels leven, wordt vaak gedacht dat de aanwezigheid van schimmels in een akker of in grasland een kenmerk

Nadere informatie

Relatie tussen grondbewerking, bodemleven & bodemstructuur

Relatie tussen grondbewerking, bodemleven & bodemstructuur 19 december 2011 Relatie tussen grondbewerking, bodemleven & bodemstructuur Mirjam Pulleman Vakgroep Bodemkwaliteit Wageningen Universiteit Inhoud 1. Duurzaam bodemgebruik en biodiversiteit 2. Bodemleven

Nadere informatie

Organische stof in de bodem

Organische stof in de bodem Organische stof in de bodem Theorie C1 Wat is organische stof in de bodem? Organische stof in de bodem bestaat uit materiaal zoals bv. oogst- en plantenresten, compost en mest, maar ook het bodemleven

Nadere informatie

De nematodencheck Nematoden zijn onzichtbare sluipmoordenaars. Janny Peltjes Managing director HLB BV

De nematodencheck Nematoden zijn onzichtbare sluipmoordenaars. Janny Peltjes Managing director HLB BV De nematodencheck Nematoden zijn onzichtbare sluipmoordenaars Janny Peltjes Managing director HLB BV Even voorstellen Janny Peltjes Directeur HLB holding en BV Consultant akkerbouw/ bloembollen NL en Oost-Europa

Nadere informatie

Meetmethoden bodemweerbaarheid Zoektocht naar betaalbare analyses voor de praktijk

Meetmethoden bodemweerbaarheid Zoektocht naar betaalbare analyses voor de praktijk Meetmethoden bodemweerbaarheid Zoektocht naar betaalbare analyses voor de praktijk Natasja Poot - Productmanager Bodemgezondheid 1 BLGG Huidige methoden Ontwikkeling nieuwe methoden BLGG Huidige methoden

Nadere informatie

BVB Substrates. Kwaliteitskenmerken substraten voor openbaar groen

BVB Substrates. Kwaliteitskenmerken substraten voor openbaar groen BVB Substrates Kwaliteitskenmerken substraten voor openbaar groen Marc Spierings 9 en 10 juni 2016 1 2 Het belang van groen 3 Het gewenste eindbeeld? Enkele parameters Goed ontwerp Goed bestek Kennis van

Nadere informatie

Bodemvruchtbaarheid gezonde bodem, bodemverbetering en grondbewerking

Bodemvruchtbaarheid gezonde bodem, bodemverbetering en grondbewerking gezonde bodem, bodemverbetering en grondbewerking Kim Swinnen 0475/32.71.58 ksw@dcm-info.com Programma - Inleiding: filosofie DCM Naturapy - Bodemvruchtbaarheid - Hoe ingrijpen op een natuurlijke manier

Nadere informatie

DEEL 1: Duurzaam bodembeheer & Functionele Agrobiodiversiteit in de bodem DEEL 2: Bodemleven

DEEL 1: Duurzaam bodembeheer & Functionele Agrobiodiversiteit in de bodem DEEL 2: Bodemleven BODEMBREED INTERREG DEEL 1: Duurzaam bodembeheer & Functionele Agrobiodiversiteit in de bodem DEEL 2: Bodemleven Onderdeel: Document: Werkgroep Rapport /Literatuurstudie Tijdstip: Versie: 1 Status: Opgesteld

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Door de toename van menselijke invloed op de biosfeer neemt de biodiversiteit op aarde snel af. Deze afname heeft enkele decennia geleden geleid tot het stellen van de vraag welke verbanden

Nadere informatie

Ruwvoer Visie. Piet Riemersma

Ruwvoer Visie. Piet Riemersma Piet Riemersma riemersma@iperen.com 2016 Procesmanagement: de schakels in het ruwvoerproces Bodem Structuur Textuur Org.stof ph Bodemleven Werking mest- Stoffen Uitspoeling Bemesting Macro Micro Vormen

Nadere informatie

1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken van energie. Kortom alle processen in organismen.

1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken van energie. Kortom alle processen in organismen. THEMA 1 1 Stoffen worden omgezet 2 Fotosynthese 3 Glucose als grondstof 4 Verbranding 5 Fotosynthese en verbranding 1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken

Nadere informatie

Bodemweerbaarheid tegen ziektes

Bodemweerbaarheid tegen ziektes Bodemweerbaarheid tegen ziektes Joeke Postma Reststromen in de akkerbouw: kans of risico? Lelystad, 30-1-2015 Presentatie Ziekteverwekkers in de bodem & maatregelen Bodemweerbaarheid: definitie & mechanismen

Nadere informatie

Kan stimuleren van agrobiodiversiteit zonder externe gelden?

Kan stimuleren van agrobiodiversiteit zonder externe gelden? Resultaten met functionele agrobiodiversiteitsmaatregelen vanuit project Boeren en Agrobiodiversiteit.. Kan stimuleren van agrobiodiversiteit zonder externe gelden? Jan de Wit Louis Bolk Instituut 1 Biodiversiteit?

Nadere informatie

grasland en bouwland, op bodemkwaliteit

grasland en bouwland, op bodemkwaliteit Effect landgebruik in de melkveehouderij, grasland en bouwland, op bodemkwaliteit Nick van Eekeren Functies bodemkwaliteit Productie Milieu (o.a. waterkwaliteit, kwantiteit) Biodiversiteit (o.a. weidevogels)

Nadere informatie

Randvoorwaarden erosie. Jan Vermang, Martien Swerts Departement LNE Dienst Land en Bodembescherming

Randvoorwaarden erosie. Jan Vermang, Martien Swerts Departement LNE Dienst Land en Bodembescherming Randvoorwaarden erosie Jan Vermang, Martien Swerts Departement LNE Dienst Land en Bodembescherming Randvoorwaarden Erosie: Wat kunnen we doen? Bodem bedekt houden Teelt die jaar rond volledige bedekking

Nadere informatie

Effectieve Micro-organismen. De praktijk van het maken van bokashi

Effectieve Micro-organismen. De praktijk van het maken van bokashi Effectieve Micro-organismen De praktijk van het maken van bokashi De bokashi-emmer De emmer kan luchtdicht worden afgesloten. Onderin zit een rooster, waardoor de GFT niet op de bodem kan komen. Daar wordt

Nadere informatie

Studienamiddag Bodemkundige Dienst van België. Meten om te sturen. Organische stof in de landbouwbodems: trendbreuk met het verleden?

Studienamiddag Bodemkundige Dienst van België. Meten om te sturen. Organische stof in de landbouwbodems: trendbreuk met het verleden? Studienamiddag Bodemkundige Dienst van België Meten om te sturen Organische stof in de landbouwbodems: trendbreuk met het verleden? Annemie Elsen BDB Bodemkundige Dienst van België Studienamiddag Meten

Nadere informatie

Samenstelling en eigenschappen

Samenstelling en eigenschappen Samenstelling en eigenschappen Mest is onder te verdelen in kunstmest en natuurlijke mest. Natuurlijke mest is op zijn beurt weer onder te verdelen in mest van dierlijke herkomst en mest van plantaardige

Nadere informatie

Beter Bodem Beheer met Garnalen?

Beter Bodem Beheer met Garnalen? Beter Bodem Beheer met Garnalen? Gerard Korthals Kollummerwaard 7-7-2016 Kenmerken CSE Sterk in integratie van kennis Brugfunctie tussen praktijk en wetenschap Excellent netwerk en faciliteiten Unieke

Nadere informatie

klaver melkveebedrijf Groene van motor De groene motor van het melkveebedrijf

klaver melkveebedrijf Groene van motor De groene motor van het melkveebedrijf De groene motor van het melkveebedrijf Door Minas neemt het gebruik van kunstmeststikstof af en komt het gebruik van klaver als groene motor achter de Gras & graslandproductie steeds meer in beeld. Deze

Nadere informatie

DE BODEM. De bodem DE ABIOTISCHE COMPONENT

DE BODEM. De bodem DE ABIOTISCHE COMPONENT DE BODEM De bodem is de bovenlaag van de aardkorst, een dynamische zone waarin fysische, chemische en biologische processen plaatsvinden. Het hoeft geen betoog, dat de bodem een vitale functie vervult

Nadere informatie

E C O L O G I E Ecologie Factoren die invloed hebben op het milieu: Niveaus van de ecologie:

E C O L O G I E Ecologie Factoren die invloed hebben op het milieu: Niveaus van de ecologie: E C O L O G I E Ecologie = wetenschap die bestudeert waarom bepaalde planten en dieren ergens in een bepaald milieu voorkomen en wat de relaties zijn tussen organismen en dat milieu Factoren die invloed

Nadere informatie

Examentrainer. Vragen. Broeikasgassen meten in wijn. 1 Uitgeverij Malmberg. Lees de volgende tekst.

Examentrainer. Vragen. Broeikasgassen meten in wijn. 1 Uitgeverij Malmberg. Lees de volgende tekst. Examentrainer Vragen Broeikasgassen meten in wijn Lees de volgende tekst. Sterk toegenomen verbranding van organische stoffen leidt tot een verhoging van de concentratie CO 2 in de atmosfeer. Er is op

Nadere informatie

Bodemmonster Bodemmonster

Bodemmonster Bodemmonster Evenwicht in de volkstuin? Evenwichtige bemesting Bodemmonster Bodemmonster Belangrijk om te weten: Fosfaat laag: voldoende bemesten Kali laag: voldoende bemesten of bijsturen Magnesium laag: bijsturen

Nadere informatie

De Kuil. Bodembeoordeling aan de hand van een kuil. Chris Koopmans Marleen Zanen Coen ter Berg

De Kuil. Bodembeoordeling aan de hand van een kuil. Chris Koopmans Marleen Zanen Coen ter Berg De Kuil Bodembeoordeling aan de hand van een kuil Chris Koopmans Marleen Zanen Coen ter Berg De Kuil Bodembeoordeling aan de hand van een kuil Chris Koopmans Marleen Zanen Coen ter Berg Colofon 2 e druk,

Nadere informatie

LEVENSGEMEEN SCHAPPEN

LEVENSGEMEEN SCHAPPEN LEVENSGEMEEN SCHAPPEN 1 E e n e i g e n h u i s, e e n p l e k o n d e r d e z o n Waarom groeien er geen klaprozen op het sportveld? Waarom leven er geen kwallen in de IJssel? Kunnen struisvogels wel

Nadere informatie

3. BODEMANALYSE EN BODEMZORG

3. BODEMANALYSE EN BODEMZORG 3. BODEMANALYSE EN BODEMZORG 1. DE BODEMANALYSE De bodem bestaat uit drie grote bestanddelen. 1. Mineraal materiaal dat verschilt van streek tot streek en dat voortkomt van de ontbinding van het gesteente

Nadere informatie

Tien vragen en antwoorden over organische stof

Tien vragen en antwoorden over organische stof Tien vragen en antwoorden over organische stof In opdracht van en gefinancieerd door: Dit project is uitgevoerd door: Auteur(s): Kor Zwart Anita Kikkert, Albert Wolfs Aad Termorshuizen Geert Jan van der

Nadere informatie

2 Zand, klei, humus en kalk 25 2.1 Zandgrond 25 2.2 Kleigrond en zavelgrond 29 2.3 Humus en kalk 32 2.4 Afsluiting 36

2 Zand, klei, humus en kalk 25 2.1 Zandgrond 25 2.2 Kleigrond en zavelgrond 29 2.3 Humus en kalk 32 2.4 Afsluiting 36 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Grondonderzoek 13 1.1 Wat kan er mis zijn met de grond? 14 1.2 Vervuilde grond 14 1.3 Bodemziekten 15 1.4 Bodemprofiel en bodemstructuur 18 1.5 Resultaten van het onderzoek

Nadere informatie

Maatregelen voor bosherstel

Maatregelen voor bosherstel Veldwerkplaats Voedselkwaliteit en biodiversiteit in bossen Maatregelen voor bosherstel Gert-Jan van Duinen Arnold van den Burg Conclusie OBN-onderzoek bossen Te hoge atmosferische stikstofdepositie Antropogene

Nadere informatie

Thema 1: organisch. materiaal en biodiversiteit. Jan Valckx Provincie Limburg (B)

Thema 1: organisch. materiaal en biodiversiteit. Jan Valckx Provincie Limburg (B) Thema 1: organisch Union européenne - Europese Unie Fonds Européen de Développement Régional materiaal en biodiversiteit Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling Jan Valckx Provincie Limburg (B) Interreg

Nadere informatie

BODEMGEZONDHEID. David Buchan

BODEMGEZONDHEID. David Buchan BODEMGEZONDHEID David Buchan Bodem degradatie Niks nieuws.. 30-40% van bodem in wereld serieus gedregradeerd Erosie = grootste risico Bodembewerking - ploegen Ooit goed geweest?? Compactie Steeds zwardere

Nadere informatie

COMPOST en BODEMKWALITEIT

COMPOST en BODEMKWALITEIT COMPOST en BODEMKWALITEIT Koen Willekens, Bert Reubens, Bart Vandecasteele Tommy D Hose, Jarinda Viaene Symposium Tuinbouw van de toekomst Tuinbouwrelatiedagen Venray 26 november 2014 Instituut voor Landbouw-

Nadere informatie

Bedrijfskaart. Biodiverse Bloembollenteelt

Bedrijfskaart. Biodiverse Bloembollenteelt 1 DOEL De gezondheid en productie van uw gewassen hangt af van zowel techniek als van een natuurlijk evenwicht. U werkt immers met levend materiaal. In de praktijk gaat om het verzorgen van het bodemleven,

Nadere informatie

De wereld kan op lange termijn alleen biologisch gevoed worden

De wereld kan op lange termijn alleen biologisch gevoed worden De wereld kan op lange termijn alleen biologisch gevoed worden Jan Willem Erisman 10 oktober 2016 Stikstof (nutriënten) hebben goede en Te weinig slechte kanten Te veel Voor 1 kg zuivere stikstof is 135

Nadere informatie

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Naam: Milieu Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Slootrandenbeheer Baggeren Krabbescheer bevorderen

Nadere informatie

Taxonomen (ca. 1850): Organismen vertonen kenmerken van zowel planten als dieren. Wetenschappers gingen dus op kenmerken letten.

Taxonomen (ca. 1850): Organismen vertonen kenmerken van zowel planten als dieren. Wetenschappers gingen dus op kenmerken letten. Ordening van organismen: vroeger: plantenrijk - dierenrijk Taxonomen (ca. 1850): Organismen vertonen kenmerken van zowel planten als dieren. Wetenschappers gingen dus op kenmerken letten. huidige indeling:

Nadere informatie

De wei een ecosysteem? Plant en dierinteracties in een ecosysteem

De wei een ecosysteem? Plant en dierinteracties in een ecosysteem Plant en dierinteracties in een ecosysteem Inleiding In een ecosysteem bestaat een intensieve wisselwerking tussen bodem, water, atmosfeer, microorganismen, planten en dieren. Hierbij spelen dus zowel

Nadere informatie

In de ecologie bestudeert men de relatie tussen de organismen en het milieu waar ze voorkomen.

In de ecologie bestudeert men de relatie tussen de organismen en het milieu waar ze voorkomen. Samenvatting Thema 3: Ecologie Basisstof 1 In de ecologie bestudeert men de relatie tussen de organismen en het milieu waar ze voorkomen. Waarom leeft het ene dier hier en het andere dier daar? Alle organismen

Nadere informatie

EAG COVERMENGSELS TIJDELIJKE WEIDEMENGSELS

EAG COVERMENGSELS TIJDELIJKE WEIDEMENGSELS EAG COVERMENGSELS EN TIJDELIJKE WEIDEMENGSELS 2015 VOORDELEN COVERMENGSELS Principe : Het samenvoegen van soorten groenbedekkers met de bedoeling er landbouwkundige voordelen uit te halen zoals : Voldoen

Nadere informatie

Veel leesplezier! Bertus Stip, Hoveniersbedrijf Stip

Veel leesplezier! Bertus Stip, Hoveniersbedrijf Stip Het bodemboek aanleg en onderhoud van de tuin Voorwoord De grond in de tuin, wat moeten we daar nu weer mee? Misschien heeft u zichzelf deze vraag wel eens gesteld. Wij van Hoveniersbedrijf Stip stellen

Nadere informatie

Opdracht 1 Deze opdracht doe je in de klas en kun je niet hier nakijken.

Opdracht 1 Deze opdracht doe je in de klas en kun je niet hier nakijken. Thema 4 Opdracht 1 Deze opdracht doe je in de klas en kun je niet hier nakijken. Opdracht 2 1. bacteriën schimmels planten dieren 2. Kenmerken van cellen, namelijk of de organismen cellen hebben met celkernen,

Nadere informatie

Bemesting. Fosfaatgebruiksnormen. Mestwetgeving Wettelijk op maisland: 112 kg N/ha/jaar en bij hoge PW 50 kg P205/ha/jaar 1-2-2016.

Bemesting. Fosfaatgebruiksnormen. Mestwetgeving Wettelijk op maisland: 112 kg N/ha/jaar en bij hoge PW 50 kg P205/ha/jaar 1-2-2016. Even Voorstellen Pascal Kleeven Akkerbouw/vollegrondgroentebedrijf Sinds1999 in dienst bij Vitelia-Agrocultuur Bemesting Wie teelt er maïs? Vragen Wie heeft er een mestmonster? Wie heeft er actuele grondmonsters?

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag worden 2 scorepunten toegekend.

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag worden 2 scorepunten toegekend. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag worden 2 scorepunten toegekend. Appaloosa-vlekkenpatroon 1 B 2 D 3 A 4 maximumscore 3 voorbeeld van een juiste kruisingstabel: B b B BB Bb b Bb bb de kans

Nadere informatie

Basiscursus moestuinieren

Basiscursus moestuinieren Basiscursus moestuinieren Even kennismaken! Barbara Creemers freelance lesgever voor o.m. ChildFocus, Gezinsbon, Velt 13e moestuin-seizoen! motto: Zonder is gezonder! Even kennismaken! Wie ben jij? Wat

Nadere informatie

Bodembewerking en NKG Christoffel den Herder DLV plant

Bodembewerking en NKG Christoffel den Herder DLV plant Bodembewerking en NKG Christoffel den Herder DLV plant DLV Plant NKG is een systeem Andere naam: Conserverende Landbouw (CA) 3 principes (volgens FAO): 1. Continue minimale bodembewerking 2. Permanente

Nadere informatie

For information only content must not be duplicated. Grasziekten. Lebrun Benjamin

For information only content must not be duplicated. Grasziekten. Lebrun Benjamin Grasziekten Lebrun Benjamin Grasziekten : introductie 1) Oorzaak grasziekten : Virussen Bacteriën Fungus 2) Ziekten veroorzaken een aantal problemen : Vermindering van de groei van de plant Vermindering

Nadere informatie

Een geschikte standplaats voor bomen - Tom Joye. Foto Arthur De Haeck

Een geschikte standplaats voor bomen - Tom Joye. Foto Arthur De Haeck Een geschikte standplaats voor bomen - Tom Joye Foto Arthur De Haeck Bomen en planning Openbare ruimte - zeker ondergronds - wordt geclaimd door veel gebruikers. Daarbij treden vaak conflicten op (bv.

Nadere informatie

Samenvattingen. Samenvatting Thema 1: Stofwisseling. Basisstof 1. Organische stoffen:

Samenvattingen. Samenvatting Thema 1: Stofwisseling. Basisstof 1. Organische stoffen: Samenvatting Thema 1: Stofwisseling Basisstof 1 Organische stoffen: - Komen af van organismen of zitten in producten van organismen - Bevatten veel energie (verbranding) - Voorbeelden: koolhydraten, vetten,

Nadere informatie

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE 1 e GRAAD 1 LESUUR FICHES VOOR DE LEERLINGEN FICHE 1 - A WORTELEN Biowortelen van een bioboer die kiest voor natuur en milieu. Bio kiest voor natuur en milieu! De biowortelboer(in)

Nadere informatie

1 Gewassen en hun afwijkingen Kennismaking met de plant Afwijkingen in de teelt Afsluiting 24

1 Gewassen en hun afwijkingen Kennismaking met de plant Afwijkingen in de teelt Afsluiting 24 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Gewassen en hun afwijkingen 9 1.1 Kennismaking met de plant 10 1.2 Afwijkingen in de teelt 17 1.3 Afsluiting 24 2 Afwijkingen voorkomen en bestrijdingsmethoden 25 2.1 Niet-parasitaire

Nadere informatie

Aantekeningen Hoofdstuk 1: Vier rijken Vergelijken KGT

Aantekeningen Hoofdstuk 1: Vier rijken Vergelijken KGT Aantekeningen Hoofdstuk 1: Vier rijken Vergelijken KGT 1.1 De tuin 1 Wat leeft er in een tuin? Organismen: dit zijn levende wezens zoals, planten, dieren, mensen, bacteriën en schimmels. Levenskenmerken:

Nadere informatie

Bijen en wormen. Peter Vanhoof Swifterbant, 6. oktober 2011r

Bijen en wormen. Peter Vanhoof Swifterbant, 6. oktober 2011r Bijen en wormen Peter Vanhoof Swifterbant, 6. oktober 2011r Wat vinden we normaal? Bodem is enkel standplaats Zonder kunstmest kan niet Ploegen is nodig Onkruidvrije bodem = proper Onverteerd stro is normaal

Nadere informatie

Biologische landbouw Dirk Reheul - Guido Van Huylenbroeck

Biologische landbouw Dirk Reheul - Guido Van Huylenbroeck Biologische landbouw Dirk Reheul / Guido Van Huylenbroeck 1 Biologische landbouw Dirk Reheul - Guido Van Huylenbroeck 2004-2005 eerste zit Deel economie 1. Hoe ziet het VMS van de "beef chain" (vb. cursus)

Nadere informatie

Verzorging. Pireco. Delumbri. Ter voorkoming van wormenoverlast. Delumbri. Dosering en toediening. Samenstelling en werking

Verzorging. Pireco. Delumbri. Ter voorkoming van wormenoverlast. Delumbri. Dosering en toediening. Samenstelling en werking Ter voorkoming van wormenoverlast Wormen kunnen grote overlast bezorgen wanneer deze in te groten getale voorkomen in de land- en tuinbouw, tuinen en plantsoenen. Ook op sportvelden is het van belang om

Nadere informatie

module 2 ECOLOGISCHE & BEHEERPRINCIPES

module 2 ECOLOGISCHE & BEHEERPRINCIPES ECOLOGISCHE & BEHEERPRINCIPES Hoofdstuk 2 Inhoudsopgave: Wat is ecologie? Wat is biodiversiteit? Wat is natuurbeheer? Boerennatuur op en rond het erf Wat is ecologie? Wat is ecologie? Wat is ecologie?

Nadere informatie

Bodemleven: Maatregelen en profijt. Jack Faber

Bodemleven: Maatregelen en profijt. Jack Faber Bodemleven: Maatregelen en profijt Jack Faber NKG Toenemende belangstelling Nieuw? Welnee! Great Plains USA Brazilië NL: experimenteel Praktijknetwerk NKG, 21 juni 2011 Aanleiding Schade door structuurverlies

Nadere informatie

Randvoorwaarden Erosie. Martien Swerts Dienst land en Bodembescherming Departement LNE

Randvoorwaarden Erosie. Martien Swerts Dienst land en Bodembescherming Departement LNE Randvoorwaarden Erosie Dienst land en Bodembescherming Departement LNE Context Erosie 100,000 ha 2,000,000 ton bodem/jaar 400,000 ton slib/jaar naar waterlopen na 10 jaar erosiebeleid : beleidsindicator

Nadere informatie

Workshop bodemplagen in de glastuinbouw en zomerbloemen

Workshop bodemplagen in de glastuinbouw en zomerbloemen Workshop bodemplagen in de glastuinbouw en zomerbloemen Knelpunten en nieuwe oplossingsrichtingen 12-3-2015, Marjolein Kruidhof Welke beestjes behoren tot de bodemplagen? Definitie bodemplaag: dieren waarvan

Nadere informatie

De positieve kant van onkruid Boomkwekerij Hans Puijk - Vlamings

De positieve kant van onkruid Boomkwekerij Hans Puijk - Vlamings De positieve kant van onkruid Boomkwekerij 13-02-2016 Hans Puijk - Vlamings Inhoud Bodem, balans en elementen (herh) Bewerkingen en bodem management Wat zeggen onkruiden op het perceel Uitbreiding, nieuw

Nadere informatie

Betere stikstofbenutting. door duurzaam bodembeheer

Betere stikstofbenutting. door duurzaam bodembeheer Kop Betere stikstofbenutting Tekst door duurzaam bodembeheer 1 Bodemprofielen koopveen loss rauwveen veldpodzol rivierklei humuspodzol zeeklei bodem Inleiding Verhogen van de stikstofbenutting is mogelijk

Nadere informatie

De bodem van Flevoland

De bodem van Flevoland De bodem van Flevoland Om de bodem van Flevoland te leren kennen, moeten we terug in de tijd. Op 3 oktober 1939 is de Noordoostpolder ontstaan als diepe droogmakerij in de voormalige Zuiderzee. Na de tweede

Nadere informatie

RAPPORT: voorbeeld BODEMLEVEN SCREENING. Koch - Eurolab Keulenstraat 19A 7418 ET Deventer. monsteraanduiding: voorbeeld.

RAPPORT: voorbeeld BODEMLEVEN SCREENING. Koch - Eurolab Keulenstraat 19A 7418 ET Deventer. monsteraanduiding: voorbeeld. RAPPORT: voorbeeld Koch - Eurolab Keulenstraat 19A 7418 ET Deventer monsteraanduiding: voorbeeld (indien meerdere monsters tegelijk zijn aangeboden is het eerste monster in dit document weergegeven en

Nadere informatie

Ziekten, plagen en afwijkingen 6

Ziekten, plagen en afwijkingen 6 Inhoud Voorwoord 5 Ziekten, plagen en afwijkingen 6 1 Schimmels 11 1.1 Wat zijn schimmels? 11 1.2 Bouw, verspreiding en levenswijze 12 1.3 Ziektebeelden en schade 14 1.4 Enkele plantenparasitaire schimmels

Nadere informatie

KENNISBUNDEL. Biologische aardappelen. Mei 2013 ZIEKTEN EN PLAGEN / INSECTEN. www.dlvplant.nl TEELTTECHNISCHE ASPECTEN LOOFDODEN

KENNISBUNDEL. Biologische aardappelen. Mei 2013 ZIEKTEN EN PLAGEN / INSECTEN. www.dlvplant.nl TEELTTECHNISCHE ASPECTEN LOOFDODEN KENNISBUNDEL Biologische aardappelen Mei 2013 TEELTTECHNISCHE ASPECTEN LOOFDODEN ZIEKTEN EN PLAGEN / VIRUSZIEKTEN ZIEKTEN EN PLAGEN / PHYTOPHTHORA INFESTANS ZIEKTEN EN PLAGEN / RHIZOCTONIA SOLANI DE SMAAK

Nadere informatie

Microbiology & Biochemistry (MIB-10306, microbiologie deel)

Microbiology & Biochemistry (MIB-10306, microbiologie deel) Microbiology & Biochemistry (MIB-10306, microbiologie deel) 1. Morfologie (vorm, grootte, onderdelen) a. Teken schematisch de doorsnede van een bacterie en benoem 10 structuren. vacuole met reservestoffen,

Nadere informatie

Bodemhelden infokaarten

Bodemhelden infokaarten DEPARTEMENT LEEFMILIEU NATUUR & ENERGIE Bodemhelden infokaarten www.bodemhelden.be Colofon: Vlaamse overheid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie Afdeling Land en Bodembescherming, Ondergrond, Natuurlijke

Nadere informatie

Studiedag NKB: Inleiding

Studiedag NKB: Inleiding Wat is bodemerosie Gevolgen Instrumenten Liesbeth Vandekerckhove Afdeling Land en Bodembescherming, Ondergrond, Natuurlijke Rijkdommen Departement Leefmilieu, Natuur en Energie Studiedag niet-kerende bodembewerking,

Nadere informatie

Praktijknetwerk: bodemverbetering Bouwen aan een vitale bodem

Praktijknetwerk: bodemverbetering Bouwen aan een vitale bodem Praktijknetwerk: bodemverbetering Bouwen aan een vitale bodem Door: Sjoerd Smits Uitleg Netwerk: Goossens Flevoplant, Ens is bedenker & aanvrager van netwerk Doel: samen bouwen aan een vitale bodem, kennis

Nadere informatie

Het belang van een goede bodem

Het belang van een goede bodem Het belang van een goede bodem Een gezonde bodem is belangrijk. Logisch, zal iedere teler zeggen. Toch is het opvallend dat de praktijk niet altijd overeenkomt met dit zo vanzelfsprekende feit. In vele

Nadere informatie

Intro/conclusies 4. Mycorrhizae 5. Test met Micosat 5. Producten, toepassing en dosering 6. Methode 7. Introductie consumptieaardappelen 8

Intro/conclusies 4. Mycorrhizae 5. Test met Micosat 5. Producten, toepassing en dosering 6. Methode 7. Introductie consumptieaardappelen 8 2 3 Inhoudsopgave Intro/conclusies 4 Mycorrhizae 5 Test met Micosat 5 Producten, toepassing en dosering 6 Methode 7 Introductie consumptieaardappelen 8 Algemene resultaten consumptieaardappelen 9 Maatsortering

Nadere informatie

EENVOUDIGEENVOUDIGE BOUWSTENEN KWALITEIT. Zelf de bodem onderzoeken en beoordelen

EENVOUDIGEENVOUDIGE BOUWSTENEN KWALITEIT. Zelf de bodem onderzoeken en beoordelen EENVOUDIGEENVOUDIGE BOUWSTENEN VOOR EEN BETERE BODEM- KWALITEIT Zelf de bodem onderzoeken en beoordelen Wat is een goede bodem? In een goede bodem groeien gezonde gewassen die een mooie opbrengst opleveren.

Nadere informatie

Ecologisch moestuinieren

Ecologisch moestuinieren Ecologisch moestuinieren Handleiding 2008 Deze handleiding beschrijft kort de basisprincipes van ecologisch moestuinieren en illustreert deze met voorbeelden uit het moestuincomplex op het CNME-terrein.

Nadere informatie

Wisselwerking van stikstof en koolstof

Wisselwerking van stikstof en koolstof Wisselwerking van stikstof en koolstof Tips voor een goede C/N-wisselwerking Hoe bevorder je een goede balans tussen koolstof en stikstof in de bodem? Vaste mest is overal goed, maar de wenselijke composteringsduur

Nadere informatie

Verteren en fermenteren. havo/vwo 3-4

Verteren en fermenteren. havo/vwo 3-4 Verteren en fermenteren havo/vwo 3-4 Bij onze spijsvertering en voedselproductie spelen microben een belangrijke rol. Het gebruik van microben om voedsel te maken, heet fermentatie. Veel van ons eten en

Nadere informatie