Uittreksel van 3 havo/vwo, hoofdstuk 3. HOOFDSTUK 3 India als opkomend land. 1 India, land van de moesson. Reliëf u

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Uittreksel van 3 havo/vwo, hoofdstuk 3. HOOFDSTUK 3 India als opkomend land. 1 India, land van de moesson. Reliëf u"

Transcriptie

1 Uittreksel van 3 havo/vwo, hoofdstuk 3 HOOFDSTUK 3 India als opkomend land 1 India, land van de moesson Reliëf u India ligt op een schiereiland met als natuurlijke grenzen de [Himalaya] en de [Indische Oceaan] Het is een cultuurgebied op een [subcontinent]. Driedeling op basis van het reliëf In het noorden het hooggebergte van de Himalaya, met als hoogste top de [Mount Everest]. Op dit dak van de wereld is het [ijzig koud] en is alles bedekt met [sneeuw en ijs]. Ten zuiden daarvan een laagvlakte met twee grote rivieren die ontspringen in de Himalaya: [Indus] en [Ganges]. Het slib dat de rivieren hebben achtergelaten hebben heeft gezorgd voor een [vruchtbaar] gebied met een [hoge bevolkingsdichtheid]. Het midden bestaat uit een hoogvlakte: [Hoogland van Dekan] tussen de 400 en 800 meter hoog. Moessonregens u Zuid-India ligt in de [tropen], ook het noorden kent hoge temperaturen. India kent een droge en een natte periode in het jaar als gevolg van de halfjaarlijks wisselende wind: [de moesson]. De regentijd valt in de zomer. Boven land wordt het [heel warm] waardoor daar lucht [opstijgt]. Daardoor komt er van zee een [vochtige tropische] wind, de [zuidwestmoesson]. De meeste neerslag valt dan aan de voet van de Himalaya, waar de [aanlandige] wind tegen de bergen botst. In de winter waait er een [droge], aflandige [noordoosten]wind. De neerslag is wel [onbetrouwbaar]. In het zuidoosten valt de meeste neerslag, in het noordwesten en in de gebieden in de [regenschaduw] van het Hoogland van Dekan het minst. Wateroverlast u In het noordoosten komt extreem veel neerslag voor. Bij Cherrapunji valt jaarlijks meer dan 11 meter. De neerslag wordt via de [Ganges] en de [Brahmaputra] afgevoerd naar zee. Bangladesh ligt in de [delta] van beide rivieren en kent elk jaar grote [overstromingen]. Basisboek 43 De wet van Buijs Ballot u [Hoge] druk wil zeggen dat het pakket van de dampkring in elkaar is geperst en relatief zwaar op de aarde drukt. Er is dus [teveel] aan lucht. Lage druk betekent precies het omgekeerde: er is een [tekort] aan lucht. Lucht stroomt langs het aardoppervlakte van een [hogedrukgebied] (maximum) naar een [lagedrukgebied] (minimum). De wet van Buijs Ballot gaat over de richting van de luchtstroom De wint waait van een maximum naar een minimum. Het [coriolis]effect betekent dat de wind op het noordelijk halfrond een afwijking naar [rechts] heeft en op het zuidelijk halfrond een afwijking naar [links]. Dit komt door de [draaiing] van de aarde. Basisboek 44 De grote windsystemen u Op sommige plaatsen is bijna altijd een maximum, op andere plaatsen een minimum. Bij de evenaar is altijd een minimum: het [tropisch minimum]. Bij de polen is altijd een maximum: het [polair maximum]. Bij 30º-breedte ligt het [subtropisch maximum]. Bij 60º-breedte ligt het [subpolair minimum]. u De vaste maxima en minima zorgen voor de grote windsystemen. Er zijn drie grote windsystemen: [Passaten]; [Westenwinden]; [Poolwinden] Samenvattingen De Geo dl 3HV - 8 e editie [WJB] hoofdstuk 3 1

2 Basisboek 47 Moessons u De loodrechte stand van de zon loopt heen en weer tussen de [keerkringen]. Het tropisch minimum verschuift met deze [loodrechte] zonnestand mee. In [juli] ligt het minimum ten noorden van de evenaar, in [januari] ten zuiden van de evenaar. Dit heeft gevolgen voor de windrichting. In juli waait de [zuidoostpassaat] naar het minimum op het [noordelijk] halfrond. Zodra het de evenaar passeert gaat, door de afwijking naar rechts, een [zuidwestelijke wind] waaien. In januari is het precies andersom. Deze halfjaarlijkse wisselende winden heten [moessons]. Basisboek 51 Klimaatsysteem van Köppen u Het klimaatsysteem van Köppen onderscheidt vijf klimaatzones: A [Tropisch regenklimaat] B [Droog klimaat] C [Zeeklimaat (maritiem klimaat)] D [Landklimaat (continentaal klimaat)] E [Koud klimaat] Klimaatzones A, C, D en E worden onderscheiden op grond van de [temperatuur]. A is het warmste klimaat, E het koudste. Het B-klimaat is zo droog dat het onderscheiden wordt op grond van [neerslag]. u Elk klimaat kan weer worden onderverdeeld door een extra letter toe te voegen. BW staat voor een zeer droog [woestijn]klimaat en BS voor een iets minder droog [steppe]klimaat. De toegevoegde (kleine) letters bij de klimaten A, C en D zeggen iets over het al of niet voorkomen van een droge tijd. F (fehlt) = droogte ontbreekt; [neerslag in alle jaargetijden]. s (sommer) = droge tijd in de [zomer] w (winter) = droge tijd in de [winter] Het Middellands Zeeklimaat (of mediterraan klimaat) is een [Cs]-klimaat; een gematigd maritiem klimaat met een droge zomer. Het savanneklimaat is een [Aw]-klimaat; een tropisch klimaat met een droge winter. Aan het E-klimaat worden hoofdletters toegevoegd: [F = (eeuwig) sneeuw in poolgebieden] [H = (eeuwig) sneeuw in hooggebergte] [T = toendra] 2 India, land vol verschillen Cultureel mozaïek u India kent een enorme variatie aan [talen, godsdiensten en gewoontes], te vergelijken met Europa. Op het Zuid-Aziatische subcontinent liggen [zes ]staten. Het gebied is een [kolonie] geweest van [Groot-Brittannië]. De Britten hebben [honderden vorstendommen] onder één bestuur gebracht. Bij de onafhankelijk in [1948] werd India ingedeeld in een aantal deelstaten, waarbij rekening werd gehouden met het [culturele mozaïek]. Er zijn 21 erkende talen. De belangrijkste, het [Hindi], wordt door tweederde van de bevolking gesproken. [Engels ]wordt ook als [voertaal] gebruikt. Tachtig procent van de bevolking is [hindoe.] Ook woont er de op één na grootste [moslimbevolking] ter wereld (160 miljoen mensen). Daarnaast zijn er [christenen], [boeddhisten], sikhs en jaïnisten. Samenvattingen De Geo dl 3HV - 8 e editie [WJB] hoofdstuk 3 2

3 Complexe sociale structuur u Er komen ook veel spanningen voor door de enorme [klassenverschillen]. Dit komt door het ingewikkelde [kastenstelsel]: vanaf je geboorte hoor je bij een bepaalde [sociale groep], een kaste. Daarbinnen trouw je en houd je je aan de regels van de kaste. Het kastenstelsel kent [vier] hoofdgroepen met een duidelijke [hiërarchie]: de [Brahmanen], de [Kshatriaya s], [Vaishya s] en [Shudra s]. Onder aan de maatschappelijke ladder staan de kastelozen, ook wel [dalits] genoemd. Deze laatsten wonen in aparte wijken en hebben de [minste en vuilste] baantjes. Men is gewend de regels van de [kaste] en iemand die [hoger staat], te gehoorzamen. Doen ze dat niet dan kan men in een [volgend leven] in een lagere kaste terugkeren. Het geloof in [reïncarnatie] zorgt ervoor dat veel Indiërs [vegetariër] zijn. Officieel is het kastenstelsel [afgeschaft]. Om de ongelijkheid onder de bevolking te [verminderen] krijgen de dalits [voorrang] bij overheidsbaantjes. Toch is het kastenstelsel nog van groot belang, vooral [op het platteland]. Basisboek 195 Soorten koloniën u Er waren twee soorten koloniën: De [exploitatiekoloniën] moesten grondstoffen leveren voor de opkomende industrie in Europa. De [vestigingskoloniën] waren overzeese gebieden waar Europeanen zich blijvend gingen vestigen. In sommige landen was de inheemse bevolking zo klein in getal, dat ze al gauw werd overtroffen door de[immigranten]. Basisboek 204 Politiek systeem: centrale staat u Het politiek systeem is de [manier waarop een staat bestuurd wordt]. In een [centraal geregeerde] staat gelden overal precies dezelfde regels. Alles wordt vanuit één centraal punt geregeld, de hoofdstad. Basisboek 205 Politiek systeem: bondsstaat u Een vereniging van staten heet een bondsstaat of een [federatie] en wordt geleid door een bondsregering of een federale regering. Elke deelstaat heeft een eigen [regering], een [eigen hoofdstad] en eigen [wetten]. 3 Booming India Globalisering in India u India en China hebben beide een bevolking van meer dan [1 miljard] mensen. In beide landen groeit de [economie] snel door [globalisering]; ze behoren tot de opkomende landen. Bedrijven in de ontwikkelde landen besteden veel werk uit aan India omdat daar de lonen [laag] zijn en de mensen [goed] opgeleid. Dit wordt [outsourcing] genoemd. Vooral bedrijven in de [informatie- en communicatietechnologie] zijn er te vinden. Daar worden o.a. websites en software ontwikkeld. Deze IT groeit met [25-30%] per jaar. Hard werken en discipline u Waarom is India in trek bij IT-bedrijven? Veel goed opgeleide Indiërs [spreken Engels]. Dat heeft te maken met het feit dat India ooit een kolonie is geweest van Groot-Brittannië. Indiërs zijn [harde werkers]. Zij voeren hun opdrachten [nauwkeurig] uit. Voor 1990 hadden India en China een gesloten, op [zelfvoorziening] gerichte economie. Daarna bleken steeds meer [buitenlandse bedrijven] welkom. Zo heeft China zich ontwikkeld tot de [ fabriek van de wereld ], hun producten gaan vooral per [schip] de hele wereld over. India is zich gaan specialiseren in de [dienstverlening op IT-gebied] en werd het [ kantoor van de wereld ]. Sinds kent India [speciale economische zones] (SEZ s) waar buitenlandse bedrijven naar toe komen vanwege de zeer [geringe belasting]. India had gezien dat deze SEZ s in China zeer succesvol waren. Samenvattingen De Geo dl 3HV - 8 e editie [WJB] hoofdstuk 3 3

4 Basisboek 190 Globalisering u Globalisering (ook wel internationalisering en mondialisering) is het [doorgaande proces van internationale uitwisseling van geld, goederen en informatie]. De drijvende kracht achter de globalisering is de [economie]. Bedrijven zoeken naar plaatsen in de hele wereld waar ze [zo goedkoop]mogelijk kunnen produceren. Ook gaan ze onderling meer [concurreren] door [het afbreken van tariefmuren]. Op politiek en sociaal terrein worden ideeën tussen culturen uitgewisseld en toegepast. Basisboek 191 Multinationale ondernemingen u Multinationals (MNO s) zijn bedrijven met [vestigingen in verschillende landen]. Multinationals zijn zowel industriële ondernemingen als dienstenbedrijven. Wereldwijd zijn er meer dan multinationals met heel veel [kennis] en [kapitaal]. De vestigingskeuze in een bepaald gebied wordt bepaald door economische factoren, zoals [lonen] en [opleidingen] en politieke factoren, zoals [wetgeving] en medewerking van de [overheid] in dat gebied. 4 India Shining? De olifant staat op u Het land van de olifant is op weg een ontwikkeld land te worden, maar niet overal even snel en overal tegelijk. Mumbai is de modernste [metropool] van India. Ook hoofdstad New Delhi en de IT-centra Bangalore en Hyderabad ontwikkelen zich snel. Inmiddels behoren meer dan vijftig miljoen Indiërs tot een [welvarende middenklasse]. Verreweg het grootste deel van de bevolking is arm, een kwart leeft onder de [armoedegrens], 70% woont op het [platteland] en leeft van de [zelfvoorziening]. De armoede is ook te zien in de slums, waar mensen in de [informele sector] proberen het hoofd boven water te houden. India kent dus een [duale] economie met een [modern ontwikkeld] deel en een [traditioneel achtergebleven] deel. Bevolkingsgroei versus economische groei u De armoede komt mede door de [snelle bevolkingsgroei]. Elke dag komen er Indiërs bij. Indiase vrouwen krijgen gemiddeld [2,9] kinderen. Waarom zoveel kinderen? 1. een kind brengt meer op dan het kost: als [arbeidskracht] en voor de [zorg later]; 2. het is een [heilige plicht] om kinderen te krijgen, het liefst [zoons], omdat [meisjes] weggaan als ze trouwen en geld kosten vanwege de bruidsschat. De regering maakt reclame voor [geboortebeperking]; toch is er geen sprake van een [eenkindpolitiek] zoals in China. Men verwacht dat door [welvaartsgroei] mensen minder kinderen willen. Basisboek 110 Bevolkingscijfers: absoluut en relatief u Je kunt bevolkingscijfers op twee manieren weergeven. Bij [absolute] getallen gaat het om aantallen of hoeveelheden. Het aantal geboorten per jaar per 1000 inwoners heet het [geboortecijfer]. Het aantal sterfgevallen per jaar per 1000 inwoners heet het [sterftecijfer]. Dit kan ook weergegeven worden voor [migranten]. Met [relatieve] getallen kun je gebieden met elkaar vergelijken. Basisboek 111 Demografische transitie u Demografische transities zijn de [veranderingen in de bevolkingsgroei door geboorte en sterfte]. Een demografisch transitiemodel laat die veranderingen (in de afgelopen 200 jaar) zien in [vier] fasen. Hoe [hoger] de fase, hoe [lager] het geboorte- en sterftecijfer. Een [bevolkingsexplosie] is een snelle groei van de bevolking door een snel dalend sterftecijfer en een hoog blijvend geboortecijfer. Arme landen doorlopen het demografisch transitiemodel in een veel [kortere] periode dan de Europese landen. Samenvattingen De Geo dl 3HV - 8 e editie [WJB] hoofdstuk 3 4

5 Basisboek 112 Bevolkingsdiagram u Een [bevolkingsdiagram] (of bevolkingspyramide) is een staafdiagram met de leeftijdsopbouw van de bevolking. Elke staaf stelt een [leeftijdsgroep] voor en elke staaf is gesplitst in een mannen- en een vrouwendeel. De aantallen worden aangegeven in [absolute] en [relatieve] getallen. Basisboek 113 Soorten bevolkingsdiagrammen u Aan de vorm van een diagram kun je kenmerken van de [leeftijdsopbouw] aflezen. Een [piramidevormig] diagram kenmerkt een [snelle groei] van de bevolking. Deze vorm hoort bij fase [1 en 2] van het demografische transitiemodel. Een [granaatvormig] diagram kenmerkt een langzame groei van de bevolking. Deze vorm hoort bij [fase 4] van het demografische transitiemodel. Een [urnvormig] diagram betekent dat de jongste groepen kleiner zijn dan de middengroepen. Het geboortecijfer daalt en er is vaak een [sterfteoverschot]. Hoort bij [fasen 4 en 5]. Basisboek 201 Ontwikkelingssamenwerking u Arme landen krijgen hulp van rijke landen: [ontwikkelingssamenwerking]. Welke hulp? Financiële hulp, voedselhulp of technische hulp [Structurele] hulp of [duurzame] hulp is om blijvend verbeteringen aan te brengen. Bij rampen of hongersnoden wordt noodhulp verleend. Wie geeft hulp? [Particulieren]: bedrijven uit rijke landen investeren in en werken samen met bedrijven uit dat land of de regering daarvan. Die samenwerking heet een [joint venture]. Daarnaast zijn er [particuliere organisaties] die hulp verlenen, zoals [Artsen zonder grenzen] of Oxfam Novib. Veel hulp gegeven door [regeringen] van landen. Bij [bilaterale hulp] wordt een ontwikkelingsland geholpen door één rijk land; bij [multilaterale hulp] door een groep rijke landen, meestal via een internationale organisatie zoals [Unicef]. 5 Opkomende landen Hoe groot is een economie? u Het bruto binnenlands product (bbp) is de [totale waarde van alle geproduceerde goederen en diensten] in een land per jaar. Hiermee wordt de omvang van de economie aangegeven. Hoe reken je deze waarde uit? 1. Kijk naar de wisselkoersen: de [onderlinge waardeverhouding] van munteenheden van twee landen, ook wel [valuta] genoemd. 2. Kijk naar de [koopkracht]: wat kun je kopen voor een bepaalde hoeveelheid geld? In ontwikkelingslanden is het leven goedkoper; daar is de koopkracht [groter]. Wat zijn opkomende landen? u Veel ontwikkelingslanden groeien snel en heten daarom [opkomende landen]. Opkomende landen voldoen aan twee voorwaarden: 1. De economie groeit [minstens 5-10]% per jaar. Dat komt door de [globalisering] en door de invoering van een [vrijemarkteconomie]. 2. Hun bbp is nog klein in verhouding tot hun [inwonertal]. Zij kunnen dus nog sterk groeien. De grote drie, hoe lang nog? u Dit zijn de [Verenigde Staten, Japan en Duitsland]. Door de Europese eenwording wordt de EU gezien als een van de drie economische grootmachten in de wereld naast de Verenigde Staten en Japan. China rukt op naar de [tweede] plaats. Men verwacht dat dit land in 2040 de eerste plaats van de [Verenigde Staten] zal overnemen. India zal dan nummer [drie] zijn. De grootste stijgers zijn de BRIC-landen: [Brazilië, Rusland, India en China]. Samenvattingen De Geo dl 3HV - 8 e editie [WJB] hoofdstuk 3 5

6 Basisboek 173 Basiskenmerk: inkomen u Een belangrijke indicator van ontwikkeling is het [inkomen] van de inwoners in een gebied. Het geld dat de inwoners samen verdienen wordt het [bruto nationaal product] (BNP) genoemd. Deel je dit bedrag door het aantal inwoners dan krijg je het [BNP per inwoner]. Een andere indicator is het [bruto binnenlands product] (BBP), de waarde van de [totale productie] in een land. Lijkt op het BNP. Verschil is dat bij BNP ook de inkomsten meetellen van mensen die in [het buitenland] werken. BNP per inwoner is een [gemiddelde]. Twee nadelen. Er kan een groot verschil in inkomen zijn tussen een [kleine groep rijken] en de rest van de bevolking die [arm] is. Het gemiddeld inkomen zegt dan weinig. Soms zijn er grote [regionale verschillen] in inkomen in een land. Mensen in steden zijn rijker dan mensen op het platteland. Basisboek 198 Goederen-, geld- en informatiestromen u De globalisering zorgt voor een sterke groei van [goederen-, geld- en informatie]stromen over de aarde. Goederen worden over de hele wereld versleept en gemaakt op plekken waar dat zo goed en zo goedkoop mogelijk kan. Geldstromen zijn een direct gevolg van de [wereldhandel]. Bij [informatiestromen] gaat het om uitwisseling van mensen en bedrijven over de hele wereld (via bijvoorbeeld televisie of internet). Basisboek 203 Economische machtsblokken u Landen die lid zijn van de Europese Unie hebben onderlinge [tariefmuren] afgebroken, zodat de wereldhandel wordt bevorderd. Om de Euromarkt heen staat nog wel steeds een beschermde tariefmuur: het [buitentarief]. De EU is economisch heel sterk: het is een economisch [machtsblok]. De economische machtsblokken zijn ongunstig voor de [periferie] (ontwikkelingslanden). Hierover wordt veel overleg gevoerd door de [World Trade Organisation (WTO)]. 6 Kies je land werken met digitale bestanden Interne en externe factoren u Twee factoren om het ontwikkelingspeil van een land te verklaren. [Interne] factoren: spelen in het land zelf: bijvoorbeeld snelle bevolkingsgroei. [Externe] factoren: werken van buitenaf., bijvoorbeeld relaties tussen landen. Kijk naar het exportpakket. Veel ontwikkelingslanden waren vroeger [exploitatiekoloniën] en leverden [grondstoffen] aan de moederlanden. Deze waren en zijn relatief [goedkoop], terwijl de invoer van industrieproducten bis. Er is sprake van een slechte [ruilvoet]. Steeds meer ontwikkelingslanden doen aan [diversificatie]: het minder eenzijdig maken van de economie. Veel bedrijven krijgen het moeilijk door de toenemende [concurrentie] als gevolg van de [globalisering]. Anderzijds kunnen bedrijven ook profiteren door bijvoorbeeld [outsourcing]: het verplaatsen van werk naar lagelonenlanden. Basisboek 186 Interne en externe factoren. Onderontwikkeling zit ingewikkeld in elkaar. De volgende factoren spelen daarbij een rol. [Interne factoren] (in de ontwikkelingslanden zelf): slechte [infrastructuur], slechte [sociale structuur] en snelle [bevolkingsgroei]. En [externe factoren] (buiten de ontwikkelingslanden). Basisboek 187 Slechte infrastructuur u Slechte infrastructuur is één oorzaak van de achterblijvende ontwikkeling. De slechte infrastructuur is een gevolg van de [koloniale] tijd. Samenvattingen De Geo dl 3HV - 8 e editie [WJB] hoofdstuk 3 6

7 Basisboek 188 Sociale structuur u Onder [sociale structuur] wordt verstaan: de groepen waaruit de samenleving is opgebouwd en de manier waarop de groepen met elkaar omgaan. In veel ontwikkelingslanden is er een scheiding tussen twee groepen: de [elite] (een kleine groep rijke mensen met veel grootgrondbezit) en de [grote massa] (arme boeren). De elite vormt een rem op de [ontwikkeling]. Waar groepen mensen moeilijk met elkaar overweg kunnen, is ook sprake van een [slechte] sociale structuur. Dit is voor een deel een gevolg van de [koloniale] tijd. Basisboek 189 Snelle bevolkingsgroei u Om meer welvaart te bereiken, moet het [BBP] omhoog. Maar als de bevolking ook snel toeneemt, worden de mensen gemiddeld armer. De snelle bevolkingsgroei is dus zowel een [oorzaak] als een [gevolg] van armoede. Samenvattingen De Geo dl 3HV - 8 e editie [WJB] hoofdstuk 3 7

Aardrijkskunde Samenvatting H3

Aardrijkskunde Samenvatting H3 Aardrijkskunde Samenvatting H3 3.1 India, land van de moesson Reliëf India ligt op het driehoekig schiereiland Zuid-Azië. India heeft duidelijke natuurlijke grenzen: In het noorden een gebergte, de Himalaya,

Nadere informatie

H2: Europa, verenigd of versnipperd?

H2: Europa, verenigd of versnipperd? H2: Europa, verenigd of versnipperd? Klas 2 Geo Vragen 5 1. Europa is te herkennen aan een aantal natuurkenmerken. Noem er drie. 6 2. Het aantal inwoners verandert door natuurlijk bevolkingsgroei (geboorte

Nadere informatie

INDONESIË. Natuurlijke en landschappelijke kenmerken

INDONESIË. Natuurlijke en landschappelijke kenmerken INDONESIË Natuurlijke en landschappelijke kenmerken Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

2 Landschapszones op aarde SO 1

2 Landschapszones op aarde SO 1 Aardrijkskunde 1 havo/vwo 2 Landschapszones op aarde SO 1 Deze toets bestaat uit tien vragen: open vragen en meerkeuzevragen. Ook zijn er vragen waarbij de atlas (Grote Bosatlas, editie 54) nodig is. Bij

Nadere informatie

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand?

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand? Klimaat Wat is klimaat? Klimaat is de gemiddelde toestand van het weer over een langere periode op een bepaalde plaats. Veel meteorologische instituten hanteren een periode van 30 jaar voor de berekening

Nadere informatie

4 Leven in een koud gebied

4 Leven in een koud gebied 4 Leven in een koud gebied 1 a Canada b/c W16 d 73 2 a Te koud: s zomers < 10º C b gebruik van sneeuwscooter en sleden kleding c te koud om voedsel te verbouwen 3a/4 W17 Toendra: wat, waar en waarom daar?

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

Zwart Afrika. Oorspronkelijke bevolking: donkere huidskleur

Zwart Afrika. Oorspronkelijke bevolking: donkere huidskleur Zwart Afrika Wereldzone: ZWART-AFRIKA Vegetatie Zwart-Afrika Oorspronkelijke bevolking: donkere huidskleur Klimatogram Antalaha, Madagaskar Klimatogram Limpopo, Zuid-Afrika Zwart-Afrika (het gedeelte van

Nadere informatie

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD HET KLIMAAT Het klimaat is, zo luidt de officiële definitie, het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar. Dat wil zeggen dat het klimaat in een bepaald

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Naam: INDIA EN ARMOEDE

Naam: INDIA EN ARMOEDE Naam: INDIA EN ARMOEDE In India is het verschil tussen arme en rijke mensen erg groot. Een klein deel van de Indiërs is heel rijk. Maar de meeste mensen zijn er erg arm. Ze werken hard voor weinig geld

Nadere informatie

WERELD. 5 havo 1 Globalisering 10-13

WERELD. 5 havo 1 Globalisering 10-13 WERELD 5 havo 1 Globalisering 10-13 WERELD 5 havo 1 Globalisering 10 Historische banden Regel: ook na de- kolonisatie blijven koloniale invloeden nog lang bestaan. Hoe blijkt dat als je India bezoekt?

Nadere informatie

Les 5: Factoren van weer en klimaat

Les 5: Factoren van weer en klimaat Les 5: Factoren van weer en klimaat 1 De stand van de zon 1.1 seizoen Zoek de januari- en julitemperatuur van de volgende steden op. AW weerstation (plaats) temperatuur januari temperatuur juli Stockholm...

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK 1bk AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK India Bevolking en cultuur Op de wereld wonen bijna zeven miljard mensen. Dat zijn er veel, heel veel. Waar wonen ze en waarom wonen ze juist daar? Hoe snel

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2009 - I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2009 - I Beoordelingsmodel Aarde Opgave 1 Gletsjers 1 maximumscore 2 verwering 1 sedimentatie 1 2 maximumscore 2 zijmorenen de grens markeren van de vroegere omvang van de gletsjer 1 de gletsjer in het verleden

Nadere informatie

Het onderdeel van aardrijkskunde dat zich bezighoudt met de bevolkingsomvang en de bevolkingssamenstelling wordt demografie genoemd.

Het onderdeel van aardrijkskunde dat zich bezighoudt met de bevolkingsomvang en de bevolkingssamenstelling wordt demografie genoemd. Rekenen aan bevolkingscijfers Introductie Het aantal mensen in een gebied is niet steeds gelijk. De bevolkingsomvang verandert voortdurend. Er worden kinderen geboren en er gaan mensen dood. Ook kunnen

Nadere informatie

Voorbeeld toetsen aardrijkskunde

Voorbeeld toetsen aardrijkskunde Voorbeeld toetsen aardrijkskunde Afbuigers havo Gebieden en schaalniveaus 1. Uit een toespraak van de minister van financiën a. Welke schaalniveaus kun je uit de tekst van de minister halen? "Het gaat

Nadere informatie

De Geo 2 bk Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1

De Geo 2 bk Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 De Geo 2 k Aardrijkskunde voor de onderouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk 1 Azië! Deel van de wereld Start 1 Azie is een land / een werelddeel / een grote stad. Oost- en Zuidoost-Azië

Nadere informatie

De Geo. 3 havo/vwo Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. eerste druk

De Geo. 3 havo/vwo Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. eerste druk De Geo 3 havo/vwo Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 3 www.degeo-online.nl eerste druk Hoofdstuk 3 India als opkomend land Start 1-2 a Tegenstelling tussen een armoedige sloppenwijk

Nadere informatie

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad.

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. 5 Lastige woorden Blad De trek naar de stad Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. Uitkering Geld dat je krijgt van de regering, bijvoorbeeld als je niet kunt werken. Voorbehoedsmiddel

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Mexico, Indonesië en Turkije 1 een grote bevolkingsomvang 1

Vraag Antwoord Scores. Mexico, Indonesië en Turkije 1 een grote bevolkingsomvang 1 Wereld Opgave 1 Opkomende markten 1 maximumscore 2 Mexico, Indonesië en Turkije 1 een grote bevolkingsomvang 1 Alleen als alle drie de landen genoemd zijn 1 scorepunt toekennen. 2 maximumscore 2 veel traditionele

Nadere informatie

Landengids voor: Landengids

Landengids voor: Landengids We gaan een reisgids maken voor een land dat je zelf mag uitkiezen. Dat is een boekje waarin allemaal dingen staan die met dat land te maken hebben en die je zou willen weten als je op vakantie zou gaan

Nadere informatie

Ongeveer twee eeuwen geleden trokken de kolonisten dwars door Amerika

Ongeveer twee eeuwen geleden trokken de kolonisten dwars door Amerika Uittreksel van 3 havo/vwo, hoofdstuk 1 HOOFDSTUK 1 Multicultureel Amerika 1 Kolonisatie en landschap Ongeveer twee eeuwen geleden trokken de kolonisten dwars door Amerika Opschuivende frontier! Ten tijde

Nadere informatie

Bevolkingsspreiding. Waar zit iedereen? Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist. B. Onjuist

Bevolkingsspreiding. Waar zit iedereen? Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist. B. Onjuist Bevolking Waar zit iedereen? Waar zit iedereen? Bevolkingsspreiding Vraag 1 van 9 Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist B. Onjuist De manier waarop de bevolking over een gebied

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2009 tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur 2 a. Gebruik De barometrische hoogteformule: p(z) = p 0 e (gm dz R T) Punt A: 50 10 3 = 101 10 3 (9.81 28.96 z 831 273.15 e ) geeft

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 3 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Examen HAVO 2015 tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Landbouw in Moesson-Azië. In Moesson-Azië bestuderen we de rijstteelt. Waarom wordt bijna uitsluitend in Moesson-Azië rijst geteeld?

Hoofdstuk 3: Landbouw in Moesson-Azië. In Moesson-Azië bestuderen we de rijstteelt. Waarom wordt bijna uitsluitend in Moesson-Azië rijst geteeld? Hoofdstuk 3: Landbouw in Moesson-Azië In Moesson-Azië bestuderen we de rijstteelt. Waarom wordt bijna uitsluitend in Moesson-Azië rijst geteeld? 3.1 Fysische Situering omstandigheden 1 B C D 2 4 5 E NKK

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 29 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 29 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2012 tijdvak 1 dinsdag 29 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 61 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

11. Weersituaties. 11.1 Inleiding. 11.2 Weertype

11. Weersituaties. 11.1 Inleiding. 11.2 Weertype 11. Weersituaties 11.1 Inleiding et weer wordt voor een belangrijk deel bepaald door de eigenschappen van de lucht die wordt aangevoerd. Nu eens zitten we in lucht die boven zee flink wat vocht heeft opgepikt;

Nadere informatie

De Geo. 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 1 HV 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

1 Landschap en klimaat in Turkije

1 Landschap en klimaat in Turkije 1 Landschap en klimaat in Turkije 1 landschap, klimaat, Turkije, Europa, Azië, Azië 2a 2b 2c 3a 3b Istanbul door twee bruggen De Bosporus eigen antwoord (verschilt per atlas) zee 4a 1 Istanbul 2 Ankara

Nadere informatie

GEBIEDEN. 5 havo 3 Indonesië 1-7

GEBIEDEN. 5 havo 3 Indonesië 1-7 GEBIEDEN 5 havo 3 Indonesië 1-7 Intro: waarom een hoofdstuk over Indonesië? Regionale toepassing van de algemene hoofdstukken Indonesië is, evenals de rest van Zuidoost-Azië, erg in beweging Gebiedskenmerken

Nadere informatie

Problemen met water hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52486

Problemen met water hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52486 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52486 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl aardrijkskunde 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl aardrijkskunde 2011 - II Beoordelingsmodel Vraag Antwoord Scores Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen 1 maximumscore 2 foto 1 = A foto 2 = B foto

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK 1 bk AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK 2 Bevolking en cultuur Op de wereld wonen heel veel mensen. De bevolking op de wereld groeit snel. India is het land waar de bevolking het snelst groeit.

Nadere informatie

3 De islamitische wereld

3 De islamitische wereld 3 De islamitische wereld Start 1 a islamitische wereld b 1 landschap 2 cultuur 3 inrichting 2 Bijna iedereen is er moslim. Turkije ligt in de islamitische wereld. Er liggen rijke olielanden. Moskeeën horen

Nadere informatie

Toets 2 - 'Landschappen in Europa'

Toets 2 - 'Landschappen in Europa' Auteur Mayon Ottens Laatst gewijzigd 16 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62989 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2010 - I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2010 - I Beoordelingsmodel Wereld Opgave 1 Een demografische vergelijking tussen Nederland en Japan 1 maximumscore 3 Deze fase wordt gekenmerkt door een laag geboorte- en een laag sterftecijfer / een klein geboorte-

Nadere informatie

WERELD. 4 havo 1 Wereldbeeld 1-2

WERELD. 4 havo 1 Wereldbeeld 1-2 WERELD 4 havo 1 Wereldbeeld 1-2 Op de grens Een reis vol gevaren Ga naar www.nos.nl typ de zoekterm Ciudad Juarez in en bekijk een van de videofragmenten over deze gevaarlijkste stad ter wereld. Op de

Nadere informatie

1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld

1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld Hoofdstuk 3 Socio- economische verscheidenheid 1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld 1.1 De wereldblokken Noteer per reeks welk gemeenschappelijk thema je kan herkennen. REEKS 1 Thema:.. REEKS

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2015 tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

1 De onderneming in de wereldeconomie

1 De onderneming in de wereldeconomie 1 De onderneming in de wereldeonomie Meerkeuzevragen 1.1 1.1 Globalisering is een proes a van wereldwijde eonomishe integratie door een sterke toename van de internationale handel en investeringen. b waarbij

Nadere informatie

Web van begrippen. Tijdsduur Het maken van de opdracht: 50 minuten Het nabespreken van de opdracht: 20 minuten (voor vraag 3 t/m 5)

Web van begrippen. Tijdsduur Het maken van de opdracht: 50 minuten Het nabespreken van de opdracht: 20 minuten (voor vraag 3 t/m 5) Web van begrippen Tijdsduur Het maken van de opdracht: 50 minuten Het nabespreken van de opdracht: 20 minuten (voor vraag 3 t/m 5) Inleiding In thema 1 begin je de wereld te verkennen aan de hand van de

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Opmerking Alleen als alle drie de landen juist zijn, dient 1 scorepunt te worden toegekend.

Vraag Antwoord Scores. Opmerking Alleen als alle drie de landen juist zijn, dient 1 scorepunt te worden toegekend. Beoordelingsmodel Wereld Opgave 1 Globalisering in de auto-industrie 1 maximumscore 1 global shift / uitschuiving 2 maximumscore 1 China, India, Mexico Alleen als alle drie de landen juist zijn, dient

Nadere informatie

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen INDONESIË Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2010 - II

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2010 - II Beoordelingsmodel Wereld Opgave 1 Los Angeles en New York 1 maximumscore 2 Twee van onderstaande: kaart 174C (52e druk: 159A) kaart 175A (52e druk: 160C) kaart 175C (52e druk: 159C) kaart 174A (52e druk:

Nadere informatie

Bijlage HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1. Bronnenboekje. HA-0131-a-15-1-b

Bijlage HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1. Bronnenboekje. HA-0131-a-15-1-b Bijlage HAVO 2015 tijdvak 1 aardrijkskunde Bronnenboekje HA-0131-a-15-1-b Wereld Opgave 1 Top 8 economische grootmachten Ranglijst van de economische grootmachten tussen 2015 en 2040 volgens analist David

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Periode Aardrijkskunde 10 e klas. Klimatologie. Versie 2011-5

Periode Aardrijkskunde 10 e klas. Klimatologie. Versie 2011-5 Periode Aardrijkskunde 10 e klas Klimatologie Versie 2011-5 Fokko Hooijer Januari 2011 2 Inhoud Inleiding... 3 Praktische informatie... 3 Hoe word je beoordeeld?... 3 Wat moet je kennen en kunnen?... 4

Nadere informatie

Nederlandse economie. Welvaart onder druk

Nederlandse economie. Welvaart onder druk Nederlandse economie Welvaart onder druk 1 Vier toekomstscenario's van Nederland Zeer aantrekkelijke infrastructuur Sterk concurrerende samenleving A... B. D.. C.. Zwak concurrerende samenleving Niet aantrekkelijke

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2010 - I

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2010 - I Wereld Opgave 1 Demografische ontwikkelingen in Afrika Bestudeer de bronnen 1 en 2 die bij deze opgave horen. Stelling: In ontwikkelingslanden ligt het geboortecijfer in steden doorgaans lager dan op het

Nadere informatie

WERELD. 4 havo 1 Wereldbeeld 5

WERELD. 4 havo 1 Wereldbeeld 5 WERELD 4 havo 1 Wereldbeeld 5 Meten van welvaart Op welke vier manieren meet je welvaart? 1.Bnp/hoofd. Hoe bereken je dat? 2.Verdeling van de beroepsbevolking. Regel: hoe hoe.. 3. VN- welzijnsindex (koopkracht,

Nadere informatie

Examen HAVO. Centraal Examen Havo Aardrijdskunde 2014 tijdvak 1 Opgaven www.uitwerkingensite.nl. aardrijkskunde

Examen HAVO. Centraal Examen Havo Aardrijdskunde 2014 tijdvak 1 Opgaven www.uitwerkingensite.nl. aardrijkskunde Centraal Examen Havo Aardrijdskunde 2014 tijdvak 1 Opgaven www.uitwerkingensite.nl Examen HAVO 2014 tijdvak 1 vrijdag 16 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote

Nadere informatie

De Geo. 2 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden werkboek A hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. eerste druk

De Geo. 2 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden werkboek A hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. eerste druk De Geo 2 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden werkboek A hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl eerste druk Hoofdstuk 1 Zuid-Afrika en Argentinië, twee gezihten Start 1 a Foto s Afrika Latijns-Amerika

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Wereld Opgave 1 Globalisering van IKEA Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. In 1963 opende IKEA zijn eerste buitenlandse vestiging. Daarna volgden er nog veel meer.

Nadere informatie

PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen!

PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen! PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen! De doelstellingen van PROTOS zijn de armsten onder ons te voorzien van rechtvaardig, duurzaam en participatief drinkwater, water voor landbouw, en

Nadere informatie

Cyprus. Inleiding. Nicosia (Lefkosia)

Cyprus. Inleiding. Nicosia (Lefkosia) Cyprus Inleiding Cyprus ligt in Zuidoost Europa. Het is het derde grootste eiland in de Middellandse Zee. Het bevindt zich ongeveer op 70 km onder de zuidkust van Turkije, en op 150 km van Syrië. Voor

Nadere informatie

Ontwikkelingssamenwerking hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76066

Ontwikkelingssamenwerking hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76066 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 03 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76066 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Examen VWO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond.

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond. Rekenen aan de aarde Introductie Bij het vak aardrijkskunde wordt de aarde bestudeerd. De aarde is een bol. Om te bepalen waar je je op deze bol bevindt zijn denkbeeldige lijnen over de aarde getrokken,

Nadere informatie

De Geo 2 TH Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1

De Geo 2 TH Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 De Geo 2 TH Aardrijkskunde voor de onderouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderouw van th - Docentenhandleiding 2 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Opdracht bevolkingsgroei

Opdracht bevolkingsgroei Opdracht bevolkingsgroei Soms moet je bij het vak Aardrijkskunde een beetje kunnen rekenen. In de eerste klas heb je schaalberekeningen gemaakt. In de tweede klas komen bevolkingsberekeningen aan de orde.

Nadere informatie

De Islamitische wereld

De Islamitische wereld AK H 6.1 Een cultuurgebied De Islamitische wereld A) De islamietische wereld is een cultuurgebied > gebaseerd op: overheersende cultuur geschiedenis ligging islamietische > voorbeeld: overheersende cultuur

Nadere informatie

Klimaat. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Klimaat. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur R.A. de Bock Laatst gewijzigd 02 June 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/71693 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

3 havo 4 water, 2 t/m 4

3 havo 4 water, 2 t/m 4 3 havo 4 water, 2 t/m 4 Mozambique: soms te veel India: vaak te weinig De blauwe planeet: alles stroomt Welke kringloop heeft de meeste betekenis voor de mens en waarom? De lange kringloop (B) omdat deze

Nadere informatie

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden.

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden. Thema 1 Water De watersnoodramp In 1953 braken tijdens een zware storm de dijken door in Zeeland en delen van Noord-Brabant en Zuid-Holland. Het land overstroomde. Bij deze watersnoodramp kwamen veel mensen

Nadere informatie

Suriname in de kijker

Suriname in de kijker 44 2012 Suriname in de kijker Dit boekje brengt jullie naar een land, ver hier vandaan. Een vliegtuig doet er ongeveer 9 uur over om van Schiphol (in Nederland) naar de hoofdstad Paramaribo te vliegen.

Nadere informatie

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Zuidoost-Azië Opgave 5 Stuwdammen in Myanmar Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 1 en de atlas. De provincie Kachin in het noorden van Myanmar is geschikt

Nadere informatie

Zekerheden over een onzeker land

Zekerheden over een onzeker land Zekerheden over een onzeker land Parijs, 27 januari 2012 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Demografische feiten 2012-2020 Bevolking 17 miljoen (plus 0,5 miljoen) Jonger dan 20 jaar 3,7 miljoen (min 0,2

Nadere informatie

Werkwinkel: Geografische denkvaardigheden

Werkwinkel: Geografische denkvaardigheden Werkwinkel: Geografische denkvaardigheden Dag van de Aardrijkskunde 3 7 I. Mestdagh A. Vermeulen KLIMAATTYPE: WARM ALTIJD NAT KLIMAAT VEGETATIETYPE: TROPISCH REGENWOUD TROPISCH REGENWOUD - Boomgroei mogelijk

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Info: Enkele reis Afrika Afrika is het (w)armste werelddeel. De evenaar loopt ongeveer midden over Afrika. Bij de evenaar staat de zon recht boven de aarde.

Nadere informatie

Weer en klimaat. Werkboek aardrijkskunde klas 2. Klas. Kl. klas..

Weer en klimaat. Werkboek aardrijkskunde klas 2. Klas. Kl. klas.. Weer en klimaat Werkboek aardrijkskunde klas 2 Naam... Klas.. Klas. Kl klas.. 0 Inhoudsopgave. 1-Inleiding 2-De elementen van weer en klimaat 3-Temperatuur 4-Neerslag 5-Wind 6-Klimaat 7-Begrippenlijst

Nadere informatie

In Beeld: Infographic de Europese schuldencrisis

In Beeld: Infographic de Europese schuldencrisis In Beeld: Infographic de Europese schuldencrisis Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen analyseren aan de hand van een stappenplan een infographic over de schuldencrisis. Leerdoel: De leerlingen leren

Nadere informatie

Verslag van het Ghana-projectbezoek 12-19 februari 2012

Verslag van het Ghana-projectbezoek 12-19 februari 2012 1 Verslag van het Ghana-projectbezoek 12-19 februari 2012 Matching Grant project van de RC Heerlen en de RC Accra Airport te Accra in Ghana Paul Franken Tekst: Paul Franken Tekst ontvangen zondag 15 juli

Nadere informatie

Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel

Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel Millenniumdoelstelling 7: Een duurzaam leefmilieu 1 Inhoud Voorwoord... 3 Waterproblemen in Namibië... 4 Acties ter plaatse... 7 Waterschaarste... 8 Voeg de afbeelding

Nadere informatie

De Geo 2 TH Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 5

De Geo 2 TH Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 5 De Geo 2 TH Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 5 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 2 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Examen HAVO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 24 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 24 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Examen HAVO 2013 tijdvak 1 vrijdag 24 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA 0 Lesschema 1 WAT IS PLANTAGELANDBOUW? 1.1 Bestudeer de afbeeldingen en satellietbeelden van plantages 1.2 Input, proces en output 2 WAAR DOET MEN AAN PLANTAGELANDBOUW?

Nadere informatie

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12 antwoord 1 van 12 Inhoudsopgave atlas kaart 1 De Aarde Godsdiensten kaart 2 De Aarde Ziekenhuizen per land kaart 3 De Aarde Talen kaart 4 Azië Grote steden kaart 5 Azië Telefoons kaart 6 Amerika Auto's

Nadere informatie

Winterspelen in Vancouver, Canada

Winterspelen in Vancouver, Canada Winterspelen in Vancouver, Canada Van 12 tot en met 28 februari vinden de 21 e Olympische Winterspelen in Canada plaats. Nederland doet met verschillende sporten mee en maakt vooral kans op medailles bij

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water A B LAND ZEE 2p 1 In figuur 1 staat de kringloop van het

Nadere informatie

Informatie 2. India. Een land met grote verschillen.

Informatie 2. India. Een land met grote verschillen. Informatie 2 Stichting Actie Calcutta Correspondentie adres: Postbus: 309, 5660 AH Geldrop Bezoekadres: Mierloseweg 55E, 5667 JB Geldrop Tel.: 040-2852722 E-mail info@actie-calcutta.nl www.actie-calcutta.nl

Nadere informatie

2 Natuurlandschappen op aarde

2 Natuurlandschappen op aarde 2 Natuurlandschappen op aarde Start 1 a 1 bos 2 zee b thuis/hotel c nat / droog dichtbegroeid / onbegroeid koud / warm hoog / laag 2 a nat / droog dichtbegroeid / weinig begroeiing - onbegroeid koud /

Nadere informatie