Moskou dreigt opnieuw met gasoorlog wegens associatieakkoord EU-Oekraïne

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Moskou dreigt opnieuw met gasoorlog wegens associatieakkoord EU-Oekraïne"

Transcriptie

1 dinsdag 12 november jaargang 16 nummer 9 Energie Actueel verschijnt 10 keer per jaar Oplage Abonneren via Groene tractor In Leeuwarden is dit najaar een proef gestart met een groengastractor. De duurzame tractor wordt ingezet op één van de testlocaties van Valtra. Dit Finse bedrijf heeft een serie groengastractoren gemaakt. Daarnaast zet de gemeente Leeuwarden de tractor in bij het groenonderhoud. Groen, Gas en Groningen zijn de pijlers onder ons beleid 6 Tjitske Brand, manager afdeling Marktonderzoek, GasTerra Electrabel roept massaal weglopen van klanten halt toe met scherpe prijsdalingen Hans ten Berge, secretaris-generaal Eurelectric -uitstoot verlagen op de meest kosteneffectieve manier Rense van Dijk (Windunie) Toekomst van wind op land ziet er rooskleurig uit Moskou dreigt opnieuw met gasoorlog wegens associatieakkoord EU-Oekraïne DOOR JAN SCHILS, BRUSSEL In het zicht van de aanstaande plechtige ondertekening van een associatie-akkoord tussen de Europese Unie en de Oekraïne, dreigt Rusland de regering in Kiev opnieuw met het dichtdraaien van de gaskraan naar dat land. Ook in 2006 en 2009 gebeurde dat al eens. De officiële reden voor het Russische dreigement is, dat Oekraïne uiterlijk op 1 oktober nog 1 miljard dollar aan het Russische energiebedrijf Gazprom moest betalen voor gasleveringen in augustus. De regering in Kiev weigert dat omdat Gazprom Oekraïne veel meer voor zijn gas zou laten betalen dan andere landen. De Russische premier Dimitri Medvedev noemde de situatie onlangs kritiek. Wanneer Oekraïne zijn verplichtingen niet nakomt, kan de gaskraan naar Kiev wel eens heel snel dichtgaan, sprak hij dreigend. Handelssancties De echte reden voor het nieuwe gasconflict is niet zozeer de betalingsachterstand van Kiev, maar wel het feit dat Rusland misnoegd is over het komende associatieakkoord EU-Oekraïne. Het probeert nu de ondertekening ervan alsnog te voorkomen. De afgelopen weken dreigde Moskou vergeefs met handelssancties tegen Oekraïne om zijn zin te krijgen. Toen dat niet hielp, boden de Russen Kiev het lidmaatschap aan van een douane-unie tussen Rusland, Wit-Rusland en Kazachstan. Ofschoon economisch zeer afhankelijk van Rusland, hield Kiev echter de boot af, waarna Moskou nu met het wapen van een nieuwe gasoorlog uitpakt. Commissie ongerust De Europese Commissie volgt de ontwikkelingen tussen beide kemphanen met enige ongerustheid, want de EU is voor een kwart van haar gasimport afhankelijk van Rusland. Sommige lidstaten zijn dat zelfs voor 50 tot 70%. Oekraïne draait niet alleen op Russisch gas, het is ook het belangrijkste doorvoerland voor Russisch gas naar verschillende EU-landen. Als Moskou de gaskraan echt dichtdraait, dreigt er een herhaling van de scenario s van enkele jaren geleden toen de gasleveringen aan verschillende EUlanden stilvielen. Toen werden behalve de Oost-Europese landen ook Duitsland, Oostenrijk en Italië afgesneden van de gastoevoer. Energie Actueel is ook digitaal beschikbaar: Homepage Online krant energieactueel.nl Zweeds systeem van capaciteitsreserve heeft niets met transitie te maken DOOR WIM VERSEPUT, KOPENHAGEN De reservecapaciteit die in de Zweedse elektriciteitssector tegen betaling door de landelijke hoogspanningsnetbeheerder wordt aangehouden, is niet bedoeld als reserve in een situatie waarin door weersomstandigheden te weinig duurzame energie wordt geproduceerd. Het is daarentegen een strategische reserve om pieken in het verbruik op te vangen in geval van extreme winterweersituaties. Dat zegt de hoogspanningsbeheerder Svenska Kraftnät (SVK) in een met de kartelbewaker uitgevoerde analyse over de inzet van de capaciteitsreserve in de afgelopen jaren en de mogelijkheden om deze op termijn conform de eisen van de politiek af te wikkelen. SVK weerspreekt daarmee de gedachte die elders in Europa heeft postgevat, dat Zweden met die door de energiebedrijven aangehouden reserve inspeelt op een dreigend stroomtekort door de afbouw van conventionele gas- en kolengestookte capaciteit. De continentale discussie over capaciteitsmarkten gaat niet over strategische reserves, maar om te voorkomen dat er op grote schaal basislastvermogen verdwijnt, omdat deze door omvangrijke subsidiëring van duurzame stroomproductie onrendabel is geworden, stelt SVK vast. Pijlers De Zweedse politiek wil ook van het reservesysteem af, en wel uiterlijk in Dan moet de markt de zaak zelf zien te regelen. Verlenging om met die reserve de base load-problematiek op te lossen, heeft volgens SVK ook helemaal geen zin. Het systeem is zo opgezet, dat op de beschikbaarstelling van de reserve via een aanbesteding kan worden ingeschreven. Daarnaast kunnen industriële grootverbruikers inschrijven op de mogelijkheid om in noodsituaties minder of helemaal niets meer af te nemen. Het systeem rust derhalve op twee pijlers: productiecapaciteit en kunstmatige flexibilisering van de vraag. In 2010 was de capaciteitsreserve MW en die moet op grond van politieke besluitvorming de komende jaren geleidelijk worden verminderd naar 750 MW om in 2017 helemaal te verdwijnen. Het aandeel van de kunstmatige vraagflexibiliteit in de capaciteitsreserve moet worden opgeschroefd van 25 naar 100% vanaf Daarna verdwijnt ook deze pijler. Goldman Sachs en pensioenfondsen stappen in DONG Energy DOOR WIM VERSEPUT, KOPENHAGEN Bankier Goldman Sachs en twee grote Deense pensioenfondsen (ATP en PFA) nemen via een aandelenemissie een belang van bij elkaar 26% procent in staatsenergiebedrijf DONG Energy. Daarover is een principeakkoord bereikt met de Deense regering. Met 19%, voor een bedrag van ruim 1 miljard euro, is Goldman Sachs de grootste van de drie geldschieters. De twee institutionele beleggers betalen ruim 400 miljoen euro. De Deense Staat brengt daarmee zijn belang in het energieconcern terug van 80 naar 61%. De overige 3% is in handen van regionale overheden. Met de deelname van de nieuwe eigenaars zet de regering in Kopenhagen meteen ook een flinke stap in de richting van een beursnotering van DONG Energy. De partners zijn overeengekomen dat dit zal gebeuren zodra de voorwaarden daarvoor aanwezig zijn, maar wel uiterlijk voor de presentatie van de jaarcijfers van Als de beursgang dan nog niet is gemaakt, hebben de beleggers het recht om hun belang weer terug te verkopen aan de Staat. Sanering Met de krap 1,5 miljard euro die DONG Energy door de aandelenemissie aan het eigen vermogen kan toevoegen, zijn ook de begin dit jaar door de regering bekendgemaakte plannen voor een financiële sanering van het concern voor het grootste deel ingevuld. Dat DONG Energy buitengewoon blij is met de nieuwe eigenaren lijdt geen twijfel. Ik zie de interesse van deze erkende private investeerders om geld te steken in het bedrijf als een verklaring dat er vertrouwen bestaat over het potentieel en de sterke marktpositie van DONG Energy, aldus directievoorzitter Henrik Poulsen. Minister van Financiën Bjarne Corrydon constateert dat de drie financiële spelers kennelijk ook het nodige vertrouwen hebben in de strategie van het concern om verder te groeien op de markt voor duurzame energie, met name als het gaat over de inzet op windturbines op zee.

2 2 ECONOMIEmarkt & bedrijven Electrabel roept massaal weglopen van klanten halt toe met scherpe prijsdalingen DOOR JAN SCHILS, BRUSSEL Voor het eerst sinds de liberalisering van de energiemarkt in Vlaanderen in 2003 is het marktaandeel van de Belgische GDF Suezdochter Electrabel in september zowel voor elektriciteit als voor gas weer gestegen. Het gaat om een eerder bescheiden- en vooral symbolische stijging van 44,87 naar 45,03% voor elektriciteit en van 41,13 naar 41,36% voor gas na de jarenlange, rampzalige vrije val van het klantenbestand. Inmiddels zijn er aanwijzingen dat dit prille herstel van het klantenbestand zich in de maand oktober heeft doorgezet. De VREG, de Vlaamse energiewaakhond, zal daarover uiterlijk tegen half november cijfers publiceren. Marktaandelen elektriciteitsleveranciers in België op basis van totaal geleverde energie in 2012 (71,41 terawattuur (TWh)). Kentering De kentering kwam er niet toevallig. Na de massale uittocht in 2012 van een zesde van haar klanten op vooral de consumentenmarkt (het gaat om honderdduizenden aansluitingen), startte Electrabel vanaf 1 januari van dit jaar op het gehele Belgische grondgebied met de grootste commerciële actie sinds de vrijmaking van de energiemarkt. Het belangrijkste element daarvan was een spectaculaire prijsverlaging tot 10% voor elektriciteit en tot 16% voor gas, gepaard gaande met een versteviging van de dienstverlening. In Wallonië en Brussel, waar de liberalisering van de energiemarkt pas in 2007 inging en de klanten heel wat minder wegliepen bij Electrabel dan in Vlaanderen, sloeg de prijsverlaging onmiddellijk aan. Maar in Vlaanderen bleef het bedrijf toch meer klanten verliezen dan het kon terugwinnen van de andere leveranciers. In augustus/september keerde het tij, nadat Electrabel erin was geslaagd om via veilingen grote groepen klanten voor zich te winnen. Reacties van andere leveranciers en van de consumentenorganisatie Testaankoop als zou de vroegere monopolist, afhankelijk van de verschillende tariefformules, toch 3 tot 16% duurder zijn dan een deel van de concurrentie, kon het feestje van Electrabel kennelijk (nog) niet bederven. Ook de klanten volgden de critici deze keer niet. Wel is het zo, dat Electrabel bij het midden- en kleinbedrijf in Vlaanderen marktaandeel bleef zien dalen, tenminste voor zover bekend tot en met september. Marktaandelen Volgens André Pictoel, directeur van de VREG, werd de elektriciteits- en gasmarkt in Vlaanderen, net als in de rest van het land, vorig jaar voor het eerst flink door elkaar geschud. Er kon vanaf toen geen twijfel meer over bestaan dat er sprake is van echte concurrentie op de Belgische energiemarkt. Deze concurrentie wordt duidelijk uitgedrukt in de marktaandelen van alle concurrenten van Electrabel, die de in 2011 ingeslagen weg vorig jaar volgden en tot het hoogste niveau ooit stegen. (zie taartdiagrammen, red.) Zo veranderden in 2012 maar liefst elektriciteitsklanten en aardgasklanten van leverancier. Volgens Pictoel droegen vooral de ongezien grote mediabelangstelling voor energie, de door de federale overheid ingestelde prijsplafonds in 2012 voor een groot deel van de consumenten en de afschaffing van de opzegvergoedingen tot 75 euro voor wie van leverancier veranderde, flink bij tot een sterk verhoogd bewustzijn bij de energie-afnemers. Ook de jarenlange kruistocht van de Vlaamse socialistische toppoliticus en huidige federale vicepremier Johan Vande Lanotte tegen de monopoliepositie van Electrabel op de Belgische energiemarkt heeft ontegensprekelijk het switchgedrag van de consumenten aangewakkerd. Ook in 2013 zet dit switchgedrag zich onverminderd voort. In de eerste zes maanden van dit jaar verwisselden al gezinnen en bedrijven van elektriciteitsleverancier en van aardgasleverancier. Pictoel: Dat is een absoluut record. De Belg is zich eindelijk bewust geworden van zijn kracht als consument. Door van leverancier te durven veranderen, heeft hij de concurrentie op de energiemarkt aangezwengeld. Marktaandelen actieve aardgasleveranciers in België op basis van totaal geleverde energie in 2012(185,6 TWh)). Electrabel 57,2% Electrabel 34,5% EDF Luminus 17,5% Eni Gas & Power 34,5% Eni Gas & Power 6,4% EDF Luminus 10,5% E.On Belgium 3,7% Wingas 4% Lampiris 3,5% Essent Belgium 3,6% Essent Belgium 2,8% Lampiris 3,6% Arcelor Mittal / Energy SCA 2,6% Andere (o.a. Eneco België) Bron: VREG, 2013 Energieprijzen in België fors gestegen sinds 2007 Ofschoon de prijsverlaging voor gas en stroom door Electrabel een welkom geschenk is voor de Belgische energieverbruikers, moet er wel rekening mee worden gehouden dat het slechts om een van de componenten van hun totale energiefactuur gaat. Ook de transport- en distributiekosten, de nettarieven en de verschillende, vaak forse heffingen en belastingen van de federale en deelstaatregeringen verhogen de eindfactuur gevoelig, zeker wanneer de energieprijzen steeds maar blijven stijgen. In dit verband is een recente studie van de CREG, de nationale energietoezichthouder, leerzaam. De CREG onderzocht hoe de energieprijzen zicht tussen 2007 en mei 2013 ontwikkelden. Daaruit blijkt dat een huishouden met een gemiddeld verbruik van 3500 kilowattuur dit jaar ruim 35% meer betaalt voor elektriciteit en iets meer dan 36% voor aardgas dan in De verschillen tussen de gewesten blijken aanzienlijk. In Vlaanderen is de elektriciteitsrekening voor een gemiddeld gezin zelfs met 43% gestegen tegenover 32% in Wallonië en Brussel. In geld uitgedrukt betekent dat een gemiddelde stijging in Vlaanderen met 215 euro. Voor aardgas stegen de prijzen in Vlaanderen gemiddeld met 35% ofwel 391 euro meer per huishouden op jaarbasis. In Wallonië en Brussel lag het bedrag iets boven de 400 euro meer. De oorzaken van de prijsstijgingen voor elektriciteit en aardgas zijn verschillend. Bij elektriciteit zijn vooral de transport- en distributiekosten de pan uit gerezen. De nettarieven gingen fors omhoog doordat de groene stroomsubsidies van de zonne-energie-installaties en de kosten van onder andere de premies voor dakisolatie en dubbele beglazing zonder pardon en met stilzwijgende goedkeuring van de federale en gewestelijke regeringen op de consumenten werden afgewenteld. Iberdrola zucht onder Spaanse belastingmaatregel DOOR PETER WESTHOF Een belastingmaatregel van de Spaanse regering doet de winst van Iberdrola wegsmelten. De Spaanse utility moest bij de presentatie van de cijfers over de eerste negen maanden van 2013 hierdoor zelfs een winstwaarschuwing voor dit en volgend jaar afgeven. Ook Eni beleeft een lastige tijd. Door problemen op het Afrikaanse continent staat de olieproductie van het Italiaanse gas- en oliebedrijf onder druk. Toch vielen de eind oktober gepresenteerde winstcijfers mee. Het subsidiëren van groene energie was tot dusver financieel gezien weinig succesvol in Spanje. Het heeft gezorgd voor een gat van 26 miljard euro in de Spaanse staatskas. Om de staatsfinanciën op orde te krijgen, heeft de regering in Madrid dit jaar de belastingen voor energiebedrijven flink verhoogd. Een belasting van 7% op energieproductie moet het gat in de kas helpen vullen. Deze maatregel slaat een flink gat in de winst van Iberdrola, net als bij een concurrent als Endesa. Daarnaast zegt Iberdrola last te hebben van prijsverlagingen in Brazilië en beleidswijzigingen op het gebied van energieefficiëntie in Groot-Brittannië. Het bedrijf heeft hiervoor extra kosten moeten maken. In totaal zou Iberdrola 1 miljard euro over de eerste negen maanden van 2013 aan winst zijn misgelopen. Daar stonden wel succesvolle kostenbesparingen tegenover. Per saldo daalde de winst de afgelopen negen maanden met 3%. Iberdrola verwacht dit en volgend jaar eveneens een afname van de winst. Iberdrola-topman Ignácio Galán voorziet dat zijn bedrijf dit jaar 2,5 tot 2,6 miljard euro aan winst zal boeken, tegenover 2,8 miljard euro in In reactie op deze winstwaarschuwing ging het aandeel op de Spaanse beurs 2,5% omlaag. De afgelopen twaalf maanden was het aandeel juist met 20% omhoog gegaan richting een 2-jaars record. Daarmee presenteerde het veel beter dan zijn peers. Het aandeel van RWE is bijvoorbeeld op de Duitse beurs het afgelopen jaar met 24% gekelderd. Om de aandeelhouders tegemoet te komen, reserveert Iberdrola een groter deel van zijn winst voor het uitkeren van dividend. Deze zogeheten payout ratio wordt verhoogd van 60% naar een percentage tussen de 65 en 75. Maar het is de vraag of Iberdrola het dividend voor zijn aandeelhouders op peil kan houden, gezien de sombere vooruitzichten voor de komende maanden. Analisten menen dat aandeelhouders moeten rekenen op 10% minder dividend. Afrika zit Eni dwars Ook Eni heeft zorgen. Die betreffen met name Nigeria en Libië, waar het bedrijf de grootste olieproducent is. Volgens Eni staat de olieproductie hier flink onder druk, vanwege allerlei problemen in deze landen. In Libië wordt de olieproductie door protesten van de lokale bevolking verstoord, terwijl in Nigeria (net als bij Shell) op grote schaal olie wordt gestolen en er sprake is van veel lekkages van pijpleidingen. De grote afhankelijkheid van Afrika wordt door analisten al langer als risicovol voor het olie- en gasbedrijf beschouwd. Het aandeel noteert daarom met een discount ten opzichte van vergelijkbare aandelen aan de beurs in Milaan. In het derde kwartaal daalde de olieproductie van Eni met 3,8% naar 1,6 miljard vaten per dag. Rond 57% hiervan was afkomstig uit Afrika. Eni is sinds 1954 in Afrika actief en momenteel zijn werknemers op dit continent gestationeerd. We geloven in Afrika en we zijn bereid om miljarden aan dollars in die landen te investeren, zei Eni-topman Paolo Scaroni nog optimistisch in september. We rekenen op een toename van hun stabiliteit, soliditeit en groei. De favoriete slogan van Scaroni is: Olie kan niet worden gevonden in Tabel stijgers en dalers Periode 30 september t/m 4 november 2013 best presterende Enel % Gasnatural - Union Fenosa % Endesa % RWE 8.35 % Iberdrola 6.98 % minst presterende EVN 0.62 % Veolia Env % GdF Suez/International Power % Centrica % Scottish & Southern % Zwitserland. De nettowinst van Eni kwam in het derde kwartaal uit op 1,1 miljard euro. Dat was een winstdaling van bijna 30%. Toch was dit een meevaller, omdat analisten hadden verwacht dat de winst zou uitkomen op 972 miljoen euro. In reactie ging het aandeel van Eni op de beurs van Milaan licht omhoog.

3 3 INTERVIEWenergiebeleid Overheid, bepaal de kaders en laat de markt het doen. Bemoei je daar niet mee. Alleen bij strakke -normen komen renewables als winnaar uit de bus Ten Berge: Ik ben een fervent voorstander van een agenda die -uitstoot verlaagt op de meest kosteneffectieve manier. En daar gaat hernieuwbare energie een grote rol in spelen. Als Eurelectric zeggen we: zorg er nu voor dat je hele strakke -normen neerzet. En dat je het ETS-systeem dusdanig stringenter maakt dat daaraan voldaan moet worden. Dan pas zorg je ervoor dat kolen niet meer aantrekkelijk zijn in de elektriciteitsindustrie. Ook in andere takken van industrie moet je die -uitstoot strakker aanpakken, vindt Ten Berge. Je moet de zwaar beprijzen en de rem zetten op emissierechten. Daarmee dwing je de industrie zelf te kijken naar duurzame alternatieven en geef je hernieuwbare opwekkers de steun die nodig is voor een verdere ontwikkeling. Hans ten Berge, secretaris-generaal Eurelectric -uitstoot verlagen op de meest kosteneffectieve manier DOOR ALEXANDER HAJE Hans ten Berge, secretaris-generaal van de brancheorganisatie van Europese elektriciteitsbedrijven Eurelectric, kent de oplossing voor een lagere -uitstoot. Niet door energiebesparing of te investeren in renewables in de huidige constellatie, maar door een veel strakker -plafond. Ik ben voor -reductie op de meest kosteneffectieve manier. Nu spoelen we geld door de gootsteen. Veel kolen- en gascentrales in Europa liggen stil. Oorzaak: minder vraag naar elektriciteit, relatief duur aardgas en goedkope duurzame stroom die uit Duitsland de grenzen overkomt. Ten Berge wordt daar niet vrolijk van. We krijgen 4 eurocent per kilowattuur op de groothandelsmarkt voor elektriciteit. Stroom uit fossiele bronnen wordt op de beurs weggedrukt door goedkope Duitse elektriciteit. We zijn in een situatie terechtgekomen waarin het spel belangrijker is geworden dan de stroom zelf. Hij noemt de politiek naïef als die denkt dat de elektriciteitsvoorziening een louter nationale aangelegenheid zou zijn. Het is niet zo dat een land zelfstandig in een Europees stroomnetwerk kan functioneren. Als er ergens een verstoring is, dan is dat overal voelbaar. Er zal op Europees niveau over voorzienings- en leveringszekerheid moeten worden gesproken. Men moet daarvoor samen aan tafel gaan zitten. Het is naïef als Den Haag, Berlijn of Londen denken dit in hun eentje te kunnen regelen. Je zult op z n minst op regionaal niveau binnen de EU naar de energievoorziening moeten kijken. Voorzieningszekerheid, dat moet de politiek zich heel goed realiseren, is geen nationale aangelegenheid meer. Europa, zorg nu eens gewoon voor strenge -normen Actualiteit De komende jaren staan we in Europa voor een drietal opgaven, zegt Ten Berge. We moeten in % -reductie realiseren. Het lijkt erop dat we dat gaan halen. Twee, we moeten in 2020 beschikken over 20% hernieuwbare energie. Voor de elektriciteitsindustrie betekent dit dat we 35% hernieuwbaar opgesteld vermogen moeten hebben Er moet een harmonieuze Europese aanpak komen Iedere Europese lidstaat kiest nu zijn eigen duurzame richting, zegt Ten Berge. Engeland heeft extra -belasting naast het bestaande ETS-systeem. Duitsland bouwt als een bezetene aan zon en wind. Polen doet het weer anders. Als je kijkt naar de groei van hernieuwbare energie in de verschillende EU-landen, dan is een factor 10 verschil in support geen uitzondering. Kijk naar nucleaire energie. Duitsland zegt nee, Frankrijk twijfelt en Engeland investeert volop in kernenergie voor de toekomst. Dit soort nationaal energiemanagement moeten we niet hebben. Nu wordt hernieuwbare energie gebouwd in landen met de hoogste subsidies en wordt de stroom verkocht in de landen waar de beste prijs wordt betaald. Dat kan niet de bedoeling zijn. Er moet een harmonieuze Europese aanpak komen. Dan pas kom je tot economisch slimme oplossingen. Hans ten Berge (Eurelectric) staan. Met deze inspanning is erg veel geld gemoeid. Het gaat om bedragen die qua megawattuur een veelvoud zijn van wat de normale elektriciteitsprijs is. Maar ook dit doel gaan we halen, zij het dat er landen zijn die in dit proces harder lopen dan andere landen. Drie, we moeten 20% efficiencywinst boeken. Dat wordt lastiger. Het is de vraag of we dat gaan halen. Nu pas lijken we daar in Europa progressie in te boeken. Maar er is nog een hele weg te gaan. -We liggen, om met uw woorden te spreken, dus redelijk goed op koers in Europa. Ten Berge: Europa gaat die 20% emissiereductie halen. Maar vraag niet hoe. De manier waarop er nu aan - reductie wordt gewerkt is erg kostbaar en onvoldoende effectief. Als we echt willen, kunnen we veel grotere slagen maken en veel meer winst boeken. Ja, we moeten de -uitstoot over de hele breedte van de industrie verlagen. En ook de energiesector moet zich daarvoor inspannen. Dat staat als een paal boven water. Maar de weg die we nu volgen is niet de juiste. -Waarom niet? Kijken we naar de elektriciteitssector, dan zien we grote problemen opdoemen. In het huidige beleid wordt flink ingezet op renewables. Maar bespaart dat ook werkelijk? Het antwoord is nee. Als je een windmolen neerzet in plaats van een kolencentrale, dan gebruik je weliswaar minder kolen, maar de emissie-rechten blijven bestaan en dat betekent dat er elders gewoon opnieuw wordt uitgestoten. Dus ook wanneer je investeert in renewables zonder iets aan het huidige Europese - Zelf oplossen Verschillende modellen, onder meer die van de Europese Commissie en van Eurelectric, geven aan dat hernieuwbaar als grote winnaar uit de bus komt, zegt hij. Maar alleen als het uitstoten van financieel onaantrekkelijk wordt gemaakt. Ons advies is om nu te stoppen met lange termijnsubsidies van hernieuwbare energie. En ga nu niet zitten discussiëren of zon, wind of biomassa de beste duurzame opties zijn. Nee, maak nu gewoon strenge -regels en laat de markt zelf bepalen wat het beste is. Of dat nu houtpellets uit Canada zijn, Koreaanse zonne-cellen, of windmolens op zee. Houd je als overheid buiten die discussie. Schrijf de industrie niet voor hoe die -uitstoot moet worden gereduceerd. Laat haar dat zelf oplossen. Eurelectric is voorstander van een helder Europees beleid ten aanzien van ETS en -emissies, aldus Ten Berge. Alle andere instrumenten die daaraan parallel werken zijn contraproductief, omdat hernieuwbare targets op dit moment geen bijdrage leveren. Ook al lijken ze dat wel te doen. Zorg eerst voor een goede basisstructuur, dan pas leveren ze winst op. handelssysteem ETS te doen, span je het paard achter de wagen. Ook energiebesparing draagt niet bij aan minder - uitstoot. Want daar geldt in feite hetzelfde voor. Minder energie-verbruik heeft geen invloed op het -plafond en dus niet op de maximale hoeveelheid toegestane emissies. Het is dus wel aardig om energie te besparen, maar de totale -uitstoot gaat er niet door naar beneden. Energievoorziening is geen nationale aangelegenheid meer Afhankelijkheid -Meer hernieuwbare energie zorgt ervoor dat we minder afhankelijk zijn van fossiele energie. Dat is toch ook de insteek? Je kunt wel zeggen dat we niet meer van gas en olie afhankelijk willen zijn. Maar dan moeten we wel naar de feiten kijken. Neem de elektriciteitsindustrie. Wat doen wij aan fossiel? Gas gebruiken we. En gas blijft de komende decennia belangrijk in onze energievoorziening. Dat zullen we als transitiebrandstof hard nodig blijven houden. Minder kolen, meer gas. Maar olie gebruikt de elektriciteitsindustrie bijna niet. 95% van de olie gaat naar de transportsector. Dus door hernieuwbare energie neer te zetten, bespaar je niet op olie. -Dat is opmerkelijk wat u zegt. Het aantal tonnages is in Europa gelimiteerd tot een bepaald bedrag. En of je nu windmolens neerzet of niet, dat tonnage verandert niet. In het huidige systeem draagt hernieuwbare stroom niet bij aan minder -uitstoot. Dat is gewoon een nuchtere constatering. Toen we destijds over gas besparen spraken, dachten we dat we nog voor dertig jaar gas hadden. Nu we straks misschien de beschikking hebben over schaliegas spreken we zeker nog over tweehonderd jaar. Daardoor zijn we straks in Europa ook veel minder afhankelijk van gasimporten uit een gelimiteerd aantal landen buiten Europa. Creëert hernieuwbare energie nieuwe banen? Ik betwijfel het -Investeren in hernieuwbare energie is zinvol uit het oogpunt van werkgelegenheid. Daar hoor ik u niets over zeggen. Of dat inderdaad zoveel extra banen oplevert, is maar de vraag. Daar wordt heel verschillend over gedacht. Ik betwijfel of renewables werkelijk bijdragen aan meer werkgelegenheid dan het verlies aan werk-gelegenheid door de hogere stroomprijs. -Maar in Duitsland levert wind en zon wel degelijk nieuwe banen op. Zon wordt geleverd door zonnepanelen. Zo n 80% daarvan komt uit China en Korea. De zonnepanelenindustrie is grotendeels vertrokken uit Europa. Als je kijkt naar gevolgen van de hogere energieprijzen door wind en zon voor de chemische, aluminium- en staalindustrie, dan dwingen de hogere energieprijzen die industrie juist te vertrekken uit Europa. Was nu de stelling dat hernieuwbare energie arbeidsplaatsen oplevert? -En offshore windenergie? Waar worden de schepen gebouwd voor offshore wind? Niet in Europa. Ik wil niet ontkennen dat er Duitse havensteden zijn die profiteren van de aanleg van windparken op zee. Ik wil ook niet ontkennen dat dat bijdraagt aan de werkgelegenheid. Maar als ik zie welke gigantische investeringen nodig zijn en hoeveel extra banen dat per saldo oplevert, dan heb ik grote twijfels of zich dat ook uitbetaalt.

4 4 BINNENLANDduurzaam Coöperatie wil oudste waterkrachtcentrale weer in gebruik stellen Onbegrijpelijk dat we in Nederland zo met duurzame energie omgaan DOOR ALEXANDER HAJE Ad van Wijk, entrepreneur en hoogleraar Future Energy Systems aan de TU Delft, spant zich in voor lokale energie-initiatieven. Zo ook bij Houten. Daar staat in de rivier de Lek de oudste stuw (1958) van Nederland. Met een waterkrachtcentrale die zo n woningen van groene stroom kan voorzien. Maar die al jaren stilstaat. Onbegrijpelijk dat we in Nederland zo met duurzame energie omgaan. Een stuw die duurzame elektriciteit opwekt. Maar waarom staat de waterkrachtcentrale Hagestein al sinds 2004 stil? De leden van de Coöperatie Waterkrachtcentrale Hagestein, een samenwerkingsverband van een aantal lokale energiebedrijfjes, begrijpen het niet. Moedeloos worden zij ervan. Maar met vurig pleitbezorger duurzame energie Ad van Wijk aan hun zijde hopen zij de centrale binnenkort toch in gebruik te kunnen nemen. Drie jaar lang spannen zij zich daar nu voor in, maar tot nog toe zonder resultaat. Ook Van Wijk verbaast zich over de gang van zaken. En dat in een land waar de overheid juist vindt dat de burger zelf duurzame initiatieven moet ontwikkelen, zegt hij. Hier staat een waterkrachtcentrale die goed werkt, maar waaraan eerst nog een aantal vervangingswerkzaamheden gedaan moet worden om hem in bedrijf te stellen. We zijn nu al drie jaar bezig om Rijkswaterstaat te overtuigen om ons daar toestemming voor te geven woningen In de Coöperatie Waterkrachtcentrale Hagestein participeren het lokale Adem Houten, energiecoöperatie e-lektroom uit Vianen, de EigenWijkse Energie-coöperatie uit Wijk bij Duurstede en de Organisatie voor Duurzame Energie (ODE). De coöperatie spant zich in om de laatste zet te geven om de centrale weer in bedrijf te stellen, zegt Van Wijk die oprichter is van Adem Houten. Hij heeft de verschillende coöperaties bij elkaar gebracht om de Coöperatie Waterkrachtcentrale Hagestein op te richten. Van Wijk vindt het belangrijk om duurzame energievoorzieningen zoals deze te benutten. Nu wordt er niets mee gedaan en dat is natuurlijk een gemiste kans. Vijf jaar stil Van Wijk: Waterkracht is maar een kleine bron van duurzame energie in Nederland. Het zorgt voor een paar procent van de stroomvoorziening. Opgeteld zijn er verschillende waterkrachtcentrales in rivierstuwen. En die verrichten goed werk en zorgen voor schone stroom overal in den lande. De centrale in Hagestein is de eerste waterkrachtcentrale die in Nederland werd gebouwd, zegt Van Wijk. Vanaf 1958 is die ook in bedrijf geweest en leverde die zo n 3 miljoen kilowattuur stroom per jaar. Toen hij zijn oog liet vallen op de centrale bleek die al geruime tijd stil te staan. Nuon was al die tijd de operator van de waterkrachtcentrale, maar had hem stilgezet en wilde de benodigde investeringen voor een grondige revisie niet doen. En Rijkswaterstaat wist eigenlijk niet wat ze er mee moest. Zo staat de centrale nu dus al weer zo n kleine negen jaar stil. Ontnuchterend Van Wijk maakte samen met de coöperatie een plan om de waterkrachtcentrale weer in bedrijf te kunnen stellen. We hebben Rijkswaterstaat een voorstel gedaan om het reviseren met eigen middelen te financieren en gevraagd of wij de centrale voor twintig, vijfentwintig jaar zelf konden exploiteren. We hebben zelfs aangeboden om er huur voor te betalen als wij zelf de stroom uit de centrale konden leveren. Maar Rijkswaterstaat liet weten dat dit niet zomaar kon omdat de Coöperatie Waterkrachtcentrale Hagestein als een commercieel bedrijf werd aangemerkt. Dat betekende dat er eerst een Europese tender uitgeschreven moest worden. Toen we dat hoorden, vielen we om van verbazing. Kamervragen Van Wijk: Na zo n twee jaar was er nog niets gebeurd. Ik heb toen Kamervragen laten stellen door Paulus Jansen van de SP. Eind 2012 zou er een beslissing vallen. Maar opnieuw gaf Rijkswaterstaat geen gehoor. Daarna zijn er weer Kamervragen gesteld en nog heeft Rijkswaterstaat geen actie genomen. Wordt het langzamerhand niet de hoogste tijd dat de centrale in Hagestein weer gewoon gaat draaien?, vraagt Van Wijk zich af. Hij zegt verbijsterd te zijn over de hele gang van zaken. Maar we houden vol. Totdat we ons doel hebben bereikt. Ad van Wijk: Toen we dat hoorden, vielen we om van verbazing. Waterkracht: energie uit stromend water Ons land telt vier middelgrote waterkrachtcentrales: Alphen/Lith, Linne, Maurik en Hagestein. In die centrales zit een waterturbine die elektriciteit opwekt. De as van de turbine zit onder water en ziet eruit als een scheepsschroef. Die gaat draaien door de stroming van het water. Doordat de as is gekoppeld aan een generator, wekt die stroom op. Nadeel van waterkracht is dat stuwdammen plaatselijke ecosystemen kunnen aantasten. En er zijn voorzieningen nodig om te voorkomen dat vissen sterven, doordat ze niet langs de centrales kunnen komen. 420 MW opgesteld vermogen, 800 GWh stroom, ruim klanten Windunie, opgericht in 2001, vertegenwoordigt ruim 20% van het opgestelde windvermogen in Nederland: 420 megawatt. De leden produceren jaarlijks gezamenlijk 800 gigawattuur stroom. Meer dan huishoudens nemen elektriciteit van Windunie af. Ongeveer klanten kopen ons product Winduniestroom, zegt Van Dijk. Dat is elektriciteit van een specifieke turbine. Een aanzienlijk deel van onze productie vindt via andere kanalen de weg naar de markt. Onder meer via de stroombeurs APX. Van Dijk vertelt dat in de periode 2000 tot 2006 het aantal leden van Windunie flink groeide. Het was toen voor agrariërs erg interessant om een windturbine op hun land te zetten en daar stroom mee op te wekken. De bedrijvigheid in de bouw van windturbines in Nederland was in die jaren groot. Daar hebben wij van geprofiteerd. Het overheidsbeleid was bijzonder gunstig. Toekomst van wind op land ziet er rooskleurig uit Het aantal leden van Windunie groeit nog steeds, zegt Rense van Dijk, directeur van de landelijke coöperatie waarvan vooral agrariërs lid zijn. We zijn in twaalf jaar uitgegroeid tot een van de grote spelers op het gebied van windenergie. Hij is blij dat er nu verschillende akkoorden zijn gesloten die de toekomst van wind op land een stuk rooskleuriger maken dan in het verleden. Het aandeel windenergie van Windunie neemt nog steeds toe, maar de laatste jaren heel geleidelijk, zegt Van Dijk. De directeur van Windunie vindt dat ons land meer snelheid zou moeten maken met de bouw van windturbines. Vooral in gebieden waar veel ruimte is, is er veel belangstelling van agrariërs om in samenwerkingsverbanden te investeren in duurzame energie. Maar daar wordt nog steeds te veel de rem op gezet. Hoop Ondanks het gebrek aan voldoende snelheid is Van Dijk verheugd dat er nu verschillende akkoorden zijn gesloten die inzetten op meer wind op land. Het IPO en de verantwoordelijke rijksministeries hebben een akkoord in het voorjaar gesloten. Dat resulteerde in een windstructuurvisie van megawatt wind op land. Vervolgens is er in het SER-akkoord herbevestigd dat die opgave van megawatt er ligt en dat alle partijen zich hierachter scharen. Dat samen zou er toe bij kunnen dragen dat windontwikkeling op land de komende jaren consequent gesteund gaat worden. Zoiets hebben we de afgelopen jaren niet eerder gezien. Alle partijen van VNO-NCW tot de Stichting Natuur en Milieu en de provincies scharen zich hierachter. -U zegt zou er toe bij kunnen dragen. Bent u daarvan niet overtuigd? Groeiende betrokkenheid bij lokale initiatieven Van Dijk: De hamvraag bij wind op land is altijd: Waar zetten we die windmolens dan neer? Iedereen in Nederland is voor schone en duurzame energie. Maar zodra er een gebied wordt aangewezen om windmolens neer te zetten, roept dat problemen op. Wat je nu ziet, is dat verschillende provincies zich garant hebben gesteld voor windparken, maar dat die kunnen conflicteren met andere functies in zo n gebied. In de praktijk betekent dit dat er niet de maximale ruimte voor windenergie aanwezig is. Ik zie nog een vraagstuk op provinciaal niveau waar wind dan moet komen. Het Rijk heeft toegezegd om provincies aan te zetten om volgend jaar met concrete gebiedstoewijzingen te komen. Hebben zij die gebieden niet aangewezen, dan kan het Rijk aanwijzen waar die windparken moeten komen. Vermenigvuldiging -Welke projecten heeft Windunie momenteel in ontwikkeling? Wij richten ons op kleine en grote projecten die in agrarisch eigendom in ontwikkeling zijn. Als die allemaal Van Dijk signaleert langzaam maar zeker een verandering in de manier waarop burgers aankijken tegen lokale duurzame energieopwekking. Als Windunie ontwikkelen wij windenergie in lokaal eigendom. Daar past een persoonlijke benadering bij. De omgeving wordt daar nauw bij betrokken. Je ziet daardoor bij windenergie een veel sterkere betrokkenheid ontstaan dan vroeger. Het besef bij de burger groeit dat je je stroom uit een eigen windmolen kunt halen. Dat maakt mensen enthousiast. Dat geldt ook voor andere duurzame initiatieven. Je ziet steeds meer lokale energiecoöperaties ontstaan. En dat is een hele goede zaak. volgens plan worden gerealiseerd, dan resulteert dat in een vermenigvuldiging van het huidige aangesloten vermogen van de Windunie in de komende zes tot zeven jaar. We zijn onder andere actief in de Wieringermeer. Daar vindt de ontwikkeling van een grootschalig windproject plaats door agrariërs, in samenwerking met Nuon en ECN. Een groep agrariërs, met daarin veel leden van ons, is onlangs gestart met bouwen aan een project in de Noordoostpolder nabij Urk. We hebben een project in het oostelijke deel van Drenthe in ontwikkeling, Oostermoer, dat optreedt samen met het project Drentse Monden. In Groningen hebben we twee grootschalige projecten in ontwikkeling. Daarvoor moet de provincie nog een vergunning voor afgeven. Rense van Dijk (Windunie): Het besef bij de burger groeit dat je je stroom uit een eigen windmolen kunt halen. Dat maakt mensen enthousiast.

Moskou dreigt opnieuw met gasoorlog wegens associatieakkoord EU-Oekraïne

Moskou dreigt opnieuw met gasoorlog wegens associatieakkoord EU-Oekraïne dinsdag 12 november 2013 - jaargang 16 nummer 9 Energie Actueel verschijnt 10 keer per jaar Oplage 3.000 Abonneren via www.energieactueel.nl Groene tractor In Leeuwarden is dit najaar een proef gestart

Nadere informatie

Energiemarkt moet op de schop

Energiemarkt moet op de schop jeroen de haas Energiemarkt moet op de schop De liberalisering van de Europese energiemarkt heeft niet goed uitgewerkt voor Nederland, zegt Jeroen de Haas, bestuursvoorzitter van Eneco. Zitten we straks

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt PERSDOSSIER Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. De Belgische energiemarkt... 2 3. Hoe maakt Poweo het verschil?... 3 4. Poweo: meest competitieve elektriciteitsaanbod in Wallonië volgens Test-Aankoop... 4 5.

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Persinformatie Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Mario Mehren: strategie Wintershall blijkt succesvol 2 juni 2015 Michael Sasse Tel. +49 561 301-3301

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR

TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR Groen Gas als kans voor Noord-Holland Dames en heren, Kansen

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU Simulatiespel: Bron: The Economist Crisisoverleg Rusland en de EU Inleiding: Simulatiespel: crisisoverleg EU en Rusland Dit simulatiespel is gebaseerd op realistische veronderstellingen. Rusland heeft

Nadere informatie

Persdossier. Contact: Meest recente update: 18 oktober 2013

Persdossier. Contact: Meest recente update: 18 oktober 2013 Persdossier Meest recente update: 18 oktober 2013 Contact: Katrien Denef of Ellien Stinissen +32 15 40 41 40 pressbelgium@eneco.com katrien.denef@eneco.com ellien.stinissen@eneco.com Inhoud In het kort

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Persdossier. Contact persverantwoordelijke: Vincent.DeDobbeleer@eneco.com +32 (0)498 17 85 55

Persdossier. Contact persverantwoordelijke: Vincent.DeDobbeleer@eneco.com +32 (0)498 17 85 55 Persdossier Contact persverantwoordelijke: Vincent.DeDobbeleer@eneco.com +32 (0)498 17 85 55 Inhoud In het kort 3 De toekomst volgens Eneco 4 Duurzaam, Decentraal, Samen 4 Transitie 5 Het huis van de toekomst

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010 Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen Energiemonitor 2010 Index 1. Inleiding 2. Populariteit energievormen 3. Bouwen tweede kerncentrale 4. Uitbreiding

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi. Annemiek Verrips

Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi. Annemiek Verrips Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi Annemiek Verrips 2 Discussie windenergie op Zee Kivi Stelling in MKBA Windenergie op Zee Duurzame energiesubsidies windenergie hebben geen effect op CO2- uitstoot

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Bevindingen van de marktconsultatie Team Long term Grid Planning Arnhem, 11 september 2013 Inhoudsopgave Vraagontwikkeling Ontwikkelingen grootschalige productievermogen

Nadere informatie

Marktanalyse Powerhouse

Marktanalyse Powerhouse Tegengestelde berichten op de oliemarkt. Afgelopen week Tegengestelde berichten op de oliemarkt deze week zorgen dat de prijs nauwelijks is veranderd. De topman van Schlumberger (een grote partij voor

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 509 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Route naar een Duurzame Energievoorziening

Route naar een Duurzame Energievoorziening Route naar een Duurzame Energievoorziening Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Bijeenkomst: 25 november 2013, Power Lab 5 / USI & KIVI-NIRIA Inhoud Energie-transitie Energieakkoord voor duurzame groei

Nadere informatie

STEMMING Rusland wil praten over productieverlaging: olieprijs veert op

STEMMING Rusland wil praten over productieverlaging: olieprijs veert op STEMMING Rusland wil praten over productieverlaging: olieprijs veert op AMSTERDAM (Energeia) - Energeia's stemming behandelt achtereenvolgens de prijsontwikkeling op de markt voor olie, steenkool, CO2-emissierechten,

Nadere informatie

Liberalisering van de energiemarkten. Algemene context. Dag 1:

Liberalisering van de energiemarkten. Algemene context. Dag 1: Liberalisering van de energiemarkten Algemene context Dag 1: Agenda van de opleiding I. Energieprijzen II. Institutionele context van de energie in België III. Organisatie van de elektriciteit- en gasmarkt

Nadere informatie

Hernieuwbare energie in Nederland

Hernieuwbare energie in Nederland Hernieuwbare energie in Nederland Nieuwe business modellen Amsterdam, 25 juni 2015 Rapport over hernieuwbare energie in Nederland Accenture en Climex onderzoeken kansen binnen het veranderende energielandschap

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Global Energy Assessment Naar Een Duurzame Toekomst samenvatting van de lezing van Wim

Nadere informatie

Verantwoording Beoordeling Duurzaamheid Energiebedrijven

Verantwoording Beoordeling Duurzaamheid Energiebedrijven Verantwoording Beoordeling Duurzaamheid Energiebedrijven & Doel en afbakening Doel van de beoordeling Deze beoordeling is erop gericht de consument (keuze)informatie te geven over de duurzaamheid van stroomleveranciers

Nadere informatie

Persdossier. Persdienst: pressbelgium@eneco.com. Meest recente update: 13 mei 2014. Persverantwoordelijke: Katrien Denef +32 473 95 13 75

Persdossier. Persdienst: pressbelgium@eneco.com. Meest recente update: 13 mei 2014. Persverantwoordelijke: Katrien Denef +32 473 95 13 75 Persdossier Meest recente update: 13 mei 2014 Persdienst: pressbelgium@eneco.com Persverantwoordelijke: Katrien Denef +32 473 95 13 75 Back-up: Vincent De Dobbeleer +32 485 08 37 16 Inhoud In het kort

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Sterker, Slimmer, Schoner

Sterker, Slimmer, Schoner Sterker, Slimmer, Schoner D66 visie op duurzaamheid en groei C100 01-11-2014 Stientje van Veldhoven Groene genen Van Mierlo Terlouw Club van Rome Richtingwijzer: streef naar een duurzame en harmonieuze

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Nieuwe Energie Aanboren PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Verduurzaming van onze energievoorziening hapert De zekerstelling van onze energievoorziening is één van de grootste uitdagingen voor

Nadere informatie

Duitse brancheclubs maken zich zorgen om trager groeitempo duurzame energie

Duitse brancheclubs maken zich zorgen om trager groeitempo duurzame energie Duitse brancheclubs maken zich zorgen om trager groeitempo duurzame energie 28 mei 2015 Energeia's stemming behandelt achtereenvolgens de prijsontwikkeling op de markt voor olie, steenkool, CO2-emissierechten,

Nadere informatie

Licht op energie (2014 - februari)

Licht op energie (2014 - februari) Licht op energie (2014 - februari) Macro-economische ontwikkelingen Beleggers halen hun geld terug uit opkomende economieën nu het opkoopprogramma van schuldpapier in de Verenigde Staten verder wordt ingeperkt.

Nadere informatie

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Inhoud Introductie Duurzame Energie Koepel en Sector beschrijving

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

Blijft elektriciteit goedkoop voor WP-en? Stijn Schlatmann 30 januari 2014

Blijft elektriciteit goedkoop voor WP-en? Stijn Schlatmann 30 januari 2014 Blijft elektriciteit goedkoop voor WP-en? Stijn Schlatmann 30 januari 2014 www.energymatters.nl Aanleiding Grote interesse in WP-en: Gasprijs is duur; dus ketels duur WKK is momenteel marginaal (met netlevering)

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Duurzame liberalisering in Nederland?

Duurzame liberalisering in Nederland? Duurzame liberalisering in Nederland? Inleiding De afgelopen jaren is de vraag naar groene stroom enorm gestegen. Maar er is in Nederland onvoldoende aanbod aan duurzaam elektriciteitsvermogen zoals windmolens,

Nadere informatie

actueel FORUM #03/12.02.09

actueel FORUM #03/12.02.09 actueel 18 Straks zonder stroom? Binnenkort is een groot deel van de energiebedrijven in buitenlandse handen... Tekst: Remko Ebbers, Jiska Vijselaar Foto: Marcel van den Bergh/Hollandse Hoogte en Robin

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Door Harry Kloosterman en Joop Boesjes (Stichting E.I.C.) Deel 1 (Basis informatie) Emissies: Nederland heeft als lidstaat van de Europese

Nadere informatie

trends en ervaringen

trends en ervaringen 5 "ntwi''elingen op de energiemar't in het 3uitenland trends en ervaringen 1 "ondiale trends van marktmacht naar staatsmacht "e sterk gestegen vraag en onvoldoende 0itbreiding van de prod04tie- 4apa4iteit

Nadere informatie

Windenergie in Wijk bij Duurstede

Windenergie in Wijk bij Duurstede Windenergie in Wijk bij Duurstede J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Bruto opbrengst windenergie in Nederland en Wijk bij Duurstede Netto opbrengst Geluid windturbines

Nadere informatie

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek: Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2013 Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 22 augustus 2014 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is?

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is? > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

KRAAN KÁN DICHT Tweede Kamerfractie februari 2015

KRAAN KÁN DICHT Tweede Kamerfractie februari 2015 DE KRAAN KÁN DICHT Tweede Kamerfractie februari 2015 Er gaat niets boven Groningen. En niets mag boven de veiligheid van de Groningers gaan. Daarom moet de gaskraan dit jaar nog fors dicht. Naar maximaal

Nadere informatie

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof.

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Dit document zal u helpen een beter inzicht te krijgen in de verbruikskosten, in een huishoudelijke omgeving, voor de verschillende energiebronnen.

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

Nieuwe elektriciteitscentrale op de Maasvlakte. Schone, betrouwbare en betaalbare energie uit kolen en biomassa. Benelux

Nieuwe elektriciteitscentrale op de Maasvlakte. Schone, betrouwbare en betaalbare energie uit kolen en biomassa. Benelux Nieuwe elektriciteitscentrale op de Maasvlakte Schone, betrouwbare en betaalbare energie uit kolen en biomassa Benelux Elektriciteit: behoefte en productie Nederland heeft steeds meer elektriciteit nodig.

Nadere informatie

Energie Transitie: traagheid en versnelling

Energie Transitie: traagheid en versnelling twitter.com/janrotmans Energie Transitie: traagheid en versnelling Den Haag, 26 Juni 2014 In welke fase zit energietransitie? Transitie naar Duurzame Energie Pre-development stage Through development stage

Nadere informatie

Marktanalyse Powerhouse

Marktanalyse Powerhouse Voorraadtoename neemt af, hoop op hogere prijzen neemt toe. Afgelopen week De afgelopen week zagen we weer forse schommelingen in de olieprijs. De markt wordt omhoog geduwd door hedgefunds die massaal

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Een leader in windenergie in België We houden momenteel 53 windmolens draaiende. In 2004 bouwde Luminus haar eerste windmolenpark in Villers-le-Bouillet.

Nadere informatie

Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013

Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013 Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013 1 Waarom deelnemen? 1) 100% Groene stroom: afkomstig is uit hernieuwbare energiebronnen -onuitputtelijk -zon, wind, biomassa, biogas, waterkracht, getijdenenergie

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË

HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË Overzicht 1 Hernieuwbare energiebronnen (hierna ook: HE) spelen een belangrijke rol in het kader van het Italiaanse energiesysteem. Ze worden uitvoerig gebruikt om elektriciteit

Nadere informatie

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Tabellenbijlage Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Verantwoording Dit rapport is de tabellenbijlage bij de Nationale Energieverkenning 2014 verschenen

Nadere informatie

Energiewende vs Energietransitie

Energiewende vs Energietransitie Energiewende vs Energietransitie Jan Rotmans Amsterdam, 23-09-2013 www.twitter.com/janrotmans Cijfermatige Trends Energiemix Duitsland versus Nederland Duitsland Nederland kolen 25% 7% olie 34% 56% aardgas

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie 33 858 EU-voorstellen: Kader klimaat en energie 2030 COM (2014) 15, 20 en 21 Nr. 470 BRIEF

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2010 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen September 12, 2012 Deze marktstudie werd uitgevoerd in samenwerking met Gfk Significant uit Leuven. 1 Gemeenten van de 308 Vlaamse gemeenten werden geïnterviewed.

Nadere informatie