GREEN BUILDINGS. Trends en best practices op het gebied van duurzaamheid, kostenreductie en Het Nieuwe Werken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GREEN BUILDINGS. Trends en best practices op het gebied van duurzaamheid, kostenreductie en Het Nieuwe Werken"

Transcriptie

1 GREEN BUILDINGS Trends en best practices op het gebied van duurzaamheid, kostenreductie en Het Nieuwe Werken

2 Corporate Facility Partners Amersfoortseweg 15a 7313 AB Apeldoorn Tel.: +31 (0) Fax.: +31 (0) Auteurs: Inggé Syaranamual, Marieke Drees, Jurgen Straub Ontwerp omslag: Onstuimig interactieve communicatie Opmaak binnenwerk: Trees Vulto DTP en Boekproductie Druk: Ecodrukkers Niets uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van CFP. Deze uitgave is CO2-neutraal Voor de productie van deze uitgave is gebruik gemaakt van: 100% groene stroom Biologische drukinkten FSC-papier Printmaster Ecocolor voor een IPA (Isopropylalcohol)-vrije productie FSC certificering Ecodrukkers SGS-COC-1980

3 Voorwoord Duurzaamheid, kostenreductie en Het Nieuwe Werken. Alle drie trends in de wereld van Facility Management en Huisvesting. Er wordt veel over gesproken, gediscussieerd, voor gepleit en over nagedacht. Met dit boek willen we deze ontwikkelingen concreet maken door gerealiseerde best practices, interviews met sleutelpersonen, tips en publicaties. In vakbladen, boeken en publicaties staan begrippen als Cradle to Cradle, energiereductie, MVO beleid of CO 2 -uitstoot. Duurzaamheid is een trend die steeds meer aandacht krijgt en ook in de toekomst erg belangrijk is. In de cases en in de publicaties wordt het duidelijker wat duurzaamheid is en op welke wijze organisaties in de praktijk vorm geven aan duurzaamheid. Voorbeelden van Agentschap NL, Steelcase en Ecodrukkers laten zien hoe duurzaamheid past bij de ontwikkeling van producten en het ondersteunen van organisaties. Door de recessie zijn veel organisaties genoodzaakt om aandacht te besteden aan kostenbesparing. Dit is een onderwerp wat bijna alle organisaties raakt en nog steeds hoog op de agenda s staat. Een vraag die vaak centraal staat is: hoe kan je je kosten reduceren zonder op kwaliteit in te moeten leveren? In 5 tips voor kostenreductie worden onder andere prestatiecontracten, ruimtegebruik en benchmarking beschreven. De NFC Index en Planon laten zien hoe FMIS systemen, kengetallen en benchmarking ondersteuning bieden bij het realiseren van kostenreductie. Kenniswerken brengt een andere manier van samenwerken en communiceren met zich mee. Iedereen wil overal en altijd kunnen werken. Dè trend van dit moment is Het Nieuwe Werken. Er wordt regelmatig gesproken over een integrale aanpak en veel bedrijven zijn ermee bezig. Qidos, RuZco en DaaD vertellen over hun ervaringen op dit gebied en er worden een aantal belangrijke succesfactoren aangereikt. Zowel Mens & Organisatie, de Fysieke Omgeving en ICT komen in de cases en publicaties aan bod. Vanzelfsprekend mogen interviews met sleutelpersonen niet ontbreken. Voor duurzaamheid is Jacqueline Cramer, oud-minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, geïnterviewd. Daarnaast is Willem Lageweg, Directeur MVO Nederland, gevraagd naar zijn visie op duurzame ontwikkelingen. Met Erik de Jonge, Manager Business Services bij de ANWB, is besproken hoe de ANWB kostenreductie heeft aangepakt. Voor Het Nieuwe Werken is aan Theo Rinsema, CEO Microsoft Nederland, gevraagd hoe HNW zich heeft ontwikkeld binnen Microsoft. Programmadirecteur Het Nieuwe Werken bij SNS REAAL, Manja Jongsma-Lievaart geeft de lezer inzicht in de voorwaarden die men nodig heeft om Het Nieuwe Werken succesvol te implementeren. We hopen met dit boek iedereen concrete tips en praktische ervaringen mee te geven. We willen iedereen bedanken die zijn medewerking heeft verleend aan het realiseren van dit boek. Bram Adema, Algemeen Directeur Corporate Facility Partners

4

5 Inhoudsopgave Vraaggesprek met Bram Adema, oprichter en directeur CFP 9 Duurzaamheid 15 Inleiding duurzaamheid 16 Interviews Interview met Willem Lageweg, directeur MVO Nederland 18 Interview met Jacqueline Cramer, ex-minister Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer 22 Cases Reduceren van CO 2 -uitstoot bij de Autoriteit Financiële Markten 26 CO 2 -Jaarrekening voor een CO 2 -neutrale bedrijfsvoering voor de gemeente Wassenaar 28 CO 2 -reductie, LEED certificering en kostenbesparing in Washington DC 30 CO 2 -reductie van tweemaal WTC Amsterdam in gebouwen Annexum 32 Gemeente Enschede werkt aan mijlpalen met betrekking tot duurzaamheid 34 De gemeente Amsterdam draagt haar steentje bij aan het energie- en vervuilingsprobleem 36 Duurzaamheid is bij ABN AMRO een belangrijke ontwikkeling 38 CO 2 -neutraal verhuizen met UTS Nederland 40 Nederlands Instituut voor Fysieke Veiligheid Nibra maakt duurzaamheidsslag 42 Terugdringen CO 2 -uitstoot en het verlagen van woonlasten bij Portaal 44 CO 2 -benchmarking en energiescans voor verbetering duurzaamheid bij SNS REAAL 46 CO 2 -neutrale gebouwen is de doelstelling bij de gemeente Amsterdam 48 Partners De filosofie van Ecodrukkers is helder; hoogwaardig kwaliteitsdrukwerk gekoppeld aan een duurzaam productieproces 50 SunSolutions werkt vanuit drie pijlers 52 Energie Advies, Energie Monitoring en Energie Management 52 Agentschap NL voert beleid uit voor diverse ministeries 54 Dutch Green Building Council en blijvende verduurzaming van bebouwde omgeving in Nederland 56

6 Publicaties Bestaande bouw bepalend voor CO 2 -reductie Nederland. Duurzaamheid nieuwe kantoren onbelangrijk vergeleken met besparingen bestaande kantoren Ir. Bram Adema en Inggé Syaranamual 58 Start met energiebesparing! Duurzaamheid: waar te beginnen? Drs. Pieter van den Herik 61 Duurzaamheid bestaande bouw: reductiepotentieel ter grootte van gemeente Amsterdam 64 Bert van Renselaar MSc 64 5 tips voor het verduurzamen van de organisatie 67 Kostenreductie 69 Inleiding kostenreductie 71 Interviews Interview met Erik de Jonge MBA, Manager Business Services ANWB 73 Cases Inkoop groene elektriciteit leidt tot besparingen bij Annexum 76 ANWB maakt grote slag in het reduceren van kosten 78 Grote besparingen en duurzaamheid staan centraal in een project bij KPMG 80 Kostenreductie en kwaliteitsverbetering door prestatiecontracten onderhoud bij KPN 82 Besparing door benchmarking kosten Woningcorporaties 84 Reduceren van energiekosten en kostenbesparing bij woningcorporatie Staedion 86 Vastgoed optimalisatie bij Surplus 88 Professionaliseren van het facility management bij Vivare 90 Besparingen Inkoop en Demand Management bij de Sociale Verzekeringsbank door een FMIS 92 Optimalisatie processen en 20% lagere kosten bij Van Dijk Educatie 94 Partners Planon is speciaal ontwikkeld voor de moderne organisatie die zich snel moet kunnen aanpassen 96 De NFC Index kwantificeert de kostenontwikkelingen van facilitaire voorzieningen 98 Publicaties FM in tijden van crisis Drs. Pieter van den Herik 100 Investeren in energiezuinigheid loont: minder kosten, meer marktwaarde Gerrit Jan Vaatstra MSc tips voor kostenbesparingen op Huisvesting en Facility Management 108

7 Het Nieuwe Werken 111 Inleiding Het Nieuwe Werken 112 Interviews Interview met Theo Rinsema, CEO Microsoft Nederland 114 Interview met Manja Jongsma-Lievaart, programmadirecteur Het Nieuwe Werken bij SNS REAAL 118 Cases Focus op productiviteit en kostenreductie door innovatieve werkplekconcepten bij ABN Amro 122 Het Nieuwe Werken past bij de visie van de ANWB 124 Aansluiten van de huisvesting bij de missie en visie van Bouwinvest 126 Provincie Gelderland doet onderzoek naar drie huisvestingsalternatieven 128 Flexibele huisvesting projectlocaties Randstad 130 Winstgevende exploitatie van monumentaal kantoor door de Rijks Gebouwen Dienst 132 Optimaliseren en plannen van nieuwbouw, renovatie en aanpassingen bij Van Dijk Educatie 134 Partners Steelcase is koploper op het gebied van duurzaam ondernemen en Cradle to Cradle 136 RuZCo en DaaD consultancy zetten zich in voor Het Nieuwe Werken 138 Qidos maakt zich als HR-adviesbureau sterk voor Het Nieuwe Werken 140 Pentascope houdt zich bezig met het succesvol implementeren van veranderingen 142 Het Nieuwe Werken groeimodel 144 Publicaties Kantoorwerkplekken stoten evenveel CO 2 uit als huishouden: Neem geen risico het over vijftien jaar onherstelbaar verkeerd te hebben Willem Nijeboer 146 Het nieuwe imago van Cradle to Cradle. Vooroordelen over duurzame kantoorinrichting zijn achterhaald 150 Inggé Syaranamual 150 Integraal inspelen op stijgende vraag naar flexibele huisvesting 152 Gerrit Jan Vaatstra MSc tips om Het Nieuwe Werken succesvol te implementeren 156 Over CFP 158

8 8

9 Vraaggesprek met Bram Adema, oprichter en directeur CFP Corporate Facility Partners (CFP) is in 2004 opgericht door Bram Adema, van huis uit bedrijfskundige met als specialisatie marketing en financieel management. Het idee om CFP op te richten ontstond toen Adema nog directeur was van Smartest Buildings, in die periode had Adema 1100 gebouwen onder zijn beheer. Smartest Buildings was verantwoordelijk voor het energiemanagement van gebouwen en er werd gemiddeld 15% aan energie bespaard. Dit werd gerealiseerd op basis van prestatiecontracten en door het daadwerkelijk invoeren van de gevonden besparende maatregelen. Het klantenbestand van Smartest Buildings bestond uit overheden, grote banken en grote commerciële organisaties. Adema kreeg via de klant te horen dat er vraag was naar onderhoud van gebouwen op dezelfde manier als het energiemanagement werd geregeld. Uiteindelijk bleek het niet alleen te gaan om het onderhoud maar om alles wat met facility management en vastgoed te maken had. Vanuit die vraag van de markt is CFP opgericht. In dit vraaggesprek wordt meer inzicht gegeven in de werkzaamheden van CFP, de diensten en producten, duurzaamheidtrends, visie op kostenreductie, succesfactoren voor Het Nieuwe Werken en het toekomstperspectief voor CFP. Op welke vakgebieden is CFP expert? Eigenlijk beschrijven we onze dienstverlening als het oplossen van problemen die onze klanten het meest raken. De thema s waarbinnen deze problemen zich voordoen zijn duurzaamheid, kostenreductie en Het Nieuwe Werken. Deze problemen kan je eigenlijk alleen oplossen als je ook ervaring hebt in de praktijk; in de praktijk van groene gebouwen en als je verstand hebt van technisch facility management. Technisch facility management is een complex vakgebied en weinig transparant. Daarnaast is ervaring met financiën belangrijk. Deze drie dingen: groene gebouwen, technisch facility management en financiële ervaring zijn onze expertise. Dat komt het best tot uiting in de producten die we bieden. Met de producten verpakken we die expertise om de vraag van de klant op te lossen. Welke producten en diensten biedt CFP de klant? Qua diensten bieden wij kostenreductie, duurzaamheid en Het Nieuwe Werken. Binnen deze diensten zijn verschillende producten beschikbaar. Zo kunnen wij scans uitvoeren waarbij duidelijk wordt waar de organisatie staat met betrekking tot kosten, kwaliteit en mogelijkheden. We bieden benchmarks om de organisatie door te lichten en te bekijken hoe de prestatie is ten opzichte van anderen. Ook projectmanagement, complete begeleiding en performance contracten behoren tot onze producten. 9 5 tips

10 Op welke manier gaat CFP te werk bij projecten en wat is hierbij de succesformule? Om te beginnen met de succesformule: wij zorgen voor resultaten, dat is het belangrijkst. Dikke rapporten schrijven kan iedereen en de kwaliteit van deze rapporten kan heel verschillend zijn zonder dat er iets verandert in de werkelijkheid. Bij CFP krijgt de klant resultaten en die resultaten worden van tevoren afgestemd. Het tweede aspect is dat we alles op basis van feiten doen. We hebben databases met duizenden gebouwen op het gebied van kosten, op het gebied van duurzaamheid, we hebben servicekosten databases, we hebben onderzoeksresultaten. We beschikken over talloze getallen en data waar je de eigen organisatie aan kan vergelijken en waar je resultaten op kan plannen. Tenslotte gaan we projectmatig te werk, met milestones tussen de verschillende stappen. Hierdoor kunnen we samen controleren of we op schema liggen. Welke sectoren en bedrijven behoren tot de klanten? Wij hebben een divers klantenbestand. Tot onze klanten behoren overheden, zowel rijksoverheid, ministeries, provincies en gemeenten. We hebben bedrijven als klant in de zakelijke dienstverlening, zoals ABN AMRO, SNS Reaal en KPMG. Ook behoren energiebedrijven, zoals Essent en industriële bedrijven als Philips en ABB tot onze klantenkring. Jullie zijn sinds kort bezig met de uitbreiding in de Verenigde Staten, op welke manier verschilt dit van de werkzaamheden in Nederland? In de Verenigde Staten zijn we vooral bezig met duurzaamheid. We richten ons op groene gebouwen en minder op kostenreductie en Het Nieuwe Werken. In feite hebben we in Nederland ervaring opgedaan met het verduurzamen van gebouwen. Dat betekent dat we onze kennis en expertise nu exporteren naar de Verenigde Staten. Daar willen ze in de kortste tijd zeer groen worden. We zijn daar nu bezig om de eerste klanten te bedienen en nieuwe klanten aan boord te krijgen. Wat voor type mens is werkzaam bij CFP? Het zijn om te beginnen echte mensen. Wij werken voor onze en samen met onze klanten. Het is daarom belangrijk dat onze medewerkers in de praktijk goed kunnen samenwerken. Er werken bij CFP veel mensen uit de praktijk. Ze komen van grote organisaties als Randstad, ABN AMRO en de Rijksgebouwendienst. De medewerkers die in deze organisaties ervaring hebben opgedaan zijn gewend om in de praktijk dingen voor elkaar te krijgen. Verder zijn de medewerkers ambitieus en willen ze graag resultaten realiseren voor de klant. Wat ziet u als belangrijkste ontwikkeling op het gebied van duurzaamheid? Ik zie duurzaamheid binnenkort onderdeel uitmaken van het gewone werk. Dit klinkt misschien tegenstrijdig maar ik bedoel daarmee dat duurzaamheid aan dezelfde eisen moet voldoen als iedere investering, als iedere processtap en als iedere kostenpost. Het wordt heel normaal om aan duurzaamheid te doen en het wordt daarbij ook normaal om de terugverdientijd van duurzaamheid uit te rekenen. Nu wordt duurzaamheid misschien ervaren als een vaag begrip maar ook dit zal in de toekomst anders zijn. Duurzaamheidlabels zullen een grote vlucht nemen en artikelen worden niet meer 10

11 ingekocht zonder dat iemand deze controleert op duurzaamheid. Voorbeelden van duurzaamheidlabels zijn: LEED, BREEAM en Cradle to Cradle. Ik verwacht ook dat duurzame oplossingen die geld opbrengen, zoals energiebesparing en Het Nieuwe Werken, groot zullen worden. Hierdoor zullen zelfs de eerste groene miljonairs ontstaan. Welke knelpunten van kostenreductie komt u vaak tegen in de praktijk? Kostenreductie is eigenlijk een tegenstrijdige behoefte. Het is moeilijk, het is vervelend, het doet pijn en het is niet efficiënt. Tegelijkertijd moeten organisaties voortdurend aan kostenreductie doen, anders komt de concurrentiepositie van de organisatie in het geding. Leveranciers kunnen misbruik maken van de organisatie waardoor je niet de beste kwaliteit krijgt voor de beste prijs. Met andere woorden: als de organisatie niet aan kostenreductie doet dreigt gevaar voor de continuïteit. Wij bieden aan om vast te stellen of kostenreductie haalbaar is en waar deze kosten gereduceerd kunnen worden. Dat betekent dat de zorg die rondom kostenreductie ontstaat (ben ik wel efficiënt genoeg?) in een vrij korte tijd is op te lossen door de kosten en de serviceniveaus te benchmarken met andere, vergelijkbare, bedrijven en organisaties. Wat is volgens u de grootste succesfactor van Het Nieuwe Werken? Dit is een totaal ander vakgebied dan kostenreductie. Bij kostenreductie gaat het om bedrijfseconomie en cijfers terwijl het bij Het Nieuwe Werken om de mensen gaat. Toen ik begon bij Stork was ik werkzaam in Hengelo. Daar stonden nog de fabrieken uit 1920 en 1930 en daar hingen de foto s van het werk in deze fabrieken nog aan de muur. Op deze foto s zag men lange hallen vol met tekentafels en daar stond zeker 100 man achter te tekenen. In een andere hal zaten 100 man achter elkaar te schrijven. Toen bedacht ik me dat veel van de kantoren nog steeds ingericht zijn zoals in de vorige eeuw en dat in veel organisaties 36 uur aanwezigheid een belangrijk ingredient is voor aansturing van mensen. Terwijl mensen worden aangenomen om bepaalde resultaten te boeken; en dat moet niet uitmaken waar deze resultaten gerealiseerd worden. De medewerkers van onze klanten zijn erg innovatief. Ze omarmen laptops, nieuwe media, Blackberries en iphones en verwachten dat hun werkomgeving hiervan optimaal gebruik maakt. Het Nieuwe Werken is dus eigenlijk niet Het Nieuwe Werken maar Het Werken van Vandaag. Onze kantoren, ICT infrastructuur en manier van aansturen zijn hier vaak nog niet op toe gesneden. Voor mij is de grootste succesfactor het laten aansluiten van de kantooromgeving, de manier van aansturen en het bieden van de benodigde ICT middelen voor het tijd- en plaatsonafhankelijk werken aan het werken van de mensen van vandaag. Dat leidt tot een enorme verhoging van de productiviteit, werkvreugde en communicatie onderling. Gunstig bij-effect is een significante verlaging van de kosten. Hierdoor heeft de investering in Het Nieuwe Werken een zeer hoog financieel rendement en korte terugverdientijden. Werkt CFP ook volgens de richtlijnen van Het Nieuwe Werken? Eigenlijk denken we niet zozeer na over onze manier van werken, en zouden we dit misschien meer moeten doen. Voor een groot deel werken we al wel volgens Het Nieuwe Werken. Al onze medewerkers kunnen overal in Nederland toegang krijgen tot ons netwerk waardoor al onze informatie beschikbaar is. Ons kantoor is een goede 11 5 tips

12 plaats om te werken maar iedereen kan overal werken, er wordt ook vaak bij de klant gewerkt. Ik zou beslist niet weten wat de werktijden zijn van onze medewerkers. Wij sturen aan op KPI s en delen deze KPI s met iedereen tijdens de conference call op maandagochtend. Maar ons kantoor zou wel een HNW make-over kunnen gebruiken, zodat de medewerker een ruimte kan kiezen die nog beter aansluit op het soort werk. In dit boek worden verschillende best practices besproken, welke project heeft op u veel indruk gemaakt? Ik vind het moeilijk om te kiezen uit de cases. Alle cases die in dit boek worden beschreven hebben op de een of andere manier een innovatief aspect in zich. Dan kan zijn op het gebied van duurzaamheid: van een CO 2 -verkwister naar CO 2 -neutraal. Het kan zijn op het gebied van Het Nieuwe Werken door dit in te voeren bij een meer traditionele organisatie. Het kan zijn op gebied van kostenreductie. Kostenreductie is vervelend, moeilijk en het doet pijn maar om dan toch kosten te reduceren zonder dat de kwaliteit hier onder lijdt is ongelofelijk. Al deze cases hebben dit gemeen; de resultaten zijn fantastisch en ik heb bewondering voor iedereen die dit heeft gedurfd en gerealiseerd. Een bijzondere duurzame case is de Nederlandse Ambassade in de VS. Het is een grote ambassade in Washington D.C. van 7000m 2. Het gebouw is tien jaar geleden gerenoveerd dus de installaties zijn up-to-date. Toch blijkt een besparingspotentieel van 30% met een terugverdientijd van korter dan één jaar mogelijk. De ambassade heeft gezegd dit besparingspotentieel te willen realiseren maar wel budgetneutraal en inclusief een LEED certificaat. Dat dit gaat lukken heeft ook te maken met de visionaire aanpak van de ambassade, die ondanks een begrotingsdiscipline en kostenreductie deze stap heeft durven te zetten. Als we kijken naar kostenreductie zijn de woningcorporaties leuke cases. Ieder jaar benchmarken we bijna alle kantoren van de woningcorporaties en worden deze met elkaar vergeleken. Tot nu toe is daar tonnen aan besparingen gevonden. Ieder jaar helpen de woningcorporaties elkaar om beter te worden: of het nu gaat om goedkopere leaseauto s of een interessant energiecontract. Wij voelen ons bevoorrecht dat we dit als bedrijf mogen en kunnen faciliteren. Het Nieuwe Werken zie ik als belofte voor de toekomst. Qua cases is het de ANWB die eruit springt. In feite is de ANWB een vereniging, maar wel een vereniging met een omzet van 2 miljard. Het is weliswaar een vereniging in cultuur maar qua omvang een bedrijf in de professionele dienstverlening; er werken 2000 mensen, overwegend informatiewerkers. In het verleden is de ANWB al succesvol geweest in het reduceren van de kosten met 1 miljoen en tegelijkertijd het verhogen van de medewerkertevredenheid en de kwaliteit. Nu heeft de ANWB de doelstellingen om de werkomgeving, de ICT middelen en de HR optimaal aan te laten sluiten op hun medewerkers. Hoe ziet u CFP over 10 jaar? Het zorgen dat we de beste partij zijn voor onze klanten is en blijft onze belangrijkste doelstelling. Dat betekent dat wij blijven uitbreiden om de vraagstukken die voor onze klanten belangrijk zijn te allen tijde op te kunnen lossen. Ik merk dat onze klanten ons waarderen omdat we staan voor resultaten, we gebruik maken van feiten en omdat de mensen die bij ons werken uit de praktijk komen. 12

13 We willen daarnaast uitbreiden om meer diensten aan te kunnen bieden en ook meer in de implementatie te realiseren. Momenteel denken we na om de dienst Onderhoud en Beheer verder uit te breiden. Ook onderzoeken we welke generatie zonnecellen geschikt is voor ons klimaat. We zullen altijd aan de klanten blijven vragen wat zij willen. Ik hoop dat economische groei ervoor zorgt dat de noodzaak voor kostenreductie minder groot wordt. Maar indien dit belangrijk blijft zullen we onze klanten hierin blijven ondersteunen. Ik zie verder een belangrijke rol voor duurzaamheid en Het Nieuwe Werken de komende 10 jaar. We ondersteunen onze klanten zodat het duurzame organisaties op People, Planet èn Profit zijn. Het Nieuwe Werken is daar onlosmakelijk mee verbonden tips

14

15 Duurzaamheid

16 Inleiding duurzaamheid Eén van de vele definities van duurzaamheid is: bij duurzame ontwikkeling voorziet de huidige wereldbevolking in haar behoefte zonder de komende generaties te beperken in hun behoeften. Twee aspecten trekken internationaal de aandacht. Dat zijn de opwarming van de aarde en het onomkeerbaar gebruiken van natuurlijke grondstoffen als edelmetalen, mineralen, kolen, olie, gas en water. Geslaagde invoering van duurzaamheid start vanuit de overtuiging dat er echt iets moet gebeuren. Die overtuiging moet binnen de organisatie een kritische massa hebben voordat acties echt succesvol zijn. Duurzaamheid is nu nog pionierswerk. Werk waarvoor overtuiging en analyse even belangrijk zijn. Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaamheid wordt ook vaak in samenhang met maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) gezien. Als we kijken naar MVO, dan hebben veel organisaties het al gauw over de 3P s: People, Planet en Profit. Met het berekenen en reduceren van CO 2 -uitstoot wordt een belangrijk aspect van de Planet kant van maatschappelijk verantwoord ondernemen in kaart gebracht. Andere aspecten van MVO zijn de effecten van een organisatie op haar medewerkers, cursisten, klanten en andere stakeholders, de People-aspecten van MVO. Organisaties worden steeds vaker geconfronteerd met vragen van medewerkers en klanten over posities in sociale vraagstukken. Tenslotte speelt de financiële continuïteit van een organisatie. Met continuïteit in de P van Profit kan een organisatie een lange toekomst tegemoet zien. In steeds meer aanvragen van klanten wordt gevraagd naar het beleid op aspecten van maatschappelijk verantwoord ondernemen. De 3 P s moeten in balans zijn voor continuïteit van de organisatie, letterlijk een duurzame organisatie. 16

17 Een andere ontwikkeling is de opkomst van duurzame kantoorinrichting. Hierbij valt te denken aan Cradle to Cradle meubilair, milieuvriendelijke materialen en energiezuinige apparatuur. Hierover is meer te lezen in de publicatie Het nieuwe imago van Cradle to Cradle, in het hoofdstuk Het Nieuwe Werken. In dit hoofdstuk komen best practices aan bod die laten zien hoe duurzaamheid en MVO in de praktijk worden aangepakt. Dit wordt bijvoorbeeld gedaan door het concretiseren en meetbaar maken van de duurzaamheid. Cases van bijzondere organisaties en gebouwen komen aan bod, zoals het Nationaal Instituut voor Fysieke Veiligheid, de gemeente Enschede en de Autoriteit Financiële Markten. Een aantal organisaties die veel doen aan duurzaamheid zijn beschreven, waaronder de Ecodrukkers en Agentschap NL. Interviews zijn gehouden met Willem Lageweg, directeur van MVO Nederland en Jacqueline Cramer, oud-minister VROM. Daarnaast heeft CFP een aantal publicaties geschreven met onderwerpen als energiebesparing, CO 2 -reductie en duurzaamheid binnen bestaande gebouwen. 17

18 Interview met Willem Lageweg Directeur MVO Nederland Willem Lageweg is opgegroeid op het platteland en heeft daarom altijd dichtbij de natuur gestaan. Lageweg heeft zich sinds het begin van zijn loopbaan actief ingezet voor het collectieve belang. Zijn eerste baan betrof een functie bij een koepel van landbouwcoöperaties die zich inzette voor het collectieve belang van boeren. Vervolgens heeft Lageweg twintig jaar lang gewerkt bij Rabobank. Lageweg heeft daar diverse functies bekleed; van directeur Communicatie tot directeur Coöperatie en Lageweg leidde een project grotestedenbeleid met als doel de allochtone gemeenschap te verbinden aan de bank. De laatste twee functies hadden veel raakvlakken met maatschappelijk verantwoord ondernemen binnen de Rabobank. Vanaf de jaren 90 was Lageweg ook bestuurlijk actief in het traject van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Vanuit die functies is Lageweg in 2004 in het bestuur van MVO Nederland terecht gekomen. Lageweg was één van de eerste drie bestuursleden en is in 2006 directeur geworden bij MVO Nederland. MVO Nederland is de nationale kennis- en netwerkorganisatie voor maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Binnen het netwerk van MVO Nederland werken inmiddels meer dan 1100 bedrijven, ondernemersorganisaties en NGO s samen op het gebied van MVO. Gezamenlijk vertegenwoordigen zij meer dan ondernemers. MVO Nederland helpt deze ondernemers om concreet met MVO aan de slag te gaan. Persoonlijke visie op maatschappelijk verantwoord ondernemen Willem Lageweg heeft verschillende motto s op het gebied van MVO. Lageweg: Het hele concept van MVO of duurzaamheid brengt het beste in mensen naar boven. Het appelleert aan resultaat (profit), aan groei, aan de gemeenschap (people) en het appelleert aan onze toekomst; is de aarde op de lange termijn nog leefbaar (planet)? Veel mensen hebben zowel de componenten economisch-rationeel als het maatschappelijkethisch in zich maar kunnen dit onvoldoende combineren in hun functie. Bij MVO komen al deze componenten samen. MVO maakt organisaties sterker. Een organisatie voorziet met een MVO-beleid in een behoefte van de markt. Wij zien steeds vaker dat MVO organisaties sterker maakt en financieel positieve resultaten met zich meebrengt. Als een organisatie aan MVO doet is dit uiteraard nog geen garantie voor winst maar zodra de organisatie people, planet en profit goed combineert kan de organisatie zich een betere positie in de markt toe-eigenen. Lageweg geeft aan dat er vaak wel eerst geïnvesteerd moet worden, en dat men over dit moment van investeren heen moet kijken. Alhoewel dit lastig kan zijn vanwege budgetten moeten organisaties projecteren op de totale gebruiksduur. Maar er zijn ook talloze voorbeelden waar men al op korte termijn besparingen heeft gerealiseerd zoals met de reductie van energiekosten. 18 Interviews

19 Ontwikkelingen maatschappelijk verantwoord ondernemen Voornamelijk de dynamiek rondom de planet kant van MVO is sterk ontwikkeld de laatste jaren. Op macro niveau is de hele discussie rondom het klimaat positief geweest voor het besef dat MVO een belangrijk thema is, stelt Lageweg. De laatste jaren zijn de ontwikkelingen ook in economische modellen vertaald, zodat er nu allerlei berekeningen zijn die aantonen dat investeren in planet-gerelateerde maatregelen loont. Dit heeft vooral te maken met het efficiënter omgaan met grondstoffen en energie maar ook het verstandiger hergebruiken van materialen. Door het klimaatdebat is duidelijk geworden dat de CO 2 -uitstoot ergens van betaald moet worden; grondstofkosten stijgen, mineralen worden steeds schaarser en de overheid zal steeds vaker heffingen op vervuiling en CO 2 -uitstoot invoeren. Op micro niveau zien meer organisaties dat door slimmer omgaan met materialen, afval en energie kostenbesparingen gerealiseerd kunnen worden. Door over te schakelen van fossiele brandstoffen naar plantaardige grondstoffen is de organisatie minder onderhevig aan prijsstijgingen. Duurzaamheid is steeds meer een heersende stroming aan het worden. Momenteel staat het nog in de kinderschoenen maar het is belangrijk als organisatie om op lange termijn strategisch na te denken over MVO. Omdat veel organisaties nog geen plan hebben hoe ze MVO vorm kunnen geven heeft MVO Nederland het haar missie gemaakt deze organisaties te ondersteunen en inzicht te bieden aan de hand van praktijkvoorbeelden, tips en getallen. De belangrijkste reden voor organisaties om zich nog niet bezig te houden met MVO is een bepaalde veronderstelling dat het duur en ingewikkeld is. Veel organisaties zijn zich onvoldoende bewust dat MVO een strategisch thema van de eerste orde is. Duurzaamheid of maatschappelijk verantwoord ondernemen? De termen duurzaamheid en MVO worden vaak door elkaar gebruikt, maar welke term is nu de juiste om te gebruiken? Lageweg licht toe dat het eigenlijk niet uitmaakt. Wij gebruiken bewust beide termen omdat we bij ondernemers merken dat zij eigenlijk niet geïnteresseerd zijn in termen. Het etiket is niet belangrijk en analytisch gezien is het bijna hetzelfde. In beide gevallen gaat het om people, planet en profit. In de beleving wordt duurzaamheid vaak aan planet verbonden terwijl MVO vaker wordt gelinkt aan people. Ook verschilt het gebruik van termen per sector. De zakelijke dienstverlening kiest vaker voor MVO omdat hun producten en diensten minder milieu-impact hebben dan bijvoorbeeld die van de industriële sector. De voorkeur van deze sector gaat daarom uit naar de term duurzaam ondernemen. Uiteindelijk is het niet belangrijk welkte term een organisatie kiest, het gaat erom dat de organisatie op de juiste manier bezig is op het gebied van people, planet en profit. Succesfactoren voor een maatschappelijk verantwoord ondernemen beleid Commitment van de leiding is cruciaal voor het slagen van een MVO-beleid, stelt Lageweg. Daarbij geldt dat niet alleen de leiding maar de hele organisatie betrokken moet worden bij deze duurzame ontwikkelingen. Het is belangrijk de steun te hebben van de belangrijkste stakeholders. Dit zijn niet alleen de aandeelhouders maar ook de medewerkers, klanten, leveranciers en concurrenten. Ten tweede is het belangrijk om te zoeken naar concrete resultaten in de organisatie die aantonen dat duurzaamheid geen geiten wollen sokken onderwerp is maar dat er heel snel voordelen en besparingen te realiseren zijn. Deze voordelen moeten aan iedereen kenbaar worden gemaakt 19 5 tips Interviews

Het Nieuwe Werken 111

Het Nieuwe Werken 111 Het Nieuwe Werken 111 Inleiding Het Nieuwe Werken De laatste jaren heeft Het Nieuwe Werken zich sterk ontwikkeld en veel bekendheid gekregen. Maatschappelijke ontwikkelingen als files, de balans tussen

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

SOM= Effectief en plezierig werken

SOM= Effectief en plezierig werken SOM= Effectief en plezierig werken 1 VRAGEN AAN U: Wordt in uw organisatie de werkplek effectief gebruikt? Zitten de collega s met een glimlach achter hun bureau? Vindt er bij u veel samenwerking tussen

Nadere informatie

[MISSION SUSTAINABLE] Praktisch innoveren in bestaande gebouwen

[MISSION SUSTAINABLE] Praktisch innoveren in bestaande gebouwen [MISSION SUSTAINABLE] Praktisch innoveren in bestaande gebouwen Bert van Renselaar Manager Operations @ CFP Green Buildings Expertgroep Circulaire en Inclusieve Economie @ FMN Groeiende wereldbevolking

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Visie en Beleid (samenvatting) MVO loont! Duurzaamheid is onontbeerlijk om onze planeet en maatschappij voor nu en op langere termijn leefbaar te houden. Maatschappelijk

Nadere informatie

Duurzaamheid is dood. Lang leve duurzaamheid!

Duurzaamheid is dood. Lang leve duurzaamheid! Duurzaamheid is dood. Lang leve duurzaamheid! Corporate Facility Partners 2015 Bert van Renselaar Senior consultant @ CFP Green Buildings @bertvrenselaar bertvanrenselaar 2 Zeven trends voor de toekomst

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Vóór dat u beleid ontwikkelt is het van belang om de vraag: Waaròm zou ik MVO beleid ontwikkelen? te beantwoorden. Het antwoord op deze vraag bepaalt hóe u het MVO

Nadere informatie

[MISSION SUSTAINABLE]

[MISSION SUSTAINABLE] [MISSION SUSTAINABLE] PRAKTISCH INNOVEREN IN BESTAANDE GEBOUWEN [MISSION SUSTAINABLE] Bert van Renselaar Manager Operations @ CFP Green Buildings TITEL GROEIENDE WERELDBEVOLKING LEGT STEEDS GROTER BESLAG

Nadere informatie

Beleidsplan MVO 2015-2017

Beleidsplan MVO 2015-2017 Beleidsplan MVO 2015-2017 CB Concreet Duurzaam April 2015 Inleiding Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) speelt een belangrijke rol binnen de prestatie- en groeistrategie van Cementbouw. Als een

Nadere informatie

Laat uw medewerkers excelleren

Laat uw medewerkers excelleren Laat uw medewerkers excelleren LivingFacility realiseert en regisseert integraal facilitair management in grote kantooromgevingen en voor organisaties die actief zijn op meerdere locaties. Wij combineren

Nadere informatie

Duurzaam Lage Weide Een bedrijventerrein vol kansen

Duurzaam Lage Weide Een bedrijventerrein vol kansen Utrechtse Energie! Duurzaam Lage Weide Een bedrijventerrein vol kansen Verbeter de werel Lage Weide op de kaart zetten als duurzaam bedrijventerrein dat wilt u toch ook? Een milieubewuste benadering van

Nadere informatie

TECHNISCH BEHEER. Zorgeloze kwaliteit. vandorp.eu

TECHNISCH BEHEER. Zorgeloze kwaliteit. vandorp.eu TECHNISCH BEHEER Zorgeloze kwaliteit TECHNISCH BEHEER Onze samenleving verandert snel. Waar in het verleden volstaan kon worden met een eenvoudig inspanningscontract voldoet dit veelal niet meer aan de

Nadere informatie

Inkoop en contractmanagement

Inkoop en contractmanagement Syllabus Inkoop en contractmanagement Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief best practices bij onder meer Universiteit Twente, ING, provincie

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie Titel: CO2-Prestatieladder Participatieplan Rapport: CO2-2014/R-05; rev. 0; d.d. 07-04-2015 Auteur: J.A.C. van Dijk Verificateur: A.L.J. Timmermans Vervolgblad : 1 van 4 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken is voor iedereen

Het Nieuwe Werken is voor iedereen Het Nieuwe Werken is voor iedereen Lessen uit 10 Best Practices 2010 Corporate Facility Partners Het Nieuwe Werken inhoud Korte Introductie Het Nieuwe Werken is voor iedereen Gefaseerde aanpak van Het

Nadere informatie

Duurzaam contractmanagement

Duurzaam contractmanagement Duurzaam contractmanagement Samenvatting Hoe wordt de duurzaamheid van de ingekochte producten en diensten ondergebracht in facilitaire contracten en wat betekent dat voor het contractmanagement? Inleiding

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

EEN VAN ONZE EXPERTS. For every situation, there is a suitable line from a song

EEN VAN ONZE EXPERTS. For every situation, there is a suitable line from a song EEN VAN ONZE EXPERTS For every situation, there is a suitable line from a song Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid In 2013 zijn we van start gegaan met de implementatie van ons duurzaamheidsbeleid en onderstaand ziet u de doelstellingen uit onze duurzaamheidsverklaring en de behaalde

Nadere informatie

SustainaBul 2016 #3 Universiteit Utrecht

SustainaBul 2016 #3 Universiteit Utrecht SustainaBul 2016 #3 Universiteit Utrecht Vraag 1 Aanbod cursussen & minoren Biedt de onderwijsinstelling minoren en/of cursussen aan gericht op duurzaamheid, die inzichtelijk en toegankelijk zijn voor

Nadere informatie

MVI & EMVI: Perfect match? 24 november 2015, SMI Stabi congres, Zoetermeer

MVI & EMVI: Perfect match? 24 november 2015, SMI Stabi congres, Zoetermeer MVI & EMVI: Perfect match?, SMI Stabi congres, Zoetermeer Prof dr ir, Tilburg University Het is de route niet de kaart Niet de uitkomst maar het raadsel Het zijn je ogen niet de kleppen Niet het eindpunt

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Duurzaamheid beleid... 4 3 PLAN: Energieverbruik en reductiekansen... 6 3.1 Energieverbruik door GMB (scope 1 en 2)... 6 3.2 Energieverbruik in de keten (scope 3)... 7

Nadere informatie

EEN VAN ONZE EXPERTS

EEN VAN ONZE EXPERTS EEN VAN ONZE EXPERTS For every situation, there is a suitable line from a song Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2013-2015

Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Switch, samen naar duurzaam en rechtvaardig Switch stimuleert gedrag dat bijdraagt aan een duurzame en rechtvaardige wereld. Hier én daar, nu én in de toekomst. Switch

Nadere informatie

AT OSBORNE. Masterclass Energiebesparing in de zorg. Professioneel opdrachtgeverschap 16 november 2011. Marjolijn Kroon adviseur gezondheidszorg

AT OSBORNE. Masterclass Energiebesparing in de zorg. Professioneel opdrachtgeverschap 16 november 2011. Marjolijn Kroon adviseur gezondheidszorg AT OSBORNE www.atosborne.nl Masterclass Energiebesparing in de zorg Professioneel opdrachtgeverschap 16 november 2011 Marjolijn Kroon adviseur gezondheidszorg AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

ORDINA SAMEN SLIMMER WERKEN

ORDINA SAMEN SLIMMER WERKEN ORDINA SAMEN SLIMMER WERKEN VAN AGENDEREN NAAR DOEN Terwijl u dit leest, voltrekt zich een revolutie in het zakelijk landschap. Het Nieuwe Werken (HNW) staat volop in de aandacht. En niet zonder reden:

Nadere informatie

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed AT OSBORNE www.atosborne.nl Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed 19 september 2012 AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2015 Revisie:

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Goede Zaken MBO voor Dummies

Goede Zaken MBO voor Dummies Goede Zaken MBO voor Dummies Kansen voor ideëel en commercieel www.goedezaken.eu 1 Onderneming van de 21 e eeuw People (mensen) MVO Planet (milieu) Profit (winst) MBO als onderdeel van MVO Verzoeken aan

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

. Winstgevendheid door wenbaarheid. Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst. 24 april 2012

. Winstgevendheid door wenbaarheid. Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst. 24 april 2012 . Winstgevendheid door wenbaarheid Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst 24 april 2012 wie zijn wij Optines Consultancy is als HRM business partner gespecialiseerd in verandermanagement,

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd

Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd Duurzaamheid loont Bestaande gebouwen zijn de grootste veroorzakers van CO 2 -uitstoot in Nederland Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd Knelpunten in de keten

Nadere informatie

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand Learnshop EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand tel: 0416-543060 Fax: 0416-543098 email: Web: paul.van.wezel@nimaris.nl

Nadere informatie

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Workshop Prestatiecontracten 7 december 2009 Albert Hulshoff, programma-adviseur adviseur Utiliteitsbouw SenterNovem Albert Hulshoff innovatie, energie, klimaat,

Nadere informatie

Communicatieplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 4.0

Communicatieplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 4.0 Communicatieplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder Versie 4.0 Auteur: Van Dorp dienstencentrum Datum: update: oktober 2015 Inhoudsopgave Introductie... 2 1. Doelstelling en boodschap... 3 2. Doelgroepen

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen MaXXus Communications Winkelhaak 77 Postbus 24021 2490 AA Den Haag Tel. 070 3076666 Fax. 070 3076699 www.maxxus.nl info@maxxus.nl Versie 3.1 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Versie: 3.1 Versie3.1

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

2011 YOURREPUTATION 2

2011 YOURREPUTATION 2 1 2011 YOURREPUTATION 2 Social media guidelines opstellen voor je organisatie Hoewel sommige managers nog tegen proberen te stribbelen is het al lang een feit: medewerkers zitten op social media, en doen

Nadere informatie

Communicatieplan 2013-2014 Van Dorp installaties. Versie 3.0

Communicatieplan 2013-2014 Van Dorp installaties. Versie 3.0 Communicatieplan 2013-2014 Van Dorp installaties Versie 3.0 Auteur: Van Dorp dienstencentrum Datum: Augustus 2013 Inhoudsopgave Introductie... 2 1. Doelstelling en boodschap... 3 2. Doelgroepen en boodschap...

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Werk Bewust! Antea Group en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Onderdeel. Opdrachtgever. Directie. projectnr. 194.508

Werk Bewust! Antea Group en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Onderdeel. Opdrachtgever. Directie. projectnr. 194.508 Antea Group en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Onderdeel - CO 2 prestatieladder - 3.D.1 / 4.D.1 / 5.D.1 Maatschappelijke initiatieven projectnr. 194.508 Opdrachtgever Directie datum vrijgave beschrijving

Nadere informatie

Communicatieplan [3.C.2] HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Wegenbouw B.V.

Communicatieplan [3.C.2] HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Wegenbouw B.V. Communicatieplan [3.C.2] HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Wegenbouw B.V. Versie d.d. 11-7-2013 Geactualiseerd d.d. 04-10-2013 Geactualiseerd d.d. 09-05-2014 Inhoudsopgave Nr. Titel Pagina 1. Inleiding 3 2.

Nadere informatie

VEILIGHEIDSREGIO > HNW > HUISVESTINGSLASTEN. Besparingen op huisvestingslasten ten gevolge van het nieuwe werken 02-04-15

VEILIGHEIDSREGIO > HNW > HUISVESTINGSLASTEN. Besparingen op huisvestingslasten ten gevolge van het nieuwe werken 02-04-15 VEILIGHEIDSREGIO > HNW > HUISVESTINGSLASTEN Besparingen op huisvestingslasten ten gevolge van het nieuwe werken AGENDA Inleiding Bezuiniging Huisvesting VR Het Nieuwe Werken Huisvestingslasten Besparing

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV Communicatieplan t.a.v. energiebeleid Peek Bouw & Infra BV Peek Bouw & Infra BV Wayensedijk 27 3992 LN HOUTEN Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1.0 Inleiding 1.1 Inleiding 1.2 Doelstellingen 2.0 Doelgroepen

Nadere informatie

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid DUURZAAM ONDERNEMEN bij NS Strategie Mobiliteit per trein heeft een duurzaam karakter en daarmee NS ook. Door het reizen van deur tot deur voor onze klanten zo aantrekkelijk mogelijk te maken draagt NS

Nadere informatie

Inhoud 1. Voorwoord... 2 Visie... 2 Doelstelling... 2 Aanpak... 2 MVO samen met u... 3 2. Duurzame organisatie... 4 2.1 CO 2 reductie... 4 2.

Inhoud 1. Voorwoord... 2 Visie... 2 Doelstelling... 2 Aanpak... 2 MVO samen met u... 3 2. Duurzame organisatie... 4 2.1 CO 2 reductie... 4 2. Coolmark MVO Jaarverslag 2014 Inhoud 1. Voorwoord... 2 Visie... 2 Doelstelling... 2 Aanpak... 2 MVO samen met u... 3 2. Duurzame organisatie... 4 2.1 CO 2 reductie... 4 2.2 Minimale milieubelasting...

Nadere informatie

Als u zaken doet met de overheid...

Als u zaken doet met de overheid... Als u zaken doet met de overheid... Het duurzame inkoopbeleid van de overheid Duurzaamheid staat hoog op de agenda van de overheid. Om de markt voor duurzame producten te stimuleren, geeft zij zelf het

Nadere informatie

Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties

Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties Onderzoek van Compare to Compete: Hoe brancheorganisaties aankijken tegen benchmarken Wat is benchmarken of benchmarking? Benchmarking

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

DUURZAAM? SHS Parkmanagementvereniging Slochteren Hoogezand-Sappemeer. 15 februari 2011. Sietse Vlietstra

DUURZAAM? SHS Parkmanagementvereniging Slochteren Hoogezand-Sappemeer. 15 februari 2011. Sietse Vlietstra 2 DUURZAAM? SHS Parkmanagementvereniging Slochteren Hoogezand-Sappemeer 15 februari 2011 Sietse Vlietstra Adviseur duurzaam ondernemen en innovatie Syntens 3 4 Wat is duurzaam? Het voorzien in de behoeften

Nadere informatie

Green Deal Circulaire Gebouwen officieel uit de startblokken met bijna 60 deelnemende organisaties

Green Deal Circulaire Gebouwen officieel uit de startblokken met bijna 60 deelnemende organisaties PERSBERICHT 14 januari 2015 Green Deal Circulaire Gebouwen officieel uit de startblokken met bijna 60 deelnemende organisaties De Green Deal Circulaire Gebouwen is geen loze belofte, maar een krachtige

Nadere informatie

De brug naar Duurzame techniek

De brug naar Duurzame techniek ar duurzame tech a n g u niek r b e d Samenleving Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen is de ondernemingsstrategie waarbij aandacht voor de samenleving, de aarde en de onderneming in balans is. Steeds

Nadere informatie

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 Duurzaam Ondernemen en DGMR Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 1. Inleiding Deze DuOn-beleidsvisie is het overkoepelende document voor het beleid en de initiatieven van DGMR op het gebied

Nadere informatie

MVO en MBO in Haarlem

MVO en MBO in Haarlem MVO en MBO in Haarlem Wendy Stubbe 3 november 2010 Today s to do list Over CSR Academy Wat is Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen? Verantwoord en Betrokken Ondernemen? MVO & MBO in Haarlem MVO BlikOpener

Nadere informatie

Gezocht: Ondernemende cateraar. Hayk Simons (HTC Advies) Jacqueline Winnen (AFM) Mariëlle Hintzen (HTC Advies) Judith van Dijk-Backus (VERMAAT)

Gezocht: Ondernemende cateraar. Hayk Simons (HTC Advies) Jacqueline Winnen (AFM) Mariëlle Hintzen (HTC Advies) Judith van Dijk-Backus (VERMAAT) Gezocht: Ondernemende cateraar Hayk Simons (HTC Advies) Jacqueline Winnen (AFM) Mariëlle Hintzen (HTC Advies) Judith van Dijk-Backus (VERMAAT) Agenda Introductie Trends en ontwikkelingen Autoriteit Financiële

Nadere informatie

Sander Donkers. Profiel. Opleiding Training. Kerncompetenties. 3 december 1979, woonachtig te Rotterdam 06 28 25 10 42 s.donkers@facilityestate.

Sander Donkers. Profiel. Opleiding Training. Kerncompetenties. 3 december 1979, woonachtig te Rotterdam 06 28 25 10 42 s.donkers@facilityestate. CURRICULUM VITAE Sander Donkers 3 december 1979, woonachtig te Rotterdam 06 28 25 10 42 s.donkers@facilityestate.nl Profiel Sander Donkers is een gedreven professional die zijn ervaring heeft opgedaan

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

De schakel tussen milieu en economie

De schakel tussen milieu en economie De schakel tussen milieu en economie CO2 NEUTRAAL STICHTING DERDENGELDEN STICHTING DERDENGELDEN ENERGIEBEDRIJVEN STICHTING DERDENGELDEN MILIEU CONSULTING ENERGIEBEDRIJVEN Achteloos geld verbranden Organisaties

Nadere informatie

The Sustainable Suitcase. The Sustainable Suitcase is een handige koffer voor erfgoedinstellingen die met duurzaamheid actief aan de slag willen

The Sustainable Suitcase. The Sustainable Suitcase is een handige koffer voor erfgoedinstellingen die met duurzaamheid actief aan de slag willen The Sustainable Suitcase The Sustainable Suitcase is een handige koffer voor erfgoedinstellingen die met duurzaamheid actief aan de slag willen December 2011 The Sustainable Suitcase is een handige koffer

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Inkopen: Bijdragen aan een duurzame (zorg)toekomst NEVI Zorgcongres Hengelo, 8 februari 2013

Maatschappelijk Verantwoord Inkopen: Bijdragen aan een duurzame (zorg)toekomst NEVI Zorgcongres Hengelo, 8 februari 2013 Maatschappelijk Verantwoord Inkopen: Bijdragen aan een duurzame (zorg)toekomst NEVI Zorgcongres Hengelo, 8 februari 2013 Prof.dr.ir. Bart Vos NEVI Hoogleraar Inkoopmanagement, Tilburg University Expert

Nadere informatie

Van duurzaam denken naar duurzaam doen

Van duurzaam denken naar duurzaam doen Van duurzaam denken naar duurzaam doen Onze welvaart gaat ten koste van onze planeet en generaties na ons. Wij kunnen daar iets aan doen. Als we onze verantwoordelijkheid nemen. Maar hoe? Verantwoording

Nadere informatie

EEN VAN ONZE EXPERTS

EEN VAN ONZE EXPERTS EEN VAN ONZE EXPERTS Live begins at the end of your comfort zone Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn actueel en bieden

Nadere informatie

De verschillende duurzaamheidssegmenten van eindgebruikers

De verschillende duurzaamheidssegmenten van eindgebruikers White paper 30 oktober 2014 De verschillende duurzaamheidssegmenten van eindgebruikers De aanleiding Duurzaamheid is niet meer weg te denken in de moderne bedrijfsvoering. Veel organisaties houden zich

Nadere informatie

VERSLAG MVO koplopers programma sessie II 03.04.2014

VERSLAG MVO koplopers programma sessie II 03.04.2014 VERSLAG MVO koplopers programma sessie II 03.04.2014 April 2014 Verslag eerste bijeenkomst MVOkoplopers 03.04.2014 1 Hoe ziet je ideale huisvestingvraagstuk eruit? (terugkoppelingen per deelnemer op individuele

Nadere informatie

vooral ook het management en HRM bij betrokken hoog op de agenda, omdat ze op zoek zijn

vooral ook het management en HRM bij betrokken hoog op de agenda, omdat ze op zoek zijn goed werken Ons nieuwe kantoor wordt een inspirerende ontmoetingsplek, waarbij we tijden plaatsonafhankelijk werken Klaas Bakker, Manager Facilities en Real Estate TenneT TSO B.V. Het nieuwe werken start

Nadere informatie

17-12-2013. Ledengroep accountants in business. De ledengroep AIB in het kort

17-12-2013. Ledengroep accountants in business. De ledengroep AIB in het kort Ledengroep accountants in business De ledengroep AIB in het kort 1 Ethiek en gedrag Een accountantsopleiding die ook een grondslag biedt voor een stevige financieel professional 2 Visie over de financieel

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

HET ANTWOORD OP UW VRAGEN

HET ANTWOORD OP UW VRAGEN HET ANTWOORD OP UW VRAGEN Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn actueel en bieden onze opdrachtgevers daarmee het beste

Nadere informatie

Sterker in samenwerking

Sterker in samenwerking Intrakoop-strategie 2014 2016 Sterker in samenwerking Intrakoop helpt zorginstellingen al meer dan vijftig jaar de meeste waarde uit het leveranciersaanbod te realiseren, door kennis, ervaring en inkoopvolume

Nadere informatie

De verschillende duurzaamheidssegmenten van eindgebruikers

De verschillende duurzaamheidssegmenten van eindgebruikers White paper 30 oktober 2014 De verschillende duurzaamheidssegmenten van eindgebruikers De aanleiding Duurzaamheid is niet meer weg te denken in de moderne bedrijfsvoering. Veel organisaties houden zich

Nadere informatie

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be SILVER Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be Cradle to Cradle - de ingeslagen weg Cradle to Cradle is een innovatief concept waarbij productieprocessen

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Duurzaamheid. Syllabus. Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen.

Duurzaamheid. Syllabus. Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Syllabus Duurzaamheid Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief best practices bij onder meer waterschap Hollandse Delta, Sanoma Uitgevers

Nadere informatie

Resultaat break-out sessies. 2 september: toekomst van ISO 26000

Resultaat break-out sessies. 2 september: toekomst van ISO 26000 Resultaat break-out sessies 2 september: toekomst van ISO 26000 1 Inhoud A. Integratie groep 1 B. Integratie groep 2 C Erkenning D. Branchespecifiek E: MVO en innovatie 2 De vragen per focusgebied 1. Wat

Nadere informatie

VAN DE MEESTERS IN DRUKWERK

VAN DE MEESTERS IN DRUKWERK VAN DE MEESTERS IN DRUKWERK Voor elke drukwerkorder planten wij een boom in Nederland. DEF01 groenprint A5.indd 1 www.groenprint.nl DEF01 groenprint A5.indd 2 HOOFDSTUK 1 NIET WIJ MAAR JIJ JOUW KEUZE DOET

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Between-us, 2012 Voorwoord Met vijftien jaar ervaring in de corporatiebranche heeft Between-us een solide inzicht

Nadere informatie

Nationaal Onderzoek Over Het Nieuwe Werken 2012

Nationaal Onderzoek Over Het Nieuwe Werken 2012 Nationaal Onderzoek Over Het Nieuwe Werken 2012 Alle feiten en cijfers Gegevens Datum : 20 juni 2012 Auteur : Redactie Inhoud Inleiding... 4 Onderzoek... 4 Verantwoording... 4 Belangrijkste conclusies...

Nadere informatie

CO2 prestatieladder Actieve Deelname Initiatief 2015

CO2 prestatieladder Actieve Deelname Initiatief 2015 CO2 prestatieladder Actieve Deelname Initiatief 2015 Projectgegevens Opsteller TAJ van Deijzen Versie 2015-1 Status Definitief Datum CO2 verantwoordelijke TAJ van Deijzen 6-8-2015 Directievertegenwoordiger

Nadere informatie

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf Colofon De tekst van deze brochure is tot stand gekomen met medewerking van NEMACC, het mkb-kenniscentrum waarin de NBA

Nadere informatie

Communicatieplan CO 2 -prestatieladder. Communicatieplan. 5 maart 2014

Communicatieplan CO 2 -prestatieladder. Communicatieplan. 5 maart 2014 Communicatieplan 5 maart 2014 1-8 05-03-2014 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 3 2. Communicatiedoelstellingen... 3 2.1 Algemene doelstelling... 3 3. Doelgroepen... 4 3.1. Groep A - Veel invloed, veel belang...

Nadere informatie