Technologische Trends en Ontwikkelingen Technische installatiebranche 2004

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Technologische Trends en Ontwikkelingen Technische installatiebranche 2004"

Transcriptie

1 Technologische Trends en Ontwikkelingen Technische installatiebranche 2004 drs. W. van Ooij December 2004

2 MarktMonitor MarktMonitor onderzoekt trends en ontwikkelingen op het gebied van arbeidsmarkt, technologie en scholing. De activiteiten van MarktMonitor richten zich op het inventariseren van (technologische) branchegegevens en op de arbeidsmarkt van (technische) branches, alsmede het vertalen van deze gegevens naar beleidsuitgangspunten voor verdere (kennisoverdracht)activiteiten, en het (doen) ontwikkelen en uitbreiden van kennis in branches. Daarbij wordt gestreefd naar actieve samenwerking met partners in de kennisinfrastructuur. In haar onderzoek maakt MarktMonitor gebruik van diverse bronnen, waaronder een netwerk van deskundigen, technologie- en arbeidsmarktonderzoek onder bedrijven, registratiebestanden van fondsen, en onderzoek onder werknemers. Bij MarktMonitor werken onderzoekers, maar ook mensen met een technische achtergrond, zodat technologische ontwikkelingen en onderzoeksresultaten met elkaar in verband kunnen worden gebracht. Projectnummer C Publicatienummer 056 Copyright 2004, MarktMonitor Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding Samenvatting en conclusies Belangrijkste bevindingen en aanbevelingen Technologie trends en ontwikkelingen Toepassen van nieuwe technologie in de branche Innovatie, beroepsonderwijs en bijscholing Agenda voor de toekomst Databronnen Structuur branche Vakgebieden Specialismen en niveaus Regio-indeling Resultaten kwalitatief onderzoek Verantwoording van de inrichting van het netwerk Enquête onder netwerkleden Deskresearch Toekomstwijzer discussiebijeenkomst Resultaten kwalitatieve analyse Vakgebied Installatietechniek Vakgebied elektrotechniek Algemeen Resultaten kwantitatief onderzoek Basisinventarisatie bedrijven Toepassingsgraad nieuwe ontwikkelingen Clusteranalyse van ontwikkelingen Welke nieuwe ontwikkelingen passen bedrijven in 2004 toe Welke werknemers krijgen met nieuwe ontwikkelingen te maken Aansluiting van huidig scholingsaanbod bij de scholingsvraag van bedrijven49 7 Aandachtspunten voor beleid Bijlagen Resultaten kwalitatief onderzoek Ontwikkelingen op het gebied van technologie Werktuigbouwkundige installatietechniek Elektrotechniek Resultaten kwantitatief onderzoek Toepassingsgraad nieuwe ontwikkelingen Open antwoorden Vakgebied installatietechniek Vakgebied Elektrotechniek Technologische Trends en Ontwikkelingen 3

4

5 1 Inleiding In dit rapport worden resultaten van de MarktMonitor voor de technische installatiebranche gepresenteerd. Het MMti-onderzoek is een project van MarktMonitor, uitgevoerd in opdracht van het Opleidings- en Ontwikkelingsfonds voor het Technisch Installatiebedrijf [OTIB]. Dit rapport maakt onderdeel uit van een serie van vijf rapporten. Er is een rapport voor elk van de vijf beleidsterreinen van OTIB (zogenaamde clusters), te weten maatschappij, branche, arbeidsmarkt, technologie en scholing. Dit rapport heeft betrekking op technologische trends en ontwikkelingen. Dit rapport is er één in de reeks van vijf rapporten die in opdracht van OTIB in 2004 zijn samengesteld. In dit rapport staan de technologische ontwikkelingen in de technische installatiebranche centraal. Daarnaast zijn er gelijksoortige rapporten voor de aandachtsgebieden trends en ontwikkelingen Branche, trends en ontwikkelingen Arbeidsmarkt, trends en ontwikkelingen Maatschappij en tenslotte trends en ontwikkelingen Onderwijs en Opleidingen. In dit rapport worden kerncijfers de belangrijkste technologische ontwikkelingen in de installatiebranche gepresenteerd. Hoofdstuk 3 bevat een beschrijving van de gehanteerde databronnen en een leeswijzer. In hoofdstuk 4 wordt een beschrijving gegeven van de technische installatiebranche en de zeven regio s waarin Nederland beleidsmatig is opgedeeld. In hoofdstuk 5 komen de resultaten van kwalitatief onderzoek aan de orde. In de daarop volgende hoofdstukken wordt een kwantitatieve beschrijving gegeven van de belangrijkste technologische ontwikkelingen en de mate waarin deze ontwikkelingen zijn geïntegreerd in de branche. In hoofdstuk 6 worden de resultaten gegeven van het kwantitatief onderzoek dat naar de toepassing van technologische ontwikkelingen in 2004 bij bedrijven is gehouden. In hoofdstuk 7 worden tenslotte de beleidsimplicaties van deze ontwikkelingen uiteengezet. In de bijlagen worden de resultaten van zowel het kwalitatieve als het kwantitatieve onderzoek uitvoerig weergegeven. Dit rapport beoogt een zelfstandig leesbaar rapport te zijn. Waar nodig en relevant wordt verwezen naar de specifieke rapportages op andere deelterreinen. Voor een nadere uitwerking van de rapportages op het gebied van maatschappij, onderwijs, branche en arbeidsmarkt wordt verwezen naar de overige rapporten. Binnen MarktMonitor is, behalve door ondergetekende, aan dit rapport meegewerkt door Maarten Sprengers, Jos Bijman, Willem Hooijkaas en Willem Ladiges. drs. W. van Ooij MarktMonitor december 2004 Technologische Trends en Ontwikkelingen 5

6

7 2 Samenvatting en conclusies Technologiebeleid betekent voor OTIB signaleren en doorgeven. Signaleren van nieuwe ontwikkelingen om dit als input te gebruiken voor het te voeren beleid op het gebied van onderwijs en arbeidsmarkt. Doorgeven van nieuwe ontwikkelingen in het bijzonder aan ontwikkelaars van lesmateriaal en aanbieders van onderwijs, om er op deze manier voor te zorgen dat de kwaliteit van het onderwijs op een zo hoog mogelijk peil gebracht wordt en aansluit bij de actuele ontwikkelingen op technologisch gebied. 2.1 Belangrijkste bevindingen en aanbevelingen In deze paragraaf worden de belangrijkste bevindingen uit dit rapport en de aanbevelingen die uit deze bevindingen volgen puntsgewijs opgesomd. Op deze bevindingen en aanbevelingen wordt in de volgende paragrafen verder ingegaan. In dit rapport worden in het kort de volgende zaken geconstateerd: Er zijn vier belangrijke trends in de technologieontwikkelingen te onderscheiden Dit zijn o Duurzame energietoepassingen o Kwaliteit van het binnenmilieu o Prefab en plug and play onderdelen o Standaardisering en nauwkeurigheid in het meten De branche is niet snel in het integreren van nieuwe technologie Grote bedrijven passen nieuwe ontwikkelingen meer toe dan kleine bedrijven De warmtepomp wordt het meest genoemd als nieuw toegepaste ontwikkeling Voor elektrobedrijven zijn dit beveiligingssystemen en domotica Vooral de monteurs op niveau 2 en 3 en de directie of bedrijfsleiding worden met nieuwe ontwikkelingen geconfronteerd Driekwart van de bedrijven heeft 1 of meer medewerkers in 2003 naar een fabrikantencursus gestuurd In de installatietechniek en elektrotechniek wordt in gelijke mate nietgesubsidieerde bijscholing gevolgd 75 tot 80% van de bedrijven vindt dat cursussen de noodzakelijke kennis of informatie leveren 10 tot 15% van de bedrijven mist een bepaalde opleiding of cursus De cursussen of opleidingen die gemist worden zijn erg divers Dit leidt tot de zaken die de komende jaren aandacht verdienen: Het veranderen van de rol van de installateur van ambachtsman naar adviseur en dienstverlener. Het verbreden van de kennis van de installateur Werknemers van hogere niveaus (4 & 5) moeten vooral ontwikkelingen op het gebied van duurzame energietoepassingen volgen Op korte termijn is het voor alle niveaus van belang de nodige vaardigheden en kennis te hebben van de huidige eisen voor de kwaliteit van het binnenmilieu Dit geldt ook voor de laatste ontwikkelingen op het gebied van domotica systemen De installateur moet op korte termijn een kennisverbreding realiseren in de richting van elektrotechniek en ICT 2.2 Technologie trends en ontwikkelingen Er vallen vier belangrijke trends in de technologieontwikkelingen te onderscheiden: Duurzame energietoepassingen; Ontwikkelingen op het gebied van de kwaliteit van het binnenmilieu; Toepassen van prefab en plug and play onderdelen, waarbij onderdelen worden geïntegreerd en steeds makkelijker aan elkaar zijn te koppelen (connectiviteit); Standaardisering en toenemende nauwkeurigheid in het meten. Technologische Trends en Ontwikkelingen 7

8 Uit de resultaten van het kwalitatieve onderzoek in de vakgebieden installatietechniek en elektrotechniek komt het beeld naar voren dat ontwikkelingen die als belangrijk worden bestempeld niet echt nieuw zijn. Deze ontwikkelingen bestaan vaak al wat langer, maar krijgen wel meer toepassingsgebieden en worden doorontwikkeld. Zowel in de installatietechniek als in de elektrotechniek is vastgesteld dat er een toename is geconstateerd van prefab en plug&play apparatuur. Hiermee valt de toenemende connectiviteit van verschillende apparaten en systemen samen. Daarnaast is er een blijvende aandacht voor duurzame systemen, bijvoorbeeld warmtepompen, lage temperatuur verwarming, biomassaverbranding en waterstof systemen. Naar verwachting zullen deze ontwikkelingen de komende jaren doorzetten. 2.3 Toepassen van nieuwe technologie in de branche De branche als geheel is niet snel in het integreren van nieuwe technologie in hun diensten/producten. Op dit moment wordt er in relatie tot een aantal verschillende technologieën getwijfeld aan de kwaliteit die de installateur kan leveren. We kunnen hierbij denken aan de toename van elektrotechnische toepassingen binnen het installatietechnische vakgebied en andersom, zoals domotica systemen of meeten regeltechniek. Een ander voorbeeld is de toename van ICT oplossingen in de OTIB vakgebieden zoals we zien bij de toename van interconnectiviteit van systemen, vaak via TCP/IP, binnen zowel het installatietechnische als het elektrotechnische vakgebied. In beide gevallen is een veelgehoorde klacht dat de installateur niet voldoende kennis heeft om de klant te adviseren over efficiënte oplossingen die gebruik maken van deze technologieën en/of vaak niet in staat is om gevolgen van keuzes bij ontwerp en installatie in te schatten. Dit kan problemen opleveren, temeer omdat de klant nog nooit zo goed is geïnformeerd als tegenwoordig en ook steeds mondiger wordt. De klant verwacht kwaliteit. Deze kan alleen geleverd worden als de installateur genoeg kennis en vaardigheden bezit. Omdat de onderliggende technologieën steeds branche overstijgender worden dient de installateur ook steeds meer te weten van technologie uit aanpalende branches. Hierbij dient opgemerkt te worden dat vooral de kleinere bedrijven achterblijven bij de grotere bedrijven als het gaat om het toepassen van nieuwe technieken en materialen. Ook blijkt dat bij lange na niet iedereen in de branche zich schoolt, en als er al geschoold wordt dat dit voor een groot deel in niet vakspecifieke scholing gaat zitten. 1 Dit zijn echter wel dé voorwaarden om innovaties in de branche snel en goed te kunnen oppakken en te integreren in de bedrijfsvoering. Omdat innovaties ook gevolgen hebben voor functies en beroepen die daarmee te maken krijgen, heeft het gebrek aan innovativiteit ook direct te maken met de kwaliteit van de arbeid en de ontwikkelingsmogelijkheden en -kansen van de werknemers. Over het algemeen worden nieuwe ontwikkelingen door grote bedrijven meer toegepast dan door kleine bedrijven. Het verschil wordt over de loop van de tijd steeds groter omdat het aantal grote bedrijven dat zo n nieuwe ontwikkeling toepast ook harder groeit dan het aantal kleine bedrijven. Gevolg is dat de kleine bedrijven steeds meer gaan achterlopen ten opzichte van hun grote collega s Vooral op het gebied van Integratie van applicaties binnen geautomatiseerde systemen zijn in 2003 nieuwe ontwikkelingen toegepast. Van de ontwikkelingen is de warmtepomp, al dan niet in combinatie met warmteopslag het meest genoemd. Ook de toepassing van Internet en (voor informatie, inkoop/verkoop of bedrijfsprofilering) is relatief vaak genoemd als nieuw toegepaste ontwikkeling. Veel bedrijven zijn in 2003 gestart met beveiligingssystemen (brand-, inbraakbeveiliging, camerabewaking) en met domotica. Daarnaast worden zonneenergie en draadloze verbindingen redelijk vaak genoemd. De toepassing van nieuwe ontwikkeling levert, volgens eigen zeggen, voor bedrijven meestal geen problemen op. Als er problemen worden gemeld, dan zijn deze over het 1 MarktMonitor (2004) Ontwikkelingen Onderwijs en Opleidingen, Woerden Technologische Trends en Ontwikkelingen 8

9 algemeen technisch van aard, of liggen op het terrein van samenwerking met de leverancier of met derden. In het vakgebeid elektrotechniek wordt ook enkele malen een probleem met regelgeving of normen gesignaleerd. 2.4 Innovatie, beroepsonderwijs en bijscholing Het invoeren van nieuwe technologieën in het bedrijf leidt vaak tot scholing van personeel en samenwerking met de fabrikant of leverancier. Ook wordt regelmatig aangegeven dat het invoeren via een geleidelijk of natuurlijk proces is gegaan. Voor het invoeren van nieuwe ontwikkelingen is ook kennis nodig. Deze kennis wordt over het algemeen op drie manieren verkregen: via de leverancier of fabrikant, via een externe opleiding of via zelfstudie of zelf uitproberen. Daarnaast vormen beurzen en de vakliteratuur een belangrijke informatiebron. Bij bevraging van de installatiebedrijven geven de respondenten aan dat het vooral de monteurs op niveau 2 en 3 en de directie of bedrijfsleiding zijn die met nieuwe ontwikkelingen worden geconfronteerd. Om bij te blijven in het vakgebied zullen deze beroepsgroepen het meest geschoold moeten worden. Het niet volgen van bijscholing in deze beroepen betekent eerder een achteruitgang dan een stilstand. De gevolgen van het onvoldoende bijgeschoold zullen eerder consequenties hebben voor het vakmanschap van monteurs dan in beroepen die in mindere mate aan verandering onderhevig zijn. Driekwart van de bedrijven heeft 1 of meer medewerkers in 2003 naar een workshop of cursus bij een fabrikant of leverancier gestuurd. In het vakgebied installatietechniek ging het om gemiddeld 6,4 werknemers (minimaal 1, maximaal 45), in het vakgebied elektrotechniek om gemiddeld 5,9 werknemers (minimaal 1, maximaal 100). Deze gemiddelden verschillen niet zoveel. In de installatietechniek en elektrotechniek wordt ongeveer in gelijke mate niet-gesubsidieerde bijscholing gevolgd. Verreweg de meeste bedrijven (75 tot 80%) vinden dat de cursussen die gevolgd worden de noodzakelijke kennis of informatie leveren. Ongeveer 5% mist iets. Hierbij wordt het meest aangegeven dat de cursus te weinig diepgang had of dat het te theoretisch was en te weinig aansluit bij de praktijk. Verreweg de meeste bedrijven (80-85%) vinden het huidige aanbod voldoende. Desondanks mist 10 tot 15% nog een bepaalde opleiding of cursus. De concrete cursussen of opleidingen die gemist worden zijn erg divers. In het vakgebied installatietechniek worden meerdere malen cursussen meet- en regeltechniek genoemd, in de elektrotechniek domotica-cursussen. 2.5 Agenda voor de toekomst Door technologische ontwikkelingen als IFD (Industrieel, Flexibel en Demontabel) en plug&play verandert de rol van de installateur van ambachtsman naar adviseur en dienstverlener. Het brancheoverschrijdende karakter van nieuwe technologiën maakt bovendien dat de installateur zich moet verbreden. Dit betekent voor het onderwijs, of het nu het beroeps- of het bijscholingsonderwijs is, dat het zich meer moet gaan richten op deze veranderde taken van de installateur. Het onderwijs zou zich de komende tijd vooral op deze, hierboven genoemde trends, moeten concentreren. Deze ontwikkelingen zullen vooral gevolgen hebben voor de monteurs en assistent monteurs en het directie en management. Qua aantallen zullen in het bijzonder de monteurs en assistent monteurs met deze ontwikkelingen te maken krijgen. De belangrijkste uitdagingen voor de installatiebranche de komende jaren zijn dus: Het veranderen van de rol van de installateur van ambachtsman naar adviseur en dienstverlener. Het verbreden van de kennis van de installateur zodanig dat deze in staat is vakkundig adviezen en kwalitatief goede producten af te leveren die gebruik maken van technologie van aanpalende vakgebieden. Uit dit laatste punt volgt, vanuit het technologische perspectief gezien, dat het als branche aan te bevelen is de grenzen van de branche eens onder de loep te nemen en Technologische Trends en Ontwikkelingen 9

10 wellicht te herdefiniëren. De grenzen zoals die nu gesteld worden in opleiding en branchedefiniëring doen op dit moment geen recht meer aan de vaardigheden en kennis die geëist worden van de installateur. Hier gaat het dus niet alleen over de grens tussen het installatietechnisch domein en het elektrotechnisch domein maar ook over de het ICT domein in relatie tot de andere twee voornoemde domeinen. Als we kijken naar de technologische ontwikkelingen en de gevolgen hiervan voor de agenda voor de toekomst kunnen we concluderen dat de volgende zaken van belang zijn: Voor de installatietechnische werknemers van hogere niveau s (4 & 5) is het van belang de ontwikkelingen op het gebied van duurzame energietoepassingen te volgen. Op korte termijn zal dit voor niet al teveel veranderingen zorgen, vandaar de aanbeveling dat dit geldt voor de hogere niveau s. Op de middellange termijn moet de branche er echter wel klaar voor zijn om kwalitiatieve oplossingen te kunnen leveren op dit gebied zodra er economisch aantrekkelijke, duurzame energietoepassingen beschikbaar komen. Op korte termijn is het voor alle niveau s, maar met name niveau 2 & 3 installateurs, van belang de nodige vaardigheden en kennis te hebben van de huidige eisen voor de kwaliteit van het binnenmilieu en de laatste ontwikkelingen op het gebied van domotica systemen en de causale relaties tussen deze twee. De klant zal in toenemende mate een kwalitatief (en zo zuinig/duurzaam mogelijk) binnenmilieu eisen met een zo groot mogelijke flexibele functionaliteit. In de praktijk zal hiervoor vaak gebruik worden gemaakt van domotica toepassingen maar natuurlijk is kennis van bijvoorbeeld warmtepompen en LTV-verwarmingssystemen en de integratie van deze systemen hier ook van belang. De installateur moet op korte termijn in staat zijn de klant van deskundig advies te dienen en een kwalitatief hoogwaardig systeem op te leveren. De installateur, met name op niveau 2 & 3, moet op korte termijn een kennisverbreding realiseren in de richting van elektrotechniek en ICT. De installateur zou in staat moeten zijn de gevolgen van keuzes in ontwerp en installatie van interconnectieve systemen in te schatten en te vertalen naar de klant, zodanig dat aan de functionele klanteisen wordt voldaan. In de praktijk betekent dit kennis van vooral meet- en regeltechniek en TCP/IP maar ook protocollen op lagere niveau s van het OSI systeem. Op het gebied van standaardisering en de toenemende nauwkeurigheid in meettechniek hoeft de installateur niet veel meer te doen dan op de hoogte te blijven van de relevante (veranderende) wet- en regelgeving en installatie eisen die het gevolg zijn van deze ontwikkelingen. De ontwikkeling an sich is niet interessant voor de installateur om zeer nauwkeurig te volgen. Technologische Trends en Ontwikkelingen 10

11 3 Databronnen Bij de analyses die in dit rapport worden gepresenteerd is gebruik gemaakt van diverse databronnen. In deze paragraaf worden deze bronnen kort beschreven. I. Bedrijvenbestand OTIB en SKO In dit bestand staan alle bedrijven geregistreerd die zijn aangesloten bij OTIB of SKO. In het bedrijvenbestand staan de naam- en adresgegevens van bedrijven, alsmede het aantal scholingsverlofdagen dat zij toegekend hebben gekregen. Iedere werknemer in de technische installatiebranche draagt een bepaald percentage van zijn inkomen af aan het fonds, wat hem onder meer recht geeft op één scholingsverlofdag per jaar. De scholingsverlofdagen worden per jaar aan de werkgever toegekend op basis van het aantal personen dat op 1 januari van dat jaar in dienst is. Dit bestand wordt geadministreerd door het pensioenfonds Mn Services. II. Vestigingen grote bedrijven Er is in Nederland een aantal grote bedrijven die administratief in één plaats gevestigd zijn, maar vestigingen hebben verspreid over het land. Op basis van het bedrijvenbestand is niet te achterhalen hoeveel vestigingen deze grote bedrijven hebben en waar deze gevestigd zijn. Daartoe is aanvullend onderzoek uitgevoerd onder bedrijven groter dan 150 werknemers. III. Coördinaten- en postcodetabel In deze tabel staat voor elke postcode een x- en y-coördinaat vermeld. Alle postcodes in één plaats hebben dezelfde x- en y-coördinaat. Deze tabel wordt gebruikt om afstanden tussen twee plaatsen te berekenen (bijvoorbeeld de afstand tussen de woonplaats van een werknemer en de plaats waar het bedrijf is gevestigd). IV. Onderzoek onder bedrijven Marktmonitor onderzoekt jaarlijks in opdracht van OTIB de toepassing van nieuwe technologieën bij een representatieve steekproef van bedrijven uit de technische installatiebranche. In de vragenlijst wordt ook de scholingsvraag die de toepassing van nieuwe technologieën met zich meebrengt gemeten, alsmede de werknemers die met nieuwe ontwikkelingen in aanraking komen. Zo wordt een beeld gekregen van de beroepen en functies die het meest aan verandering onderhevig zijn, en waar mogelijk een grotere behoefte aan scholing bestaat. V. Netwerken MarktMonitor onderhoudt een netwerk van deskundigen. Middels dit netwerk worden vroegtijdig signalen verzameld op het gebied van technologie, alsmede op het gebied van maatschappij, branche, arbeidsmarkt en scholing. Signalen worden verzameld middels gesprekken, enquêtes en deskresearch. Binnen de deskresearch wordt gekeken naar onder meer beurzen, vaktijdschriften, nieuwsbrieven en websites. Hierbij wordt niet alleen naar nationale, maar ook naar internationale ontwikkelingen gekeken, onder meer via de Technische Wetenschappelijk Attachés [TWA] en het Dynamo-traject van het ministerie van Economische Zaken [EZ].. Technologische Trends en Ontwikkelingen 11

12

13 4 Structuur branche 4.1 Vakgebieden Binnen de technische installatiebranche worden drie vakgebieden onderscheiden, te weten koeltechniek, installatietechniek, en elektrotechniek. Het vakgebied koeltechniek behoort tot het domein van Stichting Koeltechnisch Onderwijs [SKO]. Het vakgebied installatietechniek behoorde tot 1 januari 2004 tot het domein van Stichting Opleidings- en Ontwikkelingsfonds voor het Loodgieters-, Fitters- en Centrale Verwarmingsbedrijf [OLC]. Het vakgebied elektrotechniek behoorde tot 1 januari 2004 tot het domein van het Opleidings- en Ontwikkelingsfonds voor de Elektrotechnische bedrijfstak [OFE Installatie]. Op 1 januari 2004 zijn de opleidingsfondsen voor de installatietechniek (OLC) en elektrotechniek (OFE Installatie) gefuseerd tot het Opleidings- en Ontwikkelingsfonds voor het Technische Installatiebedrijf [OTIB]. OTIB maakt onderscheid naar de vakgebieden installatietechniek en elektrotechniek. Indien meer dan de helft van de werkzaamheden van een bedrijf vallen onder het domein dat tot een van bovengenoemde opleidings- en ontwikkelingsfondsen behoort, is het vanwege de algemeen verbindendverklaring van de CAO verplicht aangesloten bij het fonds. Een bedrijf én alle werknemers die bij dit bedrijf werkzaam zijn worden toebedeeld aan het vakgebied van het fonds. In het geval van OTIB wordt een bedrijf toebedeeld aan het vakgebied installatietechniek indien het voorheen bij OLC was aangesloten, en aan het vakgebied elektrotechniek indien het voorheen bij OFE Installatie was aangesloten. Energie- en nutsbedrijven zijn aangesloten bij het Opleidings- en Ontwikkelingsfonds Energie- en Nutsbedrijven. Deze bedrijven hebben evenals bij OTIB-aangesloten bedrijven distributiemonteurs in dienst. Energie- en nutsbedrijven en haar werknemers zijn in dit onderzoek over het algemeen buiten beschouwing gelaten. Daar waar dergelijke bedrijven en werknemers wel in het onderzoek zijn opgenomen wordt dit expliciet vermeld. 4.2 Specialismen en niveaus Ten behoeve van analyse van ontwikkelingen in de branche op het gebied van arbeidsmarkt, technologie en onderwijs zijn functies in de branche ingedeeld naar specialismen en niveaus. Het onderwijs dat tot deze functies opleidt is op dezelfde manier ingedeeld. Er worden zes opleidingsniveau s onderscheiden, te weten: 0. VMBO-niveau; 1. assistent; 2. basis beroepsbeoefenaar; 3. vakfunctionaris; 4. specialist of kaderfunctionaris; 5. HBO/WO-niveau. De niveau s 1 tot en met 4 zijn de normale vier niveau s van het middelbaar beroepsonderwijs, gebaseerd op de Europese indeling. Niveau 5 bestaat in deze indeling niet, maar in dit onderzoek wordt al het onderwijs boven niveau 4 als niveau 5-onderwijs beschouwd. Dit betreft dus MBO+, (post)hbo- en WO-onderwijs. Technologische Trends en Ontwikkelingen 13

14 tabel 4.1 Specialismen en functieniveaus binnen de vakgebieden koude- en installatietechniek, functies en onderwijs dat tot deze functies opleidt a, b Koudetechniek en luchtbehandeli ng Montage gas en verwarming Service en onderhoud gas en verwarming Ontwerpen en tekenen Huishoudelijke en sanitaire installaties Dakbedekkingtechniek Distributietechniek 5 (post)hbo-k 4 3 MKk PMk PLk SEMk VM ST SEMv SEMi Omv (post)hbo-i/hit (post)mbo-i Mki MIT AOG APG 2 Mk AVM OMi TGI s DAKM Imd ADAK IMu IMw AIMv AIMd DMg DMw ADMg ADMw 1 MASk MASv MASi MASd 0 VMBO a Het specialisme koudetechniek en luchtbehandeling behoort tot het vakgebied koeltechniek (domein SKO). De overige specialismen behoren tot het vakgebied installatietechniek (domein OTIB). b In cellen waar geen beroepsonderwijs voor bestaat kunnen wel werknemers werkzaam zijn. tabel 4.2 Functies en onderwijs dat tot deze functies opleidt binnen het vakgebied koeltechniek Niveau CREBO Afkorting Omschrijving MASk Montage-assistent koudetechniek Mk Monteur koudetechniek SEMk Servicemonteur koudetechniek PLk Projectleider koudetechniek PMk Projectmanager koudetechniek MKk Middenkaderfunctionaris koudetechniek Technologische Trends en Ontwikkelingen 14

15 tabel 4.3 Functies en onderwijs dat tot deze functies opleidt binnen het vakgebied installatietechniek Niveau CREBO Afkorting Omschrijving MASv Montage-assistent verwarmingstechniek MASi Montage-assistent installatietechniek MASd Montage-assistent distributietechniek TGI san Tekenaar gebouwinstallaties diff. sanitair TGI san/cv Tekenaar gebouwinstallaties diff. sanitair en cv TGI san/cv/vent Tekenaar gebouwinstallaties diff. cv en ventilatie OMi Onderhoudsmonteur installatietechniek AVM Assistent verwarmingsmonteur AIMv Ass. installatiemonteur diff. verwarmingstechniek AIMd Ass. Installatiemonteur diff. dakbedekkingtechniek ADMw Ass. distributiemonteur water ADMg Ass. distributiemonteur gas ADAK Ass. dakbedekkingsmonteur VM Verwarmingsmonteur SEMv Servicemonteur verwarmingstechniek SEMi Servicemonteur installatietechniek OMv Onderhoudsmonteur verwarmingstechniek IMu Installatiemonteur utiliteit IMw Installatiemonteur woningbouw IMd Installatiemonteur dakbedekkingen DMw Distributiemonteur water DMg Distributiemonteur gas DAKM Dakbedekkingsmonteur APG san Aank. projecttechnicus gebouwinstallaties diff. san APG san/cv/ac Aank. projecttechnicus gebouwinst. diff. san., cv/ac AOG san/cv/ac Aank. ontwerptechnicus gebouwinst. diff. san., cv/ac AOG san Aank. ontwerptechnicus gebouwinstallaties diff. san ST Servicetechnicus tabel 4.4 Specialismen en niveaus binnen het vakgebied elektrotechniek, functies en onderwijs dat tot deze functies opleidt a Sterkstroominstallaties (woning en utiliteit) Bedrijfsinstallaties Distributietechniek ICT/Telematica Industriële automatisering Consumentenelektronica Vliegtuiginstallaties 5 HBO/WO 4 TSI Mk-EIT 3 EMSI 2 MSI Mk-AEN TBI EMEI EMBI MBI MEW TMI EMCN EMMI EMLN MCN MMI MLN MK-CIT MT-TMA TCS MK-TEL/ICT ICT-B b MK-TKA MK-TPA ICT-M b EMCI ICT-S b MCI MK-AEC TCE Mk-VET EMEP EMIE MEP MIE EMWA EMCE MCE MWA EMVI 1 AMSI AMAE AMLN AMME AMVI 0 VMBO a In cellen waar geen beroepsonderwijs voor bestaat kunnen wel werknemers werkzaam zijn. b Inclusief opleiding Ecabo. MVI Technologische Trends en Ontwikkelingen 15

16 tabel 4.5 Functies en onderwijs dat tot deze functies opleidt binnen het vakgebied elektrotechniek Niveau CREBO Afkorting Omschrijving AMME Assistent monteur montage elektronica componenten AMAE Assistent monteur assemblage elektrocomponenten AMVI Assist. monteur elektrische vliegtuiginstallaties AMN Assistent monteur nieuwbouwinstallaties AMLN Assistent monteur laagspanningsnetten AMSI Assistent monteur sterkstroominstallaties MCN Monteur communicatienetten MCI Monteur communicatie-installaties MCE Monteur consumentenelektronica MIE Monteur industriele elektronica MWA Monteur witgoedapparaten MEW Monteur elektrotechnisch wikkelen MEP Monteur elektrotechnische panelen MVI Monteur elektrische vliegtuiginstallaties MBI Monteur elektrische bedrijfsinstallaties MSI Monteur sterkstroominstallaties MMI Monteur middenspanningsinstallaties MLN Monteur laagspanningsnetten ICT-S Service medewerker ICT JAR-CAT. A Vliegtuigmonteur JAR-CAT. A EMCN Eerste monteur communicatienetten EMCI Eerste monteur communicatie-installaties EMCE Eerste monteur consumentenelektronica EMIE Eerste monteur industriele elektronica EMWA Eerste monteur witgoedapparaten EMEP Eerste monteur elektrotechnische panelen EMVI Eerste monteur elektrische vliegtuiginstallaties EMEI Eerste monteur elektro & instrumentatie EMBI Eerste monteur elektrische bedrijfsinstallaties EMSI Eerste monteur sterkstroominstallaties EMMI Eerste monteur middenspanningsinstallaties EMLN Eerste monteur laagspanningsnetten ICT-M Medewerker beheer ICT MK-TKA Middenkaderfunct. kantoor automatiseringstechniek MK-TPA Middenkaderfunct. productie automatiseringstechn MK-CIT Middenkaderfunct. computer interface techniek MK-TMA Middenkaderfunctionaris telematica TCS Technicus communicatiesystemen MK-AEC Middenkaderfunct. automatiserings elektronica TCE Technicus consumentenelektronica MK-VET Middenkaderfunct. vliegtuigelektronicatechniek MK-AEN Middenkaderfunct. automatiserings energietechniek TBI Technicus elektrische bedrijfsinstallaties MK-EIT Middenkaderfunct. elektrotechn. install.techniek TSI Technicus sterkstroominstallaties TMI Technicus middenspanningsinstallaties ICT-B ICT-beheerder MK-Tel/ICT Telecom ICT enigineer 4.3 Regio-indeling Nederland is beleidsmatig opgedeeld in zeven regio s. In elke regio is een Regionaal Beleidsplatform Installatietechniek [RBPI] actief. De regio s zijn vervolgens beleidsmatig opgedeeld in een aantal lokale platforms. Het aantal lokale platforms varieert per regio. De regio-indeling is als volgt: 1. Noord-Nederland Het gebied dat de regio Noord-Nederland bestrijkt komt geheel overeen met de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De vijf lokale platforms in deze regio zijn Oost-Groningen, Groningen, Noord-Friesland, Zuid-Friesland en Drenthe. 2. Gelderland/Overijssel De regio Gelderland/Overijssel wordt gevormd door de provincies Gelderland en Overijssel. De negen lokale platforms in deze regio zijn: Enschede, Zwolle, Apeldoorn, Arnhem, Doetinchem, Nijmegen, Tiel, Ede en Harderwijk. Technologische Trends en Ontwikkelingen 16

17 3. Utrecht/Gooi en Vechtstreek De regio Utrecht/Gooi en Vechtstreek bestaat uit de provincie Utrecht, het Gooi en de Vechtstreek. De vier lokale platforms in deze regio zijn: Gooi en Vechtstreek, Zenderstreek, Amersfoort/Utrechtse Heuvelrug en Utrecht. 4. Noord-Holland/Flevoland Het gebied dat de regio Noord-Holland/Flevoland bestrijkt komt geheel overeen met de provincies Flevoland en Noord-Holland exclusief het Gooi en de Vechtstreek. De vijf lokale platforms in deze regio zijn: Noord-Holland Noord, Zaanstreek Waterland, Haarlem en omstreken, Amsterdam en omstreken, Flevoland/Noordoost Polder. 5. Zuid-Holland De regio Zuid-Holland wordt gevormd door de provincie Zuid-Holland. De vijf lokale platforms in deze regio zijn: Rijnlanden, Haaglanden, Gouda, Zuid-Holland Zuid, Rotterdam. 6. Zeeland/West-Brabant De regio Zeeland/West-Brabant bestaat uit de provincie Zeeland en het westelijk deel van de provincie Noord-Brabant. De grens van deze regio ligt tussen Breda en Tilburg, waarbij Breda bij de regio Zeeland/West-Brabant hoort. De twee lokale platforms in deze regio zijn: Zeeland en West-Brabant. 7. Limburg/Brabant Het gebied dat de regio Limburg/Brabant bestrijkt komt overeen met de provincie Limburg en het oostelijk deel van de provincie Noord-Brabant. De grens van deze regio ligt tussen Breda en Tilburg, waarbij Tilburg bij de regio Limburg/Brabant hoort. De zeven lokale platforms in deze regio zijn: Limburg-Noord, Limburg-Zuid, Helmond, Eindhoven, Veghel, Tilburg en Den Bosch. Technologische Trends en Ontwikkelingen 17

18

19 5 Resultaten kwalitatief onderzoek In opdracht van OTIB houdt MarktMonitor de ontwikkelingen binnen de installatie- en elektrotechniek in de gaten, met als doel een beeld te krijgen van de toekomst van de branche. Dit monitoren gebeurt vanuit een vijftal thema s (hierna beleidsterreinen genoemd), te weten: Maatschappij, Branche, Arbeidsmarkt en Onderwijs en Technologie. Deze laatste categorie is onderverdeeld in technologie elektrotechniek en technologie installatietechniek. De informatie over de ontwikkelingen binnen deze vijf beleidsterreinen is vergaard door middel van deskresearch en door bevraging van leden van een netwerk van deskundigen dat door MarktMonitor is opgezet. De deskresearch bestaat uit het lezen en verwerken van vaktijdschriften, nieuwsbrieven en websites. Hier wordt dieper op ingegaan in paragraaf 5.3. Het netwerk van deskundigen bestaat uit experts uit de installatiebranche en een aantal experts uit aangrenzende vakgebieden. De netwerkleden zijn bevraagd via een vragenlijst over hun observaties ten aanzien van de trends in hun vakgebied. Alle informatie uit de deskresearch en de enquête aan de netwerkleden is opgeslagen, per signaal, in een databank. Vervolgens heeft MarktMonitor, met behulp van de leden van het netwerk van deskundigen, deze signalen beoordeelt en hier de belangrijkste ontwikkelingen uitgefilterd. Deze uiteindelijke ontwikkelingen zijn verwerkt in de clusterrapportage en geven een blik op de nabije toekomst van de branche. Dit hoofdstuk beschrijft hoe dit proces is verlopen en welke handelswijze MarktMonitor heeft gevolgd. 5.1 Verantwoording van de inrichting van het netwerk Het totale netwerk heeft 92 leden, waarvan 61% een installatietechnische en 43% een elektrotechnische achtergrond heeft. In tabel 5.1 staat op welke beleidsterreinen de netwerkleden zijn gespecialiseerd. tabel 5.1 Specialisatie netwerkleden naar beleidsterrein Percentage van Beleidsterreinen netwerkleden a Technologie 83% Onderwijs 33% Branche 12% Maatschappelijk 7% Arbeidsmarkt 2% a Netwerkleden kunnen meerdere specialismen hebben. Daarom tellen de percentages niet op tot 100%. Om signalen te verkrijgen vanuit meerdere invalshoeken zijn netwerkleden geselecteerd met verschillende achtergronden voor wat betreft hun functie en het bedrijf waarbinnen zij werkzaam zijn. In tabel 5.2 staat de herkomst van netwerkleden. Technologische Trends en Ontwikkelingen 19

20 tabel 5.2 Herkomst netwerkleden Percentage van Herkomst netwerkleden a Fabrikant 33% Kennisinstituut b 27% Anders 16% Installateur 15% Adviseur 11% Groothandel 7% Energiebedrijf 3% Eigenaar 2% a Netwerkleden kunnen meerdere herkomsten hebben. Daarom tellen de percentages niet op tot 100%. b Brancheorganisatie, universiteit, certificerende instelling, onderzoeksinstituut Bovendien is de netwerkleden gevraagd aan te geven op welke gebieden, binnen hun vakgebied, zij over expertise beschikken. We hebben hier de volgende onderverdeling gebruikt voor de beleidsterreinen Onderwijs, Technologie Installatietechniek en Technologie Elektrotechniek: Onderwijs: Onderwijsmethoden, Kwalificatiestructuur, Examinering, E-Learning, Elders Verworven Competenties (EVC), Beroepsonderwijs en Bij- en omscholing. Technologie Installatietechniek:, Koude en Luchtbehandeling, Meet & Regeltechniek / Gebouwautomatisering, Montage gas en verwarming, Service en onderhoud, Ontwerpen en tekenen, Dakbedekking, Huishoudelijke installaties en Distributie. Technologie Elektrotechniek: Industriële automatisering, Utiliteit- en industriële installaties, Woonhuisinstallaties, Beveiliging en aarding & bliksembeveiliging, Beheer en inspectie, Distributie en infrastructuur en ICT/netwerken. Experts in alle hierboven genoemde deelgebieden nemen deel in het netwerk van deskundigen. 5.2 Enquête onder netwerkleden De netwerkleden is gevraagd de ontwikkelingen die zij waarnemen in hun omgeving te benoemen en aan te geven of deze op welke termijn zij verwachten dat de ontwikkeling actueel wordt/werd. De volgende vragen zijn aan de netwerkleden gesteld: Vraag 1: Vraag 2: Vraag 3: Welke actuele ontwikkeling(en) signaleert u binnen uw werkgebied. a. De afgelopen twee Jaar b. Op korte termijn? (< 2 jaar) c. Op langere termijn? (> 2 jaar) Aan welke huidige ontwikkelingen dient meer aandacht te worden besteed en waarom. Welke activiteiten moeten door branchepartijen worden opgestart om op deze ontwikkeling(en) in te kunnen spelen binnen het vakgebied? Op basis van deze vraagstelling hebben de netwerkleden 414 signalen aangeleverd die kunnen worden onderverdeeld naar de verschillende beleidsterreinen, zie tabel 5.3. In de rechter vier kolommen is het percentage aangegeven van de termijn waarop wordt verwacht dat het signaal actueel werd/wordt. Technologische Trends en Ontwikkelingen 20

LOOPBAANPLANNER INSTALLATIETECHNIEK

LOOPBAANPLANNER INSTALLATIETECHNIEK LOOPBAANPLANNER VAN MONTAGE TOT Installatietechniek is een vak waarmee je enorm veel kanten uit kunt. In dit schema vind je alle functies, verdeeld over 7 categorieën. Iedere functie kent weer 5 lagen

Nadere informatie

Ontwikkelingen Technisch Installatiebedrijf Zeeland/West-Brabant

Ontwikkelingen Technisch Installatiebedrijf Zeeland/West-Brabant Ontwikkelingen Technisch Installatiebedrijf Zeeland/West-Brabant B. van Bruggen Amsterdam, maart 2006 517/Amsterdam, maart 2006 DIJK12 Beleidsonderzoek Adelaarsweg 11 1021 BM AMSTERDAM Tel.: 020-6373623

Nadere informatie

Domotica, ICT en Beveiligingsinstallaties

Domotica, ICT en Beveiligingsinstallaties bepaald door een gemiddelde te berekenen over de afgelopen drie jaar, tenzij de innovatie nieuw in de lijst is. Voor dit onderzoek wordt jaarlijks een netwerk van deskundigen geraadpleegd. De resultaten

Nadere informatie

Domotica, ICT en Beveiligingsinstallaties

Domotica, ICT en Beveiligingsinstallaties Domotica, ICT en Beveiligingsinstallaties Steeds meer systemen zijn straks digitaal, gekoppeld en draadloos. In huis, op het werk en eigenlijk overal. Deze acht innovaties worden in de toekomst alleen

Nadere informatie

Ontwikkelingen Metaalbewerking en Technisch Installatiebedrijf regio Noord

Ontwikkelingen Metaalbewerking en Technisch Installatiebedrijf regio Noord Ontwikkelingen Metaalbewerking en Technisch Installatiebedrijf regio Noord Drs S.J. van Duijn Amsterdam, juli 2005 505 DIJK12 Beleidsonderzoek Adelaarsweg 11 1021 BM AMSTERDAM Tel.: 020-6373623 Fax: 020-6362645

Nadere informatie

STERKIN. Overzicht bewijzen vakbekwaamheid. (9 april 2015)

STERKIN. Overzicht bewijzen vakbekwaamheid. (9 april 2015) STERKIN Overzicht bewijzen vakbekwaamheid (9 april 2015) 1 Voorwoord De huidige eisen voor vakbekwaamheid hebben een lange voorgeschiedenis. Dit betekend dat er op de lijst veel opleidingen waren die niet

Nadere informatie

Jaarverslag Examencommissie. Schooljaar 2008-2009

Jaarverslag Examencommissie. Schooljaar 2008-2009 Jaarverslag Examencommissie Schooljaar 2008-2009 Vastgesteld op: mei 2010 Gegeven opleidingen in 2007-2008 Crebo-code Naam Niveau Leerweg ICT-Elektro, afd. Elektrotechniek 10236 (TBI) Technicus Elektrische

Nadere informatie

Vrouwen in de Mobiliteitsbranche

Vrouwen in de Mobiliteitsbranche Vrouwen in de Mobiliteitsbranche Nulmeting t.b.v. TechniekTalent.nu drs. W. van Ooij MarktMonitor Juni 2011 Vrouwen in de Mobiliteitsbranche Nulmeting t.b.v. TechniekTalent.nu MarktMonitor staat voor

Nadere informatie

Voorwoord. ITN Hart voor techniek. Luchtbehandeling - IJburg College, Amsterdam 2

Voorwoord. ITN Hart voor techniek. Luchtbehandeling - IJburg College, Amsterdam 2 ITN Ontzorgt Voorwoord ITN Installatietechniek b.v. Ede opgericht in 1973 is een allround technisch dienstverlener. In deze interactie zijn transparantie in doen en laten en het nakomen van afspraken van

Nadere informatie

Kenteq-leerbedrijven in kaart 2011

Kenteq-leerbedrijven in kaart 2011 Kenteq-leerbedrijven in kaart 2011 Colofon Uitgave Kenteq Postbus 81 1200 AB Hilversum T (035) 750 45 04 F (035) 750 45 55 W www.kenteq.nl Contactpersoon Dr. Sake Wagenaar T (035) 750 42 46 E sake.wagenaar@kenteq.nl

Nadere informatie

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het eerste kwartaal van 2012.

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het eerste kwartaal van 2012. 1 2012 2012 Matchcare BV Afdeling Analyse en Arbeidsmarktinformatie Dit werk is auteursrechtelijk beschermd [ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het eerste

Nadere informatie

Groningen 20 2014-2015. Maintenance. www.alfa-college.nl

Groningen 20 2014-2015. Maintenance. www.alfa-college.nl Groningen 20 2014-2015 Maintenance www.alfa-college.nl Jouw opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het christelijk regionaal opleidingencentrum voor Noord- en Oost-Nederland. Deze brochure

Nadere informatie

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het vierde kwartaal van 2011.

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het vierde kwartaal van 2011. 4 2011 2011 Matchcare BV Afdeling Analyse en Arbeidsmarktinformatie Dit werk is auteursrechtelijk beschermd [ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het vierde

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het tweede kwartaal van 2012.

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het tweede kwartaal van 2012. 2 2012 2012 Matchcare BV Afdeling Analyse en Arbeidsmarktinformatie Dit werk is auteursrechtelijk beschermd [ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het tweede

Nadere informatie

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 drs. W. van Ooij MarktMonitor Januari 2015 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 . Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Nadere informatie

Basiscijfers gemeenten. Arbeidsmarktregio Midden-Utrecht

Basiscijfers gemeenten. Arbeidsmarktregio Midden-Utrecht Basiscijfers gemeenten Arbeidsmarktregio Midden- Inhoudsopgave Inleiding... 3 Nww-percentage december 2011... 4 Ontwikkeling nww 2010-2011... 5 Standcijfers nww 2011 en nww-percentages december 2010 en

Nadere informatie

SAMENVATTING RAPPORT VAN HET KWALITEITSONDERZOEK NAAR MATE VAN KLANTTEVREDENHEID OVER DIENSTVERLENING VAN ADVOCATEN

SAMENVATTING RAPPORT VAN HET KWALITEITSONDERZOEK NAAR MATE VAN KLANTTEVREDENHEID OVER DIENSTVERLENING VAN ADVOCATEN SAMENVATTING RAPPORT VAN HET KWALITEITSONDERZOEK NAAR MATE VAN KLANTTEVREDENHEID OVER DIENSTVERLENING VAN ADVOCATEN 1. ALGEMEEN 1.1 INHOUD Onderwerp Pagina 1. ALGEMEEN 1.1 Inhoud 1 1.2 Het onderzoek en

Nadere informatie

Ruim 75 nieuwe exameninstrumenten

Ruim 75 nieuwe exameninstrumenten Nieuwsbericht november 2013 Ruim 75 nieuwe exameninstrumenten De afgelopen maanden is er in verschillende regio s en op verschillende fronten hard gewerkt aan aanpassing en uitbreiding van het aanbod aan

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Districtsactiviteitenplan 2014 district Zuid-Holland

Districtsactiviteitenplan 2014 district Zuid-Holland Districtsactiviteitenplan 2014 district Zuid-Holland Basisprincipe DAP 2014 Bij het Districtsactiviteitenplan 2014, hierna DAP 2014, zijn de volgende aspecten van belang: Centrale thema s 2014 Kansen grijpen

Nadere informatie

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE]

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] 4 2010 Matchcare BV Afdeling Analyse en Arbeidsmarktinformatie [ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het vierde kwartaal van 2010. Arbeidsmarktrapportage

Nadere informatie

economische vooruitzichten

economische vooruitzichten groei in de jaren nul (van 128.000 naar 140.000) krimp in 2010 (- 4.000 vaste krachten) afname van instroom uit onderwijs (20% in 5 jaar) toename van zij-instroom (55% in 5 jaar) tot 2009 2% minder instroom

Nadere informatie

Doorstroom van vmbo/havo naar mbo (2010-2013)

Doorstroom van vmbo/havo naar mbo (2010-2013) Doorstroom van vmbo/havo naar mbo (2010-2013) Waar komt de instroom in de Kenteq-kwalificaties vandaan? Komt die uit direct verwante vmbo-opleidingen, of ook uit andere richtingen? Hoe zit dat omgekeerd?

Nadere informatie

Het aandeel vrouwen in Kenteq-kwalificaties (2005-2013)

Het aandeel vrouwen in Kenteq-kwalificaties (2005-2013) Het aandeel vrouwen in Kenteq-kwalificaties (2005-2013) Hoe ontwikkelt zich het aandeel vrouwelijke mbo-studenten op het vlak van de metaal-, elektro- en installatietechniek? Naar welke opleidingsrichting

Nadere informatie

koel- en vriestechniek airconditioning elektrotechniek Bewust verder

koel- en vriestechniek airconditioning elektrotechniek Bewust verder koel- en vriestechniek airconditioning elektrotechniek Bewust verder Dijksma Koudetechniek is specialist in het creëren van een optimaal bewaarklimaat voor producten in onder meer de agrarische sector

Nadere informatie

Duurzaam Beheer en Onderhoud. Docentendag 2010. André Derksen Projectcoördinator. Duurzaam Beheer & Onderhoud. Algemene Technieken

Duurzaam Beheer en Onderhoud. Docentendag 2010. André Derksen Projectcoördinator. Duurzaam Beheer & Onderhoud. Algemene Technieken Docentendag 2010 Algemene Technieken André Derksen Projectcoördinator Inhoud Duurzaam Beheer en Onderhoud Zonne-energie Noodverlichtingsinstallaties Sprinklerinstallaties Duurzaam Beheer & Onderhoud Duurzaam

Nadere informatie

Beroepstypering Installatietechnicus elektrotechniek ALGEMENE INFORMATIE datum: 23 december 2004 versie: 1 Onder regie van KBB Ontwikkeld door:

Beroepstypering Installatietechnicus elektrotechniek ALGEMENE INFORMATIE datum: 23 december 2004 versie: 1 Onder regie van KBB Ontwikkeld door: Beroepstypering Installatietechnicus elektrotechniek ALGEMENE INFORMATIE datum: 23 december 2004 versie: 1 Onder regie van KBB Ontwikkeld door: Brondocument(en) Legitimering BCP door: - op formatvereisten

Nadere informatie

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Arbeidsmarkt en Onderwijs Monitor Noord-Holland Henry de Vaan I&O Research 23 november 2012 Onderzoeksvragen 1. Hoe zit het met de

Nadere informatie

Verkiezing en methode

Verkiezing en methode Verkiezingsuitslag Verkiezing en methode Het Leukste uitje van het Jaar wordt bepaald op basis van een onderzoek onder ANWB leden. Dit onderzoek bestaat uit twee rondes, namelijk een nominatieronde en

Nadere informatie

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven 2015.

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven 2015. Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven. Inleiding Als het gaat om betaalgedrag van het Nederlandse bedrijfsleven kunnen we met een tevreden gevoel terugkijken op. Dat blijkt als we niet

Nadere informatie

ITBB. Toppers in Techniek

ITBB. Toppers in Techniek ITBB. Elektrotechniek Innovatie door kennisoverdracht www.itbb.nl www.zonderman.nl Elektrotechniek Meet- en regeltechniek Signalering en beveiliging Brandbeveiliging Energievoorziening Telematica/netwerken/infrastructuren

Nadere informatie

ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT

ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT Utrecht, maart 2008 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding en probleemstelling 5 2 Resultaten basisonderwijs 7 2.1 Representativiteit

Nadere informatie

Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen

Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen ECABO Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen Dit document vormt een korte samenvatting van de belangrijkste resultaten van het jaarlijkse arbeidsmarktonderzoek

Nadere informatie

Overzicht bewijzen vakbekwaamheid REI. (9 april 2015)

Overzicht bewijzen vakbekwaamheid REI. (9 april 2015) Overzicht bewijzen vakbekwaamheid REI (9 april 2015) 1 Voorwoord De huidige eisen voor vakbekwaamheid hebben een lange voorgeschiedenis. Dit betekend dat er op de lijst veel opleidingen waren die niet

Nadere informatie

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab Computer Vision Computer Vision is het automatiseren van visuele inspecties. Met behulp van een computer worden beelden geïnterpreteerd die met een camera zijn vastgelegd.

Nadere informatie

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het tweede kwartaal van 2014.

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het tweede kwartaal van 2014. 2 2014 2014 Matchcare BV Afdeling Analyse en Arbeidsmarktinformatie Dit werk is auteursrechtelijk beschermd [ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het tweede

Nadere informatie

Elektro & ICT. Rien van Wolfswinkel +31 6 11 59 15 25

Elektro & ICT. Rien van Wolfswinkel +31 6 11 59 15 25 Elektro & ICT de autoriteit in E-installatiemedia Doelgroep: 5.500 beslissers in de E-sector Met Elektro & ICT, kortweg E&I, bereikt u zowel leden als niet leden van UNETO-VNI die als directeur/ eigenaar

Nadere informatie

Zonder KNX geen toekomstvaste domotica of gebouwautomatisering. Roger Claessen bestuurslid KNX Nederland

Zonder KNX geen toekomstvaste domotica of gebouwautomatisering. Roger Claessen bestuurslid KNX Nederland Zonder KNX geen toekomstvaste domotica of gebouwautomatisering Roger Claessen bestuurslid KNX Nederland 1 Wat voor vlees heb ik in de kuip? 2 Wie zitten er in de zaal? Consumenten Vertegenwoordigers van

Nadere informatie

Wie is leidend of lijdend?

Wie is leidend of lijdend? Organisatie Medische Technologie en ICT Wie is leidend of lijdend? Martijn Schasfoort Manager Zorg en Informatie Technologie Deze presentatie. Het betreft ervaringen uit Máxima Medisch Centrum Cultuur

Nadere informatie

Graydon studie. Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven Q2 2015.

Graydon studie. Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven Q2 2015. Graydon studie. Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven. Inleiding Het betaalgedrag van het Nederlandse bedrijfsleven was nog nooit zo positief als tijdens het tweede kwartaal van 2015. Dat blijkt uit de

Nadere informatie

Analyse NVM openhuizendag

Analyse NVM openhuizendag Analyse NVM openhuizendag Gemaakt door: NVM Data & Research Datum: 1 juli 2011 Resultaten analyse Openhuizenbestand 26 maart 2011 Er doen steeds meer woningen mee aan de NVM-openhuizendag. Op 26 maart

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

---- 2 0 1 2-2 0 1 3 ----

---- 2 0 1 2-2 0 1 3 ---- ---- 2 0 1 2-2 0 1 3 ---- LOGO s weghalen is niet netjes Logo s weghalen is niet netjes Logo s weghalen is niet netjes Dit is een product van het project Samenwerking Competentiegericht Onderwijs Gelderland-Overijssel.

Nadere informatie

ECABO Kans op werk en stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen

ECABO Kans op werk en stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen ECABO Kans op werk en stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen Dit document vormt een korte samenvatting van de belangrijkste bevindingen uit de Monitor arbeidsmarkt en beroepsonderwijs

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen Juni 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting

Nadere informatie

Sociale Zaken en Werkgelegenheid gemeente Rotterdam

Sociale Zaken en Werkgelegenheid gemeente Rotterdam QUICK-SCAN: GEVOLGEN REGIOBINDING ROTTERDAM COLOFON INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl Kantoor Groningen: Kantoor Rotterdam: St. Jansstraat 2C Goudsesingel 184 Telefoon

Nadere informatie

Resultaten enquête vakbekwaamheid

Resultaten enquête vakbekwaamheid Resultaten enquête vakbekwaamheid In hoeverre bent u het eens met onderstaande stellingen? De nieuwe vakbekwaamheideisen hebben geen gevolgen voor mijn werkzaamheden. 1. Helemaal oneens 307 36,08% 2. Oneens

Nadere informatie

Uw elektrotechnische installatie zorgeloos in orde.

Uw elektrotechnische installatie zorgeloos in orde. Uw elektrotechnische installatie zorgeloos in orde. Inhoudsopgave blz Inleiding 2 De geschiedenis 3 Doelstellingen 3 Veiligheid 4 Specialismen 5 Doelgroepen 6 Het dienstenaanbod 7 Milieubewust en techniek

Nadere informatie

Gelet op artikel 21b, eerste lid, van de Wet op de rechterlijke organisatie; De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van

Gelet op artikel 21b, eerste lid, van de Wet op de rechterlijke organisatie; De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van Besluit van houdende aanwijzing van zittingsplaatsen van rechtbanken en gerechtshoven (Besluit zittingsplaatsen gerechten) Op de voordracht van Onze Minister van Veiligheid en Justitie van 2012, nr., Gelet

Nadere informatie

"Wij zijn creatieve denkers met kennis van industriële automatisering" JB Systems Westlandseweg 190 3131 HX Vlaardingen Postbus 108 3130 AC Vlaardingen T +31 10 460 80 60 F +31 10 460 80 00 info@jbsystems.nl

Nadere informatie

Welkom bij Unica. ing. I.S. (Ivo) Olde Meule Vestigingsdirecteur Hoevelaken 28 augustus 2012

Welkom bij Unica. ing. I.S. (Ivo) Olde Meule Vestigingsdirecteur Hoevelaken 28 augustus 2012 Welkom bij Unica ing. I.S. (Ivo) Olde Meule Vestigingsdirecteur Hoevelaken 28 augustus 2012 De evolutie van Unica De evolutie van Unica Geboorte in 1933 Oprichting van G.O.I.B. Puur werktuigbouwkundige

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

van Werkplein naar Arbeidsmarkt naar 4 Transities Werkgever en Werkzoekende

van Werkplein naar Arbeidsmarkt naar 4 Transities Werkgever en Werkzoekende van Werkplein naar Arbeidsmarkt naar 4 Transities Werkgever en Werkzoekende DOEL Informatie Uitwisseling Vraag aan u Beleid min SZW SUWI: 2002 CWI en UWV samenwerking met gemeenten werk boven uitkering

Nadere informatie

Rapportage Marktverkenning Klimaatbeheersing Mei 2015

Rapportage Marktverkenning Klimaatbeheersing Mei 2015 Rapportage Marktverkenning Klimaatbeheersing Mei 205 Inhoudsopgave Managementsamenvatting 3 Inleiding 4. Achtergrondkenmerken bedrijven 5. Organisatorische kenmerken 5.2 Activiteiten 7.3 Omzet 9 2. Marktomvang-

Nadere informatie

STEK. airconditioning. airconditioning. warmtepompen. vullen met koudemiddel

STEK. airconditioning. airconditioning. warmtepompen. vullen met koudemiddel Als specialist werken wij samen met u als Installateur. Een logische combinatie. warmtepompen computerruimtekoeling Koeltechnisch handelen Vacumeren Luchtbehandeling DRUKPBEPROEVING vullen met koudemiddel

Nadere informatie

Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2012

Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2012 Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2012 Oktober 2013 Samenvatting Provinciebreed wordt er in 2012 met 91% van de medewerkers een planningsgesprek gevoerd, met 81% een voortgangsgesprek en met

Nadere informatie

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering augustus 2013 VELDWERK OPTIMAAL

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering augustus 2013 VELDWERK OPTIMAAL Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering augustus 2013 VELDWERK OPTIMAAL Veldwerk Optimaal B.V. 's-hertogenbosch, september 2013 INHOUDSOPGAVE Pagina 1. ONDERZOEKSVERANTWOORDING 2

Nadere informatie

4 Onderzoeksverantwoording

4 Onderzoeksverantwoording 4 Onderzoeksverantwoording Het onderzoek Het veldwerk van de Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven 2005 liep 11 weken en vond plaats van 19 september tot en met 6 december 2005. In totaal zijn 38.030 bedrijven

Nadere informatie

Meest mobiele organisatie van Nederland

Meest mobiele organisatie van Nederland Resultaten onderzoek Meest mobiele organisatie van Nederland Juni 2013 Uitkomsten onderzoek onder top organisaties in Nederland Uitgevoerd door Keala Research & Consultancy in de periode mei tot en met

Nadere informatie

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering december 2010 VELDWERK OPTIMAAL

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering december 2010 VELDWERK OPTIMAAL Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering december 2010 VELDWERK OPTIMAAL Veldwerk Optimaal B.V. 's-hertogenbosch, januari 2011 INHOUDSOPGAVE Pagina 1. ONDERZOEKSVERANTWOORDING 2 1.1

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Geachte lezer, Veel plezier bij het lezen van het rapport! Hartelijke groet, VictorMundi.com Jeroen Sakkers

Geachte lezer, Veel plezier bij het lezen van het rapport! Hartelijke groet, VictorMundi.com Jeroen Sakkers Geachte lezer, Met gepaste trots presenteren wij u hierbij het eerste ZZP Barometer-rapport van 2011. De ZZP Barometer is de structurele en onafhankelijke onderzoeksmonitor voor en over zzp'ers, freelancers

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0425-9805.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0425-9805.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nummer: 425 / Internatio-Müller - Roderland

Nadere informatie

Cursusspecial Vakbekwaamheid

Cursusspecial Vakbekwaamheid Cursusspecial Vakbekwaamheid > Elektrotechniek > Waterleidingtechniek > Gastechniek > CV-techniek Haal uw vakbekwaamheidsdiploma en word Erkend Installateur. Uw klanten zitten erop te wachten. Als installateur

Nadere informatie

Factsheet persbericht. Student stelt eisen aan stage bij

Factsheet persbericht. Student stelt eisen aan stage bij Factsheet persbericht Student stelt eisen aan stage bij Inleiding Stageperiode Een stageperiode is voor veel studenten de meest leerzame periode van hun schoolcarrière. Maar tegen welke problemen lopen

Nadere informatie

Monitor Nieuwe Woningen tot en met het derde kwartaal 2011

Monitor Nieuwe Woningen tot en met het derde kwartaal 2011 Monitor Nieuwe Woningen tot en met het derde kwartaal 2011 INHOUD INHOUD... 3 AANBOD VAN NIEUWE KOOPWONINGEN OP BASIS VAN DOOR DE AANGESLOTEN ORGANISATIES GEACCEPTEERDE PLANNEN... 7 TABEL 1 NIEUW AANGEBODEN

Nadere informatie

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven Q3 2015.

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven Q3 2015. Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven. Inleiding Laat ik maar meteen met de deur in huis vallen. We hebben opnieuw een absoluut record te pakken sinds onze metingen begin 2002: het betaalgedrag

Nadere informatie

10-02- 14. Theben. Inhoud van de presentatie. > Introductie Theben > Trends > Woningbouw > Utiliteit > KNX. De brug tussen E & W Theben Nederland

10-02- 14. Theben. Inhoud van de presentatie. > Introductie Theben > Trends > Woningbouw > Utiliteit > KNX. De brug tussen E & W Theben Nederland Inhoud van de presentatie De brug tussen E & W Theben Nederland De te plaatsen afbeelding op de achtergrond zetten. Een wit afbeeldingsframe dekt dan de afbeelding als een raamkozijn af. De eis die wij

Nadere informatie

INNOVATIEF IN INSTALLATIETECHNIEK

INNOVATIEF IN INSTALLATIETECHNIEK INNOVATIEF IN INSTALLATIETECHNIEK TechniCo: innovatief in installatietechniek TechniCo is een jong en dynamisch bedrijf, gevestigd in Goes. Wij zijn in staat om een totaalpakket op het gebied van installatietechniek

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Naar aanleiding van de 1 oktobertelling 2014 heeft VGS Adivio weer een korte analyse uitgevoerd waarbij onderzocht is in hoeverre de leerlingaantallen onderhevig

Nadere informatie

Mbo-studenten in Kenteq-kwalificaties 2006-2014 (ontwikkeling per kwalificatiedossier en kwalificatie)

Mbo-studenten in Kenteq-kwalificaties 2006-2014 (ontwikkeling per kwalificatiedossier en kwalificatie) Mbo-studenten in Kenteq-kwalificaties 26-214 (ontwikkeling per kwalificatiedossier en kwalificatie) Hoeveel mbo-studenten staan er ingeschreven op de verschillende Kenteqkwalificatiedossiers en -kwalificaties?

Nadere informatie

Stand van zaken huisvesting kinderopvang in Nederland

Stand van zaken huisvesting kinderopvang in Nederland Stand van zaken huisvesting kinderopvang in Nederland Utrecht, januari 2010 Buitenhek Management & Consult Winthontlaan 200 Postbus 85183 3508 AD Utrecht T +030 287 59 59 F +030 287 59 60 info@buitenhek.nl

Nadere informatie

Hans Wijnbergen CCZ. Adviseur Veiligheid. Afdeling Advies & Monitoring

Hans Wijnbergen CCZ. Adviseur Veiligheid. Afdeling Advies & Monitoring Hans Wijnbergen CCZ Adviseur Veiligheid Afdeling Advies & Monitoring 1 Doelstelling van de afdeling Advies & Monitoring Ondersteunen van regiodirecteuren op het gebied van naleving van normen die s Heeren

Nadere informatie

Omscholingsstimulans zij-instroom BPV

Omscholingsstimulans zij-instroom BPV Omscholingsstimulans zij-instroom BPV Uitgangspunten OTIB kent een viertal reglementen, die voorzien in een tegemoetkoming voor het aan een werknemer beschikbaar stellen van een beroepspraktijkvormingsplaats

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen Maart 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen April 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen blijven stijgen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

Keuzedelen Kwalificatiestructuur Domein MEI

Keuzedelen Kwalificatiestructuur Domein MEI Keuzedelen Kwalificatiestructuur Domein MEI Hoofdgroep 1: (kader)functies techniek algemeen Human technology Technicus human technology 4 Middenkader engineering Middenkader engineering Technisch tekenen

Nadere informatie

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat Starters-enquête 9 september 2014 Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat 1 EEN STROEVE START Een fantastische baan, maar heel erg zwaar. De Groene Golf de jongerenafdeling

Nadere informatie

I.H.B.M. Advies- en Tekenbureau

I.H.B.M. Advies- en Tekenbureau I.H.B.M. Advies- en Tekenbureau JOUW RECHTERHAND IN INNOVATIE I.H.B.M. Advies- en Tekenbureau B.V. I.H.B.M. Advies en Tekenbureau B.V. is een onafhankelijk, betrouwbaar en flexibel teken en engineeringsbureau.

Nadere informatie

Peiling NVKL Cijfers & Trends 2012

Peiling NVKL Cijfers & Trends 2012 Meetbaar en stuurbaar maken van organisatieprestaties. Advies en verbetermanagement. Peiling NVKL Cijfers & Trends 2012 Datum: Juli 2012 Contactpersonen: Martijn Snels Eva Kromhout Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Eindrapport Een onderzoek in opdracht van het Vervangingsfonds Frank Schoenmakers Rob Hoffius B3060 Leiden, 21 juni 2005 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Verantwoording:

Nadere informatie

evc ervaringscertificaat laat zien wat je waard bent!

evc ervaringscertificaat laat zien wat je waard bent! evc ervaringscertificaat laat zien wat je waard bent! wat is evc? iedereen leert in verschillende situaties elke dag bij; op het werk, op school of gewoon thuis. het is voor werkgevers hierdoor vaak niet

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking Cijfers en Trends Groningen/Friesland/Drenthe 2005

Arbeidsmarkt Metaalbewerking Cijfers en Trends Groningen/Friesland/Drenthe 2005 Arbeidsmarkt Metaalbewerking Cijfers en Trends 2005 Boukje Detmar Eliane Boorsma Amsterdam, november 2005 501/november 2005 DIJK12 Beleidsonderzoek Adelaarsweg 11 1021 BM AMSTERDAM Tel.: 020-6373623 Fax:

Nadere informatie

Advies over scholing, ontwikkeling en behoud van medewerkers. Verbeter uw bedrijf samen met Fundeon. bouw op kennis

Advies over scholing, ontwikkeling en behoud van medewerkers. Verbeter uw bedrijf samen met Fundeon. bouw op kennis Advies over scholing, ontwikkeling en behoud van medewerkers Verbeter uw bedrijf samen met Fundeon bouw op kennis Fundeon adviseert over scholing, ontwikkeling en behoud van medewerkers U wilt kwalitatief

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen September 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage

Nadere informatie

Branche Innovatie Agenda: Eindresultaat. Contact: Terry Heemskerk, Uneto-VNI Bart Luiten, TNO Jaap Kolk, Syntens

Branche Innovatie Agenda: Eindresultaat. Contact: Terry Heemskerk, Uneto-VNI Bart Luiten, TNO Jaap Kolk, Syntens Branche Innovatie Agenda: Eindresultaat Contact: Terry Heemskerk, Uneto-VNI Bart Luiten, TNO Jaap Kolk, Syntens Uneto-VNI BIA traject Doel: Branche Innovatie Agenda s voor thema s uit Radar 2020 Vijf technische

Nadere informatie

Resultaten Vacaturescan Regio Noord

Resultaten Vacaturescan Regio Noord Resultaten Vacaturescan Regio Noord Amsterdam, april 2004 drs S. J. van Duijn 166/april 2004 DIJK12 Beleidsonderzoek Adelaarsweg 11 1021 BM AMSTERDAM Tel.: 020-6373623 Fax: 020-6362645 info@dijk12.nl www.dijk12.nl

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 S AMENVATTI NG Ok t ober2015 Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe opleiding Nieuw Ad programma

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Onderzoek Marktaandelen Hulp bij het Huishouden pagina 1 van 12

Inhoudsopgave. Onderzoek Marktaandelen Hulp bij het Huishouden pagina 1 van 12 Rapportage Onderzoek marktaandelen Hulp bij het Huishouden Inhoudsopgave Inleiding Onderzoeksopzet. Verantwoording. Definities Tabellen en Cirkeldiagrammen. Uitleg tabellen in de bijlagen. Cirkeldiagram

Nadere informatie

pagina 1 18 onderwerp Factsheet Loonwerk 2010 aan Sectorcommissie Loonwerk Documentnummer 20111098N datum 29 november 2011 van Daniella van der Veen

pagina 1 18 onderwerp Factsheet Loonwerk 2010 aan Sectorcommissie Loonwerk Documentnummer 20111098N datum 29 november 2011 van Daniella van der Veen pagina 1 18 aan Sectorcommissie Loonwerk onderwerp Factsheet Loonwerk 2010 Documentnummer 20111098N van Daniella van der Veen datum 29 november 2011 Inleiding Het Colland Bestuursbureau voert jaarlijks

Nadere informatie

Bijlage 1: Uitwerking per regio

Bijlage 1: Uitwerking per regio De locatiekeuzes worden in deze bijlage per regio weergegeven. Daarbij volg ik de grenzen van het arrondissement / de politie-eenheid. 1. Regio Noord-Nederland eenheid Noord-Nederland leidt eenduidig tot

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2010 en 2014 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 in opdracht van FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 Inhoud Inleiding 3 Effect WBSO 4 Toegekende aanvragen

Nadere informatie

Rapportage (N)WW< 27 jaar. Augustus 2015

Rapportage (N)WW< 27 jaar. Augustus 2015 Rapportage (N)WW< 27 jaar Augustus 2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden 12 Toelichting NWW/WW/WBB 17 Colofon 18 Rapportage (N)WW< 27 jaar 1 WW-uitkeringen < 27

Nadere informatie

De HuisartsenOmnibus van oktober 2013

De HuisartsenOmnibus van oktober 2013 De HuisartsenOmnibus van oktober 2013 een online omnibusonderzoek bij 200 huisartsen De Hart&Vaatgroep Cardiovasculair risicomanagement Inhoudsopgave Pagina 1. Inleiding en verantwoording 3 1.1 Het bureau

Nadere informatie

Naar een betere Match. Inventarisatie knelpunten onderwijs arbeidsmarkt in Zorg en welzijn in Haaglanden Nieuwe Waterweg Noord

Naar een betere Match. Inventarisatie knelpunten onderwijs arbeidsmarkt in Zorg en welzijn in Haaglanden Nieuwe Waterweg Noord Samenvatting Naar een betere Match. Inventarisatie knelpunten en oplossingen bij de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt in Zorg en welzijn in de regio Haaglanden Nieuwe Waterweg Noord 1 Samenvatting van:

Nadere informatie