{2 editie} Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "{2 editie} Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving"

Transcriptie

1 e {2 editie} Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving 2014

2

3 Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving 2014 e {2 editie}

4 Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Royal HaskoningDHV Juni 2014, Den Haag/Amersfoort Loes Holtmaat Daan Robben onderzoekers Bart Muskens (Royal HaskoningDHV) projectleider Eva Hillen (VNG) Pascal Lamberigts (Royal HaskoningDHV) Folkert van der Molen (Royal HaskoningDHV) projectgroep Marieke Hogeterp-Corba redactie Jolanda van den Tillart (Royal HaskoningDHV) vormgeving meer info

5 Inhoud Voorwoord 7 1. Managementsamenvatting 9 2. Op de agenda van gemeenten - anno Energie en Klimaat: Gemeenten zoekend naar rol bij uitvoering Energieakkoord 19 Onderzoeksresultaten Energie en Klimaat Bouwen en Wonen: Focus op de bestaande woningvoorraad 33 Onderzoeksresultaten Bouw en Wonen Milieu en Fysieke Veiligheid: Geluid, afval en veiligheid meest urgente thema s 43 Onderzoeksresultaten Milieu en fysieke veiligheid Water: Gemeentelijk waterbeheer: een calculerende en realistische aanpak 51 Onderzoeksresultaten Water Beheer en Onderhoud Openbare Ruimte: Nu bezuinigen, problemen vooruit schuiven? 59 Onderzoeksresultaten Beheer en Onderhoud Openbare Ruimte Gemeentelijk Vastgoed: Gemeenten zetten meer eigen vastgoed in de verkoop 67 Onderzoeksresultaten Gemeentelijk Vastgoed Leegstand Commercieel Vastgoed: Moeten gemeenten actief aan de slag? 75 Onderzoeksresultaten Leegstand Commercieel Vastgoed Bestuurskracht: Van bestuurskracht naar burgerkracht! 79 Onderzoeksresultaten Bestuurskracht Onderzoeksverantwoording 87 Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving 2014

6

7 Voorwoord Voor u ligt de tweede editie van de Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving. Een grootschalige peiling naar de trends, ontwikkelingen, knelpunten en oplossingsrichtingen binnen de fysieke leefomgeving. Een werkveld waarin diverse belangen spelen, veel geld in omgaat en goede interactie met inwoners en private partijen onmisbaar is. Kortom, een belangrijk thema voor alle Nederlandse gemeenten. Het onderzoek is een initiatief van Royal HaskoningDHV en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Dit jaar besteedt het onderzoek extra aandacht aan het thema Energie en Klimaat. Een zeer actueel onderwerp met als leidraad het SER-Energieakkoord dat in 2013 gesloten is. In dat akkoord staan belangrijke opdrachten voor de Nederlandse gemeenten op het gebied van duurzame energie en energiebesparing in de fysieke leefomgeving. Dat dit thema bij gemeenten leeft, blijkt wel uit de hoge respons op de voor dit onderzoek uitgezette enquête. Met maar liefst 461 respondenten is deze respons fors hoger dan afgelopen jaar. Op veel gebieden kan een vergelijking worden gemaakt met de eerste editie van het onderzoek (2013). Wat is er veranderd en welke ontwikkelingen zijn zichtbaar? Dit rapport geeft u de mogelijkheid om uw eigen gemeente te spiegelen aan het landelijk beeld. Het is een hulpmiddel om de kwaliteit van het beleid en de uitvoering te verhogen en, met het oog op de nieuwe collegeprogramma s, uw prioriteiten voor de fysieke leefomgeving te bepalen voor de komende jaren. Laat deze tweede Barometer wederom een inspiratiebron zijn bij het werken aan een prettige en duurzame leefomgeving! Annemarie Jorritsma Piet Besselink Voorzitter VNG Lid Raad van Bestuur Royal HaskoningDHV Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving

8

9 1. Managementsamenvatting De Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving Royal HaskoningDHV en VNG hebben in dit onderzoek de knelpunten, trends en ontwikkelingen op het gebied van de fysieke leefomgeving bij Nederlandse gemeenten in kaart gebracht. Het onderzoek heeft als doel om voor bestuurders en ambtenaren inzichtelijk te maken hoe deze zich in hun gemeente verhouden tot de rest van Nederland. De fysieke leefomgeving is verdeeld in acht thema s: Energie en Klimaat, Bouwen en Wonen, Milieu en Fysieke Veiligheid, Water, Beheer en Onderhoud Openbare Ruimte, Gemeentelijk Vastgoed, Leegstand Commercieel Vastgoed en Bestuurskracht. De data zijn verzameld met een online enquête en gesprekken met bestuurders en ambtenaren. De online enquête had een grote respons: 461 respondenten uit 233 gemeenten (meer dan de helft van alle Nederlandse gemeenten). Daarnaast zijn er 17 bestuurders en ambtenaren geïnterviewd. Vervolgens hebben professionals uit de betreffende vakgebieden een reflectie op de uitkomsten gegeven. Energie en Klimaat Gemeenten zijn druk aan de slag op het gebied van energie. Ze zien veel kansen op het gebied van verduurzaming van het eigen vastgoed, energiebesparing bij huishoudens en het ondersteunen van burgerinitiatieven. Gelijktijdig worstelen ze met hun eigen rol en de inzet van hun beperkte middelen in deze energietransitie. Ze haken vooral aan bij kleinschalige initiatieven en richten zich zo op de energieke samenleving, waarin ze samen met burgers de handen ineen slaan en resultaten boeken. De focus van het gemeentelijk energiebeleid lijkt daarmee niet zozeer op Den Haag en haar harde klimaatdoelen en energieakkoord te zijn gericht. Mede daardoor zal de schaalsprong die het energieakkoord beoogt voor veel gemeenten een flinke uitdaging zijn. Bouwen en Wonen Bouwen en Wonen, het verdiepende thema van vorig jaar, is een thema dat nog steeds sterk leeft onder de gemeenten. Daarbij lijken de effecten van de crisis bij veel gemeenten inmiddels onder controle te zijn. Het op orde brengen van de gemeentelijke grondexploitaties heeft grotendeels plaatsgevonden, veelal door het nemen van boekhoudkundige verliezen. Daarbij is er sprake van een toenemend vertrouwen in de realiteit en de planning van de programmering van woningbouw. De aandacht richt zich in toenemende mate op de kwaliteit van de woningvoorraad en de aansluiting van de woningvoorraad op de demografische ontwikkelingen. Gemeenten zien een tekort aan seniorenwoningen, woningen voor starters en huurwoningen. De slechte doorstroming op de woningmarkt wordt dit jaar als het meest urgente probleem gezien. Bij woningverbetering en energetische verbeteringen nemen gemeenten vooral een passieve rol aan en wordt het initiatief gelaten aan private eigenaren. Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving

10 Milieu en Fysieke Veiligheid De afgelopen jaren is veel gedaan aan de verbetering van de leefkwaliteit. Een grote meerderheid van de gemeenten geeft aan hiermee op schema te liggen, met onder andere een vermindering van de hinder door geluidsoverlast en het afronden van de grootste bodemsaneringsoperaties. Voor bodem verschuift daarmee de nadruk naar beheer en mogelijke nieuwe functies van de ondergrond. Afval is een urgent thema doordat steeds hogere eisen worden gesteld aan gescheiden inzameling en verwerking. Opvallend is dat omgevingsveiligheid volgens de gemeenten in urgentie is gegroeid, wat overeenkomt met de publieke en politieke aandacht voor dit onderwerp. Gemeenten en omgevingsdiensten zijn evenals vorig jaar bezig met het aanpassen aan de nieuwe manier van werken. De meerderheid van de respondenten (63%) is van mening dat de samenwerking tussen gemeenten en omgevingsdiensten nog niet optimaal verloopt, maar wel wordt verbeterd. Water Nederland krijgt steeds meer te maken met hevigere regen en langere perioden van droogte. Uit de barometer blijkt dat gemeenten hier pragmatisch mee omgaan. Zo accepteren veel gemeenten het risico op wateroverlast en zijn ze bereid om maatregelen uit te stellen als dat besparingen oplevert. Over het principe van risicogestuurd beheer bij de programmering van het onderhoud van het rioleringsstelsel lopen de meningen binnen de gemeentelijke watersector uiteen. Gemeenten zoeken de samenwerking met elkaar en met waterschappen vooral op om kosten te besparen en kwaliteitsverbetering te realiseren. Er wordt echter wel kritischer gekeken naar de resultaten van deze samenwerking. De sector is realistischer en ambitieuzer aan het worden: er moet meer gebeuren dan met elkaar praten om daadwerkelijk iets als resultaat te zien. Beheer en Onderhoud Openbare Ruimte Beheerorganisaties staan voor grote opgaven. Terwijl de bezuinigingen doorgaan, blijven de eisen voor leefbaarheid hoog en groeien de onderhoudsachterstanden. De afweging tussen duurzame investeringen op de korte termijn en rendement op de lange termijn blijft daarom lastig. Vaak wordt vooral gestuurd op maatregelen die ook een (korte termijn)besparing kunnen opleveren. De balans tussen betaalbaarheid en leefbaarheid/veiligheid komt steeds meer onder druk te staan. Risicobeheersing is daardoor steeds belangrijker bij het beheer van de openbare ruimte, waarbij veiligheid de ondergrens is waaraan moet worden voldaan. De belangrijkste opgave die de gemeenten zelf zien, is de professionalisering van de beheerorganisatie. Politieke sensitiviteit, omgevingsbewustzijn en communicatieve vaardigheden blijken meer en meer belangrijk. 10

11 Gemeentelijk Vastgoed Verkoop van bezit is hét thema als het gaat om gemeentelijk vastgoed. Een merendeel van de gemeenten verwacht dat de leegstand in het eigen vastgoed zal toenemen, onder meer door terugloop van verhuur of minder gebruik door de eigen organisatie. Steeds vaker wordt de volledige portefeuille geanalyseerd om te bepalen hoe bezuinigd kan worden op het gemeentelijk eigendom. Vaak wordt gekozen voor verkoop. Dit blijkt door slechte marktomstandigheden, incourantheid van het vastgoed en een te hoge boekwaarde echter lastig te zijn. Toch blijkt een langetermijnplanning voor vastgoed bij veel gemeenten te ontbreken. Steeds meer gemeenten denken na over samenwerking met andere gemeenten, waarbij bijna een derde verwacht dat de aansturing van beheer en onderhoud over een paar jaar door een gezamenlijke uitvoeringsorganisatie zal worden gedaan. Duurzaamheid van het eigen vastgoed is een opgave: veel gemeenten zeggen over onvoldoende middelen te beschikken om de benodigde maatregelen te nemen. Leegstand Commercieel Vastgoed De mate waarin gemeenten met leegstand van commercieel vastgoed te maken hebben verschilt sterk, waarbij een aanzienlijk deel aangeeft slechts zeer beperkt met leegstand te maken te hebben. Het merendeel van de respondenten ziet leegstand van winkels en kantoren als een maatschappelijk vraagstuk. Er wordt echter verdeeld gedacht over de vraag of gemeentelijke sturing wenselijk is. Bij winkels is dit meer het geval dan bij kantoren, waarschijnlijk omdat winkels letterlijk en figuurlijk dichter bij de burger staan. De aanpak van leegstand van kantoren en winkels is voor de meeste gemeenten nieuw terrein. De meest gehanteerde aanpak is herbestemming, gevolgd door monitoring van de leegstand en actief in overleg treden met eigenaren. Bestuurskracht Bestuurskracht is noodzakelijk om resultaten in het fysieke domein te bewerkstelligen. Met een zeven gemiddeld beoordelen de Nederlandse gemeenten hun eigen bestuurskracht met een ruime voldoende. Gemeenten staan iets positiever tegenover opschaling dan vorig jaar, maar intensievere samenwerking wordt nog steeds als goed alternatief gezien. Meer kennis en expertise wordt genoemd als belangrijkste voordeel van zowel intergemeentelijke samenwerking als opschaling. Intensievere samenwerking en het persoonlijk gezag van bestuurders worden als belangrijkste middelen gezien om de bestuurskracht te vergroten. Ondanks een positieve houding tegenover intergemeentelijke samenwerking zijn de meningen over de omgevingsdienst nog wisselend: deze moet zich nog bewijzen. Een groeiend belang wordt gehecht aan een faciliterende gemeentelijke rol bij burgerinitiatieven. Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving

12

13 2. Op de agenda van gemeenten - anno 2014 Meer dan 150 vragen en 461 respondenten, waarvan 126 In samenwerking bestuurders. Welk beeld ontstaat uit de resultaten van de tweede Barometer voor de fysieke leefomgeving? En wat betekent dit voor de agenda van gemeenten anno 2014? Die agenda wordt enerzijds bepaald door wat al goed gaat en wat nog beter moet en anderzijds door de prestaties van Innoveren Implementatie Energieakkoord: meer actie op energiebesparing en wind Woningmarkt: disbalans vraag en aanbod Variatie in intergemeentelijke samenwerking: vrijblijvend, via taakoverdracht of fusies Afstemming met woningcorporaties Uitbouwen gemeenten zelf die in samenwerking met anderen worden Burgerparticipatie: balans brengen in continueren behaald. In figuur 1 zijn de belangrijkste resultaten van de ambities, competenties en capaciteit Samenwerking in waterketen: van praten barometer samengevat vanuit deze beide dimensies. Dat Intergemeentelijke samenwerking en naar resultaten leidt tot vier kwadranten in de agenda van gemeenten uitbesteding op vastgoed en beheer Verdere integratie van ondergrond in anno 2014: bovengrond 1. Voortzetten van op eigen kracht behaalde resultaten; 2. Verbeteren van de eigen prestaties; 3. Uitbouwen van in partnerschappen geboekte prestaties; 4. Innoveren op in samenwerking met partners te bereiken prestaties. Moet beter Vastgoedstrategie: verkoop/sloop Agenda 2014 Realistische woningbouwprogrammering Gaat goed vastgoed, overaanbod panden, Financiële risico s grondposities vrijwel beslisinformatie op orde beheerst Integrale programmering beheer Afronding bodemsanering openbare ruimte Verbetering leefkwaliteit Verbeteren Verduurzaming vastgoed gemeenten en corperaties Verzilveren meerwaarde omgevingsdiensten Voortzetten Op eigen kracht Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving

14 1. Gaat goed op eigen kracht: meer realisme en vertrouwen in woningbouwprogrammering Waar de problemen in de woningbouw vorig jaar nog groot waren, is er nu sprake van een toenemend vertrouwen in de realiteit en de planning van de programmering van woningbouw. 75% van de respondenten geeft aan dat het de programmering voor woningbouw ook daadwerkelijk gaat realiseren. Daarnaast geven steeds meer gemeenten aan dat ze hun financiën op het gebied van de grondposities op orde hebben. De helft van de gemeenten die vorig jaar nog aangaf verliezen te moeten nemen, heeft het afgelopen jaar maatregelen getroffen. Daar staat tegenover dat nog altijd van de gemeenten verwacht nog flinke verliezen te moeten nemen. Veel gemeenten hebben een groot deel van de verworven gronden nog in hun bezit. De genomen verliezen zijn dan ook vooral afschrijvingen. Naast het toenemend vertrouwen in de programmering van de woningbouw gaat het goed met de afronding van de bodemsanering. Van de respondenten geeft 92% aan dat de bodemsaneringsoperatie voor 2015 kan worden afgerond. De aanpak van bodemverontreiniging als onderdeel van de ruimtelijke ontwikkeling is steeds meer common practice geworden. En net als vorig jaar geeft een groot deel van de gemeenten (77%) aan dat de voorgenomen verbeteringen van de leefkwaliteit op schema lopen. Het gaat hier vooral om geluidssanering van woningen, maatregelen bij industrie, omgevingsveiligheid van transportroutes en geluidsmaatregelen van wegen. Onze gronden zijn al afgeboekt en ons hele grondbedrijf is ook financieel gesaneerd. Je kunt het wel voor je uitschuiven, maar komen doet het toch. Op het moment dat de decentralisaties komen, kunnen we ons daarop richten en kunnen we financieel ook wat opvangen als er ergens iets niet goed gaat. Dhr. Drenth, wethouder gemeente Doetinchem 2. Moet beter op eigen kracht: verduurzaming, strategie- en rolbepaling vastgoed Gemeenten krijgen te maken met toenemende leegstand in het eigen vastgoed. Het ontbreekt bij veel gemeenten aan goede en volledige sturingsinformatie en besluitvaardigheid over de toekomst van vastgoedobjecten. Dit terwijl er sprake is van toenemende leegstand binnen het eigen vastgoed en de verkoop ervan ook niet wil vlotten, met name door slechte marktomstandigheden. Ook de verduurzaming van het vastgoed kan beter. Bij het eigen vastgoed geeft meer dan de helft van de gemeenten aan over onvoldoende financiële middelen te beschikken voor maatregelen in duurzaamheid. En als het gaat over verduurzamen van de huurwoningen van corporaties geeft een ruime meerderheid aan dat de afspraken met de woningcorporaties over verduurzaming nog niet goed verlopen. Daarnaast wordt het maken van een goede programmering op het gebied van beheer en onderhoud in de openbare ruimte als een belangrijk verbeterpunt gezien. Onder druk van beperkte financiële middelen zijn gemeenten kritisch op hun uitgaven. Het risicogestuurd werken wordt hierdoor op steeds meer beleidsterreinen gebruikelijk. Bij investeringen in beheer, riolering of het watersysteem wordt eerst zorgvuldig gekeken of het niet een tandje minder kan. De calculerende overheid die prestaties, risico s en kosten steeds beter afweegt, lijkt zo aan terrein te winnen. Bij het beheer en onderhoud van het maatschappelijk vastgoed is er een uitbestedingstrend zichtbaar; 35% van de gemeenten geeft aan meer vastgoedtaken te willen gaan uitbesteden. Op dit moment wordt de aansturing van het beheer en onderhoud nog door 83% van de gemeenten zelf gedaan. Bijna een derde van de respondenten verwacht dat dit over 2 à 3 jaar door een gezamenlijke uitvoeringsorganisatie wordt gedaan. Ook de doordecentralisatie van het onderhoud naar scholen past in deze trend. Het assetmanagement van gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed vormt de komende jaren dan ook een belangrijk thema op de agenda van gemeenten. 14

15 Bij het overdragen van gemeentelijke taken in vastgoed, beheer en onderhoud naar gezamenlijke uitvoeringsorganisaties kan mogelijk worden geleerd van de ervaringen met de omgevingsdiensten. Deze zijn nog relatief recent opgericht voor taken op het gebied van het omgevingsrecht. Gemeenten hebben afspraken gemaakt met de omgevingsdiensten over de samenwerking. Een groot deel van de gemeenten geeft aan dat de samenwerking met die omgevingsdiensten nog niet optimaal verloopt. Dit is ook niet zo vreemd aangezien veel van deze omgevingsdiensten nog maar net zijn begonnen. Gemeenten zijn nog zoekende hoe ze de meerwaarde van de omgevingsdiensten in termen van kwaliteit, efficiency en kosten beter kunnen verzilveren. We weten allemaal dat als jij buiten loopt en de bomen er tiptop bijstaan, maar je struikelt over een losse trottoirtegel of je verdwaalt in het donker, dan ben je niet tevreden over die openbare ruimte. Daarom hebben we ook de beweging gemaakt naar een meer integrale kijk op de openbare ruimte door die onderwerpen bij elkaar te brengen. Mevr. De Vries-Kempes, voormalig wethouder gemeente Naarden 3. Gaat goed in samenwerking met partners: samenwerking met buurgemeenten, waterschappen en corporaties Gemeenten boeken voortgang in de samenwerking met belangrijke partners. Voor het verwerken van afvalwater wordt samengewerkt met waterschappen, de regionale omgevingsdiensten zijn actief op het gebied van milieu en over ruimtelijke ontwikkeling worden regionale afspraken gemaakt. De typen samenwerking zijn divers: van tamelijk vrijblijvende samenwerking, via het overdragen van taken, naar een gezamenlijke organisatie om uiteindelijk te komen tot een samenvoeging van ambtelijke organisaties die uitmondt in een bestuurlijke fusie. De onwil die er heerst over de opschaling van gemeenten is het afgelopen jaar afgenomen. Wellicht vanuit het besef dat door decentralisaties een omvangrijk en divers takenpakket op het bordje van gemeenten komt te liggen, die hier nog niet altijd optimaal op zijn toegerust. Daarnaast zijn er mogelijk gemeenten die inmiddels uit ervaring weten welke voordelen dit kan opleveren, zoals het in huis halen van meer kennis en expertise. Ook in de waterketen wordt volop samengewerkt met buurgemeenten en waterschappen. Er zijn samenwerkingsverbanden gevormd en men is positief over de voorbereidingen en de ontstane relaties. Men staat nu aan de vooravond van de fase waarin concrete resultaten geboekt moeten gaan worden. Dat sluit aan bij de conclusie van de Visitatiecommissie. Op het gebied van woningbouw is 92% van de respondenten positief over de relatie tussen de gemeente en de lokale woningcorporaties. Er blijkt een groeiend begrip te zijn voor de onderlinge posities. Door onvoldoende middelen vanuit de woningcorporaties wordt in enkele gemeenten geëxperimenteerd met de rol van de gemeente als ontwikkelaar of verhuurder. Maar het merendeel laat deze taak toch het liefst over aan de woningcorporaties. Ook de samenwerking op het gebied van het gemeentelijk vastgoed wint terrein, al moet hier nog wel veel gebeuren. samenwerking met partijen in de stad voort te zetten, We hebben geadviseerd om met name de daar is veel winst uit voortgekomen. We merken dat het halen van doelen alleen maar kan als je die samenwerking in stand houdt en verder verdiept en verbreedt. Mevr. Verhoeven, directeur duurzaamheid & klimaat gemeente Rotterdam Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving

16 16

17 4. Moet beter in samenwerking met partners: doorbraken nodig op doorstroming woningmarkt, energietransitie en burgerparticipatie Een ruime meerderheid van de gemeenten vindt het stimuleren van energie besparing voor koop- en huurwoningen het belangrijkste onderwerp uit het Energieakkoord. Het ondersteunen van burgerinitiatieven en het handhaven van de energiebesparingsverplichting worden eveneens belangrijk gevonden. Veel gemeenten worstelen echter nog met de rol die hierin voor hen is weggelegd. Vooral op het gebied van energiebesparing in de gebouwde omgeving valt nog veel winst te halen. Het merendeel van de gemeenten doet dit vooral door huiseigenaren te informeren. De rol die in het Energieakkoord staat beschreven voor de gemeenten gaat een stuk verder. Er zullen dan ook meer stappen moeten worden ondernomen op dit gebied, door onder andere te kijken naar samenwerkingsverbanden met woningbouwcorporaties, aannemers, etc. Daarnaast blijkt het ook lastig om de Europese en landelijke doelstellingen van windenergie te halen. 80% van de bestuurders verwacht weerstand bij het plaatsen van windmolens in hun eigen gemeente en 40% is nog niet van plan de komende jaren ruimte te maken voor de windmolens. Men vindt vooral de oplegging van bovenaf een bezwaar. De focus van het gemeentelijk energiebeleid lijkt vooral gericht op de energieke samenleving en hoe gemeenten samen met burgers de handen ineen kunnen slaan en resultaten kunnen boeken. Een ander thema op de agenda van gemeenten is de blijvende, kwalitatieve disbalans van vraag en aanbod op de woningmarkt. Bij de helft van de gemeenten (51%) wordt geconstateerd dat de bestaande woningvoorraad niet aansluit bij de demografische ontwikkeling en marktvraag. Het tekort aan seniorenwoningen blijft onverminderd groot (87%). Enerzijds wordt geconstateerd dat de bestaande woningvoorraad onvoldoende voor ouderen geschikt kan worden gemaakt. Anderzijds zijn er weinig mogelijkheden voor nieuwbouw en verloopt de sturing op de woningmarkt uiterst moeizaam. In een sterk toenemend aantal gemeenten wordt ook een tekort aan starters- en huurwoningen geconstateerd. Door de beperkte doorstroming komen er voor starters op de woningmarkt te weinig betaalbare woningen beschikbaar. Meer dan de helft van de gemeenten ziet het faciliteren van burgerinitiatieven als een van de belangrijkste rollen die de gemeente zou moeten vervullen in de komende vijf jaar. Tegelijkertijd geven gemeenten ook aan dat dit juist de rol is waarin ze nog het sterkst moeten groeien en verbeteren. De energieke samenleving of participatiesamenleving lijkt daarmee op lokaal niveau stevig in de belangstelling te staan. Deze ontwikkeling is heel relevant voor het domein van de fysieke leefomgeving, waarin burgerinitiatieven overal in het land in opkomst zijn. Dit komt dan ook duidelijk terug in de verschillende thema s binnen deze barometer; van het uitbesteden van groenonderhoud tot lokale duurzame energiecoöperaties. Sommige gemeenten zijn hier al mee aan de slag, maar een groot deel weet nog niet hoe die burgerparticipatie precies vorm moet krijgen. Er zal nog moeten worden gezocht naar een balans tussen ambities, competenties en capaciteit. Gemeenten realiseren zich dat dit een verandering in denken en doen met zich meebrengt, zowel in de eigen organisatie als bij bewoners. Wij kunnen vooral een faciliterende rol spelen door mensen goed te informeren over allerlei mogelijkheden, door mee te denken. Ik denk dat dat op zichzelf ook prima is, want ik merk dat in de samenleving dit onderwerp alle aandacht heeft. Er ontstaan vanzelf initiatieven en die hoeven wij niet over te nemen. Dhr. Wassink, wethouder gemeente Aa en Hunze Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving

18 18

19 3. Energie en Klimaat Gemeenten zoekend naar rol bij uitvoering Energieakkoord Het is vooral een kwestie van gemeenten zei Ed Nijpels (VVD), voorzitter van de borgingscommissie van het SER-Energieakkoord, onlangs in de NRC over de uitvoering van dat akkoord. Uit onderzoek van de Vereniging Nederlandse gemeenten (VNG) en Royal HaskoningDHV blijkt echter dat gemeenten nog een flinke uitdaging zien in de uitvoering van hun taken uit het Energieakkoord. De helft van de gemeenten heeft nog geen zicht op wat het Energieakkoord voor hen gaat betekenen, daarnaast denkt ruim de eigen klimaatdoelen zonder moeite te kunnen halen. Gemeenten aan zet in uitvoering Energieakkoord Gemeenten zijn druk aan de slag op het thema energie en er gebeurt enorm veel. Ze worstelen onder andere met hun eigen rol en de inzet van hun schaarse middelen in de energietransitie. Gemeenten zien veel kansen op het gebied van verduurzaming van het eigen vastgoed, energiebesparing bij huishoudens en het ondersteunen van burgerinitiatieven. Dit vraagt om een nieuwe manier van werken en samenwerken met de belangrijkste stakeholders in hun gemeente. Het Energieakkoord biedt hier volop kansen voor, het is nu inderdaad vooral een kwestie van gemeenten. Diezelfde gemeenten onderkennen dat energiebesparing het belangrijkste thema uit het Energieakkoord is voor de nieuwe colleges. De focus van het gemeentelijk energiebeleid lijkt daarmee niet zozeer op Den Haag, harde klimaatdoelen en het Energieakkoord te zijn gericht, maar vooral op de energieke samenleving. Hier slaan gemeenten samen met burgers de handen ineen om resultaten te boeken. De gemeenten haken dan vooral aan bij lokale, kleinere initiatieven. De schaalsprong die het Energieakkoord beoogt, vergt echter meer dan dat denk aan het versnellen en opschalen van kennis en initiatieven waar gemeenten én hun lokale partners zich (nog) meer voor zullen moeten inspannen. We beseffen dat we het met weinig middelen en mensen moeten doen. Dat we het vooral van de inwoners zelf moeten hebben. Dhr. Wassink, wethouder gemeente Aa en Hunze Energiebesparing en burgerinitiatieven belangrijkste thema s Een ruime meerderheid (60%) van de gemeenten vindt het stimuleren van energie besparing voor koop- en huurwoningen het belangrijkste onderwerp uit het Energieakkoord. Het ondersteunen van burgerinitiatieven (55%) en het handhaven van de energiebesparingsverplichting (bijna 50%) worden eveneens belangrijk gevonden. Dit sluit aan bij de opgaven die in het Energieakkoord bij gemeenten zijn neergelegd. Ruimte maken voor nieuwe windmolens, zonneparken en installaties voor bio-energie vindt slechts van de gemeenten de belangrijkste opgave voor de komende jaren. Gemeenten staan aan begin van uitvoering energieakkoord De helft van de gemeenten weet nog niet precies wat de taken uit het Energieakkoord voor hen gaan betekenen. Bijna 40% van de respondenten acht zich begin 2014 nog niet in staat om de taken uit te voeren. De ondersteuning die het Energieakkoord aankondigt, zal deze gemeenten dan ook goed uitkomen. Ruim van de Nederlandse gemeenten zegt tenslotte de taken uit het Energieakkoord wel uit te kunnen voeren. Gemeenten krijgen de komende jaren een grote rol bij de realisatie van energiebesparings-doelstellingen, de plaatsing van windmolens en het handhaven van de Wet Milieubeheer. Voorzitter van de borgingscommissie van het Energieakkoord, Ed Nijpels (VVD), zei onlangs in het NRC dat wethouders zo aan de slag kunnen. Bijna 40% van de gemeenten geeft echter aan over onvoldoende financiële middelen of personele capaciteit te beschikken, Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving

20 danwel ziet bestuurlijk-juridische of andere knelpunten die de uitvoering van de taken belemmeren. De vraag is dus of in de nieuwe collegeakkoorden voldoende maatregelen (komen te) staan om de gewenste schaalvergroting van duurzame energie uit het Energieakkoord ook daadwerkelijk te kunnen waarmaken. Gemeenten stellen eigen klimaatdoelen bij Veel gemeenten hebben zichzelf de afgelopen jaren klimaatdoelen gesteld. Maar een klein deel (iets meer dan ) van de gemeenten geeft echter aan de klimaat doel en te gaan halen zonder extra inspanningen. Bijna 90% heeft meer tijd nodig, gaat extra investeren of stelt de doelen bij. Zelfs met deze extra inspanningen geeft nog maar een kwart van deze gemeenten aan dat ze hun doelen gaan halen. Het is blijkbaar moeilijker dan gedacht om van plan tot uitvoering te komen en om in de praktijk daadwerkelijk tot verduurzaming te komen. Deze en andere lessen met de uitvoering van het klimaatbeleid zullen gemeenten goed van pas kunnen komen bij de uitvoering van het energieakkoord. De klimaatdoelstelling is wel belangrijk, maar het gaat niet alleen om de harde CO2-doelstellingen. Belangrijker is de uitwerking van de maatregelen op de transformatie in de stad. Mw. Verhoeven, directeur Duurzaamheid & Klimaat gemeente Rotterdam acht jaar hebben beziggehouden met klimaat- en Je ziet dat gemeenten zich de afgelopen energiedoelstellingen, terwijl het nu ook gaat over hoe krijg je de transformatie naar een circulaire economie van de grond?. De opgave wordt verbreed. Waar we acht jaar geleden aan het begin stonden van het klimaat- en energiebeleid bij gemeenten, staan we nu op het gebied van grondstoffenbeleid. Tegelijk blijven we hard werken aan de energietransitie, we zijn ver gekomen, maar we zijn er nog lang niet. Dhr. Bosman, directeur Programmabureau Klimaat en Energie gemeente Amsterdam Gemeente pakt vooral regulerende of controlerende rol Een ruime meerderheid van de Nederlandse gemeenten ziet voor zichzelf vooral een regulerende of controlerende rol bij het realiseren van meer duurzame energie in de eigen gemeente. Ruim 15% neemt veel eigen initiatieven en is actief betrokken in de uitvoering. Bijna geen enkele gemeente investeert in of financiert lokale initiatieven met substantiële bedragen. De ondersteuning die wel wordt gegeven is vooral niet-financieel. Het Energieakkoord spreekt de verwachting uit dat gemeenten een actieve ondersteunende rol spelen bij het proces naar de energieke samenleving en de realisatie van projecten voor duurzame energie. Een beleid gericht op specifieke doelgroepen is veel effectiever dan een breed subsidie beleid. Dan maak je echt het verschil. Dhr. Bosman, directeur Programmabureau Klimaat en Energie gemeente Amsterdam Gemeenten en burgers ondernemen samen in energie Een mooie en belangrijke uitzondering op deze traditionele rol is de ondersteuning die gemeenten bieden aan lokale burgerinitiatieven, waaronder bijvoorbeeld energiecoöperaties. De helft van de respondenten geeft 20

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN Foto: Jeroen Mul/Flickr, Creative Commons JA: STEVIG INZETTEN OP BETAALBAAR EN GOED WONEN VOOR IEDEREEN! De afgelopen jaren is er dankzij

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren Jaarverslag 2013 Van pionieren naar realiseren 1 1.1 1.2 1.2.1 1.2.2 2 2.1 2.2 2.3 Inhoudsopgave 1. Bestuur ECD Het bestuur van de ECD, in 2013 bestaande uit dhr. D.A. van Steensel (HVC) en dhr. H.P.A.

Nadere informatie

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Ondersteuningsprogramma Energie uw kenmerk ons kenmerk ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 bijlage(n) 2 datum 20 maart

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie Sociale Windenergie & Windenergie langs de A16 1 Ons idee Samen Sociale Windenergie realiseren door samenwerking lokale initiatieven in Zundert?? 2 Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR

Nadere informatie

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Visie op Sociale windenergie Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR Duurzaam Drimmelen wil duurzaamheid in gemeente Drimmelen vergroten Ecologisch,

Nadere informatie

Meer woonkansen voor ouderen

Meer woonkansen voor ouderen Meer woonkansen voor ouderen Ouderen willen zo lang mogelijk in hun vertrouwde leefomgeving blijven wonen. Met een slimme combinatie van maatregelen maakt u als gemeente dat mogelijk. Uw resultaten: Efficiënte

Nadere informatie

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding 1 Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Versie: 25 april 2013 Opgesteld door: Windgroep Goeree-Overflakkee, gemeente Goeree-Overflakkee en provincie Zuid-Holland Aanleiding Waarom zijn

Nadere informatie

Nieuwe aanpak van de woningbouwproductie in Den Haag

Nieuwe aanpak van de woningbouwproductie in Den Haag Nieuwe aanpak van de woningbouwproductie in Den Haag Henk Harms, gemeente Den Haag Directeur Ontwikkeling en Realisatie Internationale stad van Vrede en Recht Den Haag: na New York, tweede VN stad Wereldstad

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving

Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving {3 } e i e edit Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving 2015 Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving 2015 } e i t e edi {3 Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Royal HaskoningDHV Juni

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord.

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Deelname Gelders Energieakkoord Programma Duurzaamheid Portefeuillehouder H. Tiemens Samenvatting Het Klimaatverbond, Alliander en Gelderse Natuur en Milieufederatie

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen Masterclass IV Energie op bedrijventerreinen Programma Tijd Onderwerp Wie 16.00 Welkom Aleida van den Akker / Margreet Verwaal (Provincie Zuid-Holland) 16.05 Context en urgentie Wiebe Brandsma (Provincie

Nadere informatie

Vragenlijst effectmeting herindeling gemeenten provincie Zuid-Holland

Vragenlijst effectmeting herindeling gemeenten provincie Zuid-Holland Vragenlijst effectmeting herindeling gemeenten provincie Zuid-Holland De Rijksuniversiteit Groningen (RuG) en Berenschot onderzoeken in opdracht van de provincie Zuid-Holland gemeentelijke herindelingen.

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Energiecoöperaties: ambities, handelingsperspectief en interactie met gemeenten

Energiecoöperaties: ambities, handelingsperspectief en interactie met gemeenten Energiecoöperaties: ambities, handelingsperspectief en interactie met gemeenten De energieke samenleving in praktijk 23 januari 2015 Hans Elzenga, Anne Marieke Schwencke 1 Onderzoeksvragen (i.o.m. met

Nadere informatie

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân Gebruik de lokale, Friese kracht voor meer duurzame energie en werkgelegenheid Vijf stellingen voor een duurzamer Fryslân Steeds meer Friezen kiezen er voor om zelf duurzame energie op te wekken, thuis

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN AKKOORDEN EN GREEN DEALS Rafaël Lazaroms Coördinator Energie en duurzaamheid Unie van Waterschappen 1. Duurzaamheid en taken waterschappen 2. Duurzame ambities in akkoorden

Nadere informatie

UITVOERINGSPROGRAMMA 2015-2020

UITVOERINGSPROGRAMMA 2015-2020 UITVOERINGSPROGRAMMA Het Uitvoeringsprogramma van het Milieubeleidsplan omvat negentien projecten waarin de verschillende milieurelevante thema s en de vier benoemde doelgroepen (inwoners, bedrijven, samenkomen.

Nadere informatie

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom 19 november 2015 1 Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Terugblik/voorgeschiedenis 3. Gemeentelijke ambitie vertaald naar

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Green Deal Leiden: wonen en energie

Green Deal Leiden: wonen en energie Green Deal Leiden: wonen en energie Samen meters maken Bart van Geleuken, projectleider Green Deal Introductie Leidse Green Deal Toelichting doel Leidse Green Deal Leidse voorbeelden wonen en energie Voorbeelden

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

Convenant betreffende een financiële impuls ten behoeve van de Kwaliteitssprong Rotterdam Zuid (2012-2015).

Convenant betreffende een financiële impuls ten behoeve van de Kwaliteitssprong Rotterdam Zuid (2012-2015). Convenant betreffende een financiële impuls ten behoeve van de Kwaliteitssprong Rotterdam Zuid (2012-2015). - Preambule - Partijen, De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, handelend

Nadere informatie

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING PORTEFEUILLEMANAGEMENT EN SWOT ANALYSE Portefeuillemanagement is een dynamisch proces waarbij telkens opnieuw geanalyseerd,

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : Agendanummer : Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : B.J.N. Fintelman : Beleid en Projecten : G. (Gerhard) Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Oprichting en

Nadere informatie

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in uw regio? bedrijvencoöperatie?

Nadere informatie

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013 Lokale duurzame energie ontwikkelen Derck Truijens 18 april 2013 Inhoud Windunie: samen voor de wind Lokale duurzame energie initiatieven Lokaal duurzame energie ontwikkelen Het begon in 2000... De energiemarkt

Nadere informatie

Besluit college van Burgemeester en Wethouders

Besluit college van Burgemeester en Wethouders Registratienr: 2013/4543 Registratiedatum: Afdeling: Leefomgeving Agendapunt: 49-Va-09 Openbaar: Ja X Nee Reden niet openbaar: Onderwerp: Windpark gemeente Kranenburg (DE) Besluit: Kennis te nemen van

Nadere informatie

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Gerben van Lunteren, Feike van der Zandt, Aernoud Olde, Renske den Exter, Raoul Santibanez Gemeenten: Blaricum, Bussum, Hilversum, Huizen, Laren, Muiden, Naarden,

Nadere informatie

Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad

Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad De stad als bevolkingsmagneet Koos van Dijken functie 29 januari 2013 1 Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad Wat maakt de stad aantrekkelijk

Nadere informatie

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND Nederland moet snel uit de crisis. Steden zijn de economische motor van Nederland. Zij vormen de spil in krachtige netwerken met het bedrijfsleven, het

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid

Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid Wij gaan voor groen! Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid 1. Aanleiding Al vele jaren wordt in de regio Noordoost Brabant samengewerkt aan

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Energiek Alphen aan den Rijn AGENDA 1. Opening 2. Wie en wat is Energiek Alphen aan den Rijn 3. Gemeente

Nadere informatie

Programmaonderdeel: 8.1 Duurzame stedelijke ontwikkeling Portefeuille: Wonen, wijken, ruimte en burgerparticipatie Sector: Gebiedsontwikkeling

Programmaonderdeel: 8.1 Duurzame stedelijke ontwikkeling Portefeuille: Wonen, wijken, ruimte en burgerparticipatie Sector: Gebiedsontwikkeling Wat willen we bereiken? Omschrijving/Definitie: Ontwikkelingsperspectief Eindhoven ontwikkelt zich langs de lijnen van het beste van twee werelden : 1. Aan de ene kant is Eindhoven een supervillage : de

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in

Nadere informatie

Verslag Prioriteringssessie Woonvisie 30 juni 2014 Fifth, Eindhoven

Verslag Prioriteringssessie Woonvisie 30 juni 2014 Fifth, Eindhoven Verslag Prioriteringssessie Woonvisie 30 juni 2014 Fifth, Eindhoven Inleiding De Prioriteringssessie Woonvisie is een belangrijk vervolg op de co-makersgesprekken die zijn gevoerd en de 5 thematafels die

Nadere informatie

De stand van mediation

De stand van mediation De stand van mediation Onderzoek bij gemeenten naar de stand van zaken rond mediation 30 november 2007 1 Inleiding Steeds meer gemeenten ontdekken mediation als manier om conflictsituaties op te lossen.

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl DE CONSUMENT AAN HET STUUR Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl www.sir-55.nl www.sir-55.nl SIR-55 CREËERT BETROKKEN BEWONERS Wie zijn medioren? Medioren zijn actieve, vitale en maatschappelijk

Nadere informatie

Peter Huijs/Yvonne de Graaf Afdeling. Naam en telefoon. Portefeuillehouder

Peter Huijs/Yvonne de Graaf Afdeling. Naam en telefoon. Portefeuillehouder Onderwerp De keuze van de gemeente uit de mogelijkheden om het windpark Elzenburg/De Geer te realiseren als begin 2016 wordt besloten om het proces hiervoor voort te zetten. Datum 2 september 2015 Naam

Nadere informatie

Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving. juni 2013

Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving. juni 2013 Gemeentelijke Barometer Fysieke Leefomgeving juni 2013 Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Royal HaskoningDHV Juni 2013, Den Haag/Amersfoort Thomas van der Meer Daan Robben onderzoekers Andre

Nadere informatie

BIJLAGE 4 INSTELLINGSBESLUIT NATIONAAL COÖRDINATOR GRONINGEN

BIJLAGE 4 INSTELLINGSBESLUIT NATIONAAL COÖRDINATOR GRONINGEN BIJLAGE 4 INSTELLINGSBESLUIT NATIONAAL COÖRDINATOR GRONINGEN Besluit van de Minister van Economische Zaken van 1 mei 2015, nr. WJZ/15057631, tot instelling van de Nationaal Coördinator Groningen en de

Nadere informatie

weer thuis in de stad

weer thuis in de stad weer thuis in de stad Wonen boven winkels Een levendige binnenstad is aantrekkelijk voor bezoekers, levert woongenot voor specieke groepen mensen, is een broedplaats voor kenniseconomie en cultuur en vormt

Nadere informatie

Managementsamenvatting adviesrapport

Managementsamenvatting adviesrapport Managementsamenvatting adviesrapport Onderzoek succesfactoren, knelpunten en ondersteuningsbehoeften van Nederlandse Gemeenten rond MVO-stimulering, verduurzaming van de bedrijfsvoering en duurzaam inkopen

Nadere informatie

Wat u moet weten. over het energiebesparingsfonds ACHTERGROND FINANCIERING. Gemeente kan zich richten op utiliteitsbouw

Wat u moet weten. over het energiebesparingsfonds ACHTERGROND FINANCIERING. Gemeente kan zich richten op utiliteitsbouw ACHTERGROND FINANCIERING Wat u moet weten over het energiebesparingsfonds Thomas van Belzen Den Haag - Minister Blok (wonen) biedt vanaf 1 december nieuwe mogelijkheden voor het financieren van energiebesparende

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Deze laatste begroting van de huidige bestuursperiode nodigt uit tot vooruitkijken.

Deze laatste begroting van de huidige bestuursperiode nodigt uit tot vooruitkijken. Geacht college, raad en toehoorders, Ik wil graag beginnen met een compliment voor deze begroting, die naar het schijnt in een bijzonder korte tijd is opgesteld. En daarnaast voor de uiterst overzichtelijke

Nadere informatie

Enquête kennis- en leertraject Monumentale Energietransitie

Enquête kennis- en leertraject Monumentale Energietransitie Enquête kennis- en leertraject Monumentale Energietransitie Energie besparen in monumenten en lokaal energie opwekken op landgoederen In het kennis- en leertraject Monumentale Energietransitie werkt de

Nadere informatie

Versnelling van de energietransitie met de lokale energiecoöperatie Jurgen van der Heijden, april 2014

Versnelling van de energietransitie met de lokale energiecoöperatie Jurgen van der Heijden, april 2014 (verschenen in nr. 3, september 2014 Magazine Energie+) Versnelling van de energietransitie met de lokale energiecoöperatie Jurgen van der Heijden, april 2014 Alle gemeenten zien in meer of mindere mate

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID donderdag 19 maart 2015 BETAAL- BAARHEID Groningen is de jongste stad van Nederland. Van de totaal circa 200.000 inwoners zijn

Nadere informatie

Energie Prestatie Keuring (EPK)

Energie Prestatie Keuring (EPK) Energie Prestatie Keuring (EPK) Energie besparen wordt leuker, makkelijker en eenvoudiger! Stef Strik Barend van Engelenburg 14 januari 2016 ENERGIEBESPARING Waarom werkt(e) het nog niet zo lekker? Geen

Nadere informatie

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018 Riedsútstel Ried : 22 januari 2015 Status : Opiniërend/Besluitvormend Eardere behandeling : Informerend d.d. 6 november 2014 Agindapunt : 10 Portefúljehâlder : M. van der Veen Amtner : mw. R.M.A. van Sonsbeek

Nadere informatie

Wijkcentrum De Weijenbelt. Schelto Bus (VVD)

Wijkcentrum De Weijenbelt. Schelto Bus (VVD) Verslag U bent aan de buurt Berkum 29 mei 2013 Aanvang Locatie Aanwezige functionarissen Aanwezig vanuit de politiek 20.00 uur Wijkcentrum De Weijenbelt Hans Kempenaar (voorzitter) Erik Dannenberg (wijkwethouder)

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deze Monitor gaat over: je organisatie (initiatief): mensen, activiteiten, organisatie, financiële situatie. TOELICHTING MONITOR ORGANISATIE LET OP: Deze vragenlijst bestaat

Nadere informatie

Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014

Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014 ALLE GEMEENTEN RESPONS I GEMEENTEN Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014 Gemeenten in beweging Annette Tjeerdsma en Jan Veuger 1 Dit artikel bevat de resultaten van het onderzoek Barometer

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

KENNISNEMEN VAN Onze gemeentelijke inzet ter stimulering van de economische ontwikkeling en herinvulling of transformatie van kantoorpanden.

KENNISNEMEN VAN Onze gemeentelijke inzet ter stimulering van de economische ontwikkeling en herinvulling of transformatie van kantoorpanden. RAADSINFORMATIEBRIEF Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4375297 Aan : Gemeenteraad Datum : 1 juli 2013 Wethouder P. van den Berg Wethouder G.J. van der Werff Programma : 10. Economie en wonen Portefeuillehouder

Nadere informatie

Beantwoording artikel 38 vragen

Beantwoording artikel 38 vragen Beantwoording artikel 38 vragen Aan de PvdA fractie Ter attentie van mevrouw Suijker directie/afdeling RO/RBA contactpersoon J. de Heer onderwerp artikel 38 vragen PvdA telefoon 0182-588288 uw kenmerk

Nadere informatie

Samen is de snelste weg voor Wind op Land

Samen is de snelste weg voor Wind op Land Samen is de snelste weg voor Wind op Land NWEA bijeenkomst Leon Pulles Januari 2015 Vragen aan de zaal Wie is er voor wind energie op land? Wie vindt windmolens mooi? Wie wil een 3 MW molen op 300 meter

Nadere informatie

Financieringsmogelijkheden Verenigingen of MKB (#020)

Financieringsmogelijkheden Verenigingen of MKB (#020) Financieringsmogelijkheden Verenigingen of MKB (#020) (Voor)financiering door een derde 1. Zonline Doneer de zon: Zonline biedt in samenwerking met Urgenda de mogelijkheid om via crowdfunding zonnepanelen

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

Kennis van de Overheid. Samenwerken met omgevingsdiensten? Richting goed opdrachtgeverschap. Training

Kennis van de Overheid. Samenwerken met omgevingsdiensten? Richting goed opdrachtgeverschap. Training Kennis van de Overheid Samenwerken met omgevingsdiensten? Training Inleiding Herkent u zich in de worsteling met uw rol als opdrachtgever van de omgevingsdienst? Gemeenten en provincies zijn immers zowel

Nadere informatie

Algemene beschouwingen Begroting 2012

Algemene beschouwingen Begroting 2012 Algemene beschouwingen Begroting 2012 1 van 5 Voorzitter, in december 2010 heeft u een brief gestuurd aan alle raadsleden, waarin u in gaat op de onderlinge verhoudingen binnen de raad. U sluit uw brief

Nadere informatie

Openbare Ruimte. Heroriëntatie op de. Openbare Ruimte

Openbare Ruimte. Heroriëntatie op de. Openbare Ruimte Openbare Ruimte Heroriëntatie op de Openbare Ruimte Openbare Ruimte Inspelen op actuele ontwikkelingen Twee actuele ontwikkelingen vragen om een heroriëntatie op de ontwikkelingen, het beheer en onderhoud

Nadere informatie

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE In kort bestek Rafael Lazaroms INHOUDSOPGAVE 1. Wat houdt het in? 2. Motieven, doelstellingen en ambities 3. Organisatiestructuur GELOOFWAARDIGE BOODSCHAP Waterschappen hebben

Nadere informatie

VOORSTEL akkoord gaan met het voorstel tot uitvoering van het amendement revolverend fonds en kennis te nemen van de roadmap. Aan de Gemeenteraad

VOORSTEL akkoord gaan met het voorstel tot uitvoering van het amendement revolverend fonds en kennis te nemen van de roadmap. Aan de Gemeenteraad VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 19 januari 2015 AGENDA NR. 4, Cie S&M 05-01-2015 VOORSTEL akkoord gaan met het voorstel tot uitvoering van het amendement revolverend fonds en kennis te nemen van de roadmap.

Nadere informatie

Waar komen we vandaan? tiwos. Wat hebben we nodig? Thuis in de Buurt. Waar. staan we. Waar. voor? gaan we. voor? beleidsplan 2012-2016

Waar komen we vandaan? tiwos. Wat hebben we nodig? Thuis in de Buurt. Waar. staan we. Waar. voor? gaan we. voor? beleidsplan 2012-2016 Waar komen we vandaan? tiwos Wat hebben we nodig? Waar staan we voor? Waar gaan we voor? beleidsplan 2012-2016 Extern De meest relevante omgevingsfactoren: politiek De overheid trekt zich terug, bezuinigt

Nadere informatie

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is een ESCo? 3. Wat is de meerwaarde van een ESCo? 4. Organisatie en positionering 5. Belemmeringen en risico s 1.1 DEventer Energieke

Nadere informatie

Aan de Raad Raad Made, 24 oktober 2014

Aan de Raad Raad Made, 24 oktober 2014 Aan de Raad Raad Made, 24 oktober 2014 OPINIERONDE 2 oktober 2014 Agendapuntnummer: 6 Raadsvergadering 16 oktober 2014 Onderwerp: Sociale randvoorwaarden windenergie Registratienummer: 14int03080 Casenr:

Nadere informatie

Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting. instrumentarium geeft om goed op de windmolens om zo in 2020 20%

Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting. instrumentarium geeft om goed op de windmolens om zo in 2020 20% Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van Zoals hierboven geschetst staat D66 Ik sta hier gedeeltelijk achter Omdat dit omwonenden een prima voor het plaatsen van deze instrumentarium

Nadere informatie

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Casper Tigchelaar Marijke Menkveld Den Haag, SER 2 oktober 2013 www.ecn.nl Instrumenten gericht op eigenaar-bewoners Bewustwording en informatie

Nadere informatie

Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016. Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016

Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016. Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016 Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016 Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016 1 1 Inleiding Op 18 februari 2015 heeft Provinciale Staten van Fryslân het beleidsstuk

Nadere informatie

FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? Wat willen we met de AGEM bereiken? Waarom is de AGEM nodig? Wat gaat de AGEM doen?

FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? Wat willen we met de AGEM bereiken? Waarom is de AGEM nodig? Wat gaat de AGEM doen? FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? De opwekking van duurzame energie loopt nog niet zo n vaart, ook niet in de Achterhoek. En zeker de wat grotere initiatieven, ook van bestaande

Nadere informatie

Het BEL-model werkt voor Blaricum, Eemnes en Laren 2011

Het BEL-model werkt voor Blaricum, Eemnes en Laren 2011 Het BEL-model werkt voor Blaricum, Eemnes en Laren 2011 27 juni 2011 De gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren zijn een vreemde eend in het huidige krachtenspel van fuserende gemeenten. Tegen de tijdsgeest

Nadere informatie

Geachte heer/mevrouw,

Geachte heer/mevrouw, Van: Aan: Onderwerp: Brief gemeente Utrechtse Heuvelrug met zienswijze Noordvleugelprovincie Datum: dinsdag, 1 oktober 2013 14:05:40 Bijlagen: Verzonden brief UH met Zienswijze Noordvleugelprovincie.pdf

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten PS2009-997 HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Duurzaamheidsfonds Gelderland HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie