Trendwatch Nederlandse economie en arbeidsmarkt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Trendwatch Nederlandse economie en arbeidsmarkt"

Transcriptie

1 Trendwatch Nederlandse economie en arbeidsmarkt actuele ontwikkelingen en prognoses Odile Sondermeijer senior adviseur arbeidsmarktonderzoek januari

2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Samenvatting 4 pag. 1 Conjunctuurklok De Conjunctuurklok van december Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt Stijging aantal banen ten opzichte van vorig jaar Toename vacatures Werkloosheid gestegen 11 3 Prognoses Toename werkzame beroepsbevolking in Hoogste groei in 2012 verwacht voor zorg en welzijn 14 4 Sectorale ontwikkelingen Extra investeringen in negen topsectoren Ontwikkelingen per sector Landbouw en visserij Delfstoffen, industrie en energie Bouw Handel Horeca Vervoer, opslag en communicatie Financiële dienstverlening Zakelijke dienstverlening Overheid Onderwijs Zorg en welzijn Overige dienstverlening 28 Bijlage: Geraadpleegde bronnen 2

3 Inleiding Evenals in de afgelopen jaren brengt ECABO aan het begin en halverwege dit jaar een trendwatch uit. De ECABO Trendwatch is een uitgave die niet zozeer de ontwikkelingen binnen het ECABO-domein beschrijft, zoals de ECABO Monitor arbeidsmarkt en beroepsonderwijs, maar inzicht geeft in de algemene economische ontwikkelingen die van invloed zijn op dit domein. In het eerste hoofdstuk wordt de laatste stand, december 2012, van de CBS Conjunctuurklok beschreven. Deze klok is een hulpmiddel voor het bepalen van de stand en het verloop van de landelijke conjunctuur. Hoofdstuk 2 geeft een overzicht van de actuele situatie van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. De Ontwikkeling van het aantal banen, de werkloze beroepsbevolking en vacatures komen aan bod. Met behulp van prognoses van onder andere het CPB, CBS, EIM en ING Economisch Bureau worden in hoofdstuk 3 de meest recente verwachtingen gepresenteerd. Ook wordt stilgestaan bij de verwachtingen voor de economische groei van bedrijfssectoren. In hoofdstuk vier worden ontwikkelingen binnen de bedrijfssectoren beschreven. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar de negen topsectoren, die door het Ministerie van Economische zaken, Landbouw en Innovatie zijn aangewezen. De ambities van deze topsectoren geven een beeld van actuele trends en innovaties in het Nederlandse bedrijfsleven. 3

4 Samenvatting Actueel beeld van de conjunctuur Het conjunctuurbeeld was eind december niet slechter dan eind november. Het zwaartepunt van de indicatoren in de Conjunctuurklok van het CBS ligt in de fase van laagconjunctuur. Veertien van de vijftien indicatoren presteren onder hun langjarig gemiddelde. Arbeidsmarktontwikkelingen De economie bevindt zich, bezien over een langere periode, in een fase van licht herstel. De belangrijkste ontwikkelingen zijn de volgende: In de eerste twee kwartalen van 2011 is het aantal banen licht toegenomen. In het derde kwartaal is een lichte daling opgetreden. Vooral in de sectoren handel en reparatie, horeca en zorg en welzijn is het aantal banen gestegen. De sterkste daling van het aantal banen trad op bij de overheid. De werkloosheid daalde gedurende een periode van ruim een jaar. Vanaf juli 2011 nam deze toe. Eind oktober waren personen werkloos. Voor het eerst is er, na de stijging van het aantal vacatures vanaf begin 2010, een daling zichtbaar in het derde kwartaal van Vooral in de sectoren industrie en handel en reparatie was er een sterke groei van het aantal openstaande vacatures. De sterkste daling trad op bij de overheid. Prognoses In de laatste raming van december 2011 heeft het Centraal Planbureau (CPB) gerekend met een doormodderscenario : de schuldencrisis wordt niet snel opgelost, maar er komt geen verdere escalatie. Met deze aanname verwacht het CPB dat de Nederlandse economie in 2012 met 1½ procent zal krimpen en de werkloosheid zal stijgen met personen. De beroepsbevolking zal licht toenemen bij een afname van de werkgelegenheid van 1 procent. In 2012 zullen de sectoren zorg en welzijn en landbouw de grootste groei laten zien. Beide sectoren zijn nauwelijks gevoelig voor de ontwikkelingen van de conjunctuur. Voor de industrie wordt een krimp voorzien, die gevolgen heeft voor de groothandel. Ook voor de sectoren detailhandel en zakelijke dienstverlening wordt een lichte krimp verwacht. Ontwikkelingen in sectoren Het kabinet-rutte maakt 1,5 miljard vrij om te investeren in negen economische topsectoren. Overheid, bedrijfsleven, onderwijs en wetenschap moeten de handen ineen slaan om de internationale economische positie van Nederland te versterken. De negen sectoren zijn: water, agrofood, tuinbouw, hightech, life sciences & health, chemie, energie, logistiek en creatieve industrie. Zij krijgen de komende jaren overheidsgelden voor het opzetten en ontwikkelen van betere, vernieuwende en concurrerende producten. In alle subsectoren van de landbouw is sprake van een toename van de omzet. Dit geldt vooral voor de tuinbouw, de varkenshouderijen en de boomkwekerijen. Nederlandse tuinders hebben een sterk imago. Ze realiseren de hoogste productiviteit per hectare. De Topsectoren Agrofood en Tuinbouw leveren innovatieve en duurzame oplossingen voor hogere voedingswaarden, meer voedselzekerheid en minder armoede en verspilling. De sector heeft te kampen met een slecht imago. De instroom uit het onderwijs blijft achter bij de vraag. Nederland wordt meer en meer afhankelijk van het buitenland nu de gasvoorraden teruglopen. Innovatie is de sleutel om duurzame energie concurrerend te maken. De Topsector Energie wil bestaande activiteiten doorontwikkelen en versnippering tegengaan. Technici op alle beroepsniveaus zijn schaars. Dit maakt de sector kwetsbaar. Nederland staat internationaal bekend als toonaan- 4

5 gevend waterland. De Topsector Water adviseert een nauwere betrokkenheid van bedrijven bij het onderwijs om de bereikte internationale positie overeind te kunnen houden. Groene chemie en slimme materialen zijn de speerpunten van de Topsector Chemie. Mondiale concurrentie is groot voor deze sector. Ondernemers in de industrie zijn somber. De industrieradar van het CBS laat de afgelopen maanden een achteruitgang zien op het merendeel van de indicatoren. De crisis heeft grote gevolgen voor de bouw. Het aantal opdrachten in de woningbouw en de bedrijvenbouw neemt af. Ook de grond-, weg- en waterbouw ondervindt nu meer dan voorheen, hinder van aanhoudende bezuinigingen. Energiezuinig en duurzaam bouwen biedt architecten en ingenieurs kansen, in eigen land en ook daar buiten. Opbloei van de internationale handel leidt tot herstel van de groei in de groothandel. De sector is nauwelijks innovatief. De beperkte consumptiegroei en stagnatie van de bouw hebben een remmende werking op de binnenlandse handel. In de detailhandel vinden verschuivingen plaats. De vraag naar luxe en gemaksgoederen neemt toe. De detailhandel in de woninginrichting en kledingbranche heeft last van de afnemende koopkracht van de consument. Bestedingen in de horeca blijven achter. De prijzen stijgen en bezoekersaantallen lopen terug. Met verbetering van service, klantvriendelijkheid, assortiment en personeelsbeleid probeert de sector het tij te keren. Door een lage innovatiegraad en toenemende congestie op de infrastructuur staat de transportsector onder druk. De grootste klappen vallen bij de binnenvaart, zeevaart en luchtvaart. Het personenvervoer is minder conjunctuurgevoelig. De Topsector Logistiek streeft naar meer vervoer met minder middelen. Om een internationale toppositie te bereiken is het van belang om Nederland als één logistiek systeem te organiseren. Ketenregie op deelterreinen als financiële stromen, verzekeringen en grensformaliteiten moet leiden tot onderlinge samenhang en verhoging van efficiency. Steeds meer bankkantoren worden gesloten. Het contact met de klant in de financiële dienstverlening wordt minder persoonlijk. Apps maken het mogelijk bankzaken in te zien en betalingen te doen. Banken hebben aangekondigd de komende tijd fors te willen inkrimpen op hun personeelsbestand. De zakelijke dienstverlening bestaat uit verschillende subsectoren. Makelaars, marketingbureaus en notarissen hebben het zwaar. Juristen en advocaten profiteren van de opkomende claimcultuur en het groeiend aantal bedrijfsactiviteiten gericht op fusie en overname. Bij zowel consumenten als bedrijven nemen betalingsproblemen toe. Voor incassobureaus is dit een positieve ontwikkeling. De Topsector Creatieve industrie wil inzetten op samenwerking, het bijeenbrengen van vraag en aanbod in binnen- en buitenland en verbetering van ondernemingsvaardigheden. Als tiende aandachtsgebied heeft het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie aangewezen dat er meer hoofdkantoren naar Nederland komen. Hoofdkantoren versterken het economisch imago en leveren een directe bijdrage aan de groei van de economie. Het topteam Hoofdkantoren heeft als doelstelling dat Nederland in 2020 behoort tot de Europese top 5 als het gaat om het aantal gevestigde regionale hoofdkantoren van buitenlandse bedrijven. Er zijn twee belangrijke ontwikkelingen bij de overheid: bezuinigingen en de uittocht van personeel. In 2020 zijn in totaal 7 op de 10 werknemers bij de overheid en in het onderwijs vertrokken. Het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd en de concurrentie met het bedrijfsleven zijn hiervoor de belangrijkste oorzaken. Het kabinet kiest voor een krachtige, kleine overheid en zet, ondanks de 5

6 bezuinigingen, in op aantrekkelijk werkgeverschap. De overheid wil nieuwe mensen aantrekken met het anders organiseren van het werk en een beter loopbaanbeleid. Het onderwijs krijgt te maken met een daling van het aantal leerlingen in het primair onderwijs. In krimpgebieden kan dit leiden tot sluiting van basisscholen. Scholen moeten meer gaan samenwerken om kinderen die dat nodig hebben extra ondersteuning te geven. Als een school geen passend onderwijs kan bieden, zoekt de school binnen het samenwerkingsverband naar een andere passende onderwijsplek. Zowel in het regulier als speciaal onderwijs zullen de maatregelen in het kader van passend onderwijs leiden tot baanverlies onder leerkrachten. Binnen de sector zorg en welzijn is de groei van de werkgelegenheid het sterkst in de kinderopvang, de jeugdzorg en de GGZ. De arbeidsmarkt in deze sector heeft nauwelijks knelpunten. Het aantal gediplomeerden van opleidingen in de zorg stijgt. De verwachte vergrijzing en ontgroening zal resulteren in een grote vervangingsvraag. Technologische ontwikkelingen leiden tot nu toe niet tot hogere arbeidsproductiviteit. De Topsector Life Sciences & Health zet in op hogere kwaliteit tegen lagere kosten. Het voorkomen, vroeg opsporen en effectiever behandelen van ziekten en het verplaatsen van zorg van ziekenhuis naar de thuisomgeving moeten de kwaliteit van leven verhogen. De subsectoren cultuur, sport en recreatie en persoonlijke dienstverlening maken deel uit van de zogenaamde overige dienstverlening. Het kabinet bezuinigt fors op cultuur. Het bereiken van een groot publiek en ondernemerschap zijn voorwaarden voor subsidie. De concurrentie tussen commerciële aanbieders van sport en bewegen neemt toe. Waarschijnlijk zal de markt van sport en bewegen zich verbreden en worden ingezet voor gezondheidsdoeleinden of sociale doelen. In de recreatie spelen twee ontwikkelingen een belangrijke rol. De overheid zal de komende jaren bezuinigen op de promotie van Nederland als vakantiebestemming in het buitenland. Hierdoor zal het aantal buitenlandse toeristen afnemen. Een andere trend zal leiden tot verhoging van bestedinge; steeds meer mensen zullen hun vrije tijd intensiever gaan besteden en kiezen voor een vakantie in eigen land. De persoonlijke dienstverlening, waaronder schoonmaakwerkzaamheden, klussen, tuinonderhoud en kinderoppas, blijft in het zwarte circuit. De behoefte om binnen particuliere huishoudens deze werkzaamheden uit te besteden blijft groot. 6

7 1 Conjunctuurklok De Conjunctuurklok van het CBS is een hulpmiddel voor het bepalen van de stand en het verloop van de Nederlandse conjunctuur. Zoals een klok de actuele tijd laat zien, zo toont de Conjunctuurklok de stand van zaken van de conjunctuur. Een belangrijk kenmerk van de conjunctuur is namelijk dat deze cyclisch verloopt. Perioden van hoge groei wisselen af met perioden van nauwelijks groei, of zelfs van krimp. De conjunctuur wordt bepaald aan de hand van een aantal conjunctuurrelevante indicatoren. In de Conjunctuurklok is daarom een selectie van belangrijke indicatoren opgenomen. Door de vijftien geselecteerde indicatoren gezamenlijk af te beelden, ontstaat een samenhangend beeld van de stand van de conjunctuur. De Conjunctuurklok geeft het conjunctuurbeeld op een bepaald moment (in de regel ultimo van de maand). 1.1 De Conjunctuurklok van december 2011 Op de verticale as van de Conjunctuurklok is voor iedere indicator de afwijking tot de langetermijntrend uitgezet. Op de horizontale as van de klok is de ontwikkeling ten opzichte van een maand eerder geplaatst. Er zijn vier fasen te onderscheiden: Boven trend en afgenomen (het kwadrant links boven, kleur oranje) Onder trend en afgenomen (het kwadrant links onder, kleur rood) Onder trend en toegenomen (het kwadrant rechts onder, kleur geel) Boven trend en toegenomen (het kwadrant rechts boven, kleur groen). Figuur 1 Conjunctuurklok, stand december 2011 Bron: CBS, 2012 Het conjunctuurbeeld was eind december niet slechter dan eind november. Binnen de Conjunctuurklok zijn er de nodige verschuivingen geweest. Per saldo hielden alle verbeteringen en verslechteringen elkaar echter in evenwicht. Het zwaartepunt van de puntenwolk in de Conjunctuurklok ligt eind december in het rode kwadrant (laagconjunctuur). Van de vijftien indicatoren staan er twaalf in het rode, twee in het gele en een in het oranje kwadrant. 7

8 De klok van eind december toont in vergelijking met die van eind november meer opvallende veranderingen: Binnen het rode kwadrant deden het consumentenvertrouwen en de uitvoer het slecht en zakten een stuk naar beneden. De werkloosheid en de orders deden het daarentegen beter en zijn naar rechts en naar boven opgeschoven richting hun langjarig gemiddelde. De faillissementen zijn van het oranje kwadrant doorgeschoven naar het rode kwadrant. Het producentenvertrouwen is van het rode kwadrant doorgeschoven naar het gele kwadrant. 8

9 2006 I 2006 II 2006 III 2006 IV 2007 I 2007 II 2007 III 2007 IV 2008 I 2008 II 2008 III 2008 IV 2009 I 2009 II 2009 III 2009 IV 2010 I 2010 II 2010 III 2010 IV 2011 I 2011 II 2011 III x Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt In dit hoofdstuk worden ontwikkelingen in vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beschreven. De groei van de Nederlandse economie is in het derde kwartaal van 2011 blijven steken op 1,1 procent ten opzichte van hetzelfde kwartaal in In het tweede kwartaal van 2011 bedroeg de groei nog 1,6 procent en in het eerste kwartaal van dat jaar 2,8 procent. 2.1 Stijging aantal banen ten opzichte van vorig jaar Na een scherpe daling van het aantal banen in 2009 is sinds medio 2010 een voorzichtig herstel te zien. In het tweede kwartaal van 2011 waren er 46 duizend banen voor werknemers meer dan in het tweede kwartaal van Figuur 2.1 Ontwikkeling aantal banen van werknemers 1, vanaf 2006 (x 1.000) oorspronkelijk seizoensgecorrigeerd Bron: CBS, bewerking ECABO, 2011 De ontwikkeling van het aantal banen kent een duidelijk seizoenspatroon. Na correctie hiervoor was het aantal banen in het derde kwartaal van 2011 vier duizend lager dan in het tweede kwartaal van Figuur 2.2 Ontwikkeling aantal banen van werknemers naar sector, derde kwartaal vanaf 2009 (x 1.000) Landbouw en visserij Industrie en nutsbedrijven Bouw Handel, vervoer en horeca Informatie en communicatie Financiële diensten Zakelijke dienstverlening Overheid Onderwijs 2011 III 2010 III 2009 III Zorg en welzijn Cultuur en overige diensten x Bron: CBS, Exclusief het aantal banen van zelfstandigen. 9

10 2006 I 2006 II 2006 III 2006 IV 2007 I 2007 II 2007 III 2007 IV 2008 I 2008 III 2008 III 2008 IV 2009 I 2009 II 2009 III 2009 IV 2010 I 2010 II 2010 III 2010 IV 2011 I 2011II 2011 III x De ontwikkeling van het aantal banen verschilt per bedrijfssector. Ten opzichte van hetzelfde kwartaal een jaar eerder, is het aantal banen absoluut gezien het sterkst gestegen in de sectoren handel, vervoer en horeca. Hier zijn 31 duizend banen bijgekomen. Daarna volgt zorg en welzijn met 20 duizend banen. De sterkste daling van het aantal banen vond plaats in de sector overheid. Hier gingen ten opzichte van het derde kwartaal in duizend banen verloren. 2.2 Toename vacatures Eind juni 2011 stonden er, gecorrigeerd voor seizoensinvloeden, 137 duizend vacatures open. Dat zijn er twee duizend meer dan een kwartaal eerder en bijna 22 duizend meer dan aan het einde van het eerste kwartaal in Figuur 2.3 Ontwikkeling openstaande vacatures, seizoensgecorrigeerd, vanaf Bron: CBS, bewerking ECABO, 2011 Na een forse krimp van het aantal vacatures in 2009 ten opzichte van 2008, nam het aantal vacatures sinds 2010 weer enigszins toe. Voor het eerst na de stijging van het aantal openstaande vacatures vanaf begin 2010, is er weer een daling zichtbaar in het derde kwartaal van Hoe de verdeling is van het aantal openstaande vacatures over de bedrijfssectoren laat de volgende figuur zien. Figuur 2.4 Aantal openstaande vacatures, seizoensgecorrigeerd, derde kwartaal, vanaf 2009 Landbouw en visserij Industrie en nutsbedrijven Bouw Handel en reparatie Horeca Vervoer en communicatie Financiele diensten Zakelijke dienstverlening Overheid Onderwijs Zorg en welzijn Cultuur en overige diensten 2011 III 2010 III 2009 III Bron: CBS, bewerking ECABO,

11 2006 I 2006 III 2006 III 2006 IV 2007 I 2007 III 2007 III 2007 IV 2008 I 2008 III 2008 III 2008 IV 2009 I 2009 III 2009 III 2009 IV 2010 I 2010 II 2010 III 2010 IV 2011 I 2011 II 2011 III x Opvallend bij een vergelijking tussen het aantal openstaande vacatures aan het einde van het derde kwartaal van 2011 ten opzichte van dezelfde periode in 2009 is het volgende: De industrie is de sector met verreweg de grootste groei van het aantal openstaande vacatures. Aan het einde van het derde kwartaal van 2011 waren er in deze sector totaal openstaande vacatures meer dan in Ook in de sector handel en reparatie was de stijging groot: een groei van openstaande vacatures in vergelijking met dezelfde periode in Bij de overheid is een forse daling zichtbaar. Aan het einde van het derde kwartaal van 2011 is het aantal openstaande vacatures teruggelopen met bijna twee derde, van tot 5.000, ten opzichte van hetzelfde tijdstip in Ook bij onderwijs en zorg en welzijn is in deze periode een daling opgetreden, met respectievelijk 16 en 14 procent. 2.3 Werkloosheid gestegen In februari 2010 piekte de werkloosheid op 5,6 procent van de beroepsbevolking. Sindsdien is de werkloosheid afgenomen tot juli dit jaar. Dit geldt zowel voor als na correctie voor seizoeninvloeden. Na de zomer is het aantal werklozen toegenomen tot aan het einde van de maand oktober. Figuur 2.5 Ontwikkeling werkloze beroepsbevolking, vanaf werkloze beroepsbevolking seizoensgecorrigeerd Bron: CBS, bewerking ECABO, dec 2011 Vooral 25- tot 45-jarigen werkloos geraakt De toename van de werkloosheid in het najaar van 2011 betrof zowel mannen als vrouwen. De sterkste stijging vond plaats bij de 25- tot 45-jarigen. 11

12 mannen jr mannen jr mannen jr vrouwen jr vrouwen jr vrouwen jr Figuur 2.6 Werkloze beroepsbevolking (x 1.000) naar sexe en leeftijdsklasse, van oktober 2008 (donkere kleur) tot en met oktober 2011 (lichte kleur) Bron: CBS, 2011 Bovenstaande figuur toont de ontwikkeling van de werkloze beroepsbevolking van de maand oktober in de jaren 2008 (meest donkere kleur), 2009, 2010 en 2011 (meest lichte kleur) onder mannen (groen) en vrouwen (blauw) naar leeftijd. Het aantal werkloze mannen tussen 25 en 45 jaar is in oktober 2011 fors hoger dan in oktober Ook onder 45-plussers, zowel bij mannen als bij vrouwen, is in deze periode de werkloosheid gestegen, maar minder sterk. De werkloosheid onder jongeren van 25 tot 45 jaar liep door de crisis aanvankelijk ook op, maar neemt af na Vrouwen werken meer dan mannen in collectieve sectoren. Collectieve sectoren zijn minder conjunctureel gevoelig. De werkgelegenheid bij de overheid is weliswaar afgenomen, maar die in de sector zorg en welzijn laat een bestendige groei zien. Werkloosheid en recessie In 2008 vond verreweg de grootste productieafname plaats sinds de Tweede Wereldoorlog. Desondanks piekte de werkloosheid in juli 2010 op slechts 4,6% van de beroepsbevolking. Dat is opvallend laag. Figuur 2.5 laat zien dat de vorige keer dat de economie op jaarbasis kromp, begin jaren tachtig, de werkloosheid naar ruim 8 procent steeg. In 2004 en 2005 kwam de werkloosheid boven de 5 procent uit, met een top van 5,5 procent in mei 2005, terwijl de economie de jaren daarvoor niet was gekrompen. Had de werkloosheid zich in 2008 ontwikkeld zoals op basis van ervaringen uit de afgelopen decennia mocht worden verwacht, dan zou ze tussen 2008 en 2010 met bijna 4 procentpunt zijn opgelopen tot circa 7 procent van de beroepsbevolking. Figuur 2.7 Ontwikkeling productie en werkloosheid Bron: Lage werkloosheid in Grote Recessie, CPB Policy Brief 2011/10,

13 Een belangrijke verklaring is het feit dat bedrijven in de periode van 2008 tot en met 2010 arbeid hebben gehamsterd (labour hoarding). Dat is vermoedelijk het resultaat van een samenspel tussen enkele factoren: door fiscale maatregelen konden en wilden bedrijven meer mensen in dienst houden dan gezien het productieniveau noodzakelijk was bedrijven waren tijdens de crisis minder pessimistisch dan de realiteit rechtvaardigde, geschikt personeel was soms al jaren lastig te vinden in algemene zin stond het Nederlandse bedrijfsleven er financieel goed voor op het moment dat de recessie zich aandiende. Andere veelgenoemde verklaringen voor de gematigde werkloosheidsoploop zijn: - de invoering van de deeltijd-ww, waardoor werknemers tijdelijk parttime zijn gaan werken - een afname van het arbeidsaanbod, doordat scholieren langer op school zijn gebleven - het niet (meer) zoeken van werk, omdat de kans op werk klein is - de toegenomen pool van zelfstandigen die minder zijn gaan werken en zo verdwijnen uit de werkloosheidsstatistieken. Deze ontwikkelingen spelen niet of nauwelijks een rol van betekenis in de verklaring voor de verrassend geringe toename van de werkloosheid in Nederland. Door het uitblijven van een verbetering van economische omstandigheden, is in de loop van het jaar 2011 de werkloosheid opgelopen. Dat komt niet doordat bedrijven alsnog personeel aan het ontslaan zijn, want het aantal werkzame personen is gestegen. Het aantal personen op zoek naar werk is echter nog sneller gestegen. Het aantal schoolverlaters is groter dan gebruikelijk. Mogelijk zijn dit de mensen die door de kredietcrisis hebben besloten een extra opleiding te volgen. Verder betreden meer ouderen en vrouwen de arbeidsmarkt. Zorgen over voldoende pensioenvoorziening en gezinsinkomen kunnen hierbij een rol spelen. 13

14 3 Prognoses Elk jaar maakt het Centraal Planbureau (CPB) vier ramingen over de ontwikkelingen van de Nederlandse economie en de wereldeconomie. Ook EIM, RWI en UWV WERKbedrijf doen uitspraken over de te verwachte ontwikkelingen op de Nederlandse arbeidsmarkt, voor regio s en bedrijfssectoren. Het eerste deel van dit hoofdstuk presenteert de verwachtingen van het CPB en het tweede deel de prognoses die zijn gedaan voor verschillende bedrijfssectoren. Sectoren worden elk op een andere wijze beïnvloed door bijvoorbeeld economische, demografische en regio-specifieke factoren. Dit resulteert in groei of krimp van de regionale economie. 3.1 Toename werkzame beroepsbevolking in 2012 In september publiceerde het CPB de Macro Economische Verkenning (MEV) van Het CPB had een groei berekend van de Nederlandse economie in 2011 en 2012 met respectievelijk 1½ procent en 1 procent. Bij deze matige groei daalt de werkloosheid niet verder en stabiliseert naar verwachting op gemiddeld 4¼ procent. De koopkracht daalt in beide ramingsjaren. In deze cijfers is wel rekening gehouden met de recente onrust op de financiële markten, maar niet met een nieuwe financiële crisis. De onrust op de financiële markten wijst op een zeer grote onzekerheid en de kans op een negatievere uitkomst achtte het CPB aanzienlijk. In de nieuwe raming van december 2011 spreekt het planbureau van een doormodderscenario. De schuldencrisis wordt niet snel opgelost, maar er komt ook geen verdere escalatie. De verwachting is dat de Nederlandse economie in 2012 krimpt met 1½ procent, terwijl de werkloosheid stijgt met personen. In plaats van de in september voorziene lichte groei van de werkgelegenheid, verwacht het CPB nu een afname van de werkgelegenheid van 1 procent. Onzekerheid rondom de vooruitzichten blijven groot, de kans op een groter dan voorziene krimp is groot. Het verdere verloop van de Europese schuldencrisis hangt sterk af van beslissingen van politici en centrale bankiers. Tabel 3.1 Kerngegevens arbeidsmarkt Werkzame personen, mutatie per jaar -0,7% -0,3% 0,25% 0,25% Beroepsbevolking (x 1000 pers) Werkzame beroepsbevolking, mutatie per jaar Werkgelegenheid in arbeidsjaren (marktsector) Werkloze beroepsbevolking (niveau in % beroepsbevolking) Bron: CPB, bewerking ECABO, ,1% -1,0% -0,25% 0% -2,2% -1,6% -0,5% -1% 3,7% 4,5% 4,25% 5,25% Door de sterk verslechterde economische vooruitzichten verwacht het CPB pas in de tweede helft van 2012 enig herstel van de economische groei. De Nederlandse economie bevindt zich in een recessie Hoogste groei in 2012 verwacht voor zorg en welzijn In 2012 zullen de sectoren zorg en welzijn en landbouw de grootste groei laten zien, aldus de prognoses van het ING Economisch Bureau. Beide sectoren zijn nauwelijks gevoelig voor de ontwikkelingen van de conjunctuur. De zorgsector profiteert van de vergrijzing en de extra vraag naar medische hulp. 14

15 Tabel 3.2 Volumemutaties naar sector (% jaar op jaar) sector Landbouw en visserij 0,8% 1,2% 1,5% Industrie en nutsbedrijven 6,0% 3,0% -0,5% Bouw -11,9% 2,8% 0,0% Groothandel 6,6% 1,0% 0,0% Detailhandel 0,1% -0,9% -0,1% Horeca -2,9% 1,9% 0,5% Vervoer en communicatie 2,0% 2,3% 0,6% Zakelijke dienstverlening -2,6% 1,1% -0,1% Overheid -0,6% 0,1% 0,0% Onderwijs 1,3% 1,0% 1,0% Zorg en welzijn 3,3% 4,1% 2,6% Bron: ING Economisch Bureau, november 2011 Vertrouwensindiatoren in de industrie en transportsector laten sinds het voorjaar een steeds somberder beeld zien. Wereldwijd zwakt de economische groei af, waardoor ook de groei van de Nederlandse uitvoer onder druk komt. Voor de industrie wordt een krimp voorzien van 0,5% in Ook de groothandel wordt hierdoor beïnvloed. De detailhandel heeft te lijden van een verder dalend vertrouwen van consumenten. Waar exporterende sectoren profiteerden van een oplevende wereldhandel hebben winkeliers nog nauwelijks herstel ervaren. Daarnaast blijft de concurrentie van de e-commerce groeien. Ook de horeca ondervindt de gevolgen van de dalende koopkracht. De beperkte groei in deze sector zal van de buitenlandse toeristen moeten komen. Ondanks de groei van 2,8 procent in 2011 zijn aannemers negatief gestemd als het gaat om De dreigende recessie maakt potentiele huizenkopers onzeker en vooral de verkoop van nieuwbouw ondervindt hiervan de gevolgen. De toch al beperkte uitbreidingsplannen voor bedrijfsgebouwen zullen kunnen tegenvallen. Tabel 3.3 Prognose aantal werkenden in 2011 en 2012 naar sector sector niveau 2010 niveau 2011 niveau t.o.v Landbouw en visserij ,3% Industrie en nutsbedrijven ,9% Bouw ,7% Groothandel ,9% Detailhandel ,3% Horeca ,3% Vervoer en communicatie ,8% Zakelijke dienstverlening ,8% Overheid ,0% Zorg en welzijn ,9% Cultuur en overige diensten ,4% totaal ,7% Bron: EIM, 2011 De groei van het aantal banen in 2012 is relatief kleiner dan in In 2012 wordt de grootste groei verwacht in de sectoren zakelijke dienstverlening (3,8 procent) en zorg en welzijn (2,9 procent). In de sector zorg en welzijn zal het aantal werkenden toenemen met ten opzichte van De werkgelegenheid zal vooral afnemen in de industrie, landbouw en bij de overheid. Bij de overheid daalt het aantal werknemers in 2011 met en in 2012 met werknemers. 15

16 De Raad voor Werk en Inkomen heeft op verzoek van sociale partners voor twintig sectoren de te verwachten overschotten en tekorten inzichtelijk gemaakt. De raad concludeert, dat ondanks de vergrijzing binnen een afzienbare termijn geen algemeen tekort zal komen, noch voor de arbeidsmarkt als geheel, noch voor de afzonderlijke sectoren. Er zijn wel tekorten op specifieke deelmarkten. 16

17 4 Sectorale ontwikkelingen Ontwikkelingen en prognoses verschillen per sector en worden sterk beïnvloed door de mate van afhankelijkheid van consumentenbestedingen of buitenlandse handel. Dit hoofdstuk beschrijft de trends en ontwikkelingen per sector. De omvang van sectoren verschilt en daarmee ook de invloed die ze hebben op de Nederlandse economie. Onderstaande figuur toont de verdeling van de werkgelegenheid over de sectoren, in het derde kwartaal van Figuur 4.1 Verdeling werkgelegenheid naar sectoren, 2011 III 6% 7% 17% 18% Bron: CBS, bewerking ECABO, dec % 1% Landbouw en visserij 11% Delfstoffen, industrie en energie 3% 6% 5% 4% De sectoren met het grootste aandeel in de werkgelegenheid in Nederland zijn zakelijke dienstverlening (18 procent), handel en reparatie (17 procent) en zorg en welzijn (17 procent). Deze sectoren zijn goed voor de helft van de totale werkgelegenheid. 4.1 Extra investeringen in negen topsectoren In het voorjaar van 2011 heeft de minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) negen zogenaamde topsectoren aangewezen. Het kabinet wil dat de bedrijven in deze topsectoren betere, vernieuwende en concurrerende producten ontwikkelen. De topsectoren zijn: water, agrofood, tuinbouw, hightech, life sciences & health, chemie, energie, logistiek en creatieve industrie. Voor elke sector is een team samengesteld met zwaargewichten uit het bedrijfsleven, een toponderzoeker en een topambtenaar. Kenmerken van de topsectoren zijn een sterke internationale positie en samenwerking tussen bedrijven en wetenschap rond de ontwikkeling van innovaties. Een andere overeenkomst is dat de technologieën of producten bijdragen aan een oplossing van maatschappelijke vraagstukken. Agrofood investeert bijvoorbeeld in de ontwikkeling van gezonde voedingsmiddelen en voedingspatronen voor consumenten. Dit zorgt ervoor dat de kosten voor de gezondheidszorg en arbeidsverzuim dalen. Uitgangspunt in de topsectorenaanpak is een goede wisselwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en de overheid. Bedrijven, vooral in het MKB, profiteren te weinig van het onderzoek dat in publieke kennisinstellingen wordt ontwikkeld. 17% Bouwnijverheid Handel en reparatie Horeca Vervoer, opslag en communicatie Financiële dienstverlening Zakelijke dienstverlening Overheid Onderwijs Zorg en welzijn Overige dienstverlening De overheid komt niet zelf met voorstellen, maar vraagt bedrijven en wetenschappers per sector om een plan van aanpak met ambities en adviezen. Innovatie, duurzaamheid, ondernemerschap, betere benutting van bestaande voorzieningen, ketensamenwerking, dynamische ICT-toepassingen en het aantrekken van toptalenten zijn hierbij de sleutelbegrippen. Het ministerie van EL&I voert de regie. De komende jaren zal er sprake zijn van een investering van 1,5 miljard. Daarnaast komt er een innovatiefonds, met 500 miljoen. Hiervan kunnen bedrijven geld lenen en bij financieel succes storten ze de geleende som weer terug. Zo kunnen meer ondernemers van krediet worden voorzien. 17

18 4.2 Ontwikkelingen per sector Landbouw en visserij Boerenbedrijven steeds groter In 2009 telde Nederland ruim 73 duizend land- en tuinbouwbedrijven. In 1995 waren dit er nog 113 duizend. De oppervlakte landbouwgrond is in die jaren met slechts 2 procent afgenomen. Dit betekent dat de boerenbedrijven groter worden. Er is een toename in omzet, maar tussen de subsectoren zijn er grote verschillen. Bij de akkerbouwbedrijven en de schapenbedrijven gaat het om een kleine toename. Bij de tuinbouw, de varkenshouderijen en de boomkwekerijen is deze meer dan verdubbeld. Quotering bedreiging voor groei visserij Op de Noordzee en Waddenzee varen 300 kotters met zo n opvarenden. De omstandigheden waarin de visserij zich bevindt, zijn niet gemakkelijk. In Nederland wordt veel aandacht geschonken aan een goed beheer van de visstanden. Quotering begrenst de vangst van enkele vissoorten. De vangstbeperkingen van de afgelopen jaren hebben geleid tot ruimere quota voor de belangrijkste vissoorten in Er wordt gekort op het aantal dagen dat Nederlandse vissers op zee mogen zijn, waardoor de kans groot is dat de quota niet worden gehaald. Nederland dominant in export bloementeelt Nederland is de grootste exporteur in sierteelt en bloembollen. De sterke positie bij de wereldproductie van de bloementeelt dankt Nederland aan de gunstige klimatologische omstandigheden, het aansprekende assortiment, het hoge kennisniveau en het sterke imago. Nederlandse tuinders realiseren de hoogste productiviteit per hectare met minder gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, water en mineralen. Zij lopen voorop in energie-efficiëntie, duurzame energieproductie en CO2- reductie. Topsectoren Tuinbouw en Agrofood: voedselveiligheid, meer toegevoegde waarde en duurzaamheid De Topsector Agrofood heeft overlap met de Topsector Tuinbouw. Ze zorgen beide voor gezond, veilig en lekker eten. Deze topsectoren leveren innovatieve, duurzame oplossingen voor hogere voedingswaarden, meer voedselzekerheid en minder armoede en verspilling. Met Nederlandse kennis, producten en productiemethoden halen boeren en tuinders in ontwikkelingslanden meer waarde uit hun teelten. De grote uitdagingen zijn de toename van de wereldbevolking, de opkomende grondstoffenschaarste, afnemende biodiversiteit en de klimaatverandering met toenemende weersextremen. De innovatie-agenda van het topteam Agrofood bevat drie rode draden: voedselveiligheid, duurzaamheid: meer met minder en gezondheid en welzijn. Stimuleren instroom nieuwe werknemers In de Topsector Agrofood werken ongeveer mensen en een groot aantal uitzendkrachten. Verdergaande automatisering en mechanisering zal leiden tot meer efficiëntie in processen en dus een verminderde vraag naar arbeid. Als gevolg hiervan zal de sector de geambieerde groei in toegevoegde waarde kunnen realiseren met ongeveer dezelfde hoeveelheid arbeidskrachten. Een zwaarder accent komt dan te liggen op aansturing, management en ondernemerschap, waardoor de vraag naar hoger opgeleiden toeneemt. Door vergrijzing zullen de komende jaren veel mensen de arbeidsmarkt uitstromen. De Topsector Tuinbouw heeft berekend dat jaarlijks nieuwe werknemers nodig zullen zijn. Door het minder positieve imago van de sector in de afgelopen jaren, was de instroom van leerlingen en studenten laag. Inmiddels trekt de instroom in het hoger en academisch onderwijs weer aan, maar in het vmbo daalt deze nog steeds. Om te voldoen aan de vraag naar goed geschoold personeel zijn verdere stappen noodzakelijk. De sector stelt voor expertisecentra in te richten voor regionale samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en het beroepsonderwijs, om de opleidingen optimaal af te stemmen op de behoeftes van bedrijven. 18

19 4.2.2 Delfstoffen, industrie en energie Investeren in duurzame energie noodzakelijk In de delfstoffen- en energiesector is een veelheid aan partijen actief op verschillende onderdelen zoals de opwekking, het transport, de handel, de toepassing en de besparing van zowel fossiele als duurzame energie. Op dit moment is duurzame energie nog niet concurrerend met fossiele energie. Innovatie is de sleutel om die duurzame energie concurrerender te maken, verder energie te besparen en slimmer en efficiënter om te gaan met fossiele energiebronnen. De Nederlandse gasvoorraden lopen terug. De verwachting is dat Nederland met haar gasvoorraden nog enkele tientallen jaren in de gasbehoefte zal kunnen voorzien. De aflopende voorraden verhogen de afhankelijkheid van het buitenland en zorgen voor een vermindering in de inkomsten uit de bodemschatten. Het aantal banen bij de energiebedrijven en de delfstoffenwinning is relatief gering. De nutsbedrijven waren in 2010 goed voor 35 duizend banen. In de delfstoffenwinning waren in banen. De werkgelegenheid in de sector delfstoffen toont een trendmatige daling, vooral als gevolg van procesinnovaties en efficiencyverbeteringen. Op internationaal niveau wordt deze in sterke mate beïnvloed door fusies en overnames. De branche is nauwelijks conjunctuurgevoelig. De verwachting is dat de bevolkingsgroei in opkomende economieën, zoals India, China en Brazilië, zal leiden tot een toename in de vraag naar olie. Tegelijkertijd is er een groeiende vraag naar duurzame energie, die zal leiden tot extra investeringen van oliemaatschappijen. Tekort aan technici voor Topsector Energie De Topsector Energie wil een belangrijke bijdrage leveren aan de concurrentiekracht van de sector. Het gaat daarbij enerzijds om maatregelen gericht op de reeds bestaande energieactiviteiten en anderzijds op een aantal centrale thema s die niet alleen de energiesector aangaan. Een tekort aan technisch geschoold personeel, van zowel universitair, hbo als mbo niveau, is een belangrijke belemmering en risico voor de verdere ontwikkeling van de sector. Vooral in de olie- en gasindustrie, maar evenzo in de offshore, de installatiebranche en voor de winning van windenergie zijn er tekorten. Regionale specialisatie en focus wordt nuttig geacht zodat versnippering van bedrijvigheid en onderzoek door het land heen wordt voorkomen. Daarbij heeft de sector bij uitstek een internationaal karakter, dat in de komende decennia zal worden versterkt door toenemende afhankelijkheid van import van energie om aan de energiebehoefte te voldoen. Nederland toonaangevend waterland Nederlanders leven met water en hebben in de loop der eeuwen een schat aan kennis en ervaring met water opgebouwd. Dankzij die traditie en onze internationale oriëntatie staat Nederland te boek als toonaangevend waterland. Klimaatverandering leidt wereldwijd tot verdroging en verzilting, toenemende kans op overstromingen en bodemdaling. De groeiende wereldbevolking en de sterke verstedelijking leiden tot meer behoefte aan bijvoorbeeld zoet water en nieuw land. Deze maatschappelijke vragen worden steeds complexer, omdat ze steeds meer in onderling verband komen te staan. Informatietechnologie kan bijdragen aan oplossingen. Winning van energie uit en met water kan een duurzaam alternatief zijn voor de slinkende voorraad fossiele energie. Het Topteam Water heeft een aantal speerpunten die op de langere termijn bijzondere kansen bieden bij het uitbouwen van de Nederlandse concurrentiepositie. Deze speerpunten richten zich onder andere op de productie van drink- en industriewater, de zuivering van afvalwater, wonen en werken in veilige dichtbevolkte delta s, energie-, getijdenenergie- en grondstoffenwinning op zee en op ontwikkeling van schone en slimme schepen. Een bedreiging voor de watersector is de geringe instroom van nieuwe arbeidskrachten. Ervaren mensen gaan met pensioen en er komen te weinig jonge mensen bij, onder andere door onbekendheid van de sector. Het topteam adviseert een directere betrokkenheid en sturing van het 19

20 bedrijfsleven bij de opleidingen voor middelbaar en hoger beroepsonderwijs in de regio. Meer zijinstromers en buitenlandse studenten zullen nodig zijn voor het behoud van een goede internationale positie. Ondernemers industrie somberder De Industrieradar van het CBS maakt het mogelijk de ontwikkelingen van de industriële productie te volgen. De stippellijn is de gemiddelde score. Een meetwaarde binnen de stippellijn betekent een minder gunstige waarde dan gemiddeld, een meetwaarde buiten de stippellijn een gunstigere waarde dan gemiddeld. Figuur 4.2 Industrieradar december 2011 Bron: CBS, december 2011 De omstandigheden voor de industrie zijn in december verslechterd in vergelijking met een maand eerder. Dit is de zevende maand op rij waarin het merendeel van de indicatoren van de industrieradar een achteruitgang laat zien. Alleen het consumentenvertrouwen toont een minimale verbetering. Door fragmentering wordt de industrie kleiner en internationaler. Onderdelen komen uit alle werelddelen en worden in Nederland gemonteerd. Het werk wordt specialistischer. Op de wereldmarkt zijn veel goedkope arbeidskrachten beschikbaar. Ambitie Topsector Chemie: groene chemie en slimme materialen Nederland heeft een goed ontwikkelde chemiesector met mondiale spelers, een innovatief MKB en vele spin offs vanuit universiteiten. De investeringen van bedrijven, kennisinstellingen en overheid in publiek-private samenwerkingsverbanden nemen toe. Ook de chemie is aangewezen als topsector. De ambitie van het topteam Chemie is dat Nederland in 2050 wereldwijd bekend staat als het land van de groene chemie en in de mondiale top drie van producenten van slimme materialen. Bij groene chemie gaat het om productieprocessen die op een duurzame manier biomassa omzetten in een scala van bestaande en nieuwe producten. Ook zijn er bedreigingen: mondiale concurrentie, druk op marges, de arbeidsmarkt. Inzet Topsector Hightech voor toepassingen in andere topsectoren Hightech omvat een aantal nauw met elkaar verweven maakindustrieën: de machine- en systeemindustrie, automotive, lucht- en ruimtevaart en materialen. De sector investeert 2,3 miljard in onderzoek en ontwikkeling. De sector is belangrijk voor toepassingen in de energie, chemie, life sciences & health en food en levert een belangrijke bijdrage aan maatschappelijke oplossingen op het gebied van gezondheid, mobiliteit, duurzaamheid en voorzieningszekerheid. ICT maakt een integraal deel uit van de ontwikkelingen in deze topsector. 20

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014 Een uitdagende arbeidsmarkt Erik Oosterveld 24 juni 2014 Wat waren de gevolgen van de recessie? Hoeveel banen zijn er verloren gegaan? In welke sectoren heeft de recessie het hardst toegeslagen? Werkgelegenheid

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

M201012. Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011

M201012. Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011 M201012 Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011 drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, juli 2010 Economisch herstel MKB blijft achter bij grootbedrijf Ondanks het toegenomen optimisme

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I In deze economische monitor vindt u cijfers over de werkgelegenheid en de arbeidsmarkt van de gemeente Ede. Van de arbeidsmarkt zijn gegevens opgenomen van de tweede helft

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkgelegenheid commerciële sector daalt. Minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkgelegenheid commerciële sector daalt. Minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB02-196 26 september 2002 9.30 uur Werkgelegenheid commerciële sector daalt Voor het eerst sinds 1994 is het aantal banen van werknemers in commerciële bedrijven

Nadere informatie

Trendwatch Nederlandse economie en arbeidsmarkt

Trendwatch Nederlandse economie en arbeidsmarkt Trendwatch Nederlandse economie en arbeidsmarkt actuele ontwikkelingen en prognoses Odile Sondermeijer senior adviseur arbeidsmarktonderzoek januari 2013 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Samenvatting 4 pag.

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent Arbeidsmarkt in vogelvlucht Gemiddeld over de afgelopen vier maanden is er een licht stijgende trend in de werkloosheid. Het aantal banen van werknemers stijgt licht en het aantal openstaande vacatures

Nadere informatie

Trendwatch Nederlandse economie en arbeidsmarkt

Trendwatch Nederlandse economie en arbeidsmarkt Trendwatch Nederlandse economie en arbeidsmarkt actuele ontwikkelingen en prognoses Odile Sondermeijer senior adviseur arbeidsmarktonderzoek september 2012 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Samenvatting 4 pag.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant. UWV Gerald Ahn 9 september 2014

De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant. UWV Gerald Ahn 9 september 2014 De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant UWV Gerald Ahn 9 september 2014 Recente persberichten (CBS) Wisselende berichten over de markt Werkloosheid in juli verder gedaald Stijging WW-uitkeringen Consumptie

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk Monitor Bouwketen Voorjaar 2015 Marien Vrolijk 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 6 1.1 Recente ontwikkelingen 6 1.2 Conjunctuur bouwketen 8 2 Architectenbureaus 10 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlening

Zakelijke dienstverlening Zakelijke dienstverlening Trends, Ontwikkelingen, Cijfers & Prognoses Juni 16 Economisch Bureau Nederland Kasper Buiting Senior sector econoom 3376 kasper.buiting@nl.abnamro.com Inhoud Onderwerp Pag Kernpunten

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Amersfoort Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Amersfoort groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en

Nadere informatie

Arbeidsmarkt in vogelvlucht

Arbeidsmarkt in vogelvlucht Arbeidsmarkt in vogelvlucht In het eerste kwartaal van 2011 is het aantal banen van werknemers, in vergelijking met het vierde kwartaal van 2010, licht gedaald. Dit is het eerste kwartaal met banenkrimp

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Gorinchem

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Gorinchem Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Gorinchem Samenvatting Aantal banen neemt in beperkte mate toe, echter niet in collectieve sector In de krimpregio Gorinchem neemt het aantal banen van

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer Monitor Bouwketen Najaar 2015 Jerzy Straatmeijer 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 7 1.1 Recente ontwikkelingen 7 1.2 Conjunctuur bouwketen 10 2 Architectenbureaus 12 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011

Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011 M201014 Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011 Update september drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, september 2010 Economisch herstel MKB blijft achter bij grootbedrijf; pas

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Strategisch Thema. -Stad die werkt en leert- Modules. Datum: februari 2016. Strategisch Thema -Stad die werkt en leert- 0

Strategisch Thema. -Stad die werkt en leert- Modules. Datum: februari 2016. Strategisch Thema -Stad die werkt en leert- 0 Strategisch Thema -Stad die werkt en leert- Modules Samenvatting 1 Werk 2 Leren 7 Datum: februari 2016 Gemeente Nijmegen Onderzoek en Statistiek tel.: (024) 329 98 89 (O&S) e-mailadres: onderzoek.statistiek@nijmegen.nl

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Economie Utrecht komt verder op stoom

Economie Utrecht komt verder op stoom Economie Utrecht komt verder op stoom De Utrechtse economie heeft de opgaande lijn duidelijk te pakken. Onder impuls van sectoren als de zakelijke dienstverlening en de ICT groeit de economie naar verwachting

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

VVMA Congres 18 mei 2010

VVMA Congres 18 mei 2010 VVMA Congres 18 mei 2010 Jan Klaver, VNO-NCW Verwachtingen over Nederlandse economie, 2010-2015 1 Lijn van mijn verhaal 1. Impact economische crisis op Nederlandse economie en bedrijfsleven 2. Het herstel

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld Arbeidsmarktregio Achterhoek

Highlights Regio in Beeld Arbeidsmarktregio Achterhoek Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Achterhoek Samenvatting Meer banen in marktsector, maar minder in collectieve sector De economie in de Achterhoek herstelt, maar de werkgelegenheidsontwikkeling

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zuid-Kennemerland en IJmond groeit het aantal

Nadere informatie

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014!

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014! EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht Monique Roso, 12 maart 2014! Inhoud presentatie 1. economische trends en ontwikkelingen!! 2. economische monitor provincie Utrecht! - economische

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zeeland

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zeeland Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zeeland Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zeeland groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en deeltijd)

Nadere informatie

De Grote Uittocht Herzien. Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur

De Grote Uittocht Herzien. Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur De Grote Uittocht Herzien Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur Aanleidingen van deze update van De Grote Uittocht - een rapport van het ministerie van BZK en de sociale partners

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 t.b.v. Monitor Arbeidsmarkt en Onderwijs Provincie Noord-Holland IJmuiden, 23 november 2012 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Belangrijkste

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015 Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer : december 2 Zeeuwse ondernemers blijven gunstig gestemd Winstgevendheid bouwondernemers pas volgend jaar op peil Krapte aan personeel in sectoren ICT en

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zuid-Holland Centraal groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen Samenvatting Meer banen in Rijk van Nijmegen, vooral in zakelijke diensten In Rijk van Nijmegen groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan De Retailscan 2014 is 350 x ingevuld. 24% van de respondenten is werkzaam in de foodsector en 76% in de non food. Van de respondenten

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren Het aantal mensen met een baan is de afgelopen drie maanden met gemiddeld 6 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren hadden vaker werk. De beroepsbevolking

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR)

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) Resultaten werkgelegenheidsonderzoek Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) 2013 Maarten Bergmeijer Provincie Utrecht afdeling MEC, team Economie par@provincie-utrecht.nl www.provincie-utrecht.nl/par

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief Conjunctuurenquête Nederland Tweede kwartaal 215 Bedrijfsleven onveranderd positief Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het tweede kwartaal 215.

Nadere informatie

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011 Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011 In deze notitie van het UWV WERKbedrijf, die vanwege de resultaten van de Quick Scan wat later verschijnt dan gebruikelijk, worden de actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 29 544 Arbeidsmarktbeleid Nr. 364 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Werkloosheid in oktober vrijwel onveranderd

Werkloosheid in oktober vrijwel onveranderd Persbericht Pb14-070 20 november 2014 09.30 uur Werkloosheid in oktober vrijwel onveranderd - Meer mensen aan het werk - Aantal WW-uitkeringen vrijwel onveranderd - WW-uitkeringen toegenomen vanuit seizoengevoelige

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Helmond-De Peel

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Helmond-De Peel Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Helmond-De Peel Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Helmond-De Peel groeit het aantal banen van werknemers (voltijd

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 47

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 47 Statistisch Bulletin Jaargang 70 2014 47 20 november 2014 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 Iets meer banen en vacatures in het derde kwartaal 3 Werkloze beroepsbevolking 4 2. Macro-economie 5 Koerswaarde

Nadere informatie

BIJLAGE A KENGETALLEN In deze bijlage geven we in overzichtelijke tabellen de kengetallen weer die gebruikt zijn ter bepaling van de effecten van het kantoren- en bedrijventerreinenprogramma voor de regio

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Midden-Gelderland

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Midden-Gelderland Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Midden-Gelderland Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, maar niet in collectieve sector De economie in Midden-Gelderland groeit en dat leidt ook tot

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Noord-Holland Noord groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Nieuw: metingen op provinciaal niveau Conjunctuurenquête Nederland Rapport eerste kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat

Nadere informatie

Verder in deze editie:

Verder in deze editie: Economie Monitor Brabant Vierde kwartaal 4 Eurocrisis raakt ook de Brabantse economie De economie van Brabant krijgt in het laatste kwartaal van te maken met de gevolgen van de eurocrisis en dit is goed

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen April 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen blijven stijgen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio IJsselvechtstreek

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio IJsselvechtstreek Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio IJsselvechtstreek Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In IJsselvechtstreek groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Rijnmond

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Rijnmond Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Rijnmond Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Rijnmond groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en deeltijd)

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkloosheid verder toegenomen. Anderhalf jaar stijgende lijn werkloosheid

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkloosheid verder toegenomen. Anderhalf jaar stijgende lijn werkloosheid Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB13-003 17 januari 2013 9.30 uur Werkloosheid verder toegenomen Werkloosheid in december opgelopen naar 7,2 procent Vanaf medio vrijwel voortdurende stijging

Nadere informatie

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Persbericht PB14 037 02 06 2014 16.00 uur CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Koopkracht van werknemers in gezondheids- en welzijnszorg steeg in 2008-2012 elk jaar Zelfstandigen en pensioenontvangers

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Werkloosheid in augustus gedaald

Werkloosheid in augustus gedaald Persbericht PB13-061 19 september 09.30 uur Werkloosheid in augustus gedaald - In augustus minder werkloze jongeren - Stijgende trend werkloosheid minder sterk - Bijna 400 duizend WW-uitkeringen De voor

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief Op basis van het arbeidsmarktonderzoek van Research voor Beleid en EIM Douwe Grijpstra Datum: 7 november 2007 Opbouw presentatie -Inrichting

Nadere informatie

CBS: Aantal vacatures stijgt opnieuw

CBS: Aantal vacatures stijgt opnieuw Persbericht PB-034 15 mei 2014 9:30 uur CBS: Aantal vacatures stijgt opnieuw Derde kwartaal op rij toename van vacatures Grootste stijging bij de commerciële dienstverlening Meer dynamiek op de arbeidsmarkt

Nadere informatie

SNELINFORMATIE ARBEIDSMARKTREGIO DRECHTSTEDEN

SNELINFORMATIE ARBEIDSMARKTREGIO DRECHTSTEDEN SNELINFORMATIE ARBEIDSMARKTREGIO DRECHTSTEDEN December 2012 WW-rechten Het aantal WW-uitkeringen steeg in december met 4,5% tot ruim 7.500. Deze maand werden 1.010 nieuwe WW rechten toegekend. Het aantal

Nadere informatie

Arbeidskosten per eenheid product

Arbeidskosten per eenheid product Arbeidskosten per eenheid product CPB Achtergronddocument, behorend bij: MEV 2012 September 2011 Martin Mellens CPB Memo Aan: Belangstellenden Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM

Nadere informatie

Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie;

Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie; Bouw De sector bouwnijverheid bestaat uit een diversiteit aan bedrijven. Belangrijke bedrijfsgroepen zijn: Aannemersbedrijven Burgerlijke en Utiliteitsbouw (algemeen en gespecialiseerd)* Aannemersbedrijven

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Detailhandel in wonen De detailhandel in wonen bestaat uit de volgende branches: woninginrichting (onder te verdelen in meubelspeciaalzaken, woningtextielspeciaalzaken, slaapspeciaalzaken en gemengde zaken),

Nadere informatie

Werkloosheid verder toegenomen

Werkloosheid verder toegenomen Persbericht PB14-019 20 maart 09.30 uur Werkloosheid verder toegenomen - Werkloze beroepsbevolking in februari met 13 duizend gestegen - Vrijwel evenveel werkloze jongeren als drie maanden geleden - Aantal

Nadere informatie

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Willem van der Velden Schiedam/Vlaardingen, 11 februari 2009 Agenda Kredietcrisis en recessie Scenario tot 2014 Actualiteit MKB Sectorramingen Tips voor succesvol

Nadere informatie

Economische kracht van het MKB in Kop van Noord-Holland in 2011

Economische kracht van het MKB in Kop van Noord-Holland in 2011 Economische kracht van het MKB in Kop van Noord-Holland in 2011 Hoe meten we de economische kracht? In deze rapportage leest u hoe groot de economische kracht is van het midden- en kleinbedrijf (MKB) 1

Nadere informatie

Werkloosheid opnieuw gestegen

Werkloosheid opnieuw gestegen Persbericht PB14-012 20 februari 09.30 uur Werkloosheid opnieuw gestegen - Werkloze beroepsbevolking in januari met 10 duizend toegenomen - Aantal WW-uitkeringen met 23 duizend gestegen De voor seizoeninvloeden

Nadere informatie

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27 Inhoud Ontwikkeling aantal orders 2 Verwachting aantal orders 3 Verwachting aantal exportorders 4 Verwachting inkopen bij leveranciers 5 Oordeel orderpositie 6 Oordeel orderpositie buitenland 7 Oordeel

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen Maart 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07 Visiedocument Neutralis 1 Inhoudsopgave: 1. Doel Visiedocument.... 3 2. Ontwikkelingen in de wereldeconomie... 4 3. Ontwikkelingen in de Nederlandse economie. 6 4. Ontwikkelingen binnen de financiële branche

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Sectorale arbeidsmarktinformatie

Sectorale arbeidsmarktinformatie Sectorale arbeidsmarktinformatie Overschotten en tekorten Kansen en mogelijkheden Deel B: Sectorbeschrijvingen 18. Openbaar bestuur Den Haag 20 december 2011 Inhoudsopgave Openbaar bestuur...3 1. Sectorfiche...3

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen September 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 13

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 13 Statistisch Bulletin Jaargang 71 2015 13 26 maart 2015 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 CBS: Werkloosheid gedaald door afname beroepsbevolking 3 Werkloze beroepsbevolking 1) 5 2. Inkomen en bestedingen

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie