Voorzitter van het Directiecomité Vooruitgangstraat Brussel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voorzitter van het Directiecomité Vooruitgangstraat 50 1210 Brussel"

Transcriptie

1 De energiemarkt in 2010

2 Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat Brussel Ondernemingsnr.: tel Vanuit het buitenland: tel Verantwoordelijke uitgever: Jean-Marc Delporte Voorzitter van het Directiecomité Vooruitgangstraat Brussel Internetversie E2-417/

3 De energiemarkt in 2010

4 Inhoud Lijst van tabellen... 4 Lijst van grafieken... 6 Afkortingen Inleiding Energiebalans van België Energievraag in België Totale energieconsumptie Primaire energieconsumptie en de energiemix Finale energieconsumptie Finale energieconsumptie per energiebron Finale energieconsumptie per sector Gebruik van energiebronnen Primaire energie-intensiteit Energie aanbod in België Binnenlandse primaire energieproductie Binnenlandse bruto-elektriciteitsproductie Hernieuwbare elektriciteit Energie-invoer Energieafhankelijkheid Uitstoot van CO 2 door de Belgische energiesector Globale energetische balans Ontwikkelingen op de Belgische energiemarkt Aardoliemarkt Raffinage-industrie Sectorale balans van aardolieproducten Verbruik van aardolieproducten Aardoliebevoorrading Aardolieprijzen Prijs van ruwe aardolie Prijs van aardolieproducten Aardgasmarkt Sectorale balans van aardgas Aardgasverbruik per sector Aardgasbevoorrading Aardgasprijzen Aardgasprijzen voor huishoudelijke gebruikers Aardgasprijzen voor industriële gebruikers Concurrentie op de aardgasmarkt Energieobservatorium De energiemarkt in 2010

5 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en dienstenmarkt in België Elektriciteitsmarkt Sectorale elektriciteitsbalans Elektriciteitsverbruik per sector Elektriciteitsuitwisselingen Elektriciteitsprijzen Elektriciteitsprijzen voor huishoudelijke gebruikers Elektriciteitsprijzen voor industriële gebruikers Concurrentie op de elektriciteitsmarkt Markt van vaste brandstoffen (steenkool) Sectorale balans van vaste brandstoffen Verbruik van vaste brandstoffen per sector Bevoorrading van vaste brandstoffen Hernieuwbare energie in België Productie uit hernieuwbare en recuperatie-energiebronnen Bruto-elektriciteitsproductie van hernieuwbare en recuperatie-energiebronnen Bruto warmteproductie van hernieuwbare en recuperatie-energiebronnen Hernieuwbare targets Energie-indicatoren Energieobservatorium De energiemarkt in

6 Lijst van tabellen Tabel 1. Primaire energieconsumptie per energiebron (ovw) (2010) 14 Tabel 2. Finale energieconsumptie per energiebron (ovw) (2010) 16 Tabel 3. Finale energieconsumptie per sector (ovw) (2010) 17 Tabel 4. Gebruik van energiebronnen per sector (2010) 18 Tabel 5: Binnenlandse bruto-elektriciteitsproductie (2010) 23 Tabel 6. Netto energie-invoer per energiebron (ovw) (2010) 25 Tabel 7. CO2 uitstoot per energiebron (2010) 28 Tabel 8. Globale energetische balans (ovw) (2010) 30 Tabel 9. Raffinagecapaciteiten (2010) 32 Tabel 10. Hoeveelheid verwerkte producten (2010) 32 Tabel 11:Sectorale balans van aardolieproducten (ovw) (2010) 33 Tabel 12. Structuur van de leveringen van de belangrijkste aardolieproducten (2010) 35 Tabel 13. Geografische verdeling van de invoer van ruwe aardolie (2010) 37 Tabel 14. Data en waarden van de modificaties van accijnzen op brandstoffen via het kliksysteem (2010) 40 Tabel 15. Distributiemarges (2010) 40 Tabel 16. APETRA bijdrage (2010) 40 Tabel 17. Sectorale balans van aardgas (bvw) (2010) 45 Tabel 18. Geografische verdeling van de invoer van aardgas (2010) 49 Tabel 19. Aardgasprijzen voor huishoudelijke gebruikers, exclusief belastingen en heffingen (2010) 50 Tabel 20. Aardgasprijzen voor industriële gebruikers, exclusief belastingen en heffingen (2010) 52 Tabel 21. Concurrentie indicatoren op de aardgasmarkt ( ) 54 Tabel 22. Sectorale balans van elektriciteit (bvw) (2010) 56 Tabel 23. Elektriciteitsprijzen voor huishoudelijke gebruikers, inclusief belastingen en heffingen (2010) 60 Tabel 24. Elektriciteitsprijzen voor industriële gebruikers, inclusief belastingen en heffingen (2010) 62 Tabel 25. Concurrentie indicatoren op de elektriciteitsmarkt, producerende bedrijven ( ) 64 Tabel 26. Concurrentie indicatoren op de elektriciteitsmarkt, leveranciers ( ) 64 4 Energieobservatorium De energiemarkt in 2010

7 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en dienstenmarkt in België. Tabel 27. Sectorale balans van steenkool (2010) 64 Tabel 28. Consumptie van vaste brandstoffen per sector (2010) 68 Tabel 29. Netto invoer van vaste brandstoffen per soort (2010) 69 Tabel 30. Geografische verdeling van de invoer van vaste brandstoffen (2010) 70 Tabel 31. Bruto-elektriciteitsproductie van hernieuwbare en recuperatie-energiebronnen (2010) 71 Tabel 32. Bruto warmteproductie van hernieuwbare en recuperatie-energiebronnen (2010) 72 Energieobservatorium De energiemarkt in

8 Lijst van grafieken Grafiek 1. Primaire en finale energieconsumptie ( ) 13 Grafiek 2. Primaire energieconsumptie per energiebron (2010) 14 Grafiek 3. Primaire energieconsumptie per energiebron ( ) 15 Grafiek 4. Finale energieconsumptie per energiebron (2010) 16 Grafiek 5. Finale energieconsumptie per energiebron ( ) 16 Grafiek 6. Finale energieconsumptie per sector, zonder en met niet-energetisch gebruik (2010) 17 Grafiek 7. Finale energieconsumptie per sector ( ) 18 Grafiek 8. Gebruik van energiebronnen per sector (2010) 19 Grafiek 9. Evolutie van de primaire energie-intensiteit ( ) 20 Grafiek 10: Binnenlandse primaire energieproductie (2010) 21 Grafiek 11. Binnenlandse bruto-elektriciteitsproductie (2010) 23 Grafiek 12. Evolutie van de binnenlandse bruto-elektriciteitsproductie ( ) 24 Grafiek 13. Netto energie-invoer per energiebron (2010) 25 Grafiek 14. Evolutie van de netto energie-invoer per energiebron ( ) 26 Grafiek 15. Oorsprong van de energie-invoer per energiebron (2010) 26 Grafiek 16. Graad van globale energie-afhankelijkheid ( ) 27 Grafiek 17. CO 2 intensiteit en de CO 2 uitstoot per capita van de energiesector ( ) 28 Grafiek 18. Grafische voorstelling van de globale energetische balans (2010) 31 Grafiek 19. Grafische voorstelling van de sectorale aardgasbalans (2010) 34 Grafiek 20. Beschikbare binnenlandse aardolieproducten ( ) 35 Grafiek 21. Leveringen van de belangrijkste aardolieproducten ( ) 36 Grafiek 22. Geografische verdeling van de invoer van ruwe aardolie (2010) 37 Grafiek 23. Invoer van ruwe aardolie per regio ( ) 38 Grafiek 24. Brentkoers Grafiek 25. Veranderingen van de maximumprijzen van aardolieproducten (2010) 41 Grafiek 26. Vergelijking van de gemiddelde maandelijkse maximumprijzen en de werkelijke prijzen van super 95 (2010) 42 Grafiek 27. Vergelijking van de gemiddelde maandelijkse maximumprijzen en de werkelijke prijzen van diesel voor het wegvervoer (2010) 42 6 Energieobservatorium De energiemarkt in 2010

9 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en dienstenmarkt in België. Grafiek 28. Gemiddelde maximumprijzen van de belangrijkste aardolieproducten ( ) 43 Grafiek 29. Gemiddelde maandelijkse maximumprijzen van de belangrijkste olieproducten ( ) 43 Grafiek 30. Grafische voorstelling van de sectorale balans van aardgas (2010) 46 Grafiek 31. Beschikbaar binnenlands aardgas ( ) 47 Grafiek 32. Consumptie van aardgas per sector ( ) 48 Grafiek 33. Finale consumptie van aardgas per sector ( ) 48 Grafiek 34. Geografische verdeling van de invoer van aardgas (2010) 49 Grafiek 35. Invoer van aardgas per regio ( ) 50 Grafiek 36. Prijs van aardgas voor een gemiddelde huishoudelijke verbruiker, consumptieblok D2 ( ) 51 Grafiek 37. Vergelijking van de aardgasprijzen voor huishoudelijke verbruikers in België en buurlanden, consumptieblok D2, alle taksen inclusief (2010) 51 Grafiek 38. Aandeel van de taksen in de aardgasprijs voor huishoudelijke verbruikers in België en buurlanden, consumptieblok D2 (2010) 52 Grafiek 39. Aardgas voor een gemiddelde industriële verbruiker, consumptieblok I3 ( ) 53 Grafiek 40. Vergelijking van de aardgasprijzen voor industriële verbruikers in België en buurlanden, consumptieblok I3, alle taksen inclusief (2010) 53 Grafiek 41. Grafische voorstelling van de sectorale balans van elektriciteit (2010) 57 Grafiek 42. Beschikbare elektriciteit op de binnenlandse markt (primaire productie + netto invoer) ( ) 58 Grafiek 43. Consumptie van elektriciteit per sector ( ) 58 Grafiek 44. Netto-invoer van elektriciteit ( ) 59 Grafiek 45. Consumptieprijs van elektriciteit voor de gemiddelde huishoudelijke verbruiker, consumptieblok DC ( ) 61 Grafiek 46. Vergelijking van de elektriciteitsprijzen voor huishoudelijke verbruikers in België en buurlanden, consumptieblok DC, alle taksen inclusief (2010) 61 Grafiek 47. Aandeel van de taksen in de elektriciteitsprijs voor huishoudelijke verbruikers in België en buurlanden, consumptieblok DC (2010) 62 Grafiek 48. Consumptieprijs van elektriciteit voor de gemiddelde industriële verbruiker, consumptieblok IC ( ) 63 Grafiek 49. Vergelijking van de elektriciteitsprijzen voor industriële verbruikers in België en buurlanden, consumptieblok IC, alle taksen inclusief (2010) 63 Grafiek 50. Grafische voorstelling van de sectorale balans van vaste brandstoffen (2010) 66 Grafiek 51. Beschikbare binnenlandse vaste brandstoffen ( ) 67 Energieobservatorium De energiemarkt in

10 Grafiek 52. Consumptie van vaste brandstoffen per sector ( ) 68 Grafiek 53. Finale consumptie van vaste brandstoffen per sector ( ) 68 Grafiek 54. Geografische verdeling van de invoer van vaste brandstoffen (2010) 69 Grafiek 55. Invoer van vaste brandstoffen per regio ( ) 70 Grafiek 56. Bruto-elektriciteitsproductie van hernieuwbare energiebronnen (2010) 71 Grafiek 57. Bruto warmteproductie van hernieuwbare en recuperatie-energiebronnen (2010) 72 Grafiek 58. Vergelijking van het verwacht en reëel aandeel van hernieuwbare energiebronnen in de consumptie (2010) 73 8 Energieobservatorium De energiemarkt in 2010

11 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en dienstenmarkt in België. Afkortingen APETRA bbp BPF btw bvw cap CIF CNG CO 2 CREG ECB ETS EU Agence de Pétrole Petroleum Agentschap bruto binnenlands product Belgische Petroleum Federatie belasting toegevoegde waarde bovenverbrandingswaarde capita Cost Insurance Freight Compressed Natural Gas (Aardgas onder druk) koolstofdioxide Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Europese Centrale Bank Emissions Trading System (emissiehandelssysteem) Europese Unie EU-15 Europese Unie met 15 lidstaten (1 januari april 2004) EU-27 Europese Unie met 27 lidstaten (vanaf 1 januari 2007) EUR FOD FPB GB GJ GOS GWh H-gas IEA kg Euro Federale Overheidsdienst Federaal Planbureau Groot-Brittannië Gigajoule Gemenebest van Onafhankelijke Staten (voormalige Sovjetunie) Gigawattuur Hoogcalorisch gas Internationaal Energie Agentschap kilogram Energieobservatorium De energiemarkt in

12 kgoe kt ktoe ktstke kv KVBG kwh l L-gas lng lpg Mtoe MW MWh NACE OPEC ovw ppm TJ TNB toe TWh US VN kilogram olie-equivalent kiloton kiloton olie-equivalent kiloton steenkoolequivalent kilovolt Koninklijke Vereniging van Belgische Gasvaklieden Kilowattuur liter Laagcalorisch gas Liquified Natural Gas (vloeibaar aardgas) Liquified Petroleum Gas Miljoen ton olie-equivalent Megawatt Megawattuur Nomenclature statistique des activités économiques dans la Communauté européenne (Statistische nomenclatuur van de economische activiteiten in de Europese Gemeenschap) Organization of the Petroleum Exporting Countries onderverbrandingswaarde parts per million (delen per millioen) (concentratiemaat) Terajoule Transmissie Net Beheerder ton olie-equivalent Terawattuur United States (Verenigde Staten) Verenigde Naties 10 Energieobservatorium De energiemarkt in 2010

13 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en dienstenmarkt in België. 1. Inleiding Het Energieobservatorium heeft tot doel het verzamelen, toekomstgericht analyseren en verspreiden van objectieve, relevante informatie die noodzakelijk is voor een volledig inzicht in de sector met het oog op de voorbereiding, de implementatie en het opvolgen van het energie- en milieubeleid (CO 2 - en energiebalansen). Voor de publicatie van nationale statistieken is het noodzakelijk om een juist evenwicht te vinden tussen de betrouwbaarheid van de gegevens en de snelheid waarmee het mogelijk is om ze te verspreiden. Het Energieobservatorium is nog jong en in het midden van een proces van verbetering. Het streeft continu naar de uitmuntende kwaliteit die enerzijds wordt vereist door de internationale organisaties aan wie de publicatie gestuurd moet worden is (Eurostat, het Internationaal Energie Agentschap en de Verenigde Naties) en anderzijds wordt verwacht door de burgers en professionals die steeds meer wensen te beschikken over betrouwbare gegevens. Deze opdracht zou niet mogelijk zijn zonder de medewerking van de spelers van de sector die intensief werden aangezocht om bij te dragen tot de consolidatie van de gegevens. Ook de samenwerking met de gewestelijke autoriteiten is essentieel voor deze consolidatie en het overleg met deze autoriteiten neemt elke dag toe. Behalve de activiteiten die louter verbonden zijn met inzamelen en analyseren van energie-informatie realiseert het Energieobservatorium prospectieve studies in samenwerking met het Federaal Planbureau en diverse studies met betrekking tot de veiligheid van de energievoorziening. Met dit jaarverslag 2010 stelt het Energieobservatorium zijn eerste "Energiemarkt" voor en het vervolgt de reeks publicaties inzake de jaarlijkse energiestatistieken van België. Bij deze gelegenheid wordt een nieuwe presentatie ingeleid, niet enkel omwille van de compatibiliteit met het rapport van het Europees Energieobservatorium, maar ook om de volledige datareeksen, voorgesteld in een handig formaat, ter beschikking te stellen van de gebruikers. Bij het jaarverslag zijn grafieken, tabellen en verklarende tekst gevoegd. Een Excel bestand verschaft de lezer de meest volledige beschikbare historische gegevensreeksen, op een aggregatieniveau dat een publieke verspreiding mogelijk maakt (de individuele gegevens die verzameld zijn voor statistische doeleinden kunnen niet worden vrijgegeven). Er wordt eveneens gebruik gemaakt van diverse eenheden om de conversies te vergemakkelijken en de gewoonten van elke gebruiker te eerbiedigen. Wat kunnen we zeggen over het jaar 2010? Het klimaat was aanzienlijk ruwer dan in 2009 waardoor het primaire energieverbruik steeg met 6,6 %. Het verbruik van finale energie (het primaire energieverbruik na aftrek van transformatie- en energieverliezen) boekte een totale toename van 6,3 % ten opzichte van het voorgaande jaar. De belangrijkste trends in 2010 ten opzichte van 2009 op het vlak van primair energieverbruik zijn: het standhouden van aardolie als de belangrijkste bron van energie (41,8 % in 2010); een sterke stijging van het verbruik van aardgas (12,2 %); een lichte stijging van het aandeel van kernenergie (1,5 %); een stijging van het verbruik van de vaste brandstoffen (+6,6 %), voornamelijk te wijten aan de staalindustrie (sterke stijging van de productie van gietijzer) en cokes; een stijging van de bijdrage van hernieuwbare energiebronnen en recuperatiestoffen (+8,5 %) Energieobservatorium De energiemarkt in

14 Ik wens u veel leesgenot bij het lezen van dit rapport dat het resultaat is van diepgaand onderzoek en interpretatie. Het Energieobservatorium staat ten dienst van de burgers en wenst meer dan ooit in interactie te treden met zijn lezers om de volgende uitgaven inzake de levering van energiegegevens van België te verbeteren. Marie-Pierre Fauconnier Directeur-generaal 12 Energieobservatorium De energiemarkt in 2010

15 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en dienstenmarkt in België. 2. Energiebalans van België 2.1. Energievraag in België De energiebehoefte van een land kan worden uitgedrukt op verschillende manieren. Het primaire energieverbruik is het totale verbruik van energieproducten dat dit land mobiliseert voor de uitvoering van zijn activiteiten, met inbegrip van de diverse verliezen en de niet-energetische toepassingen (koolwaterstoffen gebruikt als grondstof in de petrochemische industrie, vetten en smeermiddelen, wegasfalt, oplosmiddelen, enz.). Het eindverbruik of finale verbruik is datgene dat op het niveau van de verschillende consumenten rechtstreeks wordt gebruikt voor energetische en niet-energetische doeleinden (om zich te verwarmen of te verplaatsen, of elektrische apparaten te bedienen, enz.). Het verschil tussen de twee concepten heeft betrekking op de totale energie-efficiëntie van een land en weerspiegelt het verlies bij de verwerking, het vervoer en de distributie. Het is het verschil tussen de energie die wordt gemobiliseerd (ingevoerd en/of geproduceerd) en de energie die daadwerkelijk wordt gebruikt Totale energieconsumptie Zowel het primaire als het finale energieverbruik in België kende tijdens de afgelopen tien jaar een relatieve stabiliteit in vergelijking met de groei in het voorbijgaande decennium (grafiek 1). In 2010 registreert het primaire energieverbruik echter een historisch record met 61,9 Mtoe. Grafiek 1. Primaire en finale energieconsumptie ( ) (in Mtoe) Totale consumptie Finale consumptie Primaire energieconsumptie en de energiemix De primaire consumptie (die overeenstemt met het zichtbare verbruik van primaire bruto-energie of "beschikbaar voor het bruto binnenlands verbruik" in de balans) is de som van de energieën, die ter beschikking zijn voor primaire productie en netto-invoer, rekening houdend met de opgeslagen voorraden en de recuperaties in een geografische entiteit over een gegeven periode. Energieobservatorium De energiemarkt in

16 In aanvulling op de stroom van de primaire opgeslagen en verbruikte voorraden, omvat de primaire energie door uitbreiding van de definitie, de voorraden en netto-invoer van afgeleide energieproducten: dit is in wezen het externe saldo van aardolieproducten, cokes, hernieuwbare energie en elektriciteit. De voorgestelde gegevens zijn afkomstig van het totale saldo volgens een benadering die de internationale luchtvaartbunkers beschouwt als binnenlandse consumptie. Tabel 1 en grafiek 2 tonen de prominente plaats die aardolie en aardolieproducten in de Belgische energiemix (41,8 %) bekleden in Aardgas is met 27,5 % de tweede meest gebruikte energievorm. Kernenergie vertegenwoordigt meer dan 20 % van het totaal. Het aandeel van de vaste brandstoffen bedraagt 5,5 % en dat van de recuperatieproducten en hernieuwbare brandstoffen 4,6 %. Het verloop van deze relatieve aandelen in de afgelopen 20 jaar toont de geleidelijke vervanging van steenkool door aardgas, terwijl het aandeel van olie en kernenergie min of meer stabiel blijft (grafiek 3). De groei van hernieuwbare energie wordt steeds meer merkbaar in de energiemix. Tabel 1. Primaire energieconsumptie per energiebron (ovw) (2010) Mtoe TJ % Aardolie 25, ,8 Aardgas 17, ,5 Kernenergie 12, ,2 Steenkool 3, ,5 Hernieuwbare en recuperatiebrandstoffen 2, ,6 Andere energie 0, ,4 Totaal 61, ,0 Grafiek 2. Primaire energieconsumptie per energiebron (2010) (in %) 4,6% 0,4% 41,8% Olie Aardgas Steenkool 20,2% Kernenergie Hernieuwbare en recuperatiebrandstoffen 5,5% 27,5% Andere energie 14 Energieobservatorium De energiemarkt in 2010

17 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en dienstenmarkt in België. Grafiek 3. Evolutie van de primaire energieconsumptie per energiebron ( ) (in Mtoe) Olie Steenkool Hernieuwbare en recuperatiebrandstoffen Aardgas Kernenergie Andere energie Finale energieconsumptie De finale energieconsumptie is de energiebehoefte van de verschillende soorten consumenten (industriële-, residentiële-, tertiaire sector en vervoer) voor de uitvoering van hun activiteiten. De totale finale consumptie in België wordt bepaald door het verzamelen van gegevens van bedrijven die energieproducten leveren. De energie die wordt gebruikt voor de omzetting of transformatie van energie, wordt niet meegerekend, maar de energie voor niet-energetisch gebruik wordt wel opgenomen in het eindverbruik. In 2010 bedraagt het finale energieverbruik - het zichtbaar bruto verbruik van primaire energie na aftrek van de verwerkingsactiviteiten en de energieverliezen - 42,5 Mtoe Finale energieconsumptie per energiebron Bijna de helft van de energie die wordt verbruikt in België wordt gehaald uit aardolie en aardolieproducten en meer dan een kwart van de energie uit aardgas. Elektriciteit is een vorm van secundaire energie en is goed voor 17 % van de energiebehoeften van de Belgische consument (tabel 2 en grafiek 4). De hernieuwbare energiebronnen nemen geleidelijk aan het aandeel van steenkool in, in termen van hoeveelheden (grafiek 5). De effecten van de recente economische crisis zijn enkel merkbaar voor de aardolieproducten: het verbruik hiervan daalt de laatste twee jaar. Energieobservatorium De energiemarkt in

18 Tabel 2. Finale energieconsumptie per energiebron (ovw) (2010) Mtoe TJ % Aardolie 20, ,6 Aardgas 12, ,1 Elektriciteit 7, ,9 Steenkool 1, ,2 Hernieuwbare brandstoffen 1, ,7 Warmte 0, ,5 Totaal 42, ,0 Grafiek 4. Finale energieconsumptie per energiebron (2010) (in %) 16,9% 2,7% 1,5% 3,2% 47,6% 28,1% Olie Aardgas Steenkool Elektriciteit Warmte Hernieuwbare brandstoffen Grafiek 5. Finale energieconsumptie per energiebron ( ) (in Mtoe) Olie Aardgas Steenkool Elektriciteit Warmte Hernieuwbare brandstoffen 16 Energieobservatorium De energiemarkt in 2010

19 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en dienstenmarkt in België Finale energieconsumptie per sector Het finale energieverbruik is verdeeld over verschillende sectoren op basis van de NACE-classificatie. Deze classificatie biedt een gedetailleerd overzicht van alle sectoren, per categorie van economische activiteiten, volgens een gestandaardiseerd systeem dat vergelijkingen tussen landen vergemakkelijkt. Het aandeel van de industrie in het totale finale verbruik in 2010 bedraagt 26,9 %, het aandeel van de residentiële sector 35,2 %, het aandeel van transport 20,9 % en het niet-energetisch verbruik 17 % (tabel 3 en grafiek 6). Het recente verloop van de finale consumptie weerspiegelt de algemene impact van de economische crisis voor alle sectoren in 2009, gevolgd door een algemeen herstel in 2010 (grafiek 7). Tabel 3. Finale energieconsumptie per sector (ovw) (2010) Mtoe TJ % IJzer en staal 2, ,1 Andere industrie 9, ,8 Huishoudelijk en gelijkgesteld 15, ,2 Transport 8, ,9 Niet-energetisch verbruik 7, ,0 Totaal 42, ,0 Grafiek 6. Finale energieconsumptie per sector, zonder en met niet-energetisch gebruik (2010) (in %) 25% 6% 26% 17% 5% 22% 21% 43% 35% IJzer en staal Andere industrie Huishoudelijk Transport Niet energetisch gebruik Energieobservatorium De energiemarkt in

20 Grafiek 7. Finale energieconsumptie per sector ( ) (in Mtoe) Industrie Huishoudelijk Transport Niet-energetisch gebruik Gebruik van energiebronnen Het verbruik van de verschillende energiebronnen per sector wordt weergegeven in tabel 4 en grafiek 8. Aardgas wordt voornamelijk gebruikt voor de productie van elektriciteit, aardolie in de transportsector en elektriciteit en steenkool in de industrie. Tabel 4. Gebruik van energiebronnen per sector (2010) (in Mtoe) Aardgas Olieproducten Electriciteit Steenkool Elektrische productie 5,88 3,72 0,22 1,53 Consumptie door energiesector 0,01 0 0,84 0 Eindverbruik 12,89 20,21 7,16 1,88 Industrie 5,14 0,70 3,28 1,72 Transport 0 8,62 0,15 0 Huishoudelijk 4,25 3,04 1,74 0,14 Diensten 2,17 1,06 1,91 0 Landbouw 0,33 0,44 0,07 0 Andere sectoren 0,05 0,01 0,01 0,02 Niet-energetisch verbruik 0,96 6, Totaal 18,78 23,92 8,23 3,40 18 Energieobservatorium De energiemarkt in 2010

21 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en dienstenmarkt in België. Grafiek 8. Gebruik van energiebronnen per sector (2010) (in % - ovw) Aardgas Aardolieproducten 1,7% 0,3% 5,1% 15,5% 11,6% 26,5% 31,3% 2,9% 22,6% 27,3% 0,1% 1,8% 4,4% 12,7% 36,0% Steenkool Elektriciteit 50,6% 4,0% 21,2% 23,2% 0,5% 1,8% 0,9% 2,7% 10,2% 44,8% 39,9% Elektrische productie Industrie Huishoudelijk Landbouw Niet-energetisch verbruik Consumptie door energiesector Transport Diensten Andere sectoren Energieobservatorium De energiemarkt in

22 Primaire energie-intensiteit De energie-intensiteit is een maatstaf voor de energieafhankelijkheid van een economie. Het is de verhouding tussen het binnenlandse primaire energieverbruik (in ktoe) en het bruto binnenlands product (in euro) en meet de hoeveelheid energie die de economie verbruikt om een eenheid te produceren. Een veranderende energie-intensiteit van een economie wil dus zeggen dat het gemiddelde energieverbruik/productie-eenheid verandert. De energie-intensiteit kan veranderen door een herstructurering van de economie (veranderend belang van sectoren) of door een verhoogde energie-efficiëntie. Met het oog op duurzame ontwikkeling is het van belang dat er een ontkoppeling ontstaat tussen economische groei enerzijds en een stijgend energieverbruik anderzijds. Hiervoor moet de groei van het totaal primaire energieverbruik lager zijn dan de bbp-groei. Grafiek 9 toont dat de energie-intensiteit van de Belgische economie over de voorbije twintig jaar hoger was dan het Europese gemiddelde, maar dat er sprake is van een convergentie. Zowel de Belgische energie-intensiteit als de Europese wordt gekenmerkt door een dalende trend, waarbij de Belgische intensiteit de voorbije jaren sneller daalde. In 2010 tekenden we echter een lichte stijging op voor beide economieën (+2,6 % voor de Belgische economie, +1,4 % voor de Europese economie). Grafiek 9. Evolutie van de primaire energie-intensiteit ( ) (in kgoe/ euro) België EU-27 EU Energieobservatorium De energiemarkt in 2010

23 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en dienstenmarkt in België Energie aanbod in België Binnenlandse primaire energieproductie De productie van primaire energie in België is minimaal (15 Mtoe). Van deze productie wordt 17 % werkelijk gevaloriseerd (grafiek 10). Onder de noemer van primaire productie valt de productie van hernieuwbare energie (waterkracht, geothermische energie, zonne-energie, windenergie), de productie van elektriciteit en warmte uit hernieuwbare brandstoffen en recuperatie, en per definitie (volgens de internationale conventies omtrent energiestatistieken), de warmte die wordt geproduceerd door kernreactoren (wat neerkomt op 83 % van de primaire energie die wordt geproduceerd in België). Grafiek 10: Binnenlandse primaire energieproductie (2010) (in %) 1,2% 0,2% 11,2% 4,3% Kernenergie Hydraulische energie Geothermiek/Zon/Wind Hernieuwbare brandstoffen/recuperatie* 83,1% Hernieuwbare energiën/recuperatie** * Brandstoffen die enkel in elektriciteitscentrales worden gebruikt. ** Energiebronnen die, buiten de elektriciteitscentrales, worden gebruikt voor de productie van warmte Binnenlandse bruto-elektriciteitsproductie De totale elektriciteitsproductie bedroeg GWh in 2010 (tabel 5), een stijging met 4,3 % ten opzichte van 2009 ( GWh). Hiermee wordt de stijgende tendens van de voorbije jaren voortgezet (enkel in 2008 daalde, door de economische crisis, de productie). De gemiddelde jaarlijkse productietoename is stabiel. Deze bedroeg 1,5 % sinds 1990 en 1,8 % sinds Eind december 2010 bedroeg het totale vermogen van het geïnstalleerde park MW. De bruto elektriciteitsproductie (grafiek 11) werd in 2010 voor 50,4 % verzekerd door de kerncentrales, wat in absolute cijfers een lichte stijging betekent van de nucleaire productie ( GWh in 2009), maar in relatieve cijfers een daling is (51,8 % in 2009). De productie uit kernenergie stijgt jaarlijks gemiddeld met 0,6 % sinds 1990 en met 0,3 % sinds Het vermogen van het nucleair park bedraagt MW in 2010 en vertegenwoordigt 32,3 % van het totaal vermogen van het geïnstalleerde Belgisch productiepark. De thermische centrales die werken op fossiele brandstoffen (steenkolen, aardolieproducten en aardgas) leverden samen 39,7 % van de geproduceerde elektriciteit een lichte stijging in zowel absolute ( GWh in 2009) als relatieve cijfers (39,2 % en 2009). In 2010 leverden deze centrales Energieobservatorium De energiemarkt in

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% Deze brochure wordt gepubliceerd met als doel door een efficiënt en doelgericht gebruik van de statistische gegevens, van marktgegevens, van de databank

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2011 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2011 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2011 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2010 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

Verantwoordelijke uitgever: Voorzitter a.i. van het Directiecomité Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL

Verantwoordelijke uitgever: Voorzitter a.i. van het Directiecomité Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL De energiemarkt in 2009 De energiemarkt in 2009 2 Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

tel. 02 277 51 11 Vanuit het buitenland: tel. + 32 2 277 51 11

tel. 02 277 51 11 Vanuit het buitenland: tel. + 32 2 277 51 11 De energiemarkt in 2008 De energiemarkt in 2008 2 Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Jaarverslag 2014 Niet-preferentiële certificaten van oorsprong afgeleverd door de Belgische kamers van koophandel Jaarverslag 2014 De opdracht van de FOD

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË

HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË Overzicht 1 Hernieuwbare energiebronnen (hierna ook: HE) spelen een belangrijke rol in het kader van het Italiaanse energiesysteem. Ze worden uitvoerig gebruikt om elektriciteit

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Eerste zes maanden van 2015 De opdracht van de FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie bestaat erin de voorwaarden te scheppen voor een competitieve,

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Tabellenbijlage Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Verantwoording Dit rapport is de tabellenbijlage bij de Nationale Energieverkenning 2014 verschenen

Nadere informatie

Energiestromen in Vlaanderen

Energiestromen in Vlaanderen Energiestromen in Vlaanderen kolen 142 PJ 7 % internationale bunkers 443,4 PJ 22 % olie 1 14 PJ 54 % gas 421 PJ 2 % nucleaire warmte 246 PJ 12 % primair energiegebruik 2 55,5 PJ 1 % bruto binnenlands energiegebruik

Nadere informatie

Kernenergie in de Belgische energiemix

Kernenergie in de Belgische energiemix Kernenergie in de Belgische energiemix 1. Bevoorradingszekerheid De energie-afhankelijkheid van België is hoger dan het Europees gemiddelde. Zo bedroeg het percentage energie-afhankelijkheid van België

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Bijlage 1.2.2bis bij het besluit van de Vlaamse Regering van 1 juni 1995 houdende algemene en sectorale bepalingen inzake milieuhygiëne

Bijlage 1.2.2bis bij het besluit van de Vlaamse Regering van 1 juni 1995 houdende algemene en sectorale bepalingen inzake milieuhygiëne Bijlage 4 bij het besluit van de Vlaamse Regering tot wijziging van diverse besluiten inzake leefmilieu houdende omzetting van Europese richtlijnen en andere diverse wijzigingen Bijlage 1.2.2bis bij het

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Duurzame energie in Japan

Duurzame energie in Japan Duurzame energie in Japan Rob Stroeks (Project Officer, TWA Tokio) - 8-3-2004 Samenvatting Japan heeft van oudsher weinig natuurlijke energiebronnen. De daarmee samenhangende afhankelijkheid van buitenlandse

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Olie crisis? 24 juni 2014

Olie crisis? 24 juni 2014 24 juni 2014 Olie crisis? De prijs van olie heeft invloed op financiële markten. Een stijgende olieprijs verhoogt de inflatie en heeft een remmend effect op de economische groei. In de jaren 2006-2011

Nadere informatie

MIRA 2011 ENERGIE. Energiegebruik per sector. www.milieurapport.be

MIRA 2011 ENERGIE. Energiegebruik per sector. www.milieurapport.be Energiegebruik per sector P index energiegebruik (=1) 13 125 12 115 11 15 1 95 9 handel & diensten industrie (niet-energetisch) huishoudens bruto binnenlands energiegebruik landbouw transport energiesector

Nadere informatie

Bron: Google Downloaden Pleio 1 mw per jaar Van: Rob Voor: Rob betreft: cijfers werkdocument datum: voortschrijdend, 24 december 2008

Bron: Google Downloaden Pleio 1 mw per jaar Van: Rob Voor: Rob betreft: cijfers werkdocument datum: voortschrijdend, 24 december 2008 Bron: Google Downloaden Pleio 1 mw per jaar Van: Rob Voor: Rob betreft: cijfers werkdocument datum: voortschrijdend, 24 december 2008 EJ = 10 18 PJ = 10 15 TJ = 10 12 GJ = 10 9 MJ = 10 6 KJ = 10 3 1 w

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN In het kader van de WETO-H2-studie is een referentieprognose van het wereldenergiesysteem ontwikkeld samen met twee alternatieve scenario's, een

Nadere informatie

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Overzicht 2013 Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Overzicht 2013 In het kader van de opdracht van de FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie,

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

Tariefontwikkeling Energie 08 2015

Tariefontwikkeling Energie 08 2015 In dit bericht geeft Ploos Energieverlening (Ploos) haar visie op verschenen nieuwsberichten aangaande ontwikkelingen energietarieven van de afgelopen maand. Het betreft de analyses van verschillende partijen

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof.

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Dit document zal u helpen een beter inzicht te krijgen in de verbruikskosten, in een huishoudelijke omgeving, voor de verschillende energiebronnen.

Nadere informatie

Sociaal Economische Trends 2013 De Nederlandse economie. Werkloosheid. Werkloosheidsduren op basis van de Enquête beroepsbevolking.

Sociaal Economische Trends 2013 De Nederlandse economie. Werkloosheid. Werkloosheidsduren op basis van de Enquête beroepsbevolking. Sociaal Economische Trends 2013 De Nederlandse economie Werkloosheid 2004-2011 Oliestromen in de Stromen Nederlandse en duren economie Werkloosheidsduren op basis van de Enquête beroepsbevolking 2016 02

Nadere informatie

BIJLAGE. Omschrijvingen van de door de lidstaten aan de Commissie van de Europese Gemeenschappen te verstrekken informatie:

BIJLAGE. Omschrijvingen van de door de lidstaten aan de Commissie van de Europese Gemeenschappen te verstrekken informatie: bron : Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB L 216 van 14/08/99 BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 26 juli 1999 houdende uitvoering van Beschikking 1999/280/EG van de Raad betreffende een communautaire

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 3de kwartaal 2011 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, publiceert Brugel sinds

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

EVOLUTIE VAN DE ENERGIEMARKT IN 2005

EVOLUTIE VAN DE ENERGIEMARKT IN 2005 EVOLUTIE VAN DE ENERGIEMARKT IN 2005 I.ENERGIE IN DE WERELD I.1.DE WERELDRESERVES AAN FOSSIELE ENERGIE I.1.1.AARDOLIE Einde 2005 worden de totale bewezen aardoliereserves geschat op 1.200,7 miljard vaten

Nadere informatie

Boordtabel van het concurrentievermogen van de Belgische economie. 04 Duurzame ontwikkeling en sociale cohesie

Boordtabel van het concurrentievermogen van de Belgische economie. 04 Duurzame ontwikkeling en sociale cohesie Boordtabel van het concurrentievermogen van de Belgische economie Executive summary 01 Algemene context 02 Prijs- en kostenconcurrentievermogen 03 Niet-kostenconcurrentievermogen 04 Duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen Oefententamen 1 Aanwijzingen: Lees de vragen vooraf door en deel de beschikbare tijd in voor beantwoording van de vragen. Dit tentamen beslaat 20 meerkeuzevragen

Nadere informatie

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB Vergelijking van de CO 2 -uitstoot per vervoermiddel in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB 100% Gerecycleerd papier Januari

Nadere informatie

Gas - Elektriciteit Durf vergelijken!

Gas - Elektriciteit Durf vergelijken! Gas - Elektriciteit Durf vergelijken! Gas - Elektriciteit Durf vergelijken! In het kader van de opdracht van de FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie, die erin bestaat de voorwaarden te scheppen

Nadere informatie

ADVIES DIENST REGULERING. het ontwerp van indicatief plan van bevoorrading in aardgas 2004-2014. betreffende

ADVIES DIENST REGULERING. het ontwerp van indicatief plan van bevoorrading in aardgas 2004-2014. betreffende DIENST REGULERING ADVIES SR- 20040528-19 betreffende het ontwerp van indicatief plan van bevoorrading in aardgas 2004-2014 gegeven op vraag van de Staatssecretaris voor Energie 28 mei 2004 Dienst Regulering

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 3 de kwartaal 2012 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, publiceert Brugel elk

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0170 Bijlage I TOELICHTING 17 Bijlage I : WKK ALS ALTERNATIEVE MAATREGEL 1. Inleiding Het plaatsen van een WKK-installatie is een energiebesparingsoptie die zowel

Nadere informatie

van 31 augustus 2006

van 31 augustus 2006 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II-laan 7 B-1210 Brussel Tel. +32 2 553 13 79 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be Persmededeling

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 4 de kwartaal 2012 + Januari 2013 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, publiceert

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie

De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie Geschreven door: Lesley Huang en Pepijn Veldhuizen Vakken: Economie School en klas: Scholengemeenschap Were Di, vwo 6 Begeleider: De heer

Nadere informatie

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot CE4 N35N 13.5.29 Samenvatting Drie scenario s om de hoeveelheid CO 2 te berekenen, die niet uitgestoten wordt als er energie bespaard wordt

Nadere informatie

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Energie Energie is een eigenschap van de materie die kan worden omgezet in arbeid, warmte of straling. De eenheid van energie is de Joule. De fundamentele

Nadere informatie

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Persmededeling JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 13 november 2012 Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Vlaams minister van Leefmilieu

Nadere informatie

Emissielekken in België

Emissielekken in België Milieu-economische analyses voor België, de Gewesten en Europa 13 september 2012 Emissielekken in België Guy Vandille Federaal Planbureau Wat is een emissielek? Emissielek = verschil tussen : emissies

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 1 ste kwartaal 2012 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, is het Brugel die sinds

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Webartikel 2014 Rendementen en CO -emissie van 2 elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Reinoud Segers 31-03-2014 gepubliceerd op cbs.nl CBS Rendementen en CO2-emissie elektriciteitsproductie

Nadere informatie

Les Crisis in de olie

Les Crisis in de olie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Crisis in de olie Werkblad Les Crisis in de olie Werkblad Op zondag 4 november 1973 bestonden er nog geen inline- skates. Hadden ze wel bestaan, dan had je die dag heerlijk

Nadere informatie

van 11 december 2007

van 11 december 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

STUDIE (F)110908-CDC-1077

STUDIE (F)110908-CDC-1077 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02 289 76 11 Fax 02 289 76 09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Energie nulmeting Regio Amstelland-Meerlanden Concept 22 oktober 2008 Opdrachtgever: Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Opgesteld door: Bosch & Van Rijn Drs. G. Bosch Ing. J. Dooper Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 4 de kwartaal 2011 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, publiceert Brugel sinds

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid?

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? vbo-analyse Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? September 2014 I Raf Van Bulck 39,2% II Aandeel van de netto toegevoegde waarde gegenereerd door bedrijven dat naar

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

Impact van de Russische boycot op de prijzen en de uitvoer van bepaalde landbouwproducten

Impact van de Russische boycot op de prijzen en de uitvoer van bepaalde landbouwproducten Impact van de Russische boycot op de prijzen en de uitvoer van bepaalde landbouwproducten FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Algemene Directie Economische Analyses en Internationale Economie

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

Energiemonitor 2000-4

Energiemonitor 2000-4 Energiemonitor 2000-4 Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen, 2000 Verklaring der tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer X = geheim = nihil = (indien voorkomend tussen twee getallen)

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek TOELICHTING STATLINETABEL EINDVERBRUIKERSPRIJZEN AARDGAS EN ELEKTRICITEIT Arthur Denneman Samenvatting: In juli is een vernieuwde StatLinetabel met eindverbruikersprijzen

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

STUDIE (F)110519-CDC-1047

STUDIE (F)110519-CDC-1047 Niet vertrouwelijk Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.11 Fax : 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie 21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 465 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 14 februari 2014 Hierbij

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST KANSELARIJ VAN DE EERSTE MINISTER. 27 DECEMBER 2005. Programmawet (1)

FEDERALE OVERHEIDSDIENST KANSELARIJ VAN DE EERSTE MINISTER. 27 DECEMBER 2005. Programmawet (1) N. 2005 3700 FEDERALE OVERHEIDSDIENST KANSELARIJ VAN DE EERSTE MINISTER 27 DECEMBER 2005. Programmawet (1) [C 2005/21182] ALBERT II, Koning der Belgen, Aan allen die nu zijn en hierna wezen zullen, Onze

Nadere informatie

Een beginnershandleiding tot Brandstoffen

Een beginnershandleiding tot Brandstoffen Een beginnershandleiding tot Brandstoffen Energie is essentieel om te voorzien in de basisbehoeften van onze huishouding: koken, water verwarmen en verwarming. Maar het is ook een belangrijke factor voor

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST Periode februari - juni 2013 Inleiding Bedoeling is om de overheid informatie te verstrekken over de evolutie van de elektriciteits-

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 858 EU-voorstellen: Kader klimaat en energie 2030 COM (2014) 15, 20 en 21 1 B BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

VOORUITZICHTEN. Energievooruitzichten voor België tegen 2030. Federaal Planbureau. Economische analyses en vooruitzichten

VOORUITZICHTEN. Energievooruitzichten voor België tegen 2030. Federaal Planbureau. Economische analyses en vooruitzichten Energievooruitzichten voor België tegen 23 Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten November 211 Vooruitzichten Een van de belangrijkste opdrachten van het Federaal Planbureau (FPB) bestaat

Nadere informatie

Macro-economische impact van hernieuwbare energie productie in België

Macro-economische impact van hernieuwbare energie productie in België Macro-economische impact van hernieuwbare energie productie in België SAMENVATTING Context van het onderzoek september 2014 Hernieuwbare energie is één van de belangrijkste oplossingen die door de beleidsmakers

Nadere informatie

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

Licht op energie (2014 - februari)

Licht op energie (2014 - februari) Licht op energie (2014 - februari) Macro-economische ontwikkelingen Beleggers halen hun geld terug uit opkomende economieën nu het opkoopprogramma van schuldpapier in de Verenigde Staten verder wordt ingeperkt.

Nadere informatie

ENERGIEBALANS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2002

ENERGIEBALANS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2002 Eindrapport - Mei 24 Uitgevoerd op verzoek van het BIM, de Administratie van Energie en Leefmilieu van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, in het kader van een overeenkomst met het Institut de Conseil

Nadere informatie