De keten ontketend De wgs-visie op de afvalwaterketen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De keten ontketend De wgs-visie op de afvalwaterketen"

Transcriptie

1 De keten ontketend De wgs-visie op de afvalwaterketen Waterschap Groot Salland Decosnummer: Zwolle, april

2 Inhoudsopgave Het lonkend perspectief... 4 Hoofdstuk 1: Inleiding... 5 Deze visie... 5 Proces... 6 Hoofdstuk 2: Ontwikkelingen rond de afvalwaterketen... 7 Maatschappelijke trends en ontwikkelingen... 7 Landelijke trends en ontwikkelingen... 8 Regionale trends en ontwikkelingen... 8 Thema s voor de toekomst... 9 Milieudoelstellingen... 9 Bedrijfszekerheid... 9 Energie en grondstoffen Kennismanagement Samenvatting Hoofdstuk 3: De omgeving van Groot Salland Bestaande kaders en beleid Actoren Samenvatting Hoofdstuk 4: Inschatten, inspelen, inspireren Milieudoelstellingen Bedrijfszekerheid Energie & Grondstoffen Kennismanagement Samenvatting Hoofdstuk 5: Gewenste ambities Totstandkoming voorstel ambitieniveaus Gewenste ambitieniveau Milieudoelstellingen Gewenste ambitieniveau Bedrijfszekerheid

3 Gewenste ambitieniveau Energie en grondstoffen Gewenste ambitieniveau Kennismanagement Samenvatting Bijlagen

4 Het lonkend perspectief De afvalwaterketen in Nederland staat er goed voor. Gemeenten hebben er voor gezorgd dat vrijwel alle afvalwaterlozingen zijn aangesloten op de riolering en de waterschappen zuiveren het ingezamelde stedelijk afvalwater op de rioolwaterzuiveringsinstallaties. Maar de afvalwaterketen staat op een keerpunt. Het sluiten van kringlopen impliceert dat we afvalwater niet meer beschouwen als afval, maar waarderen als bron voor grondstoffen, energie en zoet water. Onze kennis van water en afvalwater kunnen we benutten om nieuwe problemen te signaleren en tijdig aan te pakken. Denk bijvoorbeeld aan medicijnresten, hormoonverstorende stoffen en nanodeeltjes in water. Hoe gaan we hier mee om? Welke waarde hechten we als maatschappij aan een schoon milieu? Tegelijk worden burgers en klanten kritischer en steeds beter geïnformeerd; zij willen waar voor hun geld. En zeker in deze tijden van economisch zwaar weer zullen ook wij onze taken zo doelmatig mogelijk moeten uitvoeren. Betekent dit nog wel dat wij kunnen werken vanuit onze grondhouding u vervuilt en wij halen het eruit? En hoe gaan we om met de toekomstige investeringen en vervangingen die ons te wachten staan? Er wacht ons kortom een lonkend perspectief, op voorwaarde dat we keuzes maken en stappen zetten. In dit rapport presenteren wij de visie op de afvalwaterketen van het Waterschap Groot Salland, inclusief de onderbouwing die tot deze visie heeft geleid. De gewenste groei hebben wij verwoord in onze ambities rondom vier thema s: Milieudoelstellingen We zetten een forse stap van normdenken naar waardedenken. Bronmaatregelen en luisteren naar onze omgeving zijn daarom onderdeel van ons dagelijks werk. Bedrijfszekerheid We werken risicogestuurd en richten onze bedrijfsprocessen hierop in. Een afweging tussen kosten versus acceptabel risico is hier een essentieel onderdeel van. Energie & grondstoffen We blijven als goede middenmoter voortvarend inzetten op het thema energie en werken toe naar een energieneutrale afvalwaterketen. We zijn alert op kansen die er voor ons liggen. De vraag of we dat centraal of decentraal aanpakken, beantwoorden we als deze voorligt. Voor grondstoffen nemen we een koppositie in door samen met de andere waterschappen het initiatief te nemen voor de BV Nederland voor grondstoffen. Kennismanagement Wij weten welke kennis en competenties we nodig hebben voor de toekomst. Samen met onze ketenpartners zetten we actief in op kennismanagement. Wij brengen kennis en staan er ook voor open deze te halen. 4

5 Hoofdstuk 1: Inleiding De waterketen is volop in ontwikkeling. Om te komen tot een verdere vergroting van de doelmatigheid, verbetering van kwaliteit en vermindering van kwetsbaarheid hebben de verschillende spelers in de waterketen afspraken gemaakt in het Bestuursakkoord Water. Toenemende schaarste aan grondstoffen en fossiele brandstoffen heeft geleid tot ideeën voor nuttige toepassing van afvalwater en hemelwater. Denk daarbij met name aan het terugwinnen van nutriënten en andere grondstoffen. Voor energieopwekking zijn binnen de afvalwaterketen initiatieven ontwikkeld voor het terugwinnen van thermische en chemische energie uit afvalwater. In het klimaatakkoord hebben betrokken partijen resultaatafspraken gemaakt over energiebesparing en opwekking. Daarmee liggen er nieuwe kansen. Tegelijkertijd blijft de noodzaak tot innovatie en ontwikkeling bestaan. De beschikbaarheid van nieuwe technieken lijkt gelijke tred te houden met de wens om het water steeds schoner te maken. Ons eigen SLIK-project voor het verwijderen van medicijnresten uit afvalwater is hiervan een goed voorbeeld. Deze visie Al deze ontwikkelingen vragen om een duidelijke visie. Daarmee beantwoorden wij hoe wij als waterschap, samen met anderen, invulling geven aan de opgaven van de toekomst. Deze visie is een leidraad, een richtinggevend document, dat ons in staat stelt in te spelen op kansen en ontwikkelingen en ons handvatten geeft om onze positie binnen het speelveld van de afvalwaterketen te bepalen. In dit document komt u de begrippen waterketen en afvalwaterketen tegen. In de afvalwaterketen zijn gemeenten en waterschappen actief. Daarom is deze visie primair gericht op dit deel van de keten. Waar we kansen zien voor een bredere insteek waarbij ook de drinkwatersector kan worden betrokken, wordt gesproken over de waterketen als geheel. Als titel hebben we dit document de keten ontketend meegegeven. Daarmee willen we aangeven dat we figuurlijk ontketend zijn en met deze visie een proces in gang zetten vanuit ons eigen gezichtspunt. De visie is van ons, maar het is onze visie om samen te werken. Daarom mag u het woord ontketend ook in zijn letterlijke betekenis opvatten. De verbinding tussen de partijen in de afvalwaterketen moet niet als de last van een keten worden beschouwd, maar als vrijheid en vanzelfsprekendheid. Het visiedocument beschrijft waar we als waterschap Groot Salland op de lange termijn naartoe willen met het afvalwaterketenbeheer. Het document geeft geen antwoord op de vraag hoe we komen waar we naar toe willen. Daarvoor moet deze visie worden geconcretiseerd naar een strategie met operationele doelstellingen (de hoe-vraag) en moet een keuze worden gemaakt ten aanzien De thema s van onze visie: - Milieu - Bedrijfszekerheid - Energie & Grondstoffen - Kennismanagement - Schaalgrootte 5

6 van de organisatievorm waarbinnen de doelstellingen gerealiseerd kunnen worden (de wie-vraag). Daarna kan het geheel worden geïmplementeerd (de wanneer-vraag). Proces We zijn het traject voor onze visie gestart met een inventarisatie van de landelijke kaders en afspraken. Daaruit zijn trends en ontwikkelingen onderscheiden die bepalend zijn voor de toekomst. Deze hebben wij vertaald als vier thema s voor onze visieontwikkeling. In elk van de vier thema s speelt het aspect schaalgrootte een belangrijke rol. Dit aspect hebben wij niet als afzonderlijk thema benaderd. Dit betekent dat wij geen eenduidige lijn kiezen voor centraal of decentraal. De verschillende beelden vragen immers om flexibiliteit en maatwerk. Per thema is aangegeven wat de gewenste lijn is. Voor elk thema in de visie hebben we de extreme ontwikkelingen bepaald. Daarmee zijn de hoeken van het speelveld, het minimaal gewenste en maximaal haalbare, gemarkeerd. Daarna hebben we, samen met in- en externe deskundigen, beoordeeld hoe wij nu in dit speelveld zijn gepositioneerd en hoe groot het hiaat is tussen de huidige en maximaal haalbare positie. Op basis van onder andere de SWOT-methodiek hebben we tenslotte per thema onze gewenste toekomstige positie vastgesteld. In de waterketen spelen verschillende partijen een rol. Het waterschap is de schakel tussen afvalwaterketen en watersysteem. Door onze centrale positie en vanwege onze schaalgrootte ziet het Waterschap Groot Salland zich, ook in de toekomst, als een belangrijke actor in de afvalwaterketen. Met deze visie maken wij aan onze medespelers in de waterketen duidelijk hoe wij onze positie zien en willen invullen. De opbouw van dit document De visie beschrijft eerst algemene trends en ontwikkelingen die voor de (afval)waterketen van belang zijn. Deze zijn vervolgens geprojecteerd op onze organisatie in een omgevingsanalyse. Hoofdstuk 4 beschrijft hoe wij als organisatie aankijken tegen deze ontwikkelingen en hoe we hierop, vanuit de huidige situatie, kunnen inspelen. Tenslotte hebben we onze ambities per thema vertaald in een concreet toekomstbeeld. 6

7 Hoofdstuk 2: Ontwikkelingen rond de afvalwaterketen De afvalwaterketen is ontstaan vanuit de behoefte ziektes zoals cholera, die ontstonden door het direct lozen van menselijke uitwerpselen, te voorkomen. Met dat doel is in eerste instantie riolering aangelegd. Later kwamen er andere doelen bij, zoals het voorkomen van wateroverlast in het stedelijk gebied en het verminderen van de milieu-impact van lozingen op het oppervlaktewater. Een grote stap is gezet met de inwerkingtreding van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren in In het midden van de jaren tachtig van de vorige eeuw is het begrip integraal waterbeheer geïntroduceerd. Daarbij werd een nauwe relatie gelegd tussen het watersysteem en de afvalwaterketen. We lijken nu voor een nieuw tijdperk te staan. In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van trends en ontwikkelingen die van belang zijn voor de toekomst van de afvalwaterketen. Deze vormen de basis voor de thema s van onze visie. Maatschappelijke trends en ontwikkelingen De maatschappij is continu in beweging. Daarbij doen zich ontwikkelingen voor die relevant zijn voor de keuzes die we ten aanzien van de afvalwaterketen moeten maken. Onder andere door de klimaatverandering staat water internationaal op de maatschappelijke agenda. De voorraad zoet water neemt af, terwijl de beschikbaarheid van drinkwater nog niet overal op de wereld een vanzelfsprekendheid is. Het belang van goede sanitatie is niet voor niets opgenomen in de Millenium Development Goals. De wereld zoekt, ook mondiaal, naar duurzame oplossingen. Burgers, bedrijven en overheden beseffen dat ze zuinig moeten zijn op de wereld en hier een steentje aan moeten bijdragen. Duurzaamheid is niet langer een trend. Het is een noodzaak geworden. De technische en technologische ontwikkelingen stellen ons steeds beter in staat om onze prestaties te verbeteren. Deze ontwikkeling betekent dat er ook meer inzicht komt in de stoffen die aanwezig zijn in lucht en water. Dit vertaalt zich door in strengere milieunormen. Er lijkt sprake van een wedloop tussen de ontwikkeling van de techniek en een schoner leefmilieu. Dat betekent dat de lat steeds hoger wordt gelegd. Nu al wordt de waterschappen een belangrijke rol toegedicht bij het toepassen van nieuwe (water)innovaties. Als gevolg van de economische situatie staan belastingtarieven onder druk en wordt het kostenaspect een nadrukkelijker afwegingsfactor in de besluitvorming. De informatievoorziening heeft met de komst van sociale media een enorme vlucht genomen. Wat ergens in de wereld gebeurt, is kort daarna al wereldnieuws geworden. De impact van calamiteiten is daardoor veel groter dan in het verleden. 7

8 Mensen zijn kritisch op wat er in hun directe omgeving gebeurt, ze willen comfortabel leven en willen bovendien meedenken over zaken die hen direct aangaan. Gezondheid, leefomgeving en beheersing van risico s staan daardoor nadrukkelijk in de belangstelling. Deze toegenomen belangstelling leidt er helaas niet toe dan jongeren kiezen voor een watergerelateerde technische opleiding. Om hen opnieuw te interesseren voor een opleiding in de (afval)watersector denken steeds meer organisaties erover na hoe dit te bereiken. Landelijke trends en ontwikkelingen De afvalwaterketen lijkt goed georganiseerd. Toch kan er efficiënter en effectiever worden gewerkt. Dat vraagt dat betrokken organisaties over hun grenzen heen kijken. Werken dus vanuit de gedachte dat de afvalwaterketen één geheel is en niet ophoudt bij de eigen taken. De trend tot meer samenwerking en gezamenlijke optimalisatie van de afvalwaterketen is al ingezet, en wordt de komende jaren doorontwikkeld. Dat zal ook nodig zijn om het inzamelen en zuiveren van afvalwater betaalbaar te houden. De eerste stap naar een integrale aanpak binnen de keten is gezet. Het vervolg moet worden gevonden in een ketenoverstijgende aanpak, waarbij we ons niet beperken tot de onderwereld maar ook boven de grond de waterketen integreren in ruimtelijke ontwikkelingen Klimaatverandering, de afnemende voorraden aan grondstoffen en fossiele brandstoffen en de toenemende schaarste aan schoon water, dwingen ons om na te denken over verduurzaming van de afvalwaterketen. Om doelen te bereiken, zijn nieuwe samenwerkingsvormen nodig, zoals de Energiefabriek en de Grondstoffenfabriek. De tijd is rijp om de waarde van afvalwater te verzilveren door grondstoffen die hergebruikt kunnen worden, terug te winnen. Dit wordt mogelijk door nieuwe technieken. Dat (afval)water een belangrijke bron kan zijn voor energieopwekking was al langer bekend en het denken daarover leidt voortdurend tot nieuwe inzichten en mogelijkheden. Waterkwaliteitsspoor Na realisatie van de basisinspanning mag de resterende vuiluitworp uit het rioolstelsel geen belemmering zijn voor het bereiken van de gewenste oppervlaktewaterkwaliteit. Is dit toch het geval, dan moeten boven op de basisinspanning extra maatregelen worden getroffen om de gewenste kwaliteit te bereiken. Regionale trends en ontwikkelingen Waterschap Groot Salland heeft de ambitie voortdurend te zoeken naar het maatschappelijk optimum. Niet kijken wat maatregelen het waterschap opleveren, maar naar het voordeel voor de maatschappij. Dat heeft in de samenwerking met vooral gemeenten geleid tot meer doelmatigheid. Met gemeenten treedt het waterschap op als waren we één organisatie. De operationele acties breiden we via het GAWO uit met strategische besluiten, waarbij ook op bestuurlijk niveau steeds intensiever wordt samengewerkt. In 2010 hebben de waterschappen in het stroomgebied van Rijn Oost voor de eerste keer een gezamenlijk Waterbeheerplan opgesteld, met aandacht voor de afvalwaterketen. 8

9 Thema s voor de toekomst De landelijke trends en ontwikkelingen hebben wij vertaald naar een vijftal vragen die relevant zijn voor de toekomst: Hoe spelen we in op de veranderde beleving van het milieubesef? Hoe kunnen we onze operationele taken betrouwbaar en doelmatig blijven uitvoeren? Hoe benutten we de waarde van grondstoffen en energie uit afvalwater? Welke kennis hebben wij nodig en waar halen wij deze vandaan? Wat is de optimale schaalgrootte voor de afvalwaterketen? Vanuit deze vragen hebben wij de thema s voor onze visie geformuleerd. Schaalgrootte of dimensionering zien wij ook als een belangrijk onderwerp, maar eerder als een gerelateerd aspect aan een bepaald thema dan als een thema op zichzelf. Het aspect schaalgrootte is dan ook meegenomen in de thema s. In de volgende subparagrafen wordt op hoofdlijnen beschreven wat wij onder het thema verstaan. Milieudoelstellingen Vanuit de voorbeeldrol spelen lokale overheden een belangrijke voortrekkersrol in het realiseren van milieudoelstellingen. De eisen die aan de afvalwaterzuivering worden gesteld zijn de afgelopen jaren steeds verder aangescherpt en hebben de ontwikkelingen van de afvalwaterketen gestuurd. De Kaderrichtlijn Water is een belangrijke aanleiding de zuivering van het afvalwater verder te intensiveren. Ook doelstellingen voor andere milieuaspecten, zoals luchtkwaliteit, geluidoverlast, bodembescherming en afvalstoffenverwijdering hebben hun invloed gehad op de ontwikkeling van de afvalwaterketen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de uitgebreide maatregelen voor geurbestrijding in de afvalwaterbehandeling, of aan de slibverwerking die onder invloed staan van aanscherping van bodem- en afvalstoffendoelstellingen. Gemeenten hebben een belangrijke inspanning geleverd in de sanering van het aantal riooloverstorten. Bedrijfsvergelijkingen zoals die voor zuiveringsbeheer en riolering maken de verschillen tussen de prestaties van partijen in de afvalwaterketen zichtbaar. Het scherper worden van milieu eisen en de beschikbaarheid van gegevens over prestaties leiden ertoe dat waterschappen hun eigen processen blijven optimaliseren, en kritischer worden op de samenstelling van afvalwater dat bij de zuiveringen terecht komt. Bedrijfszekerheid Bedrijfszekerheid betekent voor ons dat we voldoen aan alle geldende eisen en discontinuïteit in het zuiveringsproces vermijden. Daarbij onderscheiden we reguliere bedrijfsvoering door middel van assetmanagement en bijzondere situaties waarvoor calamiteitenmanagement nodig is. Beide subthema s staan volop in de belangstelling in de afvalwaterketen. Assetmanagement houdt in dat in beeld gebracht wordt welke kosten gemaakt dienen te worden over de gehele levenscyclus en hoe hierin bewuste keuzes kunnen worden gemaakt. Het doel hiervan is om de waarde van elke euro die in assets wordt geïnvesteerd, te maximaliseren. 9

10 De landelijke leidraad van waterschappen en gemeenten bevordert dat betrokken organisaties een eenduidig begrip geven aan assetmanagement, dat in onze regio nog vooral individueel wordt opgepakt. In een Nederland waarin de ruimte schaars is en waar aan relatief strenge milieunormen moet worden voldaan, kan het effect van calamiteiten enorm zijn. Er kunnen gezondheidsrisico s optreden en de kans op economische schade is groot. Bij calamiteitenmanagement wordt samengewerkt. Zo neemt Groot Salland deel aan de taskforce crisisbeheersing waterschappen Midden-Nederland. Het waterschap is daarnaast lid van de veiligheidsregio IJsselland. Belangrijk bij calamiteitenmanagement is de ontwikkeling van (sociale) media. Mensen kunnen sneller en eenvoudiger informatie krijgen en worden daarnaast kritischer ten aanzien van het milieu en gezondheidsrisico s. Energie en grondstoffen Vroeger werden uitwerpselen gebruikt als mest. Toen de hygiënische risico s duidelijk werden, werd afvalwater nog slechts als afvalstof gezien. Onder invloed van de schaarste aan grondstoffen, zoals bijvoorbeeld fosfaat, ontstaat echter het besef dat afvalwater waardevolle bestanddelen bevat die als energiedrager of grondstof kunnen worden hergebruikt. Dat biedt mogelijkheden voor verduurzaming van de afvalwaterketen en een andere dimensie voor het waterschap als leverancier. Energie Energie is een actueel thema. Ook binnen de afvalwaterketen zijn veel partijen ermee bezig. Er zijn concrete doelstellingen opgenomen in het MJA3 en het Klimaatakkoord. Initiatieven zoals de Energiefabriek, waarin waterschappen samenwerken, zijn succesvol opgestart. Waterschap Groot Salland heeft een strategisch energiebeleid en een bijbehorend implementatieplan. Ook participeren wij in de energiefabriek. En met succes. De RWZI Kampen is onze eerste energiefabriek. Grondstoffen De partijen binnen de afvalwaterketen hebben het onderwerp grondstoffen ontdekt. Het Rijk heeft in 2011 een duidelijke wens neergelegd om de grondstoffenzekerheid in de toekomst te behouden. In hetzelfde jaar heeft de Unie van Waterschappen het ketenakkoord fosfaatkringloop ondertekend, met als doel onder andere het creëren van een duurzame markt met nuttige toepassingen voor fosfaat. Groot Salland moet hier een eigen invulling aan geven. In het voorjaar van 2012 zijn waterschappen, waaronder Groot Salland, gestart met de grondstoffenfabriek. Zij treden hierin gezamenlijk op om grondstoffen uit het afvalwater te halen. Kennismanagement De verwachte ontwikkelingen in de afvalwaterketen en de bewustwording van de waarde van afvalwater zullen leiden tot een nieuwe positionering van het waterschap in de afvalwaterketen. Deze zal meer geïntegreerd raken met andere disciplines, zoals ruimtelijke ordening, 10

11 energieproductie en de grondstoffenmarkt. Deze veranderingen vragen om andere, nieuwe, kennis en vaardigheden. Een tweede relevante ontwikkeling is het wegstromen van kennis. Binnen de waterschappen en de overheid in zijn geheel, gaan de komende jaren veel mensen met pensioen. Het vervangen van deze mensen is moeilijk, omdat er sprake is van een afname in de interesse voor de water gerelateerde studies. Nu al is merkbaar dat er minder schoolverlaters zijn die kiezen voor een vakopleiding in de watersector. Gezien deze ontwikkeling zal het werven van gekwalificeerd personeel moeilijker worden. Bij kennismanagement gaat het daarom niet alleen om de kennis maar vooral om het managen daarvan. Landelijke organisaties, zoals Rioned en het Netherlands Water Partnership, en individuele organisaties onderkennen de noodzaak om de vergrijzing en de afname van technisch personeel aan te pakken. Er wordt veel geschreven maar een concrete aanpak is er nog niet. Samenvatting Er zijn verschillende landelijke en regionale trends die van grote invloed zijn op de ontwikkeling van de afvalwaterketen. Naast optimalisatie van de huidige afvalwaterketen, liggen er kansen voor nieuwe taken. Om te kunnen inspelen op de afvalwaterketen van de toekomst, heeft Waterschap Groot Salland een visie ontwikkeld op basis van 4 thema s: milieudoelstellingen, bedrijfszekerheid, energie & grondstoffen en kennismanagement. De keuzes per thema vragen om maatwerk ten aanzien van de schaalgrootte binnen de afvalwaterketen. 11

12 Hoofdstuk 3: De omgeving van Groot Salland In dit hoofdstuk brengen we onze directe omgeving in beeld. Deze bestaat onder andere uit kaders en beleid, die een sturende invloed hebben op de ontwikkelingen in de afvalwaterketen. Ook de actoren in de afvalwaterketen zijn onderdeel van de omgeving. In het eerste deel van dit hoofdstuk beschrijven we de relevante wettelijke kaders en afspraken. Deze zijn van toepassing op alle thema s, al verschilt het zwaartepunt per thema. De belangrijkste actoren die we in de huidige situatie per thema tegenkomen worden in het tweede deel van dit hoofdstuk beschreven. Bestaande kaders en beleid Wet- en regelgeving is direct van invloed op de afvalwaterketen. De drie belangrijkste zijn de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW), de waterwet en de Wet milieubeheer (Wm). De KRW is een Europese Richtlijn die in 2000 in werking is getreden. Deze moet ervoor zorgen dat de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa in 2015 op orde is. Ook Groot Salland voert maatregelen uit om de chemische en (aquatisch) ecologische toestand van het water te verbeteren. Het waterschap heeft per waterlichaam doelen en maatregelen opgesteld. De maatregelen betreffen vooral aanpassingen in het watersysteem, bijvoorbeeld het aanleggen van vispassages of natuurvriendelijke oevers. 12

13 In de afvalwaterketen wordt vanuit de KRW ingezet op het waterkwaliteitsspoor en het terugdringen van de zogenaamde prioritaire stoffen. Gevolgen voor de toekomstige afvalwaterketen? In de KRW is een beschikking vastgelegd, genaamd prioritaire stoffenlijst KRW. De Europese commissie heeft begin 2012 voorstellen gedaan voor het toevoegen van een drietal farmaceutische stoffen aan de lijst van prioritaire stoffen (evenals nog 12 andere stoffen). Hiermee wordt de lijst van prioritaire stoffen uitgebreid tot 48 stoffen. Afhankelijk van de categorisering zal de emissie van een aantal stoffen tussen nu en 20 jaar tot nul moeten worden gereduceerd. Dit zal gevolgen hebben voor de zuiveringsnormen. De waterwet stelt integraal waterbeheer op basis van de watersysteembenadering centraal. In deze wet is de zorgplicht van de waterschappen vastgelegd om stedelijk afvalwater te zuiveren voordat het wordt terug gebracht in het milieu. Ook geeft de wet kaders voor de lozingen en emissies vanuit de afvalwaterketen. De Wet milieubeheer is de belangrijkste milieuwet. In de Wm staat hoe overheden, zoals gemeenten en provincies, het milieu moeten beschermen. De Wm is daarmee ook kaderstellend voor onze inrichtingen. Ook de gemeentelijke zorgplicht voor stedelijk afvalwater is opgenomen in de Wm. Naast de bestaande wetgeving zijn er nog andere belangrijke akkoorden/afspraken die van invloed zijn op de afvalwaterketen. In het Bestuursakkoord waterketen (2007) en het Bestuursakkoord water (2011) wordt nadrukkelijk opgeroepen om meer en intensiever samen te werken. Hierdoor kunnen doelstellingen op het gebied van duurzaamheid, kwaliteitsverbetering en doelmatigheid worden behaald. Het klimaatakkoord tussen de Unie van Waterschappen en het Rijk (2009), het Ketenakkoord fosfaatkringloop (2011) en MJA3 afvalwaterketen (2008) gaan in op afspraken om de landelijke doelstellingen op het gebied van energie te behalen en om een strategie neer te zetten voor het benutten van grondstoffen. 13

14 De tabel geeft een inschatting van de mate waarin genoemde kaders en afspraken een relatie hebben met de thema s uit de visie. Milieu doelstellingen Bedrijfszekerheid Energie & Grondstoffen Kennismanagement KRW waterwet Wet milieubeheer /0 0 Bestuursakkkoord waterketen Bestuursakkoord water Klimaatakkoord /0 Ketenakkoord /0 fosfaatkringloop MJA3 afvalwaterketen /0 ++ = sterke relatie met thema + = relatie met thema +/0 = geringe relatie met thema 0 = geen relatie met thema Actoren Per thema worden de belangrijkste actoren en hun rol beschreven. Deze beschrijving geeft ons inzicht in de verbinding die wij met de verschillende partijen in de afvalwaterketen hebben en wat hun invloed nu is. Daarmee wordt ook zichtbaar waar we nog actoren missen die we in de toekomst (meer) nodig hebben dan nu. In de bijlage is een volledig overzicht van actoren per thema opgenomen. Milieudoelstellingen Voor dit thema zijn in de eerste plaats de doelstellers zelf belangrijk. Europa en het Rijk stellen doelen ten aanzien van te behalen normen. Deze kunnen in de toekomst verder worden aangescherpt, waarna het waterschap intensiever of anders zal moeten gaan zuiveren en/of lozen. In onze regio hebben wij te maken met de 8 inliggende gemeenten die afvalwater via de riolering naar de zuivering transporteren. Het rioleringsbeleid van deze gemeenten bepaalt in sterke mate de kwaliteit van het afvalwater dat bij de zuivering aankomt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het beleid omtrent afkoppelen en de sanering van overstorten. Hiermee is het rioleringsbeleid van de gemeenten van invloed op de zuiveringsinspanning die het waterschap moet leveren. De vergunningverlener voor de lozing van effluent is ook een belangrijke speler. Dit is, afhankelijk van het type oppervlaktewater waarop wordt geloosd, Rijkswaterstaat of het waterschap zelf. 14

15 De gemeente is het bevoegd gezag in de vergunningverlening voor indirecte lozingen, de provincie verleent de vergunningen voor de grote lozers. Bedrijfszekerheid Het subthema assetmanagement is in de huidige situatie met name een interne aangelegenheid. De belangrijkste actor bij dit subthema zijn de inliggende gemeenten en het bevoegd gezag. De eindgemalen van de gemeenten bepalen hoeveel afvalwater op het transportstelsel van het waterschap wordt aangeleverd en daarmee ook in belangrijke mate hoeveel water overstort bij extreme regenval. Met hen zijn afspraken gemaakt over het beheer van rioolgemalen. Voor als het dan toch fout gaat hebben we een calamiteitenorganisatie, het tweede subthema. Belangrijke samenwerkingspartners zijn gemeenten, collega-waterschappen, de veiligheidsregio, Vitens en de brandweer. Burgers moeten geïnformeerd worden en zijn via nieuwe media snel op de hoogte van wat er in hun omgeving speelt. Grote lozers op de riolering zijn industrie en agrarische bedrijven. Wanneer hier een ongewenste lozing optreedt, is de impact groot. Zij vormen daarom, naast storingen en breuken in persleidingen, een belangrijke risicofactor. Energie & Grondstoffen De verbinding tussen het waterschap en de gemeenten is sterk wanneer het gaat om energie in de afvalwaterketen. Energie onttrekking in de riolering heeft effect op het influent. We voeren dan ook gezamenlijk met de gemeenten in de regio een aantal energieprojecten uit, waarin kennis wordt uitgewisseld. Met een aantal andere waterschappen wordt samengewerkt in de energiefabriek, waar ook kennisuitwisseling plaatsvindt. Een belangrijke regionale financier voor energieprojecten is de provincie Overijssel. De provincie creëert daarnaast een platform in de regio voor kennisuitwisseling en samenwerking door het organiseren van bijeenkomsten over energie en duurzaamheid. Belangrijke landelijke spelers zijn Stowa en Rioned. Zij subsidiëren een aantal van onze projecten en ontsluiten de kennis die in Nederland aanwezig is. Het grondstoffenvraagstuk staat in Nederland nog aan het begin. Kennisinstellingen hebben studies uitgevoerd naar de potentie van het terugwinnen van grondstoffen in de afvalwaterketen. Gebleken is dat de waterschappen hierin een belangrijke rol kunnen vervullen. Het Waterschap Groot Salland is begin 2012 gestart met deelname aan de Grondstoffenfabriek, samen met een aantal andere waterschappen. Grondstoffenwinning krijgt zo voldoende schaalgrootte. Kennismanagement De vragen hoe geven wij sturing aan de benodigde kennis en welke kennis hebben wij in de toekomst nodig, zijn bij het Waterschap Groot Salland vooral een intern onderwerp. Ondanks pogingen in het verleden om het thema kennismanagement op de kaart te krijgen, is er nauwelijks aandacht voor. Met name de gemeenten hebben het moeilijk om kennis in huis te houden, nu er flink bezuinigd wordt op onder andere de personeelslasten. Zij zijn gedwongen na te denken over de minimaal benodigde kennis. 15

16 De mogelijkheden voor een gezamenlijke traineepool zijn in het verleden verkend, maar deze is niet van de grond gekomen. Als we kijken waar wij onze kennis vandaan halen dan doen wij dit voornamelijk door externe inhuur van adviesbureaus. Inhuur van personeel vanuit andere waterbeheerders vindt ook plaats, maar op kleine schaal. Gemeenten zijn een belangrijke kennispartner. Via Gawo wordt kennis over de afvalwaterketen uitgewisseld en worden verschillende vraagstukken uitgewerkt. De Stichting Wateropleidingen vervult een belangrijke rol als aanbieder van specifieke watergerelateerde opleidingen. Landelijk zijn Rioned en het Netherlands Water Partnership (NWP) actief op het gebied van kennismanagement, met als doel mensen te interesseren voor de watersector. De urgentie om kennismanagement serieus aan te pakken staat op papier. Samenvatting De ontwikkelingen in de afvalwaterketen worden gestuurd door kaders en beleid in wetgeving en bestuursakkoorden. Het wettelijk kader voor de afvalwaterketen wordt hoofdzakelijk bepaald door de KRW, de waterwet en de Wet milieubeheer. Het Bestuursakkoord afvalwaterketen en het Bestuursakkoord water zijn van invloed op alle thema s in onze visie en deze zijn hierdoor ook kaderstellend. Voor het thema energie en grondstoffen zijn de doelstellingen in het Klimaatakkoord, het Ketenakkoord fosfaatkringloop en de MJA3 afvalwaterketen belangrijk. De kaders zijn niet van invloed op de schaalgrootte, die wordt meer bepaald door de autonome keuzes van het waterschap. Per thema zijn er actoren die ons handelen in meer of mindere mate beïnvloeden. De thema s waar we in de huidige situatie nog nauwelijks raakvlakken hebben met actoren zijn bedrijfszekerheid en kennismanagement. Bij het thema milieudoelstellingen zijn we onlosmakelijk verbonden met producenten van het afvalwater, de transporteurs (gemeenten) en de vergunningverleners. De meeste actoren vinden we bij het thema energie & grondstoffen. Er wordt samengewerkt, projecten worden gesubsidieerd en kennis wordt uitgewisseld. 16

17 Hoofdstuk 4: Inschatten, inspelen, inspireren In dit hoofdstuk worden per thema de ontwikkelingen, kaders en actoren verbonden met de toekomst. Met de bestaande situatie als vertrekpunt, geven we aan wat onze inschatting is van de verwachte ontwikkelingen, hoe we hierop kunnen inspelen hoe we ons hierdoor laten inspireren. Deze zijn per thema samengevat met behulp van de SWOT methodiek Milieudoelstellingen Het waterschap werkt in de afvalwaterketen primair voor de volksgezondheid en het milieu. Ons beleid is er op gericht dat wij voldoen aan de wettelijke normen. Een uitgangspunt dat we tot dusver kunnen waarmaken. Groot Salland is hierin volgend met end of pipe maatregelen. De inschatting is dat deze lijn, onder andere als gevolg van strengere normen, in de toekomst niet houdbaar is. Met technische oplossingen alleen redden we het niet en kan de afvalwaterketen onbetaalbaar worden. We moeten hierop inspelen en de focus verleggen naar een bronaanpak om de uitdagingen in de toekomst aan te kunnen. Strengths We voldoen aan de normen (en dit doen we vanuit eigen motivatie) Dichtbij de praktijk We hebben helder beleid Opportunities Er zijn goede voorbeelden (bv diftar, sturen aan de bron, etc) Strengere wetgeving biedt kansen voor innovaties De burger kan steeds makkelijker betrokken worden Weaknesses De burger is niet betrokken We kijken niet naar de waarden, alleen naar de normen We hebben geen positie gekozen We zijn teveel end of pipe bezig Threats De lijst met prioritaire stoffen wordt uitgebreid De zuivering is makkelijk aan te pakken en de overheid heeft een voorbeeldfunctie. Een aanpak aan de bron is veel lastiger. De kosten zullen verder toenemen wanneer de eisen strenger worden. Bedrijfszekerheid Het Waterschap Groot Salland heeft geen integraal vastgesteld beleid waarin kosten en risico s tegen elkaar zijn afgewogen. Risico s worden impliciet beoordeeld en hier wordt naar gehandeld. De insteek is daarbij vooral dat we op zeker varen en risico s integraal proberen te vermijden. Het aantal calamiteiten is dan ook beperkt. Risicomijdend gedrag kan echter wel leiden tot onnodige kosten. We hoeven immers niet overal voor volledige zekerheid te gaan. Waar de gevolgen van een storing of calamiteit verwaarloosbaar zijn, kan meer risico worden genomen dan op plaatsen waar grote schade kan ontstaan aan milieu of economie. Assetmanagement kan ons helpen om een afweging te maken tussen kosten en geaccepteerde risico s. De inschatting is dat de burger steeds kritischer zal worden ten aanzien van kosten en risico s. Een goed verhaal, waarin kosten en risico s zijn afgewogen, is belangrijk voor een positief imago en voor begrip. Daarnaast is duidelijk dat de complexiteit van installaties en processen zal toenemen. Impliciete risicobenadering zal daardoor in de toekomst niet meer voldoende zijn. We moeten hierop inspelen door bewuster om te gaan met risico s. Wanneer het dan toch mis gaat en er een calamiteit optreedt, vallen we terug op calamiteitenmanagement. 17

18 Strengths Er zijn geen grote calamiteiten geweest We werken aan calamiteitentrainingen We hebben de middelen en infra om te sturen Opportunities Professionalisering binnen de waterketen Volop kennisontwikkeling (oa assettmanagement) Weaknesses We hebben geen integraal beleid Niemand is er mee bezig Geen urgentie De communicatie met gemeenten is niet optimaal We meten en sturen onvoldoende Onderschatting van communicatie Onvoldoende risico-inventarisaties Calamiteitentrainingen doen we niet samen met gemeenten Threats Omgeving heeft ook geen integraal beleid Beheersing moeilijk door verschillende schaalgroottes Installaties, apparatuur en procesvoering worden complexer Energie & Grondstoffen Het thema Energie staat nadrukkelijk op de maatschappelijke agenda. Dat heeft twee redenen. Het besef groeit dat toekomstige generaties ook op onze aarde moeten kunnen wonen. Duurzaamheid wordt vanzelfsprekend en is geen hype meer. Terugdringen van energiegebruik en energieneutraal produceren past daarbij. Daarnaast betekent een forse vermindering van energiegebruik ook een forse vermindering van kosten. Energie uit afvalwater is volop in ontwikkeling. Tegelijkertijd komen er ook steeds meer nieuwe en grotere spelers op de energiemarkt. Het hergebruik van grondstoffen lijkt nog ver weg, maar is dichterbij dan we denken. De waarde van grondstoffen zoals fosfaat, neemt toe nu deze schaarser worden. Er liggen tal van mogelijkheden om in te spelen op deze ontwikkelingen. Strengths Het thema leeft Wij beschikken over afvalwater Op dit gebied zijn we innovatief (maar geen koploper) Wij zijn doordacht bezig (risico s worden ingeschat) Opportunities kansen voor samenwerking Keten op de kaart Kan op termijn geld opleveren Weaknesses We dragen het thema niet voldoende uit Nog beperkt contacten gelegd met potentiële samenwerkingspartners Voor decentrale concepten hebben we niet de juiste infra (en we hebben net geïnvesteerd) De discussie over/gebrek aan duidelijkheid over kerntaken werkt verlammend Geen focus, geen boodschap Threats Wij kunnen niet/onvoldoende sturen op kwaliteit van onze grondstof Energie en Grondstoffen wordt niet gezien als kerntaak van het waterschap Bezuinigingen Onzekerheid Er kan een discussie ontstaan over de vraag van wie het afvalwater is? Wij bedenken, maar verdienen we ook? We willen inzetten op deze thema s maar voorzichtigheid is troef. 18

19 Kennismanagement Het waterschap beschikt over veel kennis van de afvalwaterketen en kan deze combineren met de kennis van het watersysteem. Dat is echter een momentopname. De inschatting is dat veel nieuwe kennis ontwikkeld moet worden om het transitieproces in de afvalwaterketen goed te laten verlopen. Ook zonder deze ontwikkeling heeft het waterschap behoefte aan nieuwe kennis omdat veel medewerkers op de korte tot middellange termijn met pensioen zullen gaan. Er stroomt kennis weg en aanwas is nauwelijks waarneembaar. We moeten inspelen op de ontwikkeling dat er meer waardering zichtbaar wordt voor (technisch) vakmanschap. We hebben ook personeel nodig met de competenties om afvalwaterketen en watersysteem met elkaar te verbinden en ketenoverstijgend (bijvoorbeeld samenwerking met universiteiten) te denken en werken. Hiervoor is een open en uitnodigende houding vereist. Nieuwe actoren kunnen ons inspireren om het vakgebied opnieuw op de kaart te zetten en aantrekkelijk te maken. Nieuwe inzichten leiden tot meer innovatie. Wij hebben geen monopolie op kennis van de afvalwaterketen en dat willen we ook niet. Wij zijn ons bewust van mogelijke kennisbronnen waar we kunnen halen maar vanuit onze eigen professionaliteit ook kunnen brengen. Strengths De basiskennis is bij ons goed ontwikkeld Veel ruimte om inhoudelijke kennis te ontwikkelen We kunnen veel zelf Opportunities Transitieproces in de afvalwaterketen Er moet veel kennis ontwikkeld worden Veel andere partijen zijn hier ook mee bezig Het Bestuursakkoord Water GAWO (RFO) ideeën voor expert teams haken hierbij aan Herwaardering vakmanschap Weaknesses We kunnen veel zelf; er is geen noodzaak/urgentie voor kennis van buiten en hier staan we dan ook niet altijd voor open Kennis is niet geïntegreerd Er is geen sturing op kennisontwikkeling bij medewerkers Hoge gemiddelde leeftijd van medewerkers We sturen niet op welke kennis we nodig (denken te) hebben Bezuinigingen Threats Grote mate van kennisconcurrentie, kunnen we voldoende delen? Geen duidelijke doelstellingen, het blijft hangen in we moeten er wat mee doen Bezuinigingen Verlies van identiteit Weinig aanwas van technisch personeel Samenvatting Binnen de vier thema s van de visie liggen toekomstkansen die we willen verzilveren en mogelijke bedreigingen waar we rekening mee moeten houden. Er lonkt een nieuwe positie voor het waterschap in de afvalwaterketen. Die positie lijkt voor het ene thema makkelijker realiseerbaar dan voor het andere. Duidelijk is in ieder geval dat we een duidelijke ambitie en samenwerking met bestaande en nieuwe partners nodig hebben. 19

20 Hoofdstuk 5: Gewenste ambities Nadat we, vanuit onze huidige situatie, een blik hebben geworpen op toekomstige ontwikkelingen die ons voor uitdagingen stellen of misschien juist kansen bieden zijn we in dit hoofdstuk beland bij het bepalen van het gewenste ambitieniveau. Per thema volgt een beschrijving van de werkwijze en een voorstel voor het gewenste ambitieniveau. Totstandkoming voorstel ambitieniveaus In bijeenkomsten met experts zijn de verschillende thema s besproken. Vanuit een minimaal en een maximaal ambitieniveau hebben we hen gevraagd aan te geven welke ambitie het waterschap in hun ogen zou moeten nastreven. Aan de hand van de SWOT-methodiek zijn de voorstellen van de experts naast onze huidige positie gelegd om de haalbaarheid ervan te kunnen beoordelen. Samen met de eigen ideeën zijn we per thema tot gewenste ambitieniveaus gekomen. Gewenste ambitieniveau Milieudoelstellingen Minimaal niveau: net voldoen aan de norm Maximaal niveau: activiteiten in de afvalwaterketen hebben geen enkel nadelig effecten op het milieu. Dit geldt zowel voor korte als lange termijn effecten. Huidige situatie: we voldoen ruimschoots aan de norm en zitten vergeleken met de andere waterschappen in de middenpositie. net voldoen aan de norm we voldoen ruimschoots aan de norm en zitten vergeleken met de andere waterschappen in de middenpositie activiteiten in de afvalwaterketen hebben geen enkel nadelig effecten op het milieu. Dit geldt zowel voor korte als lange termijn effecten Onze normatieve end of pipe - werkwijze lijkt niet toekomstbestendig. Strengere normen leiden ertoe dat we een andere houding moeten aannemen. Meer aan de bron gaan sturen. Wat er niet in komt, hoeft er ook niet uit. Door maatregelen aan de bron verbinden we de afvalwaterketen ook beter met het watersysteem als ontvangende bron van het effluent. Als waterschap willen we inspelen op het toegenomen milieubesef bij burgers en bedrijven. Advies en voorlichting worden, naast controle, belangrijker. Dat betekent niet alleen onze kennis beschikbaar stellen aan de lozers, maar ook een duidelijke positionering van het waterschap in het maatschappelijke debat. Wij moeten ons dan ook duidelijker uitspreken over wat wij (niet) doen en kunnen in de afvalwaterketen. Een schoon milieu is niet alleen onze taak, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De beleving van de burger zit niet in een norm, maar in de belevingswaarde. Dit vraagt van Groot Salland een andere houding, namelijk meer te handelen vanuit waarden en voortdurend in contact blijven met onze stakeholders. 20

21 We zetten een forse stap van normdenken naar waardedenken. Bronmaatregelen en luisteren naar onze omgeving zijn daarom onderdeel van ons dagelijks werk. Gewenste ambitieniveau Bedrijfszekerheid Minimaal niveau: we zorgen dat de wettelijke eisen net gehaald worden. We accepteren dat we een bepaald deel van het jaar niet aan de doelstellingen voldoen. Maximaal niveau: we leveren maximale prestaties. Technisch haalbaar en alle risico s geminimaliseerd. Huidige situatie We zijn gaan niet bewust om met risico s, maar mijden deze. we zorgen dat de wettelijke eisen net gehaald worden. We accepteren dat we een bepaald deel van het jaar niet aan de doelstellingen voldoen. We gaan niet bewust om met risico s maar mijden deze we leveren maximale prestaties. Technisch haalbaar en alle risico s geminimaliseerd. Het zorgen voor schoon water is één van de kerntaken van het waterschap. En waar we voor staan, dat moet natuurlijk goed gebeuren. De basis moet in orde zijn, maar bedrijfszekerheid hoeft niet voor alles te gaan; genoeg is genoeg. Wat genoeg is, verschilt per situatie. De schaalgrootte in combinatie met de lokale omstandigheden bepalen het risico. Waar we dus naar toe moeten is een goede risico inschatting per gebied. De maatschappij is daarbij een belangrijke factor die bepaalt wat acceptabel is tegen welke kosten. Deze afweging zien we ook bij onze gemeenten in de discussie over water op straat. Het waterschap ziet in assetmanagement de belangrijkste inspiratiebron om invulling te geven aan de interne bewustwording rond risicomanagement. Deze manier van risico gestuurd werken maakt het mogelijk om, indien zich toch een calamiteit voordoet, adequaat te reageren, een goed verhaal te hebben en verantwoording af te leggen. Tenslotte is het nog belangrijk te vermelden dat het begrip leveringszekerheid een nieuwe dimensie toevoegt aan het thema bedrijfszekerheid. Dit gaat spelen wanneer het waterschap zich wil profileren als leverancier van energie en grondstoffen. We moeten bedrijfszekerheid meer expliciet maken. De maatschappij bepaalt mede welk risico tegen welke kosten acceptabel is. Door in de afvalwaterketen risico gestuurd te werken gaan we bewuster om met bedrijfszekerheid. Op deze manier hebben we een goed verhaal naar buiten toe als er toch iets fout gaat. Gewenste ambitieniveau Energie en grondstoffen Minimaal niveau: terug naar de basis van water zuiveren tegen zo laag mogelijke kosten 21

22 Maximaal niveau: Maximale terugwinning grondstoffen en energie Huidige situatie: Voor energie doen we mee. Op het gebied van grondstoffen zijn we nog maar net aangehaakt. terug naar de basis van water zuiveren tegen zo laag mogelijke kosten Voor energie doen we mee. Op het gebied van grondstoffen zijn we nog maar net aangehaakt Maximale terugwinning grondstoffen en energie Hoewel wij energie en grondstoffen als één thema hebben benaderd, zijn de conclusies verschillend. Energie: Met het thema energie zijn we voortvarend aan de slag gegaan, onder andere via onze deelname aan de Energiefabriek. Wij zetten stappen om in de toekomst energieneutraal te worden. We zijn ons ervan bewust dat we als waterschap slechts een kleine speler op een markt van giganten zouden zijn en dit is voor ons de aanleiding om niet de ambitie te hebben energieproducent te worden. Daarom gaan we niet voor de maximale variant, maar kiezen we voor voortzetting van de lijn richting energieneutraal en meer samenwerking op regionaal niveau. De keuze voor centraal of decentraal is bij energie gebiedsafhankelijk. Wij maken voor energie dan ook niet vooraf een keuze voor schaalgrootte, maar laten deze afhangen van de lokale situatie. Grondstoffen: Het thema grondstoffen is interessant voor ons waterschap. Afvalwater is namelijk een waardevolle bron van grondstoffen. We hebben er ook nog veel van. Er valt dus wat te halen en daarom willen wij hier volop een rol in spelen. Volume maken en opschalen is belangrijk. Dit kan ofwel door grote installaties te bouwen of door te clusteren en samen te werken. Samen met andere waterschappen willen we een koppositie in nemen. We willen goede afspraken maken over welke taken wij uitvoeren en wat beter door anderen opgepakt kan worden. Belangrijke randvoorwaarde bij de verder uitwerking van grondstoffenterugwinning is een business case waaruit het maatschappelijk nut blijkt. Op het gebied van energie gaan we door op de ingeslagen weg richting een energieneutrale afvalwaterketen. Er zijn veel organisaties in de regio die bereid zijn tot samenwerking, bijvoorbeeld de landbouw. Kansen die zich voordoen benutten we. Ten aanzien van de schaalgrootte kiezen we niet voor één lijn, maar voor maatwerk. Op het gebied van grondstoffen kunnen we veel bereiken. Hier zullen we actief op in zetten. We gaan als eerste stap samenwerking zoeken met onder andere onze collega waterschappen om onze bijdrage aan de BV Grondstoffen Nederland te bepalen. Gewenste ambitieniveau Kennismanagement 22

23 Minimaal niveau: de afvalwaterketen is een gesloten organisatie, die gericht is op haar primaire taken. Maximaal niveau: de Afvalwaterketen is een open netwerkorganisatie. Er wordt volledig ingespeeld op veranderingen in de kennisvraag. De grenzen tussen afvalwaterketendisciplines vervagen. Huidige situatie: We zijn intern gericht. Enerzijds is er weinig sturing op kennisontwikkeling in de afvalwaterketen. We sturen te weinig op kennis en deze wordt niet automatisch gedeeld. Anderzijds menen wij dat wij de kennis hebben en die dus niet van elders hoeven te halen. Er zit een groot gat tussen wat we willen en wat we zijn. de afvalwaterketen is een gesloten organisatie, die gericht is op haar primaire taken Er zit een groot gat tussen wat we willen en wat we zijn. de afvalwaterketen is een open netwerkorganisatie. Er wordt volledig ingespeeld op veranderingen in de kennisvraag. De grenzen tussen disciplines vervagen. Onze interne gerichtheid ten aanzien van kennismanagement is geen houdbare werkwijze. Ook onze vakgenoten, maar ook andere organisaties, zoals kennisinstellingen, hebben waardevolle kennis in huis. We willen daarom afstappen van het idee dat Groot Salland de kennisautoriteit is en juist meer kennis delen met onze collega s in de afvalwaterketen. Daarnaast willen we open staan voor de innovatieve ideeën van universiteiten en andere kennisinstellingen. Om te komen tot een open netwerkorganisatie is een revolutie nodig. Een volledig open netwerkorganisatie betekent meer netwerken, het werk verdelen in het netwerk en ruimte creëren voor innovatieve ideeën. Wat we daarbij belangrijk vinden is dat we als Groot Salland herkenbaar blijven en onze identiteit behouden. De eerste proefschool waarin we als een netwerkorganisatie kunnen gaan werken is het gezamenlijk aanpakken van het onderwerp kennismanagement waarin we als afvalwaterketen nadenken welke kennis nu en in de toekomst nodig is. Ook landelijk wordt gewerkt aan een aanpak voor kennismanagement in de afvalwaterketen. Nieuwe actoren kunnen ons inspireren om werken in de afvalwaterketen op de kaart te zetten en aantrekkelijk te maken. We gaan toe naar een open netwerkorganisatie, waar kennis te halen en te brengen valt. Daarbij willen we onze eigen identiteit als waterschap houden. Dit is een ambitie die een cultuuromslag vergt. We weten dat ook onze ketenpartners nadenken over het ontwikkelen en behouden van kennis, nu en in de toekomst. De eerste stap die we daarom willen zetten is onze ketenpartners op te zoeken en dit onderwerp gezamenlijk aanpakken. Samenvatting Per thema hebben we het gewenste ambitieniveau weergegeven. Dit is tot stand gekomen door vanuit een minimale en maximale ambitie te bepalen waar wij nu staan en waar we naartoe zouden 23

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Energie uit afvalwater

Energie uit afvalwater Energie uit afvalwater 15 november 2011 Giel Geraeds en Ad de Man Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas Onderwerpen Introductie

Nadere informatie

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon Naar een energieneutrale waterkringloop Een stip op de horizon Een stip op de horizon Energie in de kringloop waterschap Regge en Dinkel en waterschap Groot Salland werken aan initiatieven op het gebied

Nadere informatie

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE In kort bestek Rafael Lazaroms INHOUDSOPGAVE 1. Wat houdt het in? 2. Motieven, doelstellingen en ambities 3. Organisatiestructuur GELOOFWAARDIGE BOODSCHAP Waterschappen hebben

Nadere informatie

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN Aanpak De opdracht Afstemmen investeringen is voortvarend opgepakt door de werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de Gelderse waterschappen en

Nadere informatie

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking

Nadere informatie

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN AKKOORDEN EN GREEN DEALS Rafaël Lazaroms Coördinator Energie en duurzaamheid Unie van Waterschappen 1. Duurzaamheid en taken waterschappen 2. Duurzame ambities in akkoorden

Nadere informatie

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Blad 2 van 6 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Huidige situatie; wat is er al bereikt?... 4

Nadere informatie

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s In vogelvlucht Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s watersysteem De afvalwaterketen Wij beschouwen de afvalwaterketen als één geheel,

Nadere informatie

Uitwerking beleidskader innovatie 2014 Hoogheemraadschap van Delfland

Uitwerking beleidskader innovatie 2014 Hoogheemraadschap van Delfland Uitwerking beleidskader innovatie 2014 Hoogheemraadschap van Delfland 1 Inhoud 1 INLEIDING... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doel document... 3 2 INNOVATIE IN 2014: EEN THEMAGERICHTE AANPAK... 3 2.1 Verbeterpunten

Nadere informatie

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe-

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- Vallei & Eem Veluwe Oost Veluwe Noord WELL DRA Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- februari 2015 concept De aanpak handelingsperspectieven Ontwikkelingen maatschappij

Nadere informatie

Waterschap als energieleverancier of als

Waterschap als energieleverancier of als Herman Havekes (UvW) Waterschap als energieleverancier of als grondstoffenproducent Wat mag wel, wat mag niet? 24 mei 2011 1 Juridische context Technische mogelijkheden van energieproductie en grondstoffenwinning

Nadere informatie

grondstof? Afvalwater als Energie winnen uit afvalwater Verwijderen van medicijnen en hergebruik van meststoffen Veel mogelijkheden

grondstof? Afvalwater als Energie winnen uit afvalwater Verwijderen van medicijnen en hergebruik van meststoffen Veel mogelijkheden Afvalwater als grondstof? Energie winnen uit afvalwater Om energie uit afvalwater te winnen wordt het water van het toilet, eventueel gemengd met groente en fruitafval, vergist. Daarvoor worden een vacuümsysteem,

Nadere informatie

Hoe groen zijn uw evenementen?

Hoe groen zijn uw evenementen? Even voorstellen... GMB introduceert SaNiPhos : Europa s eerste urineverwerkingsfabriek voor het verwerken en winnen van nuttige meststoffen uit urine. Terugwinning van fosfaat en stikstof uit urine levert

Nadere informatie

VERKLARING Green Deal tussen Unie van waterschappen en Rijksoverheid

VERKLARING Green Deal tussen Unie van waterschappen en Rijksoverheid VERKLARING Green Deal tussen Unie van waterschappen en Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3)

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3) Bouwlokalen INFRA Innovatie onder het maaiveld / renovatie van rioolstelsels Het riool in Veghel Jos Bongers Beleidsmedewerker water- en riolering Gemeente Veghel 21 juni 2006 Veghel in cijfers en beeld

Nadere informatie

Basisopleiding Riolering Module 1

Basisopleiding Riolering Module 1 Basisopleiding Riolering Module 1 Cursusboek Nieuwegein, 2013 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l Stichting Wateropleidingen, augustus 2013 Groningenhaven 7 3433 PE Nieuwegein Versie 1.1 Niets

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Praktijktraject Uitgebreide techniek afvalwaterzuivering

Praktijktraject Uitgebreide techniek afvalwaterzuivering Praktijktraject Uitgebreide techniek afvalwaterzuivering voorbeeldopdracht Nieuwegein, 2012 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l Stichting Wateropleidingen, september 2012 Groningenhaven 7 3433

Nadere informatie

Iv-Water. Ingenieursbureau met Passie voor Techniek

Iv-Water. Ingenieursbureau met Passie voor Techniek Iv-Water Ingenieursbureau met Passie voor Techniek Passie voor Techniek Advies gebaseerd op inhoudelijke kennis Iv-Water Water is van essentieel belang voor al het leven op aarde, maar het kan ook een

Nadere informatie

Inleiding KNAG 7 december 2012. Dijkgraaf Herman Dijk

Inleiding KNAG 7 december 2012. Dijkgraaf Herman Dijk Inleiding KNAG 7 december 2012 Dijkgraaf Herman Dijk WATERSCHAPPEN IN NEDERLAND 25 GEBIED GROOT SALLAND oppervlakte: 120.000 ha, inwoners: 360.000 26% onder zeeniveau Wanneer geen dijken/duinen: 66% regelmatig

Nadere informatie

agendapunt 3.b.12 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden STRATEGISCH KETENPLAN NETWERK AFVALWATERKETEN DELFLAND Datum 10 november 2015

agendapunt 3.b.12 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden STRATEGISCH KETENPLAN NETWERK AFVALWATERKETEN DELFLAND Datum 10 november 2015 agendapunt 3.b.12 1220707 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden STRATEGISCH KETENPLAN NETWERK AFVALWATERKETEN DELFLAND Portefeuillehouder Olphen, J.W.A. van Datum 10 november 2015 Aard bespreking

Nadere informatie

Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP

Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP Uden gastvrij voor water Kenmerk: 11-10044-JV 14 september 2011 Ingenieursbureau Moons 1 Inhoudsopgave 1 SAMENHANG... 3 2 SAMENVATTING... 4 2.1 KOERSWIJZIGINGEN...

Nadere informatie

Forum relinen 2014. "Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid" Huidige situatie. Opbouw. Visitatiecommissie.

Forum relinen 2014. Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid Huidige situatie. Opbouw. Visitatiecommissie. Forum Relinen & Rioolbeheer 2014 Datum: 20 november 2014 in Hotel Vianen Organisatie: Stichting Kenniscentrum Rioolrenovaties "Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid" Wat is doelmatigheid?

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2015 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder

Nadere informatie

Thema s voor samenwerken aan waterprojecten in de Achterhoek; Aanzet tot een werkplan voor gezamenlijke waterprojecten voor 2010 en 2011.

Thema s voor samenwerken aan waterprojecten in de Achterhoek; Aanzet tot een werkplan voor gezamenlijke waterprojecten voor 2010 en 2011. Thema s voor samenwerken aan waterprojecten in de Achterhoek; Aanzet tot een werkplan voor gezamenlijke waterprojecten voor 2010 en 2011. Doel van dit document en voorstel tot uitwerking. Document ten

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

gehoord hetgeen in het kader van een consultering door de commissie SKK op 3 april 2014 naar voren is gebracht;

gehoord hetgeen in het kader van een consultering door de commissie SKK op 3 april 2014 naar voren is gebracht; VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 4.1.A/B Onderwerp: Grondstoffenvisie Nummer: 852054-v3 In D&H: 22-04-2014 / 12-08-2014 Steller: E.M. Langbroek In Cie: BMZ Telefoonnummer: (06)11614706 SKK

Nadere informatie

Samenwerking in het grondwaterbeheer

Samenwerking in het grondwaterbeheer Samenwerking in het grondwaterbeheer in de praktijk In verband met de evaluatie van de Waterwet is onlangs in opdracht van het ministerie van IenM een onderzoek afgerond naar de verdeling van bevoegdheden

Nadere informatie

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Versie: 0.0 Datum: 21-4-2015 Auteur: Vrijgave: M.J.A. Rijpert T. Crum 1 IKN (Innovatie Kenniscentrum Nederland) Copier is de initiatiefnemer

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Waterkwaliteit verbeteren!

Waterkwaliteit verbeteren! Waterkwaliteit verbeteren! Erwin Rebergen Beheerder grond- en oppervlaktewater 6 juni 2013 1 Onderwerpen Waarom spant zich in om de waterkwaliteit te verbeteren? Wat willen we bereiken? Hoe willen we een

Nadere informatie

Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV

Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV Afvalwaterteam BMWE/NZV, 27 november 2013 Inhoud Aanleiding Ketenbenadering Maatregelen Kosten en Baten Specificatie Bedum Organisatie Aanleiding BMWE samenwerking Vier nieuwe

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI

REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI Hans Korving Witteveen+Bos WAARSCHUWING Deze presentatie kan verrassende resultaten bevatten Waar gaan we het over hebben? Wat is de achtergrond? Historie en toekomst

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Datum 25 juni 2013 Betreft Geneesmiddelen in drinkwater en milieu

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Datum 25 juni 2013 Betreft Geneesmiddelen in drinkwater en milieu > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2014 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Zolang situaties voor primaire keringen nog niet op orde zijn een pakket beheermaatregelen opstellen voor situaties met hoogwater.

Zolang situaties voor primaire keringen nog niet op orde zijn een pakket beheermaatregelen opstellen voor situaties met hoogwater. WBP programma WBP Maatregelen 2016-2021 Veiligheid Uitvoeren en beheren: Toetsen van primaire keringen en kunstwerken; vanaf 2017 toetsen op basis van nieuwe risiconormen en met gebruik van nieuw wettelijk

Nadere informatie

BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin.

BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin. Bijlage 1 Afkortingen en begrippen Afkortingen AWZI Zie RWZI BBB (v)brp CZV DWA DOB GRP HWA / RWA IBA KRW MOR NBW (-Actueel) OAS RIONED BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin.

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2013 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale.

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. 1 Geachte heer/mevrouw Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. Bij verschillende gemeenten en instellingen

Nadere informatie

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s Ondergrondse opslag Kansen en dilemma s Nut en noodzaak? 2 Historisch perspectief Aanname alles is optimaal geregeld, water volgt functie; Nu voldoende water door externe aanvoer; Weinig urgentie voor

Nadere informatie

Geachte gasten, beste collega s

Geachte gasten, beste collega s Geachte gasten, beste collega s Ik heet u allen van harte welkom bij de officiële ingebruikname van de volledig nieuwe voorzuivering voor ons Productiebedrijf Andijk. In het bijzonder wil ik verwelkomen,

Nadere informatie

Vloeibaar goud: de routekaart afvalwaterketen

Vloeibaar goud: de routekaart afvalwaterketen Vloeibaar goud: de routekaart afvalwaterketen De huidige situatie Het meeste water dat we in huis of bedrijf gebruiken, spoelt via de riolering naar een rioolwaterzuivering (rwzi). De 350 rwzi s zuiveren

Nadere informatie

Samenwerken in de Waterketen

Samenwerken in de Waterketen Samenwerken in de Waterketen Presentatie voor de Raadscommissie van Menterwolde op 13 november 2008 H.Hoogeveen en H.Küpers (RioNoord) 1 Inhoud: Waterketen-ontwikkelingen Voorstel RioNoord Voordelen van

Nadere informatie

DWSI Trendalert S E P T E D

DWSI Trendalert S E P T E D Dutch Water Sector Intelligence Vier Scenario's voor de Circulaire Economie DWSI Trendalert Vier Scenario's voor de Circulaire Economie Inleiding Het KIDV is op 1 januari 2013 opgericht naar aanleiding

Nadere informatie

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12.1 Inleiding Gemeenten hebben de taak om hemelwater en afvalwater in te zamelen. Het hemelwater wordt steeds vaker opgevangen in een separaat hemelwaterriool. Vanuit

Nadere informatie

Stedelijke Wateropgave

Stedelijke Wateropgave Stedelijke Wateropgave Vergelijking normen voor water op straat en inundatie Stichting RIONED Voorwoord Er is een norm voor het optreden van water op straat in relatie tot de capaciteit van de riolering

Nadere informatie

Water in Bebouwd gebied

Water in Bebouwd gebied Presentatie 20-06 - 2007 1 Water in Bebouwd gebied (relatie gemeente en waterschap) Judith Calmeyer Meijburg-Van Reekum Wat wil ik u vertellen? 2 Status Quo Aa en Maas De stip op de horizon Voorbeeld Geerpark

Nadere informatie

Notitie. 1. Beleidskader Water

Notitie. 1. Beleidskader Water Notitie Ingenieursbureau Bezoekadres: Galvanistraat 15 Postadres: Postbus 6633 3002 AP Rotterdam Website: www.gw.rotterdam.nl Van: ir. A.H. Markus Kamer: 06.40 Europoint III Telefoon: (010) 4893361 Fax:

Nadere informatie

0-meting zuiveringsbeheer Beschrijving methodiek 17 juni 2014, Jeroen Niezen, Meinard Eekhof, Wiely Luttmer

0-meting zuiveringsbeheer Beschrijving methodiek 17 juni 2014, Jeroen Niezen, Meinard Eekhof, Wiely Luttmer 0-meting zuiveringsbeheer Beschrijving methodiek 17 juni 2014, Jeroen Niezen, Meinard Eekhof, Wiely Luttmer Informatie over deze aanpak? Jeroen Niezen, 06-30717435, j.niezen@groningergemeenten.nl Hans

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Vóór dat u beleid ontwikkelt is het van belang om de vraag: Waaròm zou ik MVO beleid ontwikkelen? te beantwoorden. Het antwoord op deze vraag bepaalt hóe u het MVO

Nadere informatie

DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING

DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING INLEIDING Landustrie Sneek BV bezit een ruime hoeveelheid kennis en ervaring in het transporteren en behandelen van riool-

Nadere informatie

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur Efficiëntie Meegaan met de tijd Mobiliteit De markt verandert evenals onze manier van werken. Het leven wordt mobieler en we

Nadere informatie

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015 Bestuursrapportage 204 Vechtstromen Versie 24 november 205 Deze rapportage bevat een overzicht op hoofdlijnen van de voortgang van de uitvoering van het waterbeleid en dient als basis voor jaarlijks bestuurlijk

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

agendapunt 04.B.16 Aan Commissie Bestuur, organisatie en bedrijfsvoering INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE

agendapunt 04.B.16 Aan Commissie Bestuur, organisatie en bedrijfsvoering INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE agendapunt 04.B.16 1198541 Aan Commissie Bestuur, organisatie en bedrijfsvoering INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Voorstel Commissie Bestuur, organisatie en bedrijfsvoering 03-11-2015 kennis te nemen van

Nadere informatie

agendapunt 3.a.7 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Portefeuillehouder Smits, M. Datum 23 juni 2015

agendapunt 3.a.7 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Portefeuillehouder Smits, M. Datum 23 juni 2015 agendapunt 3.a.7 1198541 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Portefeuillehouder Smits, M. Datum 23 juni 2015 Aard bespreking Besluitvormend Afstemming Bijlagen 1

Nadere informatie

agendapunt 04.01 Aan Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit WATERKWALITEITSRAPPORTAGE GLASTUINBOUWGEBIED

agendapunt 04.01 Aan Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit WATERKWALITEITSRAPPORTAGE GLASTUINBOUWGEBIED agendapunt 04.01 910789 Aan Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit WATERKWALITEITSRAPPORTAGE GLASTUINBOUWGEBIED Voorstel Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit 1-2-2011 Kennis te

Nadere informatie

Tubbergen o. gemeente. Aan de gemeenteraad. Vergadering: 8 september 2014. Nummer: Tubbergen, 28 augustus 2014

Tubbergen o. gemeente. Aan de gemeenteraad. Vergadering: 8 september 2014. Nummer: Tubbergen, 28 augustus 2014 gemeente Tubbergen o Aan de gemeenteraad Vergadering: 8 september 2014 Nummer: 9A Tubbergen, 28 augustus 2014 Onderwerp: Vaststellen verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater. Samenvatting

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Samen voor een goede waterkwaliteit in de Utrechtse gemeenten

Samen voor een goede waterkwaliteit in de Utrechtse gemeenten Samen voor een goede waterkwaliteit in de Utrechtse gemeenten Bas Spanjers (hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden), Erwin Rebergen (gemeente Utrecht), Laurens van Miltenburg (gemeente Nieuwegein), Pim

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Kennis Platform Water. Samenvatting advies 2012

Kennis Platform Water. Samenvatting advies 2012 Kennis Platform Water Samenvatting advies 2012 Samenvatting advies 2012 Voor u ligt het eerste advies van het kennisplatform water Nieuwe Stijl over strategisch wateronderzoek. Dit (informele) platform

Nadere informatie

Juist (nu) aansluiten

Juist (nu) aansluiten Samenvatting aanpak project Juist (nu) aansluiten Opsteller: M.J.M. Wansink Status: definitief Projectfase: initiatie Datum: 9-3-2011 Versie: 0.2 Kopie: Opdrachtgever Projectteam Projectdossier (origineel)

Nadere informatie

Toekomstvisie (afval)waterketen. Meer dan afvalwater alleen 12.8946. 5 maart 2012. Afdeling Beleid & Onderzoek. Registratienummer. Datum.

Toekomstvisie (afval)waterketen. Meer dan afvalwater alleen 12.8946. 5 maart 2012. Afdeling Beleid & Onderzoek. Registratienummer. Datum. Toekomstvisie (afval)waterketen Meer dan afvalwater alleen Registratienummer 12.8946 Afdeling Afdeling Beleid & Onderzoek Inhoudsopgave Samenvatting 4 1 Inleiding 5 2 Leeswijzer 6 3 De (afval)waterketen

Nadere informatie

Hoogheemraadschap van Delfland

Hoogheemraadschap van Delfland Hoogheemraadschap van Delfland Beleidskader ten behoeve van adaptatie aan klimaatverandering Beleidsveld: Aard voorstel: 150 Besluitvormend Vergaderdatum: Agendapunt: Kenmerk VV: Aantal bijlagen: 18 december

Nadere informatie

Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN!

Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN! Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN! Waardevol Water? Doen! Woensdagavond 18 november organiseerde het hoogheemraadschap van Rijnland in de Stadsgehoorzaal in Leiden de avond Waardevol Water over het Waterbeheerplan

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

Instrument: de Actorenanalyse. 1. Wat is een Actorenanalyse. 2. Doel van een Actorenanalyse. Instrumenten Actorenanalyse

Instrument: de Actorenanalyse. 1. Wat is een Actorenanalyse. 2. Doel van een Actorenanalyse. Instrumenten Actorenanalyse Instrument: de Actorenanalyse Instrument: de Actorenanalyse 1 1. Wat is een Actorenanalyse 1 2. Doel van een Actorenanalyse 1 3. Het opstellen van een Actorenanalyse 2 4. Eisen aan een goede Actorenanalyse

Nadere informatie

Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012

Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012 Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012 BEOORDELINGSGRONDSLAG VOOR AFVALWATERSYSTEMEN Hans Korving Witteveen+Bos Waar gaan we het over hebben? Motivatie Context Aanpak Zelf aan de slag Uitwerking grondslag

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID agendapunt B.04 851617 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 28-10-2010 In te stemmen met de beleidsuitgangspunten, genoemd in hoofdstuk 5 van het Beleidskader

Nadere informatie

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland. Situatie per 31 december 2012

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland. Situatie per 31 december 2012 Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland Situatie per 31 december 2012 Inzameling, transport en behandeling van Afvalwater in Nederland Situatierapport 2012 ex artikel 16 van richtlijn

Nadere informatie

Visie Afvalwatersysteem waterschap Zuiderzeeland. April 2014

Visie Afvalwatersysteem waterschap Zuiderzeeland. April 2014 Visie Afvalwatersysteem waterschap Zuiderzeeland April 2014 Inhoud 1. Inleiding... 1 2. Ontwikkelingen rond het afvalwatersysteem... 2 2.1. Historie en toekomst van het afvalwatersysteem.... 2 2.2. Verkenning

Nadere informatie

Achtergrondnotitie De toon van communicatie aan doelgroepen in relatie tot verbetering van de chemische waterkwaliteit

Achtergrondnotitie De toon van communicatie aan doelgroepen in relatie tot verbetering van de chemische waterkwaliteit Achtergrondnotitie De toon van communicatie aan doelgroepen in relatie tot verbetering van de chemische waterkwaliteit 5 juni 2015 Aanleiding De waterkwaliteit in Delfland voldoet niet aan de geldende

Nadere informatie

Duurzaamheid binnen Waterschap Rijn en IJssel. Strategiedocument

Duurzaamheid binnen Waterschap Rijn en IJssel. Strategiedocument Duurzaamheid binnen Waterschap Rijn en IJssel Strategiedocument 0 Titel notitie Onderwerp : Duurzaamheid binnen Waterschap Rijn en IJssel : Duurzaamheidsstrategie Versie : 1.3 Status : Definitief Datum

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Samenvatting themagroep Assetmanagement

Samenvatting themagroep Assetmanagement Samenvatting themagroep Assetmanagement Visie Wij willen de afvalwaterketen zo beheren en inrichten dat zij haar gebruiksfuncties behoudt, nu en in de toekomst. Door onze kennis over assetmanagement en

Nadere informatie

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

Nadere informatie

Energie uit afvalwater

Energie uit afvalwater Energie uit afvalwater Energie uit afvalwater Warm afvalwater verliest een groot deel van zijn warmte in de afvoer en het riool. Als we deze warmte weten terug te winnen, biedt dat grote mogelijkheden

Nadere informatie

Dit heeft in april 2011 geleid tot het ondertekenen door de genoemde koepelorganisaties en het Rijk van het BAW.

Dit heeft in april 2011 geleid tot het ondertekenen door de genoemde koepelorganisaties en het Rijk van het BAW. Notitie over de bijdragen van Vechtstromen aan het Bestuursakkoord Water en de samenwerkingopgave in de regio s Wateropgave De komende jaren komen er grote wateropgaven op de samenleving af die vragen

Nadere informatie

0-meting rioolbeheer Beschrijving methodiek 10 juni 2013, Jeroen Niezen en Dries Jansma

0-meting rioolbeheer Beschrijving methodiek 10 juni 2013, Jeroen Niezen en Dries Jansma 0-meting rioolbeheer Beschrijving methodiek 10 juni 2013, Jeroen Niezen en Dries Jansma Informatie over deze aanpak? Jeroen Niezen, 06-30717435, j.niezen@groningergemeenten.nl Hans de Vries, 06-52051319,

Nadere informatie

Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens

Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens Ir. Emil Hartman Senior adviseur duurzaam stedelijk waterbeheer Ede, 10 april 2014 Inhoud presentatie Wat en hoe van afkoppelen Wat zegt de wet over hemelwater

Nadere informatie

Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen. Kenniscoaches: wie, wat en hoe?

Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen. Kenniscoaches: wie, wat en hoe? Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen Kenniscoaches: wie, wat en hoe? Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen Kenniscoaches: wie, wat en hoe? In het Bestuursakkoord Water

Nadere informatie

Riothermie en WKO voor duurzame warmte en koude

Riothermie en WKO voor duurzame warmte en koude Riothermie en WKO voor duurzame warmte en koude Door Arné Boswinkel, Bert Palsma en Rada Sukkar Een aanzienlijk deel van de warmte uit huishoudens en industrie wordt via het afvalwater geloosd. Het potentieel

Nadere informatie

Duik eens in uw afval en ontdek de grond stoffen van de toekomst

Duik eens in uw afval en ontdek de grond stoffen van de toekomst Duik eens in uw afval en ontdek de grond stoffen van de toekomst Bedrijfsafval: een waardevolle grondstof Onze natuurlijke bronnen worden schaarser en duurder. Gelukkig groeit het besef dat we zuiniger

Nadere informatie

Oplegnotitie werkboek Waterschap verkenning mogelijkheden clustering

Oplegnotitie werkboek Waterschap verkenning mogelijkheden clustering Publicatie 15 juli 2015 Oplegnotitie werkboek Waterschap verkenning mogelijkheden clustering Inleiding Waterschappen zijn functionele overheden die het regionaal en lokaal waterbeheer mogen uitvoeren,

Nadere informatie

Visie op duurzaam Veranderen

Visie op duurzaam Veranderen Visie op duurzaam Veranderen Ruysdael Ruysdael is een gerenommeerd bureau dat zich sinds haar oprichting in 1994 heeft gespecialiseerd in het managen van veranderingen. Onze dienstverlening kent talloze

Nadere informatie