Social Enterprising Europe (SEE)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Social Enterprising Europe (SEE)"

Transcriptie

1

2 1

3 Social Enterprising Europe (SEE) 2 SEE-leerprogramma Handboek voor studenten WP4: studiemateriaal Materiaal 4.2: Handboek voor studenten SEE valt onder een Creative Commons Attribution-Non-Commercial-Share Alike 2.0-licentie. Dit project werd mede mogelijk gemaakt door de steun van de Europese Commissie. Deze publicatie bevat enkel de standpunten van de auteur. De Europese Commissie is niet verantwoordelijk voor gebruik van de hierin vermelde informatie.

4 3 Inhoud INSTRUCTIES VOOR DE VOORBEREIDING VAN HET LEERPROGRAMMA MODULE 0. VOORBEREIDEN om de wereld te veranderen MODULE 1. BOUWEN van een betere wereld MODULE 2. Sociale verandering CREËREN MODULE 3. CONTACT ZOEKEN met stakeholders MODULE 4. BEREKENEN van kwaliteit en impact MODULE 5. Mensen ENGAGEREN en leiden MODULE 6. BEREIKEN van financiële duurzaamheid MODULE 7. PLANNEN van een sociale onderneming SLOTOPMERKINGEN

5 4 OVER SOCIAL ENTERPRISING EUROPE Wat is het project Social Enterprising Europe (SEE)? Een sociale onderneming gebruikt economische activiteiten om een centrale, sociale doelstelling te bereiken. Het SEE-project voorziet kwalitatieve opleidingen en leermateriaal voor (toekomstige) sociale ondernemers. Het SEE-project wordt gefinancierd door het Lifelong Learning Programme/Grundtvig (het Programma voor Levenslang Leren) van de Europese Unie. Trainingsprincipes en -modules Het SEE-project promoot een duurzame opleiding voor ondernemers die focussen op sociale rechtvaardigheid, eerlijkheid en een verplichting ten opzichte van de meest buitengesloten groepen van onze gemeenschap. Daartoe moedigt het project innovatie aan en legt het de nadruk op het ethische karakter van het bedrijfsleven. Het SEE-project focust op levenslang leren, bouwt voort op de vroegere ervaringen van de studenten en stemt de studieactiviteiten af op de behoeften van de studenten.

6 5 INSTRUCTIES VOOR DE VOORBEREIDING VAN HET LEERPROGRAMMA HOE MOET DIT HANDBOEK GEBRUIKT WORDEN? Het SEE-leerprogramma is geen 'afgewerkte' of 'gebruiksklare' oplossing, noch een unieke studiemethode voor sociale ondernemingen en sociaal ondernemerschap. Als student gebruik je dit document als basis voor je leerproces, afgestemd op je eigen behoeften en verwachtingen. Je ervaring en knowhow van het ondernemerschap zijn dan ook van cruciaal belang. Afhankelijk van het niveau van de studenten zullen de facilitatoren het leerprogramma op bepaalde punten aanpassen. Maar daarnaast raden we je vooral aan om alle modules door te nemen en alleen zaken uit te diepen waarvan je vindt dat dat nodig is. De aanbevolen duur van de modules is slechts een schatting. Afhankelijk van de behoeften van de studenten kunnen de modules ingekort of verlengd worden. Bovendien ontwikkelden we een open website (de Materials Map), waar je je ervaringen kunt delen en je steentje kunt bijdragen om het leerprogramma te verbeteren.

7 IS DIT LEERPROGRAMMA IETS VOOR JOU? Ja, als je een sociale onderneming wil oprichten of verbeteren! Dit leerprogramma is zowel geschikt voor iedereen die de basis van sociaal ondernemerschap al kent als voor nieuwe studenten. Heb je de basis van sociaal ondernemen nog niet onder de knie, dan biedt dit leerprogramma alle basisconcepten en referenties die je nodig hebt om je kennis uit te breiden. 6 Anderzijds behandelt dit programma niet alle mogelijke aspecten van het runnen van een bedrijf. Je volgt dus geen modules over boekhouding of marketing, maar er worden een aantal specifieke aspecten van sociaal ondernemerschap uitgelicht. Dit Social Enterprising Europe (SEE)-leerprogramma bouwt verder op je basiskennis over het ondernemerschap. Je leert als het ware je sociale ondernemingsvaardigheden af te stemmen op ethische en sociale kwesties. Opgelet: veel concepten veranderen wanneer je ze toepast op een sociale onderneming. Hou dus steeds rekening met de visie van je sociale onderneming. Tegelijkertijd moet je alles wat je leert kunnen toepassen om de werkwijze van je sociale onderneming te wijzigen. Je hoeft niet alles te leren via dit programma. Leren om een 'sociale ondernemer' te zijn is een proces dat nooit stopt. Het leerprogramma bestaat uit acht modules, die zowel samen als apart bestudeerd kunnen worden. Dit zijn de modules: MODULE 0 VOORBEREIDEN om de wereld te veranderen; MODULE 1 BOUWEN van een betere wereld; MODULE 2 Sociale verandering CREËREN; MODULE 3 CONTACT ZOEKEN met stakeholders; MODULE 4 BEREKENEN van kwaliteit en impact; MODULE 5 Mensen ENGAGEREN en leiden; MODULE 6 BEREIKEN van financiële duurzaamheid; MODULE 7 PLANNEN van een sociale onderneming.

8 Verschillen tussen dit programma en een leerprogramma voor 'traditionele bedrijfsvoering' Voor traditionele bedrijfsopleidingen wordt vaak dezelfde terminologie gebruikt, maar heeft dit wel een andere betekenis. We willen dus niet herhalen wat je ook bij een traditioneel leerprogramma kunt leren, maar daar juist nieuwe kennis aan toevoegen. Het SEEleerprogramma legt de nadruk op sociale problemen. In de volgende tabel illustreren we het verschil tussen enkele belangrijke bedrijfsaspecten. 7 Aspecten van het ondernemerschap Missie van de onderneming Personeel, bestuur, management Producten en diensten Marktstudies Marketing Financiën Wettelijke structuren Impact Traditionele ondernemersprogr amma's Handelsdoelstelling zo veel mogelijk winst maken Financiële beslissingen: hiërarchische structuur Alle soorten producten en diensten Vraag van de klanten Reclamebudget en concurrentie Leningen en investeringen Bedrijven, partnerschappen Winst-enverliesrekening; balans SEE-leerprogramma Sociale doelstelling zo veel mogelijk sociale voordelen (voor de gemeenschap) Sociale motivatie; participatief leiderschap; democratie; samenwerken met vrijwilligers; inclusieve werkgelegenheid Positieve bijdrage aan de gemeenschap; ethische reflectie over duurzaamheid en 'goed' werk Sociale behoeften; bewust van de gevoeligheden en behoeften van de klanten Sociale communicatie; voordelen voor de gemeenschap, transparantie; eerlijke prijzen en samenwerking Crowdfunding; sweat equity; sociale investeerders Coöperaties; bedrijven, verenigingen; fondsen; geen bedrijven met winstoogmerk Sociale impact én financiële duurzaamheid Het is belangrijk dat de mensen aan het hoofd van een sociale onderneming begrijpen dat hun onderneming sociale voordelen en/of voordelen voor de gemeenschap moet creëren. Sociaal

9 ondernemerschap combineert de bedrijfswereld met sociale/gemeenschapsvoordelen. De economische activiteit moet voordelen voor de mensen, de planeet en de gemeenschap opbrengen, en niet voor individuen ten koste van anderen (of ten koste van de planeet!). 8 WAAROM MOET JE AAN DIT PROGRAMMA DEELNEMEN? De methodologie van dit leerprogramma is gebaseerd op de praktische toepassing van concepten en wat het betekent om sociaal ondernemer te zijn. De voorgestelde activiteiten zijn bedoeld om meer interactie met andere studenten te creëren ('peer learning'). Door actieve deelname aan het leerprogramma aan te moedigen, wordt een nieuwe groep van sociale ondernemers geboren. Dankzij de daaruit voortvloeiende netwerken kun je in contact komen met gelijkgezinden. Dit zal je leerproces in het sociale ondernemerschap versterken en je sociale onderneming helpen om haar sociale doelstellingen efficiënter te bereiken. Wees creatief! Je bent een sociaal ondernemer! Dit is geen traditioneel leerprogramma waarbij je naar de docent luistert of gewoon een boek leest. HOE MOETEN HET LEERPROGRAMMA EN DE MODULES GEBRUIKT WORDEN? Nu je dit handboek leest, heb je je ingeschreven voor een leerprogramma met een facilitator of handel je op eigen houtje. Volg je een specifiek programma? Dan zal de facilitator je tonen hoe je dit handboek moet gebruiken en hoe je je eigen tempo kunt aanhouden. Daarnaast zal hij/zij extra leeractiviteiten of alternatieven voorstellen. Volg je dit programma in je eentje? Dan kan onze uitleg je helpen om je leerproces succesvol af te ronden. Volgens het SEE-leerprogramma kun je als student de modules best in een specifieke volgorde volgen. Toch is het programma flexibel genoeg om het af te stemmen op je achtergrond en je behoeften. Je kunt het leerprogramma bovendien ook volgen als je niet onmiddellijk een sociale onderneming wilt oprichten. We raden je dan ook aan om de modules als basisidee te gebruiken voor alle fases van de ontwikkeling van een sociale onderneming. Dat idee pas je toe op de verschillende activiteiten van alle modules. In dit handboek wordt de algemene methodologie uitgelegd. We hebben gekozen voor een progressieve aanpak, van persoonlijke reflectie over het milieu, over het verbeteren van vaardigheden en kennis, tot de ontwikkeling van een sociaal ondernemingsplan. Dat wordt geïllustreerd in het volgende diagram. Er zijn twee voorbereidende modules (M0 en M1). M2, M3, M4, M5 en M6 zijn alleenstaande modules, maar dragen wel bij tot de ontwikkeling van het sociaal ondernemingsplan (M7).

10 9 STRUCTUUR VAN DE MODULES In principe is elke module als volgt opgebouwd: 1) Voorstelling van de module Titel van de module Hoofdpunten van de module Studieresultaten De essentie van de module. Inleiding tot het onderwerp met algemene doelstelling. Dit zijn de verwachte resultaten van het leerproces na de modules. 2) Activiteiten op basis van de Kolbleercyclus STAP 1: persoonlijke kennis en ervaring uit het verleden Dit deel handelt over de ervaring en kennis van de studenten.

11 10 STAP 2: leren van de ervaring van anderen en nieuwe ervaringen opdoen Dit deel handelt over de ervaring en kennis van anderen, vooral via casestudies. Bij groepswerk voer je activiteiten uit om nieuwe ervaringen met andere studenten op te doen. STAP 3: ontwikkelen en bestuderen van theorieën en toepasbare tools In dit deel worden theorieën en tools over het probleem toegelicht en kun je nieuwe theorieën/tools ontwikkelen. STAP 4: ideeën in de praktijk omzetten In dit deel wordt de module beëindigd. Je moet dan je eigen ideeën op je sociale onderneming kunnen toepassen. Heb je nog geen sociale onderneming? Dan gebruik je voor dit project een andere, echte situatie. OPMERKING: voor elke module worden een aantal activiteiten voorgesteld. Ze zijn echter allemaal bedoeld als alternatief: je bent dus niet verplicht om alle activiteiten te doorlopen. De facilitator kan zelf kiezen welke activiteiten het best bij de studenten passen. Anderzijds kan hij/zij ook andere activiteiten voorstellen. 3) Grensoverschrijdende kwesties Elke module handelt over 'grensoverschrijdende kwesties' of zogenaamde 'ethische kwesties'. Het gaat dan bijvoorbeeld over gender, milieu, ras en andere gemeenschapskwesties. Het leerprogramma wil het bedrijfsleven zo veel mogelijk een centrale, ethische dimensie geven, waarbij de bedrijven focussen op sociale rechtvaardigheid, eerlijkheid en een verplichting ten opzichte van de meest achtergestelde groepen van onze samenleving. Ethische kwesties zijn een absolute 'must' voor sociale ondernemingen en moeten dus in alle modules behandeld worden. Het voortbestaan en de winst zijn geen prioriteiten voor een sociale onderneming als ethische kwesties geen aandacht krijgen en de activiteiten de missie niet weerspiegelen. Het zal soms moeilijk zijn om te weerstaan aan de druk op de markt. Daar moet je de sociale ondernemers dus bewust van maken. Toch hoeft de facilitator geen oordeel te vellen over de motivatie van de studenten. Hij/zij moet alleen ruimte voor reflectie bieden. In elke module stelt het SEE-leerprogramma enkele kwesties voor, waarover de studenten in groep kunnen debatteren en individueel kunnen nadenken. Ethiek is echter geen apart onderdeel: je werkt er samen met de facilitator aan doorheen de hele cursus. Je kunt zelf ook voorstellen voor een debat indienen! 4) Evaluatie en reflectie Aan het einde van elke module krijg je de tijd om je leerproces te evalueren.

12 11 VERSCHILLENDE MANIEREN OM HET LEERPROGRAMMA TE VOLGEN Hoewel het SEE-leerprogramma bestaat uit specifieke modules en activiteiten, kan het naar believen aangepast worden op basis van je eerder opgedane kennis en professionele behoeften. Het programma is dus erg flexibel. Het bestaat uit aparte modules, waardoor je zelf kunt kiezen aan welke modules je wilt deelnemen. Het leerprogramma biedt daarvoor de nodige tools en concepten aan. Die kun je gebruiken om je eigen bedrijf te verbeteren, om een sociaal ondernemingsplan op te stellen of om gewoon na te denken over het sociale ondernemerschap in het algemeen. Het volgende diagram toont dit aan en vergelijkt het met het opbouwen van verschillende structuren met behulp van dezelfde 'zak' bakstenen.

13 12 Elke module bestaat uit drie onderdelen: Programma: belangrijkste inhoud van de module: concepten, de best mogelijke houdingen, activiteiten en tools; Reflectie en plannen: activiteiten om de situatie van de studenten te evalueren en hierop toe te passen; en Aanvullend materiaal: suggesties om de modules grondiger te bestuderen, zoals boeken, links, onderzoeken, etc. Bovendien is het leerprogramma flexibel. Er kan deelgenomen worden op traditionele wijze; zonder de module waarin het sociale ondernemingsplan besproken wordt; door meteen over te gaan tot het sociale ondernemingsplan; of via de 'vrije methode'... Dit zijn de opties:

14 13 1) Traditioneel - Vervolledig alle modules en het sociale ondernemingsplan (businessplan).

15 14 2) Methode zonder sociaal ondernemingsplan - Volg de workshops (allemaal of gedeeltelijk) en maak het plan zelf. 3) Geen workshops Ga meteen over tot de module voor sociale ondernemingsplannen.

16 15 4) Vrije methode - Je kiest zelf welke modules je volgt. Je ontwerpt zelf het plan naargelang je behoeften. HOE WORDEN DE WAARDEN EN DE AANPAK VAN HET LEERPROGRAMMA TOEGEPAST? Het programma is gebaseerd op duidelijke principes (die van de Social Enterprise Academy, maar ook die van alle partners van het SEE-project), die aan de studiebehoeften aangepast kunnen worden (bijvoorbeeld wanneer de studenten in groep of alleen werken). Dit zijn de principes: Het leerproces moet voortbouwen op de ervaring en kennis van de studenten Iedereen beschikt over nuttige kennis en ervaring om met anderen te delen. Elke module is erop gericht om de vaardigheden van de student te verbeteren door zo veel mogelijk van anderen te leren. Het leerproces verloopt beter wanneer de studenten kennis uitwisselen We maken zo veel mogelijk gebruik van 'peer learning'. De facilitatoren zijn geen experts, maar 'peers'. Echter, de facilitator moet het concept 'sociaal ondernemen' begrijpen en de studenten de mogelijkheid geven om ideeën, ervaringen en geleerde zaken te delen. Dit leidt tot een dialoog tussen de studenten.

17 16 Het leerproces focust op belangrijke vragen Vragen leiden tot nieuwe denkpatronen. Ze stimuleren de hersenen en de creativiteit. De facilitator stelt steeds vragen om de studenten te ondersteunen en uit te dagen om hun eigen oplossingen te vinden. Het leerproces stimuleert verandering, ontwikkeling en groei De focus ligt op het persoonlijke leerproces. Dankzij het leerprogramma worden de studenten zelfbewuster, bouwen ze voort op hun sterke punten, krijgen ze de moed om nieuwe methodes uit te proberen en leren ze van hun ervaring. Het leerproces moedigt ondernemerschap en positief denken aan Het programma creëert een omgeving die tot positief denken aanzet: veel bijdragen, ideeën, brainstormsessies, mindmaps en het gebruik van foto's, beelden en metaforen. Tijdens het leerproces leren de studenten om initiatief te nemen en daarnaar te handelen De studenten worden geholpen bij het bedenken van nieuwe inzichten en werkwijzen, en om het geleerde in de praktijk om te zetten. Het is een leerproces dat verandering en ontwikkeling teweegbrengt door middel van actie. Tijdens het leerproces is er ruimte voor reflectie De studenten bevinden zich samen met hun 'peers' in een grote, veilige ruimte waar ze de tijd kunnen nemen om na te denken over hun eigen acties, doelstellingen en ontwikkeling. Er moet genoeg tijd voorzien worden voor actief leren, groepswerk en feedback. MATERIALS MAP Om de modules in de toekomst te blijven gebruiken, aanpassen en ontwikkelen en om de activiteiten, referenties en inhoud te updaten, werd voor dit leerprogramma een virtuele kennistool ontwikkeld: de Materials Map. De Materials Map bevat alle details van de voorgestelde activiteiten, inhoud en andere informatie die nodig kan zijn om elke module op maat aan te passen. Deze tool bevat ook boekverwijzingen, links naar websites, adressen van organisaties en een database met de nodige bestanden. Voeg gerust opmerkingen en nieuwe hulpmiddelen aan de Materials Map toe! De links naar en instructies voor de Materials Map vind je op de website van het SEE-project.

18 17 CASESTUDIES Het SEE-leerprogramma bestaat uit 12 gedetailleerde, uitgeschreven casestudies uit heel Europa. Daarnaast zijn er 4 volledige casestudies met uitgeschreven materiaal en videobestanden voor de analyse van de sociale ondernemingen. Deze casestudies helpen je bij je werk voor het SEE-project. Hier vind je de volledige lijst: VOLLEDIGE CASESTUDIES DINAMIA: Dinamia is een sociale coöperatie in Madrid die advies biedt voor sociale, economische en onderwijsprojecten in Spanje en Latijns-Amerika. EFREM: Efrem is een Italiaans bedrijf dat training en knowhow biedt voor internationale coöperatie- en ontwikkelingsprojecten (vooral op het vlak van duurzame energie). RE-UNION: Re-Union in Edinburgh biedt boottochten op de kanalen aan en stelt zo mensen in hun eigen regio tewerk. VILLA CLEMENTINA: Villa Clementina is een inclusief kinderdagverblijf in een mooie villa voor kinderen met en zonder beperking. Informatiebladen ASSOCIAZIONE SEED: Associazione Seed uit Lugano (Zwitserland) biedt trainingen en technologiediensten voor non-profitorganisaties die werken aan lokale sociale ontwikkeling en internationale coöperatie- en ontwikkelingsprojecten. ECOSOCIALE E-SHOPS VAN ORT: ORT is een Macedonische ngo die langdurig werklozen wil tewerkstellen. Deze ecosociale e-shops zijn twee van haar projecten met duidelijke kenmerken van sociaal ondernemerschap. FONDAZIONE DIAMANTE: Fondazione Diamante is een Zwitserse stichting die sociale en professionele integratie van mensen met een (fysieke of mentale) handicap promoot. Het is een sociale onderneming die deels gesteund wordt door de bevoegde overheidsinstanties. GREAT GARDENS: vrijwilligers en stagiairs die nooit de overstap van school/onderwijs/opleiding naar werk konden maken, worden via GREAT Gardens Ltd opgeleid en tewerkgesteld in tuinbouw en -onderhoud. Daarnaast biedt deze organisatie een aantal milieudiensten aan en lost ze milieuproblemen binnen lokale gemeenschappen op. GURI I ZI: Progetto Sociale Guri I Zi is een sociale onderneming die in 2012 werd opgericht en kwetsbare vrouwen uit Noord-Albanië duurzame jobs en inkomsten biedt.

19 18 JOBDISABILI: Jobdisabili werd opgericht door een persoon met een handicap. Deze organisatie wil de kloof op de markt dichten en mensen met een handicap in contact brengen met bedrijven die graag mensen met een handicap willen tewerkstellen. KLEIN SPOOK: de webshop Klein Spook focust op de verkoop van herbruikbare luiers en vertelt klanten hoe ze die moeten gebruiken/wassen, wat de voordelen zijn, etc. Klein Spook wil de grote afvalberg van luiers in Vlaanderen verkleinen. LICE V LICE: CMA is een maatschappelijke organisatie die de gebeurtenissen op het vlak van media en cultuur, en dan vooral sociologische fenomenen, analyseert. SOCIAL ENTERPRISE ACADEMY: de Social Enterprise Academy (SEA) ondersteunt sociale ondernemers en leiders uit de tertiaire sector door middel van leer- en ontwikkelingsprogramma's op het vlak van leiderschap, ondernemen en sociale impact. SWISSLEG: SwissLeg wil in ontwikkelingslanden goedkope, beweeglijke beenprotheses aanbieden. Lopen is een basisrecht, waarvan iedereen - en niet alleen gegoede mensen - wereldwijd moet kunnen genieten. TRANSFORMANDO: Transformando is een non-profitcoöperatie die sociale organisaties wil helpen om hun structuur en de kwaliteit van hun projecten te verbeteren. Daarnaast krijgen uitgesloten mensen de kans om een vereniging of bedrijf op te richten. 'T ATELIER: deze organisatie stelt mensen met moeilijkheden op de arbeidsmarkt tewerk. 't Atelier beschikt over een hout- en fietsatelier waar er minder prestatiedruk heerst en waar de werknemers meer gewaardeerd worden dan in een commerciële omgeving. SOCIAAL ONDERNEMINGSPLAN (Module 7) De methodologie van dit leerprogramma staat open voor diversiteit. Je kunt zelf kiezen of je naar een sociaal ondernemingsplan wil toewerken. Misschien wil je je pas na alle modules op je sociale ondernemingsplan concentreren of misschien wil je na elke module een deel van het ondernemingsplan opstellen. Dit programma is afgestemd op al deze mogelijkheden. In Module 7 vind je daarom de Guide for Social Enterprise Planning OF een eenvoudiger Business Model Canvas Zoals met alle modellen bevatten deze documenten richtlijnen en kunnen ze aan elke situatie aangepast worden. In Module 7 vind je de links naar deze tools.

20 19 We raden je aan om van in het begin van het planningsproces een sociaal ondernemingsidee te bedenken. Indien mogelijk werk je best met een bestaande sociale onderneming. REFLECTIE Na elke module van dit programma volgt een evaluatie. Ook als je dit programma in je eentje doorloopt, raden we je aan om je leerproces te evalueren. Om deze evaluaties te vereenvoudigen, werd de tool Reflective Grid ontwikkeld. Dat rooster vind je hieronder. Uiteraard kan ook dit model aan elke situatie aangepast worden. Titel van de module: Wat ik het nuttigst vond aan de module... Wat ik het minst nuttig vond aan de module... Wat ik in de toekomst anders zal doen... Waar ik me zorgen over maak... Dingen waarover ik meer moet nadenken of die ik meer moet bespreken... Dingen die ik nog verduidelijkt wil zien... De modules kunnen nooit 100 % op ieders behoeften afgestemd worden. Daarom kan de facilitator je wijzen op of kun je zelf op zoek gaan naar andere relevante informatiebronnen. Daarnaast moet je contact zoeken met andere ervaren mensen met gespecialiseerde kennis en vaardigheden. LEARNING LOG De Learning Log is een tool die je tot reflectie moet aanzetten. Zo kun je later naar dit document teruggrijpen. Het is de bedoeling dat je na elke module je eigen studieconclusies trekt. Dit overzicht is persoonlijk en biedt je alleen maar voordelen. Uiteraard is het gebruik van deze tool volledig vrijwillig, maar volgens ons kan het een handig hulpmiddel zijn. Voorbeeld van een Learning Log:

21 20 Datum Probleem, concept, idee uit de modulaire workshop Wat heb ik ervan geleerd? Hoe zal ik dit gebruiken voor mijn idee of onderneming? Meer persoonlijke vragen om het onderwerp verder uit te diepen SLOTOPMERKINGEN In het handboek voor studenten worden de acht modules gedetailleerd beschreven. De focus ligt op de belangrijkste aspecten van het sociale ondernemerschap en niet op alle aspecten van het runnen van een succesvol bedrijf. Dat leer je immers tijdens de traditionelere businessopleidingen. Gebruik je de informatie uit dit handboek? Dan willen we graag feedback van je horen. Zo kunnen we het SEE-project steeds verder verbeteren, het materiaal aanpassen en ervoor zorgen dat dit leerprogramma nuttig blijft voor het sociale ondernemerschap in Europa. Feedback en ideeën kun je indienen via de website van het SEE-project:

22 21 Module 0 MODULE 0. VOORBEREIDEN om de wereld te veranderen MOTIVATIE EN ZELFANALYSE VOOR SOCIAAL ONDERNEMERSCHAP Deze module draait om persoonlijke reflectie en motivatie. Het oprichten van een sociale onderneming is een belangrijke keuze. Als sociaal ondernemer moet je dus nagaan waarom je dit pad wil inslaan. Sommigen worden aangetrokken tot sociaal ondernemerschap door de vele nieuwe concepten, terwijl dat bij anderen net de recente 'marketing' van sociale ondernemingen is. Misschien zie je mogelijkheden om een sociale behoefte in te vullen of wil je gewoon meer te weten komen over sociaal ondernemerschap. Anderzijds zijn er misschien wel studenten die al langere tijd in deze sector werken en hun 'batterijen willen opladen', of die hun sociale impact willen kennen. Anderen willen dan weer gewoon te weten komen wat andere mensen precies doen binnen het sociale ondernemerschap. Elke student zal dus een andere reden hebben. Voor ze verder gaan met de volgende module moeten de studenten dus steeds hun motivatie bepalen en er realistisch over nadenken. Tijdens dit leerprogramma wordt je motivatie niet beoordeeld. We willen je alleen bewust maken van je eigen motivatie. Het oprichten van een sociale onderneming vereist ook heel wat specifieke vaardigheden. Dit is hét moment bij uitstek om daarover na te denken. Wanneer je een sociale onderneming opricht, gaat dat gepaard met emoties, frustratie, resultaten, lange werkuren, twijfels, etc.

23 22 'Motivatie' is immers niet alles. Voor de oprichting van een onderneming die een sociaal probleem moet oplossen, moet je dus specifieke vaardigheden ontwikkelen. We raden je als ondernemer dan ook aan om je persoonlijke en professionele vaardigheden te herbekijken. MOTIVATIE VOOR SOCIALE ONDERNEMINGEN De wereld veranderen is echt niet eenvoudig en een onderneming oprichten ook niet! Bedenk dan maar eens hoe moeilijk het wel niet is om de wereld te veranderen door een bedrijf op te richten en te runnen! Je kunt motivatie halen uit het resultaat van je werk (ontastbare motivatie), uit de voordelen die je eruit haalt (extrinsieke motivatie) en uit de activiteiten die je leuk vindt (intrinsieke motivatie). We raden je aan om een balans tussen deze drie soorten motivatie te vinden. Je staat aan het begin van een fantastische reis. Daarom raden we je aan om je vaardigheden aan het begin van deze reis te evalueren. Maak je deel uit van een team? Dan kun je beter eerst individueel reflecteren en daarna je ideeën met de rest van je team delen. GEWENSTE VAARDIGHEDEN VOOR SOCIAAL ONDERNEMERSCHAP Uit ervaring weten we dat sociale ondernemers toch wel enkele vaardigheden moeten hebben: Veerkracht: het vermogen om moeilijkheden en frustraties te overwinnen en om met fouten om te gaan. Het vermogen om stress te onderdrukken en een burn-out te vermijden. Tegen de stroom in kunnen zwemmen in een 'neoliberale' handelsomgeving en consumptiemaatschappij. Positief denken, maar objectief zijn ten opzichte van de moeilijkheden of risico's. Steeds bereid zijn om te veranderen: door steeds bij te leren, de onderneming en de diensten aan te passen, maar nooit de missie uit het oog te verliezen. Kunnen omgaan met chaos en moeilijke kwesties. Tijdmanagement beheren en tegelijkertijd verschillende uitdagingen kunnen aangaan. Creatief zijn om voor elk probleem nieuwe oplossingen te bedenken en initiatieven op poten te zetten. Nadenken over het verleden en toekomstperspectieven bespreken. Met mensen kunnen werken: elitarisme of paternalisme vermijden bij het contact met buitengesloten mensen. Je eigen emoties en die van anderen onder controle kunnen houden. Persoonlijke conflicten kunnen oplossen. Lokaal in team kunnen werken, maar ook deel uitmaken van een wereldwijd netwerk.

24 Motivatie en emoties controleren: het vermogen om een balans te vinden tussen sociale doelstellingen en duurzaamheid, en om conflicten en burn-outs tegen te gaan. 23 STUDIERESULTATEN Tegen het einde van de module heeft de student aan de volgende resultaten gewerkt: je wordt je bewust van de complexiteit van het sociale probleem dat je wil oplossen en zorgt ervoor dat je je rol in een steeds evoluerende wereld beter begrijpt; je wordt je meer bewust van je eigen motivatie om in deze sector te werken, zodat fouten en frustraties vermeden worden. Veel studenten zullen denken dat ze niet genoeg ervaring hebben in de sociale sector of het sociale ondernemerschap, maar hebben wel de intentie om 'de wereld te veranderen'; je bepaalt je eigen vaardigheden en kunt ze kritisch analyseren, zowel individueel als in team. Voor het oprichten van een sociale onderneming zijn specifieke vaardigheden nodig. De bijhorende motivatie en emoties zijn immers anders dan die van bedrijven met winstoogmerk. Daarnaast kun je de balans vinden tussen sociale doelstellingen en duurzaamheid, en conflicten en burn-outs tegengaan; je wordt je bewust van de moeilijkheden die je moet overwinnen. ACTIVITEITEN DIE LEIDEN TOT DE VERWACHTE RESULTATEN: ONTWIKKELING VAN DE MODULE Het is belangrijk dat je je ondersteunende systeem leert kennen en dat je tegelijkertijd de moeilijkheden van sociale verandering kunt aanpakken. Bij face-to-faceactiviteiten organiseert de facilitator heel wat activiteiten. In de Materials Map vind je daarvoor het nodige materiaal. Studeer je in je eentje? Dan stellen we de volgende oefeningen voor: Schrijf een essay over je motivatie voor het oprichten van een sociale onderneming en de ervaringen die je op dit punt gebracht hebben. Daarna kun je dit met andere studenten delen. Bedenk enkele persoonlijke voorbeelden van problemen die je hebt meegemaakt (als je al een ondernemer bent) of die je in andere sociale ondernemingen bent tegengekomen. Bepaal welke vaardigheden je nodig hebt om een sociale onderneming op te richten en te runnen, en ga na of je daar extra hulp bij nodig hebt. Bedenk welke punten nog voor verbetering vatbaar zijn. Stel een lijst met leerpunten op. Die zul je in de toekomst nog nodig hebben.

25 24 Bestudeer enkele casestudies (of informatiebladen) over sociaal ondernemen. Bevatten ze interessante informatie over de benodigde vaardigheden en motivatie? Bedenk welke complexe problemen je als ondernemer zult moeten oplossen. Bijvoorbeeld: gebruik deze tool om een voorlopige aanpak uit te stippelen: Cynefinmodel dit is een kwadrant waarmee de studenten problemen kunnen analyseren: EENVOUDIG, MOEILIJK, COMPLEX en CHAOTISCH. Het draait om de omgeving waarin sociale ondernemers moeten werken. Bepaal de grootste problemen die je zult moeten overwinnen: persoonlijke, wettelijke, technische, financiële, organisationele en zelfs politieke of culturele moeilijkheden. Behandel die problemen met een tool voor 'risicomanagement'. Bijvoorbeeld: ETHISCHE KWESTIES Ethische kwesties zijn een absolute 'must' voor een sociale onderneming. Het voortbestaan en de winst zijn geen prioriteiten voor een sociale onderneming als ethische kwesties geen aandacht krijgen en de activiteiten de missie niet weerspiegelen. Af en toe zul je het moeilijk krijgen om te weerstaan aan de druk om een ander bedrijf te runnen. We raden je daarom aan om het volgende in gedachten te houden: Ken jezelf, maar ga andere mensen niet in categorieën onderverdelen. Wees open, maar stel jezelf niet te kwetsbaar op. Als je motivatie niet écht sociaal is en je het sociale label gewoon gebruikt om je verkoop te boosten, is dit in strijd met je waarden. Je stakeholders zullen dan snel doorhebben wat je échte missie is. Ze zullen zich misleid voelen... Salarissen: moeten die hetzelfde zijn als bij een bedrijf met winstoogmerk of toch anders? Is het aanvaardbaar om zo veel mogelijk winst te maken als die winst voor sociale doeleinden gebruikt wordt? Proefkonijnen: sommige sociale ondernemingen veroorzaken frustraties bij de begunstigden. Worden de begunstigden bij sommige projecten als 'proefkonijnen' gebruikt?

Social Enterprising Europe. Lesplanvoorbeeld

Social Enterprising Europe. Lesplanvoorbeeld Social Enterprising Europe Lesplanvoorbeeld Social Enterprising Europe (SEE) SEE-leerprogramma Lesplanvoorbeelden WP4: studiemateriaal SEE valt onder een Creative Commons Attribution-Non-Commercial-Share

Nadere informatie

SEE LEARNING PROGRAMME HANDBOEK VOOR LEERLINGEN

SEE LEARNING PROGRAMME HANDBOEK VOOR LEERLINGEN Social Enterprising Europe (SEE) SEE LEARNING PROGRAMME HANDBOEK VOOR LEERLINGEN WP4: Trainingmateriaal Deliverable 4.1: Handboek voor leerlingen Lead Partner: Transformando Auteurs: Altis, Associazione

Nadere informatie

Lokaal, Europa en Internationaal

Lokaal, Europa en Internationaal www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche SWISSLEG (ZWITSERLAND) Opgericht in 2012 Rechtsvorm Sector Werkgebied Sector Website Vennootschap met beperkte aansprakelijkheid Handicaps/artificiële

Nadere informatie

ASSOCIAZIONE SEED. Lokaal, Europees, Internationaal

ASSOCIAZIONE SEED. Lokaal, Europees, Internationaal www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche ASSOCIAZIONE SEED (ZWITSERLAND) Opgericht in 2007 Rechtsvorm Sector Werkgebied Sector Website Vereniging Dienstverlener voor sociale verenigingen/sociaal

Nadere informatie

ECO SOCIAL E-SHOPS. Sociale Onderneming Informatiefiche (MACEDONIA) A. SOCIALE VERANDERING

ECO SOCIAL E-SHOPS. Sociale Onderneming Informatiefiche (MACEDONIA) A. SOCIALE VERANDERING www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche ECO SOCIAL E-SHOPS (MACEDONIA) Opgericht in 1998 Rechtsvorm Sector Werkgebied Sector Website NGO Sociale sector Nationaal Duurzame ontwikkeling http://www.ort.org.mk/en

Nadere informatie

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Dit is een korte vragenlijst die bedoeld is om een aantal van je denkbeelden, attitudes en gedrag in werksituaties in kaart te brengen. Wees zo eerlijk mogelijk

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Fondazione Diamante werkt rond de professionele en sociale integratie van mensen met een beperking.

Fondazione Diamante werkt rond de professionele en sociale integratie van mensen met een beperking. www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche DIAMANTE (CH) Opgericht in 1978 Rechtsvorm Sector Werkgebied Sector Website Vereniging (CCS) Sociaal/Dienstverlener Lokaal (Canton Ticino) Sociaal http://www.f

Nadere informatie

Aan de slag met het Business Model Canvas

Aan de slag met het Business Model Canvas 1 Aan de slag met het Business Model Canvas De Wereld van de Ondernemer Gerard Aaftink November 2014 2 Inhoud Deel 1: Het Business Model Canvas Het Business Model Canvas Wat is het? Hoe werkt het? Hoe

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam Logo organisatie EFQM Excellence Recognised for Excellence Organisatie naam Verantwoordelijke (België) 2004 EFQM Het is de bedoeling van EFQM om het algemene gebruik van dit materiaal binnen bedrijven

Nadere informatie

Competentie 1 Ondernemerschap Initiëren en/of creëren van producten en/of diensten, zelfstandig en ondernemend.

Competentie 1 Ondernemerschap Initiëren en/of creëren van producten en/of diensten, zelfstandig en ondernemend. Naam student: Studentnummer: Evaluatieformulier meewerkstage CE In te vullen door de bedrijfsbegeleider van de stage biedende organisatie voorafgaand aan het eindgesprek met de stagedocent. De stagiair

Nadere informatie

Zeker van je Zaak op het mbo. 5 stappen. Stappenplan

Zeker van je Zaak op het mbo. 5 stappen. Stappenplan Zeker van je Zaak op het mbo Tijdens Zeker van je Zaak onderzoekt de student in vijf stappen waar zijn passie ligt en hoe hij vanuit die passie een eigen zaak start. Aan het einde van het programma weet

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015 MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN Ruysdael onderzoek 2015 Succes maak je samen Ruysdael is gespecialiseerd in innovatie van mens en organisatie. Vanuit de overtuiging dat je samen duurzame meerwaarde creëert.

Nadere informatie

Besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid bvba. Regionaal (de Nederlandstalige gemeenschap, voornamelijk in Gent), Nederland

Besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid bvba. Regionaal (de Nederlandstalige gemeenschap, voornamelijk in Gent), Nederland www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche KLEIN SPOOK (BELGIË) Opgericht in 2011 Rechtsvorm Sector Werkgebied Website Besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid bvba Private ondernemingen/ecologisch

Nadere informatie

Experience Tracker is de eerste praktische tool op dit vlak in Vlaanderen en vermoedelijk ook in Europa. Deze tool zal zorgen dat:

Experience Tracker is de eerste praktische tool op dit vlak in Vlaanderen en vermoedelijk ook in Europa. Deze tool zal zorgen dat: De opportuniteit In de huidige productmaatschappij hebben consumenten doorgaans de keuze uit een ruim assortiment producten om een bepaalde behoefte te bevredigen. Bijgevolg is het product op zich niet

Nadere informatie

JOBDISABILI. Sociale Onderneming Informatiefiche (ITALIË) A. SOCIALE VERANDERING. Opgericht in 2011. Bedrijf met beperkte aansprakelijkheid (BVBA)

JOBDISABILI. Sociale Onderneming Informatiefiche (ITALIË) A. SOCIALE VERANDERING. Opgericht in 2011. Bedrijf met beperkte aansprakelijkheid (BVBA) www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche JOBDISABILI (ITALIË) Opgericht in 2011 Rechtsvorm Bedrijf met beperkte aansprakelijkheid (BVBA) Sector Werkgebied Diensten aan bedrijven Lokaal, Europa

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

LEERACTIVITEIT Elevator Pitch Ent-teach Module 4 Financieel management

LEERACTIVITEIT Elevator Pitch Ent-teach Module 4 Financieel management LEERACTIVITEIT Elevator Pitch Ent-teach Module 4 Financieel management Beschrijving van de leeractiviteit De docent biedt de leerlingen leesmateriaal en inspirerende video s over het aantrekken van investeringen

Nadere informatie

Thema 2: Kwaliteit van de arbeid

Thema 2: Kwaliteit van de arbeid Thema 2: Kwaliteit van de arbeid Het hebben van een baan is nog geen garantie op sociale integratie indien deze baan niet kwaliteitsvol is en slecht betaald. Ongeveer een vierde van de werkende Europeanen

Nadere informatie

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus pag.: 1 van 5 Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus Ieder mens heeft een persoonlijke stijl van beïnvloeden. De een is meer gericht op het opbouwen

Nadere informatie

LEREN DOOR TE DOEN DESIGN THINKING TRAINING VOOR COMMUNICATIE PROFESSIONALS

LEREN DOOR TE DOEN DESIGN THINKING TRAINING VOOR COMMUNICATIE PROFESSIONALS DESIGN THINKING TRAINING VOOR COMMUNICATIE PROFESSIONALS Deze energieke, tweedaagse training resulteert in hands-on ervaring en meer inzicht in de Design Thinking principes, de belangrijkste tools en terminologie.

Nadere informatie

LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management

LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management Beschrijving van de leeractiviteit Voor de volgende opdracht zullen de studenten plannen* hoe ze gedurende een week ijs gaan

Nadere informatie

De school een aantrekkelijke plek voor leren en werken in 2030? Leer- & ontwerplab 24-28/08/2013. Bevindingen in een notendop

De school een aantrekkelijke plek voor leren en werken in 2030? Leer- & ontwerplab 24-28/08/2013. Bevindingen in een notendop De school een aantrekkelijke plek voor leren en werken in 2030? Leer- & ontwerplab 24-28/08/2013 Bevindingen in een notendop Traject in 4 fasen FASE 1 VERKENNEN Literatuurstudie Analyse diepteinterviews

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek 1 kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en ontwikkelingsdoelen techniek 2 Ontwikkelingsdoelen techniek Kleuteronderwijs De kleuters kunnen 2.1

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

Leren reflecteren. Jan Jacobs www.coachjan.be 27-1-2009

Leren reflecteren. Jan Jacobs www.coachjan.be 27-1-2009 2009 Leren reflecteren Jan Jacobs 27-1-2009 Leren Reflecteren Geef me de moed om te veranderen wat ik veranderen moet en kan. Geef me het geduld om te accepteren wat ik niet veranderen kan. Geef me de

Nadere informatie

Taalbiografie (Onderdeel van het EAQUALS-ALTE EuropeseTaalportfolio)

Taalbiografie (Onderdeel van het EAQUALS-ALTE EuropeseTaalportfolio) EAQUALS-ALTE Taalbiografie (Onderdeel van het EAQUALS-ALTE EuropeseTaalportfolio) Europees Taalportfolio: geaccrediteerd model nr. 06.2000 Uitgereikt aan Het huidige model van het Europese Taalportfolio

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

FOOTBALL BUSINESS FUNDAMENTALS

FOOTBALL BUSINESS FUNDAMENTALS ONLINE 2015-16 CURSUS FOOTBALL BUSINESS FUNDAMENTALS MAAK VAN JE PASSIE VOOR VOETBAL JE BEROEP De cursus is een goede introductie in het voetbalmanagement, want het helpt je om verschillende situaties

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

360 graden feedback formulier

360 graden feedback formulier 360 graden feedback formulier Je bent gevraagd om feedback te geven door middel van dit formulier. Het doel van dit onderzoek is: Aangeven waar Tessa Persijn na haar vierdejaarsstage op het koning Willem

Nadere informatie

VERTROUWEN & VERANTWOORDELIJKHEID WIM VANDERSTRAETEN

VERTROUWEN & VERANTWOORDELIJKHEID WIM VANDERSTRAETEN VERTROUWEN & VERANTWOORDELIJKHEID WIM VANDERSTRAETEN VAN WAAR KOMT VERTROUWEN? De EU markt (economisch): groei staat onder druk Voor het eerst sinds jaren Oorzaken? Opvoeding? Opleiding? Economie? Waarom?

Nadere informatie

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING 1 INNOVATION BY MAKING, LEARNING BY DOING Bij alles wat we doen, hanteren we deze twee principes. Innovation happens by making. The only way to learn innovation is

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Ondernemingsplan. De basis in 10 stappen. Een leidraad om je bedrijf, de markt en jezelf goed in kaart te brengen. Ik ga starten

Ondernemingsplan. De basis in 10 stappen. Een leidraad om je bedrijf, de markt en jezelf goed in kaart te brengen. Ik ga starten Ondernemingsplan De basis in 10 stappen Een leidraad om je bedrijf, de markt en jezelf goed in kaart te brengen Ik ga starten Hoe maak je een ondernemingsplan? Een ondernemingsplan is de eerste stap naar

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

SEE LEARNING PROGRAMME HANDBOEK VOOR DE BEGELEIDER

SEE LEARNING PROGRAMME HANDBOEK VOOR DE BEGELEIDER Social Enterprising Europe (SEE) SEE LEARNING PROGRAMME HANDBOEK VOOR DE BEGELEIDER WP4: Cursusmateriaal Deliverable 4.1: Handboek voor de Begeleider Proefnemingsversie 25/01/14 INHOUD INTRODUCTIE MODULE

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur:

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage <Naam onderwijsinstelling> Datum: Opdrachtgever: Auteur: HPC-O 1 HPC-O Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur: 24 april 2008 drs M.G. Wildschut HPC-O

Nadere informatie

Competence Navigator - Individueel rapport. Piet Pienter 16.03.2015. Competence Navigator - Individueel rapport Piet Pienter 16.03.2015 11:05 1.

Competence Navigator - Individueel rapport. Piet Pienter 16.03.2015. Competence Navigator - Individueel rapport Piet Pienter 16.03.2015 11:05 1. 16.03.2015 16.03.2015 11:05 1. Algemene verdeling van de indicaties Aantal deelnemers: 7, Aantal indicaties 136 / 140 In het 360 diagnose proces over jouw competenties, hebben 7 mensen, waaronder jijzelf,

Nadere informatie

19. Reflectie op de zeven leerfuncties

19. Reflectie op de zeven leerfuncties 19. Reflectie op de zeven leerfuncties Wat is het? Wil een organisatie kennisproductief zijn, dan heeft zij een leerplan nodig: een corporate curriculum dat de organisatie helpt kennis te genereren, te

Nadere informatie

Toolboxtraining: opzetten en onderhouden van een distributeur netwerk

Toolboxtraining: opzetten en onderhouden van een distributeur netwerk Toolboxtraining: opzetten en onderhouden van een distributeur netwerk Channel Management Business to Distributor Management Leer hoe u het netwerk van directe en indirecte verkoops- en distributiekanalen

Nadere informatie

04 Support staff training

04 Support staff training Het introduceren van referentiekaders voor kwaliteitsborging op het gebied van beroepsonderwijs en training (VET) is de afgelopen jaren tot een prioriteit uitgegroeid. Tijdens de vroege stadia van de ontwikkeling

Nadere informatie

PROJECT ONDERNEMEN FRIESLAND COLLEGE 2012-2013 LOOPBAAN & BURGERSCHAP ECONOMISCHE DOMEIN 1.2

PROJECT ONDERNEMEN FRIESLAND COLLEGE 2012-2013 LOOPBAAN & BURGERSCHAP ECONOMISCHE DOMEIN 1.2 PROJECT ONDERNEMEN FRIESLAND COLLEGE 2012-2013 LOOPBAAN & BURGERSCHAP ECONOMISCHE DOMEIN 1.2 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Opdracht... 4 Doelen... 4 Inhoud... 4 Werkwijze... 5 Productinhouden en beoordeling...

Nadere informatie

Het werkveld. Kennis en vaardigheden

Het werkveld. Kennis en vaardigheden Eindkwalificatie propedeuse opleiding Communicatie Vanuit de visie van Biesta dient uitgebalanceerd onderwijs te leunen op drie pijlers, namelijk persoonlijke ontwikkeling, socialisatie en kwalificatie.

Nadere informatie

Informatie voor deelnemers aan de training " Op weg naar het zelfstandig ondernemerschap".

Informatie voor deelnemers aan de training  Op weg naar het zelfstandig ondernemerschap. Bijlage: Opzet training hoe start ik een eigen bedrijf. Informatie voor deelnemers aan de training " Op weg naar het zelfstandig ondernemerschap". Indien u van plan bent een eigen bedrijf te starten vanuit

Nadere informatie

Thomas Voorbeeld. Thomas Leiderschap Vragenlijst. Persoonlijk & Vertrouwelijk

Thomas Voorbeeld. Thomas Leiderschap Vragenlijst. Persoonlijk & Vertrouwelijk 360-rapport Thomas Voorbeeld Thomas Leiderschap Vragenlijst Persoonlijk & Vertrouwelijk Inhoud Inleiding Toelichting bij het 360-rapport Gemiddelde per competentie Weergave van de 5 hoogste en 5 laagste

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

Creative Marketing 3 8 mei 2014 Karen Sikkema karen@olivgames.nl

Creative Marketing 3 8 mei 2014 Karen Sikkema karen@olivgames.nl Creative Marketing 3 8 mei 2014 Karen Sikkema karen@olivgames.nl Creative Marketing 1 Introductie wat is marketing? 2 Ken je klant wie is je klant en wat denkt/voelt/wil hij/zij? 3 Creative marketing kan

Nadere informatie

MODULE #7 CORE PURPOSE

MODULE #7 CORE PURPOSE MODULE #7 CORE PURPOSE Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je de

Nadere informatie

Even voorstellen Maria, 4 kids. 14 jaar zelfstandig. Emotionele Intelligentie. Medische wereld, Bedrijfsleven, Overheid.

Even voorstellen Maria, 4 kids. 14 jaar zelfstandig. Emotionele Intelligentie. Medische wereld, Bedrijfsleven, Overheid. Even voorstellen Maria, 4 kids. 14 jaar zelfstandig. Emotionele Intelligentie. Medische wereld, Bedrijfsleven, Overheid. Hardlopen roeien, motorrijden, zwemmen. Parapente Foto: Schotland,cairngorms.co.uk/

Nadere informatie

Inhoud Inleiding Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding Een nieuwe start bouwt voort op het voorgaande Relaties aangaan Omgaan met gevoelens

Inhoud Inleiding Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding Een nieuwe start bouwt voort op het voorgaande Relaties aangaan Omgaan met gevoelens Inhoud Inleiding 9 1 Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding 11 1.1 Het beroep Social Work 11 1.2 Beelden over leren mentale modellen 15 1.3 Competentiegericht leren 16 1.4 Een open leerhouding 17 1.5 Leren

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Sociaal ondernemen: passie en poen. Inventarisatie mogelijke succes- en faalfactoren sociale ondernemingen Nathan Rozema & Senna Bouteba

Sociaal ondernemen: passie en poen. Inventarisatie mogelijke succes- en faalfactoren sociale ondernemingen Nathan Rozema & Senna Bouteba Sociaal ondernemen: passie en poen Inventarisatie mogelijke succes- en faalfactoren sociale ondernemingen Nathan Rozema & Senna Bouteba Inhoud Auteurs rapport:, Chris Veldhuysen, Derk Berends, Nathan Rozema

Nadere informatie

Profiles Performance Indicator TM Persoonlijk rapport

Profiles Performance Indicator TM Persoonlijk rapport PPI Rapport is bestemd voor Profiles Performance Indicator TM Onderzoek dat is afgelegd op: 03/26/2010 Afgedrukt: 05/25/2014 VERTROUWELIJK Profiles International, the Netherlands b.v. Beysterveld 275 Amsterdam,

Nadere informatie

Competentieprofiel Werkbegeleider

Competentieprofiel Werkbegeleider Competentieprofiel Werkbegeleider Calibris Kenniscentrum voor leren in de praktijk in Zorg, Welzijn en Sport Postbus 131 3980 CC Bunnik T 030 750 7000 F 030 750 7001 I www.calibris.nl E info@calibris.nl

Nadere informatie

SPORT MANAGEMENT FUNDAMENTALS

SPORT MANAGEMENT FUNDAMENTALS ONLINE 2015-16 CURSUS SPORT MANAGEMENT FUNDAMENTALS MAAK VAN JE PASSIE VOOR SPORT JE BEROEP HARVEY VAN STEIN Basketbalspeler BC Apollo Alumnus Sport Management Fundamentals Mijn doel is om mijn basketbal

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker)

Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp:

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

(als reorganisatie de aanleiding is) 15 november 2014. Karin Boelens

(als reorganisatie de aanleiding is) 15 november 2014. Karin Boelens Werk naar werk (als reorganisatie de aanleiding is) 15 november 2014 Karin Boelens Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Mobiliteit: Werk naar werk... 3 2.1 Voorlichting... 3 2.2 Intakegesprek... 4 2.2.1 Portal Werkinzicht...

Nadere informatie

DRAAIBOEK BRAINSTORM WORKSHOP GEROPACK

DRAAIBOEK BRAINSTORM WORKSHOP GEROPACK DRAAIBOEK BRAINSTORM WORKSHOP GEROPACK Student: Bart Soeters Student#: 2033839 Student: Cas Degen Student#: 2032089 Bedrijf: Geropack B.V. Docent: Lara de Hoogd 1. ORGANISATIE Geropack is een full service

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Leiderschap & Marktontwikkeling

Leiderschap & Marktontwikkeling High Growth Programs Leiderschap & Marktontwikkeling Een persoonlijke en commerciële groeispurt voor ambitieuze ondernemers - Jaarprogramma - ONDERNEMER PERSOONLIJK LEIDERSCHAP VOOR WIE? Ondernemers die

Nadere informatie

SLEUTELCOMPETENTIES VOOR TEWERKSTELLING IN DE DIESTENSECTOR

SLEUTELCOMPETENTIES VOOR TEWERKSTELLING IN DE DIESTENSECTOR SLEUTELCOMPETENTIES VOOR TEWERKSTELLING IN DE DIESTENSECTOR Eenheid 0: Inleiding Leermodule ontwikkeld in het kader van het project KEYROMA: Ontwikkelen van sleutelcompetenties en sociale vaardigheden

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

ONDERNEMINGSPLAN. UNIZO i.s.m. CODA Boekhouders

ONDERNEMINGSPLAN. UNIZO i.s.m. CODA Boekhouders ONDERNEMINGSPLAN UNIZO i.s.m. CODA Boekhouders Spreker : Patrick KESSELS Boekhouder Fiscalist Zaakvoerder www.codaboekhouders.be Voor wie maak je een ondernemingsplan? in de eerste plaats voor jezelf voor

Nadere informatie

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid Workshop HR-scan Naar een duurzaam HRM beleid Inhoud Voorstelling Wat is Human Resources? Overzicht bestaande tools Waarom de HRM Cockpit? Doel van de HRM Cockpit Opbouw van het model De HRM Cockpit Aan

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

Bonus: Hoe goed ben jij momenteel?

Bonus: Hoe goed ben jij momenteel? Bonus: Hoe goed ben jij momenteel? Blad 1 van 20 Hoe goed ben jij momenteel? Iedereen kan zijn leiderschapsvaardigheden aanzienlijk verbeteren met een beetje denkwerk en oefening. Met deze test krijg je

Nadere informatie

Meerwaarde met Online Marketing Expertise

Meerwaarde met Online Marketing Expertise Meerwaarde met Online Marketing Expertise Webinar 26 mei 2015 Wat leer je in dit webinar? Nieuwe ontwikkelingen bij zelfstandig ondernemers De meest gestelde vraag door ondernemers Hoe je als VA daarop

Nadere informatie

Post HBO opleiding Management in Zorg en Welzijn

Post HBO opleiding Management in Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Algemeen De post-hbo opleiding Management in Zorg en Welzijn is een opleiding van 1,5 jaar voor mensen met een afgeronde hbo-opleiding die werkzaam zijn in de sector zorg en welzijn en

Nadere informatie

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Inleiding De tekst die voor jou ligt, verduidelijkt onze visie bij het organiseren van vrijwilligerswerk in het buitenland. We sturen je niet zo maar naar het

Nadere informatie

1. Eigenaarschap zelfstandigheid verantwoordelijkheid ondernemendheid zelfsturing en zelfregulatie

1. Eigenaarschap zelfstandigheid verantwoordelijkheid ondernemendheid zelfsturing en zelfregulatie Persoonlijke ontwikkeling en socialisatie analyseren / plannen / creëren / representeren van jezelf (LOCO) 1. Eigenaarschap zelfstandigheid verantwoordelijkheid ondernemendheid zelfsturing en zelfregulatie

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

Infofiches opleidingen voorjaar 2012

Infofiches opleidingen voorjaar 2012 Infofiches opleidingen voorjaar 2012 1. Alcohol en drugspreventie Iedereen is begaan met de problemen die voortvloeien uit middelengebruik. Als sportclub kan je ook met gebruik en/of misbruik van alcohol

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Online Training Basis LinkedIn (LI) Profiel

Online Training Basis LinkedIn (LI) Profiel Auteur: Leni Minderhoud info@45plusondernemer.nl Online Training Basis LinkedIn (LI) Profiel Audio 2 Onderscheidend vermogen, specialisatie en toegevoegde waarde Welkom terug bij de tweede audioles van

Nadere informatie

Manual: handleiding opstarten Skills Lab

Manual: handleiding opstarten Skills Lab Manual: handleiding opstarten Skills Lab Dit is een handleiding voor professionals die zelf een Skills Lab willen starten. Skills Lab wil de werkmogelijkheden voor mensen met ASS vergroten door hen te

Nadere informatie

Voor een groep. Korte Workshop Time-management. Slim Werken + Creatief Werken

Voor een groep. Korte Workshop Time-management. Slim Werken + Creatief Werken Voor een groep Korte Workshop Time-management Slim Werken + Creatief Werken edere dag een SlimWerken.COM Julianapark 48-5 5046 GB Tilburg T 013-5770495 M 06-27326562 E contact@slimwerken.com W www.slimwerken.com

Nadere informatie

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2 2 1.1. WAAROM DIT HANDBOEK? Internationale mobiliteit wordt steeds meer een absolute noodzaak op een arbeidsmarkt waar een sterke vraag heerst naar meer flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Een van de

Nadere informatie

Opleiding. Orthopedagogie. Code + officiële benaming van de module. E2 Samenwerkingsvaardigheden 2. Academiejaar 2015-2016. Semester.

Opleiding. Orthopedagogie. Code + officiële benaming van de module. E2 Samenwerkingsvaardigheden 2. Academiejaar 2015-2016. Semester. Opleiding Orthopedagogie Code + officiële benaming van de module E2 Samenwerkingsvaardigheden 2 Academiejaar 2015-2016 Semester 1 Studieomvang 3 studiepunten Totale studietijd 60 Aantal lestijden 40 Aandeel

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Kennisdocument 1 Levensloop van een project

Kennisdocument 1 Levensloop van een project Kennisdocument 1 Levensloop van een project Inhoud De zes projectfases 5 1 - BELEIDSFASE 5 2 - IDENTIFICATIEFASE 6 3 - FORMULERINGSFASE 6 4 - CONTRACTFASE 7 5 - UITVOERINGSFASE EN MONITORING 7 6 - EVALUATIEFASE

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu QUINN-MODEL In onze adviestrajecten en gesprekken met opdrachtgevers maken wij vaak gebruik van het zgn. Quinn-model. Een handig hulpmiddel om samen, met een zo objectief mogelijke blik, naar het bedrijf

Nadere informatie

SOCIAL ENTERPRISE ACADEMY

SOCIAL ENTERPRISE ACADEMY www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche SOCIAL ENTERPRISE ACADEMY (UK) Opgericht in 2004 Rechtsvorm Sector Werkgebied Sector Website Vennootschap met beperkte aansprakelijkheid Aanbieder van

Nadere informatie

WORKSHOP LET S PLAY FIRION 8 DECEMBER 2015

WORKSHOP LET S PLAY FIRION 8 DECEMBER 2015 WORKSHOP LET S PLAY FIRION 8 DECEMBER 2015 Referenties Almarode, J., & Almarode, D. (2008). Energizing students. Science Teacher, 75 (9), 32-35. Dirkse-Hulscher, S., & Talen, A. (2007). Het groot werkvormenboek.

Nadere informatie

10 SUCCESFACTOREN VAN VIP-DAGEN

10 SUCCESFACTOREN VAN VIP-DAGEN 10 SUCCESFACTOREN VAN VIP-DAGEN SNEL GOED VERDIENEN MET WERK DAT JE LEUK VINDT DOOR LAURA BABELIOWSKY WWW.BOUWEENBLOEIENDBEDRIJF.NL WAT IS EEN VIP-DAG PRECIES? Je gaat een dag met de klant aan het werk

Nadere informatie

Facebook voor beginners: aan de slag met een Facebook Bedrijvenpagina.

Facebook voor beginners: aan de slag met een Facebook Bedrijvenpagina. Facebook voor beginners: aan de slag met een Facebook Bedrijvenpagina. Auteur: Alle rechten voorbehouden 2012 Inhoud Introductie... 3 Wat is een bedrijvenpagina eigenlijk?... 4 Het aanmaken van een Facebook

Nadere informatie

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10.1 Inleiding Dit hoofdstuk bevat gedetailleerde informatie over de doelstellingen, eindkwalificaties en opbouw van de Masteropleiding Filosofie & Maatschappij.

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen") AUTHENTICITEIT. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen) AUTHENTICITEIT. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen") AUTHENTICITEIT Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie

De leergang LHBM start bij voldoende belangstelling (minimaal acht deelnemers). Het streven is de leergang minimaal één maal per jaar te houden.

De leergang LHBM start bij voldoende belangstelling (minimaal acht deelnemers). Het streven is de leergang minimaal één maal per jaar te houden. Deelnemers aan deze leergang verbreden hun kennis op verschillende bedrijfskundige domeinen en passen deze direct toe in hun eigen werkomgeving. Aan het eind van de leergang zijn de kosten van de opleiding

Nadere informatie