Cardiovasculair Risicomanagement: risicoreductie die er écht toe doet!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cardiovasculair Risicomanagement: risicoreductie die er écht toe doet!"

Transcriptie

1 Cardiovasculair Risicomanagement: risicoreductie die er écht toe doet! Van wetenschappelijke concept naar praktische toepassing Dr. Adriaan Kooy, internist vasculair geneeskundige Ziekenhuis Bethesda & Bethesda Diabetes Research Centrum Hoogeveen

2 Disclosure belangen Dr. Adriaan Kooy is member of advisory boards of Astrazeneca, Boehringer Ingelheim, Lilly, MSD and Novo Nordisk. He is also lecturer in the field of diabetology and vascular medicine, being suppported by MSD and Astrazeneca. As a clinical investigator, he is (internationally) involved in several landmark trials.

3 Programma CVRM 1. Introductie met stellingen (kennistest) een praktische cursus aan de hand van een casus 2. CVRM de nieuwe uitgangspunten 3. Zoutloos zinvol of zinloos? 4. Hypertensie 1.Welke strategie verdient de voorkeur? 2.Therapieresistentie nieuwe uitdagingen 5. CVRM is veel breder dan hypertensiebehandeling 6. Huidige bewijskracht voor de eindpunten die er toe doen 7. Behandelstrategieën NNT en NNH 1.Synergie bij polyfarmacie 2.Praktische handreikingen 8. Afsluiting met stellingen voor de praktijk (bespreking kennistest)

4 Stellingen 1-5 (juist/onjuist) 1. Hypertensiebehandeling leidt bij een 65-plusser tot meer ARR van HVZ dan bij een jongere, en daarmee tot een lagere NNT om een CV gebeurtenis te voorkomen. 2. Zoutbeperking is alleen zinvol bij therapieresistente hypertensie. 3. Stoppen met roken verlaagt het risico op HVZ en de bloeddruk. 4. Bij essentiële hypertensie zijn de nieren een hypertensieve factor. 5. Metformine verlaagt niet de bloeddruk, maar verbetert de fibrinolyse en de endotheelcelfunctie, onafhankelijk van het effect op de glucoseregulatie.

5 Stellingen 6-10 (juist/onjuist) 6. Bij echte therapieresistente hypertensie is een aldosteronantagonist een goede keus. 7. De nachtelijke SBD voorspelt het CVR beter dan de waarde overdag. 8. Dosisverdubbeling van een statine geeft procentueel meer bijwerkingen dan LDL reductie. 9. Aspirine is geïndiceerd bij elke patiënt met DM Eén op de tien patiënten met hypertensie is therapieresistent.

6 Stellingen (juist/onjuist) 11. Laag gedoseerde logische combinaties zijn minder effectief en geven meer bijwerkingen dan hooggedoseerde bloeddruk verlagende monotherapie. 12. Hypoglycemieën kunnen negatief werken voor het CVRM. 13. Vanaf 115/75 mm Hg verdubbelt het risico op HVZ voor elke toename met 20/10 mm Hg (SBD/DBD). 14. Zoutbeperking (< 6 gram per dag) werkt ook goed voor de botmassa. 15. RAAS-demping + CCB scoort gunstig op vasculaire eindpunten ten opzichte van andere antihypertensieve combinaties.

7 CVRM de nieuwe uitgangspunten 1. CVRM is vooral een aangelegenheid in de eerste lijn 2. CVRM is geen getallengeneeskunde en ook geen conceptuele geneeskunde, maar impliceert risicopreventie die er echt toe doet 3. CVRM is onderbouwd door een toenemend aantal landmarktrials en meta-analyses 4. CVRM is zinvol vanaf een bepaald absoluut risiconiveau 5. CVRM is een multifactoriële en integrale behandelstrategie waarbij de NNT voor de hoogrisicopatiënt richting de één gaat

8 Nieuw in de landelijke richtlijn CVRM (1-3) 1. De CV risicotabel is gewijzigd: op ziekte én sterfte door HVZ in 10 jaar i.p.v. op CV sterfte alleen. 2. De nieuwe CV risicotabel heeft een gradering hoog ( 20%, rood), matig (10-20%, geel) en laag (<10%, groen) risico geënt op de kans op CV ziekte én sterfte in de komende 10 jaar. 3. Risicoschatting bij patiënten met DM of met RA is op basis van hun leeftijd + 15 jaar, als correctie voor het verhoogde CV risico inherent aan hun aandoening.

9 Nieuw in de landelijke richtlijn CVRM (4-6) 4. Ongeacht het risico wordt geadviseerd met medicatie te starten bij een SBD > 180 mm Hg en / of bij een TC/HDL > In het algemeen geldt als streefwaarde voor de SBD 140 mm Hg en voor LDL 2,5 mmol/l. 6. Bij primaire preventie is de regel LDL reductie met minstens 1 mmol/l verlaten, en wordt gestreefd bij voldoende CV risico naar een LDL < 2,5 mmol/l.

10 Nieuw in de landelijke richtlijn CVRM (7-9) 7. Bij de indicatie voor een cholesterolverlager wordt altijd gestart met simvastatine 40 mg. 8. Voorkeursmedicatie voor (klassen) antihypertensiva krijgt nieuwe aandacht op basis van onderscheidende resultaten in nieuwe trials. 9. De aparte medicamenteuze aanbevelingen voor de 1 ste lijn zijn komen te vervallen.

11 Variabelen voor het opstellen van het CV risicoprofiel Anamnese Lichamelijk onderzoek Laboratoriumonderzoek Leeftijd, geslacht, roken, familieanamnese HVZ (extra aandacht hiervoor bij allochtonen), voeding, alcohol, lichamelijke activiteit Systolische (!) bloeddruk, BMI, middelomtrek Lipidenspectrum (TC, HDL, nuchter LDL, nuchter TG), glucosegehalte, serum creatinine met geschatte GFR (MDRD), serum kalium, microalbumine, ECG (optioneel)

12 Vereenvoudiging aangrijpingspunten CVRM het topje van de metabole en vasculaire ijsberg Hypertensie Obesitas, prediabetes en diabetes Dislipidemie

13 1. RRR (verkregen uit goede trials) betekent pas echt iets bij de individuele patiënt als het AR hoog is 2. AR van een CVR patiënt wordt bepaald met tabellen (epidemiologische data met risicofactoren) 3. ARR = AR x RRR CVRM zinvol bij een hoog AR 4. NNT = 100% : ARR% = aantal behandelde patiënten nodig om een eindpunt te voorkomen (sterfte, CVA, e.a.) tijdens een omschreven behandelduur Welke RRR s kent u? Wat doen eigenlijk een statine, metformine, hypertensiebehandeling en aspirine via RRR? En wat maakt de afweging bij deze laatste soms zo complex? AR = absolute risico; ARR = absolute risicoreductie; CVR = cardiovasculair risico; NNT = number needed to treat; RRR = relatieve risicoreductie

14 Dhr. Elias, 56 jaar, vrachtwagenchauffeur Voorgeschiedenis 2000 hypertensie 2006 metabool syndroom met buikomvang 104 cm Medicatie Lisinopril 10 mg Hydrochloorthiazide 12,5 mg Anamnese Geen tijd voor beweging Wel zoutbeperking

15 Is zoutbeperking eigenlijk wel relevant? A. Nee, want zoutloos is zinloos als geen therapieresistente hypertensie in het spel is B. Ja, alleen bij hypertensie C. Ja, niet alleen bij hypertensie, want een hoge zoutinname geeft ook botontkalking D. Ja, niet alleen bij hypertensie, want een hoge zoutinname gaat ook gepaard met een verhoogde kans op maagkanker E. C en D zijn juist

16 Antwoord E is juist (richtlijn WHO anno 2012:

17 CVRM risicoreductie die er écht toe doet!

18 Welke zoutbeperking wordt aanbevolen? A. Minder dan 24 gram per dag B. Minder dan 18 gram per dag C. Minder dan 6 gram per dag D. Minder dan 1 gram per dag

19 Antwoord C is juist (richtlijn WHO anno 2012:

20 Leefstijladviezen bij CVRM WHO Niet roken 2. Voldoende bewegen (30 minuten/dag stevig, 5x/week) 3. Zorg voor optimaal gewicht (BMI < 25 kg/m2) en middelomtrek (voor vrouwen < 80 cm, mannen < 94 cm) 4. Gezonde voeding: beperk verzadigd vet (<10%) en transvet (< 1%); 1-2 maal per week (vette) vis; minimaal 200 gram groente en twee stuks fruit per dag; zoutinname maximaal 6 gram per dag 5. Alcohol: vrouw maximaal 2, man maximaal 3 EH/dag

21 Dhr. Elias, 56 jaar, vrachtwagenchauffeur Patiënt komt op uw spreekuur en u meet een bloeddruk van 164 / 74 mm Hg met een pols van 80 SPM Wat vindt u van de bloeddruk? Welk behandelvoorstel doet u? A. U schrijft een nog strengere zoutbeperking voor B. U verhoogt de lisinopril naar 20 mg C. U voegt 5 mg amlodipine toe D. U voegt 50 mg metoprolol

22 Antwoord C is het aanbevolen, juiste antwoord RAAS-demper + calciumantagonist heeft grotere effectiviteit en minder bijwerkingen dan elk afzonderlijk hoog gedoseerd; deze combinatie is op harde eindpunten gunstiger dan RAAS-demper + thiazide (ACCOMPLISH, N Engl J Med 2008;359: ) Grote meta-analyse (N= ): β-blokkade geeft 19% meer CVA s ten opzichte van andere antihypertensiva; 66% in de arm met β-blokkade gebruikte atenolol (Bangelore et al., J Am Coll Cardiol 2008; 52: ).

23 ACCOMPLISH: voortijdig gestopt: ACE-i-CCB beter dan ACE-i-DIU N Engl J Med 2008;359: Patiënten met hypertensie (gemiddeld 68 jaar) en HVZ en/of DM2 en/of nierfunctiestoornissen en/of LVH Follow up: 36 maanden (vroegtijdig beëindigd) Incidentie eindpunten 10% in 3 jaar Eindpunt (ACE-i-CCB bleek beter dan ACE-i-DIU) Hazard ratio (95% CI) Cardiovasculaire morbiditeit/mortaliteit* 0.80 ( ) Cardiovasculaire morbiditeit/mortaliteit zonder coronaire revascularisatie 0.79 ( ) * cardiovasculaire dood, (niet) fataal MI, (niet) fataal CVA, hospitalisatie voor onstabiele angina, en coronaire revascularisatie

24 Meerwaarde van ACE-i/ARB + CCB Complementair werkingsmechanisme Effectiviteit: 1+1 = meer dan 2. Bloeddrukreducties gemiddeld in maximale dosering tot 30/20 mm Hg. Tot 55% haalt de streefwaarde. Minder oedeem als bijwerking: de verhoogde hydrostatische druk in het capillaire vaatbed door een CCB (via precapillaire vaatverwijding oedeem) wordt weer verlaagd door de ACE-i/ARB (via postcapillaire vaatverwijding afname oedeem).

25 BHS/NICE guidelines 2006: de Britten kiezen opvallend vroeg voor een RAAS-demper + CCB in de beslisboom BHS: British Hypertension Society NICE: National Institute of Clinical Excellence NICE guideline 34 (Partial update of NICE guideline 18)

26 Conclusies combinatietherapieën in gerandomiseerde, gecontroleerde studies Combinatie Studie Patienten N Interventie Uitkomst ACE-i-DIU ADVANCE DM II Perindopril/Indapamide vs placebo ACE-i-DIU HYVET Hypertensie en Indapamide/Perindopril vs bejaard (> 80 jr) placebo ACE-i-DIU PROGRESS CVA Perindopril/Indapamide vs placebo ACE-i-ARB ONTARGET Hoogrisico Ramipril/Telmisartan vs ramipril of telmisartan ACEI-i-CCB vs ASCOT-BPLA Hypertensie Amlodipine±perindopril vs BB-DIU Atenolol±thiazide ACEI-i-CCB vs ACE-DIU ACCOMPLISH Hypertensie Benazepril/amlodipine vs benazepril/hctz ACE-i/DIU vermindert sterfte, coronaire en renale eindpunten DIU/ACE-i vermindert sterfte, hartfalen en beroertes ACE-i-DIU vermindert beroertes, CV sterfte, hartfalen en coronaire eindpunten Geen verbetering harde eindpunten, wel meer bijwerkingen CCB-ACEi vermindert t.o.v. BB- DIU: sterfte, beroertes, coronaire gebeurtenissen, nierziekte, perifeer vaarlijden, DM de novo ACE-i-CCB vermindert grotere CV gebeurtenissen (eerder gestopt) De combinatie ACE-i + CCB is op grond van deze data het gunstigst.

27 Meerwaarde combinatietherapieën bij hypertensie op vasculaire eindpunten: de hiërarchie 1. ACE-i CCB is beter dan BB DIU en dan ACE-i DIU 2. ACE-i DIU evenwel goede data versus placebo bij ouderen met hypertensie en DM2 3. BB DIU is minder goed dan ACE-i CCB, ongunstig metabool profiel 4. ACE-i ARB heeft als combinatie geen meerwaarde op vasculaire eindpunten met wel meer bijwerkingen dan ACE-i monotherapie Opmerkingen: Conclusies zijn gebaseerd op reducties van harde CV eindpunten: MI, CVA, mortaliteit en hartfalen; indapamide heeft ten opzichte van HCTH een metabole en waarschijnlijk ook een vasculaire meerwaarde.

28 ESH/ESC: ondergrens hypertensie Bloeddrukmeting SBD (mmhg) DBD (mmhg) Spreekkamer Thuis- / zelfmeting uurs / ambulant Dag Nacht

29 Epidemiologie Epidemiologische kenmerken hypertensie 1. Geen dichotomie maar continuüm van bloeddrukwaarden in de populatie met een normale verdeling 2. Prevalentie hypertensie varieert van 4% (18-29 jaar) tot 45% (> 60 jaar) 3. Veel lagere prevalentie bij primitieve stammen 4. Drempelwaarden voor een te behandelen hypertensie zijn de laatste jaren verder naar beneden bijgesteld vooral voor de hoogrisicopatiënten 5. Het CV risico stijgt met de bloeddruk ook in het traject onder de gemiddelde waarde van de bevolking 6. Een hypertensiepatiënt met een risico van 15% op coronair lijden binnen 10 jaar heeft een nog groter totaal CV risico (inclusief CVA s), oplopend tot 20-25%

30 Complicaties van hypertensie: eindorgaanschade Hypertensie

31 Cardiovascular Mortality Risk Increases as Blood Pressure Rises * 8 8x Cardiovascular Mortality Risk x 2x 115/75 135/85 155/95 175/105 Systolic/Diastolic Blood Pressure (mm Hg) * Measurements taken in individuals aged years, beginning with a blood pressure of 115/75 mm Hg. Lewington S, et al. Lancet. 2002;360: ; Chobanian AV, et al. JAMA. 2003;289: Slide Source Hypertension Online org

32 Impact of High-Normal Blood Pressure on Risk of Major Cardiovascular Events * in Men Cumulative Incidence of Major Cardiovascular Events (%) Time (Years) Blood Pressure: High-Normal /85 89 mm Hg Normal /80 84 mm Hg Optimal <120/80 mm Hg *Defined as death due to cardiovascular disease or as having recognized myocardial infarction, stroke, or congestive heart failure. Vasan RS. N Engl J Med. 2001;345: Slide Source Hypertension Online org

33 Hypertension Treatment Effect Mirrors Observational Data 12 Incidence of cardiovascular disease Systolic blood pressure (mmhg) Slide Source Hypertension Online org

34 Relative Risk for Coronary Heart Disease Odds ratios and 95% confidence intervals Veterans Administration, 1967 Veterans Administration, 1970 Hypertension Stroke Study, 1974 USPHS Study, 1977 EWPHE Study, 1985 Coope and Warrender, 1986 SHEP Study, 1991 STOP-Hypertension Study, 1991 MRC Study, 1992 Syst-Eur Study, 1997 Total 0.79 (0.69 to 0.90) Active treatment better than placebo Reprinted from He J, et al. Am Heart J. 1999; 138: , with permission from Elsevier. Active treatment worse than placebo Slide Source Hypertension Online org

35 Relative Risk for Stroke Odds ratios and 95% confidence intervals Veterans Administration, 1967 Veterans Administration, 1970 Hypertension Stroke Study, 1974 USPHS Study, 1977 EWPHE Study, 1985 Coope and Warrender, 1986 SHEP Study, 1991 STOP-Hypertension Study, 1991 MRC Study, 1992 Syst-Eur Study, (0.55 to 0.72) Total Reprinted from He J, et al. Am Heart J. 1999; 138: , with permission from Elsevier Active treatment Active treatment better than placebo worse than placebo Slide Source Hypertension Online org

36 Overzicht combinatietherapieën versus placebo: meerwaarde op harde eindpunten Jaar Studie N Patiënt kenmerken Significante eindpuntreductie Gebruikte combinatie TIA/CVA CVA MI Hartfalen DM2 Nierinsufficientie Coronaire events Totale mortaliteit ACEi + indapamide ACEi + indapamide HT en > 80 jaar Totale mortaliteit CVA Indapamide + ACEi PROGRESS Lancet. 2001;358: ADVANCE Lancet 2007; 370: HYVET N Engl J Med 2008;358 Cardiovasculair Risicomanagement: risicoreductie die er écht toe doet!

37 Hypertensie behandelingsindicatie: hoe complex is de bewijskracht? Meta-analytische conclusies 1. Vanaf 115/75 mm Hg verdubbelt het risico op HVZ voor elke toename van de bloeddruk met 20/10 mm Hg (SBD/DBD) 2. Elke initiële 2 mm Hg daling in de SBD geeft een 7% risicoreductie voor sterfte aan HVZ en 10% risicoreductie voor sterfte aan beroertes 3. Bij 50-plussers is een SBD > 140 mm Hg een belangrijkere risicofactor dan de DBD 4. Onvoldoende behandelde hypertensie vergroot de kans op HVZ met acute gebeurtenissen (CVA, AMI, amputaties) en chronisch orgaanfalen (hart, hersenen, ogen, nieren) 5. Ook de bejaarde heeft baat bij hypertensiebehandeling met trend tot uitstel van sterfte 6. Hypertensiebehandeling kan niet vroeg genoeg ingezet worden bij hoogrisico patiënten

38 Schatting van het CV risico met de bloeddruk (risico HVZ voor de komende 10 jaar) Aantal andere risicofactoren en comorbiditeit Bloeddruk (mm Hg) systolisch (s) en diastolisch (d) Normaal S D Gemiddeld risico Hoog normaal S of D Gemiddeld risico Graad 1 hypertensie S of D Graad 2 hypertensie S of D Graad 3 hypertensie S 180 of D 110 < 15 % % > 20% 1 2 < 15 % < 15 % % % > 30 % 3 of metabool syndroom of DM of orgaanschade vasculaire ziekte, zoals post infarct % % % % > 30 % % > 30% > 30 % > 30 % > 30 % Additionele risicofactoren: leeftijd (man > 55 jaar; vrouw > 65 jaar); roken; dislipidemie (LDL > 3,0; HDL < 1,0 (man), < 1,2 (vrouw); TG > 1,7) ; nuchtere glucose 5,6 6,9; positieve familieanamnese HVZ; buikomvang > 102 cm (man), > 88 cm (vrouw) Orgaanschade: LVH; IMT > o,9 mm; carotis-femorale drukgolfsnelheid > 12 m/s; E/A index < 0,9; GFR ml/min; microalbuminurie Vasculaire ziekte: CVA, CHZ, nierziekte, GFR < 50 ml/min; macroalbuminurie; perifeer vaatlijden; hypertensiefundus graad 3-4

39 Het gefundeerde behandelingsadvies anno 2012 Aantal andere risicofactoren en comorbiditeit Bloeddruk (mm Hg) systolisch (s) en diastolisch (d) Normaal S D Geen bloeddruk interventie Hoog normaal S of D Geen bloeddruk interventie Graad 1 hypertensie S of D Leefstijlaanpassing + overweeg na enkele maanden medicatie Graad 2 hypertensie S of D Leefstijlaanpassing + na enkele maanden medicatie Graad 3 hypertensie S 180 of D 110 Onmiddellijk medicatie + leefstijlaanpassing 1 2 Leefstijlaanpassing Leefstijlaanpassing Leefstijlaanpassing + na enkele maanden medicatie Leefstijlaanpassing + na enkele maanden medicatie Onmiddellijk medicatie + leefstijlaanpassing 3 of DM orgaanschade Leefstijlaanpassing Medicatie + leefstijlaanpassing Medicatie + leefstijlaanpassing Medicatie + leefstijlaanpassing Onmiddellijk medicatie + leefstijlaanpassing Vasculaire ziekte, zoals post infarct Medicatie + leefstijlaanpassing Onmiddellijk medicatie + leefstijlaanpassing Onmiddellijk medicatie + leefstijlaanpassing Onmiddellijk medicatie + leefstijlaanpassing Onmiddellijk medicatie + leefstijlaanpassing

40 Blood Pressure Reductions Resulting from Various Lifestyle Modifications Trials of Hypertension Prevention Phase I 1 Systolic Blood Pressure Diastolic Blood Pressure Net Mean Change in Blood Pressure (mm Hg) Weight Loss Reduced Sodium Added Calcium Added Potassium Measures* 5.67 kg mmol/24 h 1.22 mmol/24 h 44.4 mmol/24 h *All values are averages and are statistically significant at P < Trials of Hypertension Prevention Collaborative Research Group. JAMA. 1992;267: Copyright 1992, American Medical Association. All rights reserved. Slide Source Hypertension Online org

41 Regular Aerobic Exercise Lowers Blood Pressure in Adults with Mild to Moderate Hypertension* Control Group Exercise Group Systolic Blood Pressure 110 Diastolic Blood Pressure mm Hg mm Hg Baseline Week 6 Week 10 *Values are expressed as the mean ± standard deviation. P < 0.05 vs. baseline; P < vs. baseline. Tsai JC, et al. Clin Exp Hypertens. 2004;26: Baseline Week 6 Week 10 Slide Source Hypertension Online org

42 Behandeling op geleide van 10-jaars CV sterfterisico SCORE tabel Een complexe richtlijn: hoe gaat u om met een hoogrisico patiënt van 40 jaar?

43 Risicotabel uit CVRM richtlijn: 10-jaarskans op CV ziekte én sterfte voor patiënten zonder HVZ CVRM risicoreductie die er écht toe doet!

44 Eerst de goede diagnose, dan de therapie: waaraan moet een correcte RR-meting voldoen? Voorwaarde 1. Tenminste 5 minuten rust Toename met 12/6 2. Patiënt zit met steun in de rug Toename met 6/8 3. Manchet op midsternaal niveau Toe- of afname 4. Correcte manchetgrootte Toe- of afname 5. Centrum luchtblaas op arterie Toename met 6/4 Effect op bloeddruk (mm Hg, S/D) als niet wordt voldaan aan de voorwaarde 6. Rustige deflatie Toename SBD en afname DBD 7. Bij te hoge bloeddruk: drie metingen met 1 minuut interval Toename Hypertension 2005;45:142 J Hypertens 2005;23:697 Can J Card 2007; 23;529

45 Impact of Blood Pressure Reduction on Mortality in Diabetes Trial Conventional care Intensive care Risk reduction P-value UKPDS 154/87 144/82 32% HOT 144/85 140/81 66% Mortality endpoints are: UK Prospective Diabetes Study (UKPDS) diabetes related deaths Hypertension Optimal Treatment (HOT) Study cardiovascular deaths in diabetics Turner RC, et al. BMJ. 1998;317: Hansson L, et al. Lancet. 1998;351: Slide Source Hypertension Online org

46 Therapieresistente hypertensie: hoe complex is de resistentie? 1. Definitie 2. Epidemiologie 3. Oorzaken 4. Differentiatie en detectie 5. Casus en behandelingsoverwegingen

47 Therapieresistente hypertensie Salles GF, Cardoso CR, Muxfeldt ES. Prognostic influence of office and ambulatory blood pressures in resistant hypertension. Arch Intern Med 2008; 168: Definitie: hypertensie (SBD 140 en/of DBD 90) ondanks leefregels en drie bloeddrukverlagende middelen, inclusief een diureticum. Prevalentie: Eén op de vier patiënten met hypertensie heeft therapieresistente hypertensie.

48 Oorzaken therapieresistente hypertensie Categorie Oorzaken Voorbeelden / opmerkingen Echte resistentie Miskende secundaire hypertensie Cave hyperaldosteronisme! Pseudoresistentie Hoge zoutinname Bloeddrukverhogende comedicatie Verhoogde sympathicusactiviteit Overmatig alcoholgebruik Obesitas Therapieontrouw / onderdosering Wittejasseneffect Verkeerde meettechniek de pil, sympathicomimetica, steroïden, EPO, NSAID s, cyclosporine, amfetamine Succesvolle renale sympathische zenuwablatie (Krum et al, 2009) te kleine bloeddrukmanchet

49 Secundaire hypertensie miskend? Factoren en diagnoses 1. Dieetfactoren: drop en zoutinname 2. de pil, sympathicomimetica, steroïden, EPO, NSAID s, cyclosporine, amfetamines 3. Ziekte van Cushing, hypercortisolisme 4. Hyperaldosteronisme (tot circa 10% bij therapieresistente hypertensie!) en andere vormen van overmaat mineralocorticoïden 5. Feochromocytoom 6. Renovasculaire hypertensie 7. Chronische nierziekten 8. Coarctatio aortae 9. Slaapapneusyndroom 10. Hyperthyreoïdie

50 Differentiatie en detectie: het 24-uurs profiel Salles GF, Cardoso CR, Muxfeldt ES. Prognostic influence of office and ambulatory blood pressures in resistant hypertension. Arch Intern Med 2008; 168: De la Sierra A et al. Prevalence and factors associated with circadian blood pressure patterns in hypertensive patients. Hypertension 2009; 53: De gemiddelde 24 uurs bloeddruk is een betere voorspeller van HVZ dan een spreekkamerbloeddruk Echte TR hypertensie (24 uursmeting) is een veel krachtigere voorspeller van HVZ dan wittejassen-tr hypertensie Nachtelijke bloeddrukwaarden voorspellen HVZ en sterfte beter dan alle andere waarden (De la Sierra et al., n = )

51 Echte therapieresistentie voorspelt HVZ (Salles et al. Arch Intern Med 2008; 168: )

52 Ambulante en spreekuurbloeddruk in Systeur (Staessen, JAMA 1999) nachtelijke systolische waarden voorspellen het krachtigst

53 Indicaties voor 24 uurs ABPM 1. Verdenking witte jassen hypertensie 2. Gemaskeerde hypertensie 3. Therapieresistente hypertensie 4. Grote variatie in gemeten spreekkamerwaarden 5. Verdenking op hypotensieve episoden 6. Nachtelijke hypertensie 7. Borderline hypertensie 8. Kortom: geen hypertensiebehandeling zonder ABPM!

54 CVRM is veel breder dan hypertensiebehandeling Andere aangrijpingspunten: 1. Dislipoproteïnemie 2. Glucotoxiciteit 3. Gestoorde fibrinolyse en endotheeldisfunctie 4. Microalbuminurie 5. Metabole status vanuit het orgaanvet 6. Ontremde lipolyse 7. Atherothrombose Via leefstijlinterventie en medicatie hoe ver gaan we?

55 Dhr. Elias, 56 jaar, vrachtwagenchauffeur Voorgeschiedenis 2000 hypertensie 2006 metabool syndroom met buikomvang 104 cm 2010 DM2 Medicatie Perindopril 5 mg + Amlodipine 5 mg Indapamide 2,5 mg (NHG 2006 en FTK 2011: HCTH of chloorthalidon. Thiazide; goede harde eindpunten in recente trials;) Glimepiride 2 mg Anamnese Patiënt klaagt over verdere gewichtstoename en hypo s bij inspanning Plast overdag wat meer en krijgt last van duizeligheid bij opstaan Wat wilt u weten?

56 Dhr. Elias, 56 jaar, vrachtwagenchauffeur Lichamelijk onderzoek Bloeddruk 166/70 Pols 80 BMI 33 Orthostase + Pulsaties (l/r) DP -/+ en TP -/+ Monofilament gda Oedeem geen Aanvullend onderzoek N blds 10,8 Na 132 HbA1c 75 K 3,6 LDL 3,4 MDRD 54 HDL 0,9 A/C 4,8 TG 2,0 ECG LVH urinezuur 0,60 E/A 0,6 li Wat valt u op bij Elias? Hoe hoog schat u zijn CVR?

57 Dhr. Elias, 56 jaar, vrachtwagenchauffeur Glucotoxiciteit (HbA1c = 75 mmol/mol = 9,0 %Hb) Afwijkingen passend bij insulineresistentie (laag HDL, hoog LDL, hoog TG, hoog urinezuur, hypertensie) Aanhoudend hoge polsdruk ( = 96) duidt op arteriële stijfheid van een atherosclerotisch vaatstelsel Sterk verhoogd CVR: de absolute kans op een CV gebeurtenis binnen 10 jaar is duidelijk groter dan 30%!

58 Schatting van het CV risico met de bloeddruk (risico HVZ voor de komende 10 jaar) Aantal andere risicofactoren en comorbiditeit Bloeddruk (mm Hg) systolisch (s) en diastolisch (d) Normaal S D Gemiddeld risico Hoog normaal S of D Gemiddeld risico Graad 1 hypertensie S of D Graad 2 hypertensie S of D Graad 3 hypertensie S 180 of D 110 < 15 % % > 20% 1 2 < 15 % < 15 % % % > 30 % 3 of metabool syndroom of DM of orgaanschade vasculaire ziekte, zoals post infarct % % % % > 30 % % > 30% > 30 % > 30 % > 30 % Additionele risicofactoren: leeftijd (man > 55 jaar; vrouw > 65 jaar); roken; dislipidemie (LDL > 3,0; HDL < 1,0 (man), < 1,2 (vrouw); TG > 1,7); nuchtere glucose 5,6 6,9; positieve familieanamnese HVZ; buikomvang > 102 cm (man), > 88 cm (vrouw) Orgaanschade: LVH; IMT > o,9 mm; carotis-femorale drukgolfsnelheid > 12 m/s; E/A index < 0,9; GFR ml/min; microalbuminurie Vasculaire ziekte: CVA, CHZ, nierziekte, GFR < 50 ml/min; macroalbuminurie; perifeer vaatlijden; hypertensiefundus graad 3-4

59 Welke schade ontstaat vooral door hoge bloedsuikers? A. Nefropathie B. Retinopathie C. Hart- en vaatziekten D. 1 en 2 zijn juist

60 Antwoord D is juist: nefropathie en retinopathie Glucotoxiciteit geeft vooral microvasculaire schade.

61 Welke schade ontstaat vooral door centraal overgewicht en insulineresistentie? A. Nefropathie B. Retinopathie C. Hart- en vaatziekten D. 1 en 2 zijn juist

62 Antwoord C is juist: HVZ Fenomenen samenhangend met insulineresistentie (centraal overgewicht, gestoorde fibrinolyse, atherogeen small dense LDL, laag HDL en hoog TG, hypertensie) geven vooral macrovasculaire schade met harde eindpunten die er echt toe doen: CVA s, hartinfarcten en perifeer arterieel vaatlijden.

63 Insulineresistentie én hyperglycemie dragen bij aan complicaties LIPIDEN IGT IFG Vroege diabetes Diabetes Centraal overgewicht Insulineresistentie Hyperglycemie (β-cell defect) RR 2-3 RR > > > Macrovasculaire complicaties Bloeddruk Microvasculaire complicaties IGT = Impaired Glucose Tolerance IFG = Impaired Fasting Glucose Adapted from: Baron AD. J Invest Med 1996;44: Huang ES, et al. Am J Med 2001;111:

64 Dhr. Elias, 56 jaar, vrachtwagenchauffeur Ontegenzeggelijk: elke DM2 (met LDL > 2,5) verdient een statine, bij macrovasculaire complicaties zelfs al vanaf een LDL van 1,7 mmol/l SU als eerste middel is onlogisch (NHG 2013): metformine is de eerste medicatiekeuze bij DM2. Wat is de vervolgstap bij falen monotherapie metformine (NHG 2013)?

65 NHG standaard DM2 anno 2013 Stap 1 Stap 2 Stap 3 start met metformine voeg een SU (bij voorkeur gliclazide) toe voeg NPH insuline 1dd toe Bij nachtelijke hypoglykemieën kan worden overgestapt op een lang werkende insuline analoog. Breid insulinetherapie op indicatie uit met maaltijd insuline. Bij bezwaren tegen één van bovenstaande middelen (bijwerkingen, contraindicaties), dienen eerst de andere twee te worden ingezet. Bij een volgende stap kan een keuze gemaakt worden uit repaglinide, acarbose, DPP-4 remmers, GLP-1 agonisten en pioglitazon. De NHG doet nog geen aanbeveling voor SGLT2-remmers.

66 Dhr. Elias, 56 jaar, vrachtwagenchauffeur Een SU wat zijn de onomstreden feiten? 1. Bewijsvoering op harde eindpunten is niet robuust, maar decennia ervaring wijst op goede veiligheid. 2. Gliclazide is de SU van keuze vanwege de relatief gunstige CV eindpunten in open label onderzoek ten opzichte van glyburide. 3. Gliclazide heeft (t.o.v. andere SU s) minder (hypo)risico s bij een nierfunctiestoornis omdat het vooral via de lever wordt geklaard. 4. SU geeft doorgaans gewichtstoename. 5. SU werkt niet glucoseafhankelijk, heeft daarmee een verhoogde kans op hypoglycemie met reactief eetgedrag.

67 Zijn hypo s eigenlijk wel (CV) relevant? A. Nee, ik zie ze bijna nooit, en denk dat het risico van een hypo alleen maar wordt ingezet om nieuwe middelen te promoten B. Ja, want (ook milde) hypo s leiden tot reactief eetgedrag met gewichtstoename, een belangrijke determinant voor HVZ en andere morbiditeit. C. Ja, want frequente hypo s zijn geassocieerd met cognitieve disfunctie en Alzheimer D. Ja, want ernstige hypoglycemie is geassocieerd met HVZ en zelfs sterfte E. Stellingen b+c+d zijn juist

68 Antwoord E is juist Hypo s kunnen al vroeg in de alarmfase hongersensaties geven met al reactief eetgedrag bij de prehypo. Scherpe instelling met insuline en/of SU leidt tot gewichtstoename. Obesitas verhoogt de kans op HVZ, arthrose en kanker (Ned T Diabetol 2010; 8: 27-34). Amerikaans onderzoek: ernstige hypo s verhogen kans op dementie (JAMA 2009; 301: ADVANCE & ACCORD: ernstige hypoglycemie is geassocieerd met HVZ en zelfs sterfte (N Engl J Med 2010; 363: & BMJ 2010; 340: b4909).

69 Vergen harde eindpunten altijd een lange behandeltermijn? Acute risicofactoren kunnen gezien de bekende studiedata direct een CV impact hebben Voorbeelden: sympathicusactivatie door ernstige hypoglycemieën hypertensieve episode bij hoogrisicopatiënt Behandelstrategieën gericht op acute risicofactoren bij hoogrisicopatiënten kunnen al invloed hebben op relatief korte termijn nader onderzoek is nodig om dit verder te kwantificeren.

70 Dhr. Elias, 56 jaar vrachtwagenchauffeur Decursus: SU gestaakt ivm gewichtstoename en hypoglycemie tijdens lange rit voor internationaal transport (gestart met een DPP4-remmer); metformine 2dd 1000 mg + sitagliptine 100 mg + simvastatine 40 mg naast perindopril 5 mg + amlodipine 5 mg + indapamide 2,5 mg zoutbeperking tot 5 gram per dag meer gaan fietsen (3x per week 1 uur) Bij de nieuwe jaarcontrole heeft u de volgende bevindingen: RR 145/60 pols 76R BMI 28 buikomvang 104 cm HbA1c 60 mmol/mol, nuchtere glucose 7,5 mmol/l LDL 2,7 mmol/l, A/C 5,8 mmol/mg Vragen: 1. Wat doet metformine feitelijk in het CVRM? 2. Wat adviseert NHG 2011 rond het lipidenbeleid voor deze patiënt? 3. Wat doet u aan de microalbuminurie? Heeft dat echt zin?

71 Dhr. Elias, 56 jaar vrachtwagenchauffeur Metformine vertraagt de atherosclerose via meerdere aangrijpingspunten (welke?) en heeft gunstige harde eindpunten (NNT macrovasculair binnen 4 jaar en 4 maanden?) NHG 2011: LDL < 2,5 mmol/l via ophoging statine / krachtigere statine / toevoeging resorptieremmer Microalbuminurie is een onafhankelijke risicofactor voor HVZ en voor nierschade. U verhoogt de perindopril tot 10 mg mede op geleide van de MDRD

72 Metformine: hoeksteen in de behandeling meer dan glucoseregulatie alleen Werking en effecten van metformine Metformine heeft geen significant effect op de bloeddruk Metformine verbetert de endotheelcelfunctie en de fibrinolyse, met een vertragend effect op de atherosclerose Metformine vergroot de gevoeligheid in de lever (++), de spier (+) en het vet (+) voor insuline Metformine remt de glucoseafgifte door de lever Metformine vermindert overgewicht en voorkomt gewichtstoename tijdens insulinetherapie Metformine verlaagt de kans op macrovasculaire complicaties en vroege sterfte Metformine stimuleert de afgifte van GLP-1, en heeft daarmee een glucoseafhankelijke werking en synergie met DPP-4 remming

73 Metformin improves macrovascular outcome Secondary, macrovascular endpoint Metformin Metformin lowered CVR by 39% (p=0,02), from 15% tot 9 %. The absolute risk reduction was 6%. Number needed to treat to prevent one macrovascular endpoint was 16. HR 0.90 Placebo Follow-up (years)

74 29 mei 2010

75 29 mei 2010

76 Behandelopties en effectiviteit LDL reductie mg 20 mg 40 mg 10 mg 20 mg 40 mg 80 mg rosuvastatine atorvastatine simvastatine 10 mg 20 mg 40 mg 80 mg pravastatine ezetimibe /simvastatine 10 mg 20 mg 40 mg 10/20 10/40 10/80 Adapted from Goldberg AC et al Mayo Clin Proc 2004;79: ; Jones PH et al Am J Cardiol 2003;92:

77 Intensieve LDL reductie loont! Waar ligt de ondergrens? % CHD events 10 y = 0,0599x 3,3952 R 2 = 0,09305 p = 0, CARDS-P AFCAPS-S ASCOTS-S CARDS-S WOSCOPS-S ASCOTS-P WOSCOPS-P AFCAPS-P LDL cholesterol (mmol/l) 30 y = 0,1629x 4,6776 R 2 = 0,9029 p < 0, S-P HPS-P 4S-S LIPID-P HPS-S CARE-P LIPID-S CARE-S PROVE-IT-PR PROVE-IT-PR LDL cholesterol (mmol/l) Primaire preventie: Virtuele risico op CV ziekte wordt 0 bij een LDL = 1.5 mmol/l Secundaire preventie: Virtuele risico op CV ziekte wordt 0 bij een LDL = 0,8 mmol/l O Keefe, Jr. et al. JACC 2004;11:

78 LDL: 1.8 mmol/l versus 1.5 mmol/l IMPROVE IT CVRM risicoreductie die er écht toe doet!

Workshop hypertensie op jonge leeftijd

Workshop hypertensie op jonge leeftijd Workshop hypertensie op jonge leeftijd Monika Hollander, kaderhuisarts HVZ Bert-Jan van den Born, internist-vasc. geneeskundige, AMC Doel workshop Consensus tav diagnostiek en behandeling van jonge patienten

Nadere informatie

Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties. Haffner, NEJM 1998 UKPDS. T2DM, HbA1c, en HVZ 12-7-2011

Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties. Haffner, NEJM 1998 UKPDS. T2DM, HbA1c, en HVZ 12-7-2011 Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties Haffner, NEJM 998 microvasculaire afwijkingen nefropathie retinopathie neuropathie macrovasculaire afwijkingen coronaire hartziekten cerebrovasculaire

Nadere informatie

Dokter wat heb ik. Casuïstiek workshop over de Multidisciplinaire richtlijn CVRM 2011

Dokter wat heb ik. Casuïstiek workshop over de Multidisciplinaire richtlijn CVRM 2011 Dokter wat heb ik Casuïstiek workshop over de Multidisciplinaire richtlijn CVRM 2011 Pretoets Zijn de volgende stellingen juist of onjuist? 1. De risicotabel geeft een schatting van het 10-jaarsrisico

Nadere informatie

Richtlijn CVRM 2011 Miriam Cohen Kaderhuisarts hart- en vaatziekten te Amsterdam

Richtlijn CVRM 2011 Miriam Cohen Kaderhuisarts hart- en vaatziekten te Amsterdam Richtlijn CVRM 2011 Miriam Cohen Kaderhuisarts hart- en vaatziekten te Amsterdam Sanne van Wissen internist-vasculair geneeskundige Onze Lieve Vrouwe Gasthuis Stellingen Stelling 1: Niet elke diabeet heeft

Nadere informatie

HbA1c streefwaarden. ADVANCE trial. Uitkomsten ADVANCE. Uitkomsten ADVANCE

HbA1c streefwaarden. ADVANCE trial. Uitkomsten ADVANCE. Uitkomsten ADVANCE 1 Dr. Frits In de nieuwe diabetesstandaard wordt rekening gehouden met leeftijd en duur van de diabetes. Maakt het nog uit of iemand een macrovasculaire complicatie heeft (minder streng doel?) of microvasculaire

Nadere informatie

CVRM kwetsbare ouderen. Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io

CVRM kwetsbare ouderen. Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io CVRM kwetsbare ouderen Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Hypertensie. Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013

Hypertensie. Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013 Hypertensie Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013 Waarom bloeddruk? Bloeddruk: niet te laag Bloeddruk: niet te hoog Het verband tussen bloeddruk en cardiovasculaire complicaties heeft als drempel

Nadere informatie

Diabetesmedicatie en nierschade

Diabetesmedicatie en nierschade Diabetesmedicatie en nierschade Workshop over polyfarmacie Landelijk symposium Diabetes en nierziekten 17 februari 2011, De Reehorst te Ede Dr. Adriaan Kooy, internist vasculair geneeskundige Ziekenhuis

Nadere informatie

Diabetes en ouder worden Dr. K.J.J. van Hateren

Diabetes en ouder worden Dr. K.J.J. van Hateren Diabetes en ouder worden Dr. K.J.J. van Hateren Huisarts, lid DiHAG Senior-onderzoeker Diabetes kenniscentrum Disclosure Geen conflicts of interest De toekomst!!! >25% = >75 jaar Karakteristieken ouderen

Nadere informatie

Cardiovasculair Risicomanagement bij DM2

Cardiovasculair Risicomanagement bij DM2 Cardiovasculair Risicomanagement bij DM2 Guy Rutten Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde DiHAG Sterrencursus 2009 Relevantie Van de mensen met DM 2 sterft 50-70% aan

Nadere informatie

Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling. Sterfte en HbA1c. ACCORD-studie. HbA1c en gezondheidstoestand

Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling. Sterfte en HbA1c. ACCORD-studie. HbA1c en gezondheidstoestand Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling Is de NHG-Standaard nog up-to-date? MONITORING VAN ONDERBEHANDELING! Simon Verhoeven en Daniel Tavenier MAAR HOE ZIT HET MET OVERBEHANDELING? Sterfte

Nadere informatie

Scherpe behandeling of kan het ook wat minder?

Scherpe behandeling of kan het ook wat minder? 20-06-2011 Over wie hebben we het? Scherpe behandeling of kan het ook wat minder? Langerhansdagen 2011 Frits Holleman Internist-Endocrinoloog Academisch Medisch Centrum Amsterd Effect diabetes op risico

Nadere informatie

Diabetes bij kwetsbare ouderen Dr. ST Houweling, kaderhuisarts. Waar gaat het over? De bejaarde. De ene bejaarde is de andere bejaarde niet...

Diabetes bij kwetsbare ouderen Dr. ST Houweling, kaderhuisarts. Waar gaat het over? De bejaarde. De ene bejaarde is de andere bejaarde niet... Diabetes bij kwetsbare ouderen Dr. ST Houweling, kaderhuisarts Waar gaat het over? Kwetsbare bejaarden: zin van goede glucoseregeling, bloeddrukbehandeling lipiden en bijv. funduscontrole 3 De bejaarde

Nadere informatie

Diabetes en hart- en vaatziekten. CVRM nieuwe stijl. Nieuwe richtlijn CVRM 2011 14-6-2013. Risicostratificatie. Wanneer risicostratificatie?

Diabetes en hart- en vaatziekten. CVRM nieuwe stijl. Nieuwe richtlijn CVRM 2011 14-6-2013. Risicostratificatie. Wanneer risicostratificatie? Diabetes en hart- en vaatziekten CVRM nieuwe stijl ~65% van alle sterfgevallen bij DM als gevolg van HVZ CVRM bij diabetes mellitus Karin Kaasjager Langerhansdagen 2013 Dood door HVZ 2- to 4-verhoogd Cardiovasculaire

Nadere informatie

Werkprotocol CVRM praktijkondersteuner en huisarts

Werkprotocol CVRM praktijkondersteuner en huisarts Werkprotocol CVRM praktijkondersteuner en huisarts Werkwijze risicoprofiel De huisarts verwijst de patiënt voor een inventarisatieconsult naar de POH (labformulier en evt. urineonderzoek bij antihypertensiva

Nadere informatie

Hypertensie. Laila Niamut, internist nefroloog. 27 januari 2012

Hypertensie. Laila Niamut, internist nefroloog. 27 januari 2012 Hypertensie Laila Niamut, internist nefroloog 27 januari 2012 Inleiding Wat is hypertensie en wat zijn de gevolgen van hypertensie? Richtlijn CVRM (herziening 2011): * risicotabel * behandeling * bloeddrukthuismeting,24

Nadere informatie

Transmurale afspraken interne <-> huisartsen

Transmurale afspraken interne <-> huisartsen Transmurale afspraken interne huisartsen dr. D.R. Faber, internist-vasculair geneeskundige A. van Essen-Rubingh, huisarts 18-03-2014 Casus Hypertensie Vrouw, 44 jaar, belaste familie anamnese, was

Nadere informatie

De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2

De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2 De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2 F. Holleman Belangenverstrengeling Academisch prestige: AMC Adviesraden: sanofi, Eli Lilly Onderzoekssponsoring: MSD Alle (neven)inkomsten afkomstig van

Nadere informatie

Internistisch perspectief

Internistisch perspectief Management van diabetes & ACS Internistisch perspectief Max Nieuwdorp Academisch Medisch Centrum Amsterd Diabetes en hart en vaatziekten ~65% van alle sterfgevallen bij DM als gevolg van HVZ Dood door

Nadere informatie

Symposium 2015 Geïsoleerde systolische hypertensie bij jonge volwassenen: betekenis en prognose. prof dr Danny Schoors

Symposium 2015 Geïsoleerde systolische hypertensie bij jonge volwassenen: betekenis en prognose. prof dr Danny Schoors Symposium 2015 Geïsoleerde systolische hypertensie bij jonge volwassenen: betekenis en prognose prof dr Danny Schoors Arteriële hypertensie Epidemiologische studies Duidelijke relatie tussen bloeddruk

Nadere informatie

Chronische nierschade A. van Tellingen. Smeerolie voor de poli 2015

Chronische nierschade A. van Tellingen. Smeerolie voor de poli 2015 Chronische nierschade A. van Tellingen Smeerolie voor de poli 2015 Wie dient verwezen te worden? 52-jarige vrouw met diabetische nefropathie: MDRD 62 ml/min/1.73m 2 en albuminurie 28 mg/l? 68-jarige man:

Nadere informatie

24 uurs Bloeddruk meting (ABPM)

24 uurs Bloeddruk meting (ABPM) 24 uurs Bloeddruk meting (ABPM) Nationaal Hypertensie Congres 7 februari 2014 Dr. G. vanmontfrans, Vasculair internist AMC Dr. T. Tumkaya, kaderhuisarts HVZ Waarom ABPM? Gegevens over 30-60 metingen ipv

Nadere informatie

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Vet in Historisch Perspectief simpele vetopstapelingsziekte

Nadere informatie

Hypertensie. Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist

Hypertensie. Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist Hypertensie Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist Hypertensie Primaire of essentiële (95%) Secundaire (5%) G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist, jan. 2012 2 Bloeddruk

Nadere informatie

Cardiovasculair risicomanagement

Cardiovasculair risicomanagement Cardiovasculair risicomanagement en diabetes Lunchlezing 15 juni 2011 CVRM congres dr. D.J. Mulder, Internist Vasculair Geneeskundige i.o. De obesitas epidemie in Nederland Obesitas + vergrijzing = diabetes!

Nadere informatie

Nierschade. Kernboodschap. Nierfunctiestoornissen en albuminurie. Hart- en vaatziekten. Tijdige behandeling kan dit risico verminderen!

Nierschade. Kernboodschap. Nierfunctiestoornissen en albuminurie. Hart- en vaatziekten. Tijdige behandeling kan dit risico verminderen! Nierschade April 2013 Leonie Tromp huisarts te Tilburg Kaderarts Hart- en Vaatziekten Kernboodschap Nierfunctiestoornissen en albuminurie Hart- en vaatziekten Tijdige behandeling kan dit risico verminderen!

Nadere informatie

Streefwaarden naar leeftijd: zowel de glucose, de bloeddruk als de lipiden?

Streefwaarden naar leeftijd: zowel de glucose, de bloeddruk als de lipiden? Streefwaarden naar leeftijd: zowel de glucose, de bloeddruk als de lipiden? F. Holleman Langerhansdagen 2013 Streefwaarden naar leeftijd: zowel de glucose, de bloeddruk als de lipiden? F. Holleman Langerhansdagen

Nadere informatie

Nierschade: erger voorkomen... Wybe Douwe Kloppenburg, nefroloog

Nierschade: erger voorkomen... Wybe Douwe Kloppenburg, nefroloog Nierschade: erger voorkomen.... Wybe Douwe Kloppenburg, nefroloog Inleiding Begrippen Indeling en voorkomen van chronische nierschade (CNS) Proteinurie en GFR als risicofactoren voor progressie nierschade

Nadere informatie

HYPERTENSIE. Introductie

HYPERTENSIE. Introductie HYPERTENSIE Introductie 1 HYPERTENSIE bloeddruk: niet zo maar een getal PRESENTATIE DOOR MARTIE DE GROOT VERPLEEGKUNDIG SPECIALIST VASCULAIRE GENEESKUNDE IKAZIA ZIEKENHUIS MEER OVER HYPERTENSIE HYPERTENSIE

Nadere informatie

Oud en anders Cardiovasculair risicomanagement bij ouderen: wat te doen of te laten?

Oud en anders Cardiovasculair risicomanagement bij ouderen: wat te doen of te laten? Oud en anders Cardiovasculair risicomanagement bij ouderen: wat te doen of te laten? Luc Harms, huisarts Susan Pruijsen, huisarts Stijn Konings, internist-nefroloog Els Lambooij, internist-ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Nadere uitwerking (medische) behandeling en streefwaarden

Nadere uitwerking (medische) behandeling en streefwaarden Nadere uitwerking (medische) behandeling en streefwaarden Streefwaarden Met HVZ RR systole RR diastole RR systole > 75 jaar Totaal Cholesterol LDL Nuchter Glucose Kalium Creatinine < 140 mmhg < 90 mmhg

Nadere informatie

Primaire preventie HVZ

Primaire preventie HVZ Primaire preventie HVZ Stel altijd een risicoprofiel op bij patiënten: met doorgemaakte HVZ, diabetes mellitus (DM), reumatoïde artritis (RA) of chronische nierschade met een belaste familieanamnese voor

Nadere informatie

De ouder wordende diabetespatiënt. Allerlei typen ouderen. Getallen in Nederland

De ouder wordende diabetespatiënt. Allerlei typen ouderen. Getallen in Nederland De ouder wordende diabetespatiënt Karin Daemen, internist Tergooiziekenhuizen, locatiehilversum Begin vorige eeuw infectieziektes Nu chronische ziektes hart-en vaatziekten kanker COPD diabetes gewrichtsaandoeningen

Nadere informatie

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes Nieuwe guidelines voor preventie Cardio 2013 Johan Vaes Waarom is preventie nodig? CV ziekten blijven belangrijkste doodsoorzaak Zowel mannen als vrouwen Overlijden voor 75 j is ten gevolge van CV ziekten

Nadere informatie

Nieuwe ontwikkelingen bij hypertensie, beleid en medicatie

Nieuwe ontwikkelingen bij hypertensie, beleid en medicatie Continuing Nursing Education (CNE) Nieuwe ontwikkelingen bij hypertensie, beleid en medicatie Sanne van Wissen 22 maart 2016 Utrecht @svanwissen Inhoud Bloeddruk en is er een optimale bloeddruk? Rol van

Nadere informatie

Transmurale zorg: hoe organiseer je dat? Dr. A.G. Lieverse - internist Máxima Medisch Centrum, Eindhoven

Transmurale zorg: hoe organiseer je dat? Dr. A.G. Lieverse - internist Máxima Medisch Centrum, Eindhoven Transmurale zorg: hoe organiseer je dat? Dr. A.G. Lieverse - internist Máxima Medisch Centrum, Eindhoven Chronische zorg transmurale uitwerking Louis Lieverse Internist vasculair geneeskundige Stafarts

Nadere informatie

CVRM in N.Kennemerland

CVRM in N.Kennemerland CVRM in N.Kennemerland Goof Zonneveld Jacco Rempe Huisartsenzorg Noord-Kennemerland Zorgprogramma CVRM Preventie Preventie van HVZ traditioneel altijd aandacht voor hypertensie, onvoldoende aandacht voor

Nadere informatie

Fries Wisselprotocol CVRM

Fries Wisselprotocol CVRM Fries Wisselprotocol CVRM Basis Educatie Leefstijloptimalisatie: o matig alcoholgebruik o bewuste voeding waaronder zoutbeperking (tot 5 gram/dag) o stoppen roken o voldoende lichamelijke activiteiten

Nadere informatie

KGBN. Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines.

KGBN. Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines. KGBN Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines. A/ ISCHEMIC STROKE / TIA & geen CHD : Heart Protection Study : Subgroep stroke antec. gerandomiseerd naar simvastatine

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

Hypertensie bij ouderen

Hypertensie bij ouderen Medisch Symposium: Geriatrie voor Huisartsen 01/10/2011 Hypertensie bij ouderen Em. Prof. R. Fagard Afdeling Hypertensie en Cardiovasculaire Revalidatie KU Leuven SBP and DBP (mmhg) Bloeddruk vs leeftijd

Nadere informatie

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Inhoudsweergave Wie is at risk & Diagnose Prevalentie Klinisch belang van

Nadere informatie

Diabetes Mellitus en Beweging

Diabetes Mellitus en Beweging Diabetes Mellitus en Beweging Doelen 0Refresher 0Patient Education 0Exercise and DM Wat betekent het? 0 Diabetes: Door(heen) gaan 0 Mellitus: Honing/Zoet Wat is het? 0 Groep van stoornissen met hyperglycemieën

Nadere informatie

Behandeling type 2 diabetes in 2011

Behandeling type 2 diabetes in 2011 mul$disciplinair symposium 1/10/2011 Behandeling type 2 diabetes in 2011 Dr. Katrin Mortelmans Casus man 54 jaar Ø Medische voorgeschiedenis: diabetes type 2 sinds 2006, arteriële hypertensie, maagulcera

Nadere informatie

Diabetes Mellitus. Toen en nu. 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts

Diabetes Mellitus. Toen en nu. 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts Diabetes Mellitus Toen en nu 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts 2015 een jaar van Celebrations 2015 een jaar van Celebrations 1965-1980 Behandeling type-1 1 x daags insuline!! (varkens/rund)

Nadere informatie

Fries Wisselprotocol CVRM Auteurs: Wim Brunninkhuis, Martinus Fennema en Froukje Ubels, November 2014 Beheerder: Froukje Ubels

Fries Wisselprotocol CVRM Auteurs: Wim Brunninkhuis, Martinus Fennema en Froukje Ubels, November 2014 Beheerder: Froukje Ubels Fries Wisselprotocol CVRM Auteurs: Wim Brunninkhuis, Martinus Fennema en Froukje Ubels, November 2014 Beheerder: Froukje Ubels Basis Educatie Leefstijloptimalisatie: o matig alcoholgebruik o bewuste voeding

Nadere informatie

BSD september 2014. Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler

BSD september 2014. Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler BSD september 2014 Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler Casuïstiek chronische nierschade Wat kan de huisarts Wanneer consultatie nefroloog Wanneer verwijzing

Nadere informatie

HART EN VAATZIEKTEN PROTOCOL CELLO

HART EN VAATZIEKTEN PROTOCOL CELLO HART EN VAATZIEKTEN PROTOCOL CELLO Leiden Augustus 2011 Inleiding Dit protocol omvat diagnostiek, preventie en behandeling van hart- en vaatziekten (HVZ) en dient als hulpmiddel voor het opzetten en houden

Nadere informatie

HART EN VAATZIEKTEN PROTOCOL CELLO

HART EN VAATZIEKTEN PROTOCOL CELLO HART EN VAATZIEKTEN PROTOCOL CELLO Leiden Augustus 2011 Inleiding Dit protocol omvat diagnostiek, preventie en behandeling van hart- en vaatziekten (HVZ) en dient als hulpmiddel voor het opzetten en houden

Nadere informatie

Topics in Chronic Disease. Chronische Nierschade en de huisarts

Topics in Chronic Disease. Chronische Nierschade en de huisarts Topics in Chronic Disease Chronische Nierschade en de huisarts Toets Nierinsufficiëntie Casus Metabole stoornissen Vervolg casus Nabespreking toets Nierinsufficiëntie komt bij ruim 10% van de Nederlandse

Nadere informatie

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors Gender differences in heart disease Dr Danny Schoors Women are meant to be loved, not to be understood Oscar Wilde (1854-1900) 2 05/01/16 Inleiding Cardiovasculaire ziekte 7 tot 10 jaar later dan bij mannen

Nadere informatie

Bij de behandeling en begeleiding van CVRM neemt de diëtist als zorgaanbieder binnen de zorgketen de dieetadvisering 1 op zich.

Bij de behandeling en begeleiding van CVRM neemt de diëtist als zorgaanbieder binnen de zorgketen de dieetadvisering 1 op zich. Bijlage 1: samenwerkingsafspraken diëtisten binnen DBC CVRM GHC Uitgangspunten Cardio Vasculair Risico Management (CVRM) staat voor de diagnostiek, behandeling en follow-up van risicofactoren voor hart-

Nadere informatie

Welke behandelstrategie bij obese type 2 patiënten: GLP 1 agonist!

Welke behandelstrategie bij obese type 2 patiënten: GLP 1 agonist! 1 Welke behandelstrategie bij obese type patiënten: GLP 1 agonist! Bruce H.R. Wolffenbuttel, internist endocrinoloog Universitair Medisch Centrum Groningen Afd. Endocrinologie: www.umcg.net Blog: www.gmed.nl

Nadere informatie

Workshop chronische nierschade. Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra

Workshop chronische nierschade. Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra Workshop chronische nierschade Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra Mevr. Muis 73 jaar Voorgeschiedenis: diabetes mellitus type 2 hartfalen regelmatig urineweginfecties, 2x pyelonefritis aspecifieke

Nadere informatie

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen symposium 11/10/14 (On)zin van diabetes behandeling bij ouderen Dr. K. Mortelmans Endocrinologie RZ HHart Leuven Belang Toenemende prevalentie type 2 diabetes Wijzigende levensgewoonte Vergrijzing Meer

Nadere informatie

Tips en trics voor de nefrologie anno 2015. Dr. I.C. van Riemsdijk Drs. M.Wabbijn Internist-nefrologen

Tips en trics voor de nefrologie anno 2015. Dr. I.C. van Riemsdijk Drs. M.Wabbijn Internist-nefrologen Tips en trics voor de nefrologie anno 2015 Dr. I.C. van Riemsdijk Drs. M.Wabbijn Internist-nefrologen Disclosures Dr. I.C. van Riemsdijk None Drs. M. Wabbijn None Inleiding Algemeen: wat is nierfunctie

Nadere informatie

Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis. 30 september 2010

Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis. 30 september 2010 Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis 30 september 2010 Onderwerpen 1. Definitie 2. Prevalentie 3. Richtlijnen 4. Diagnostiek 5. Preventie nierfunctieverlies 6. Behandeling metabole complicaties 7.

Nadere informatie

Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker

Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse HARM-onderzoek fouten kosten risicofactoren frequentie 1 op de 18 Leendertse et al. Arch Intern

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen. (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij

Workshop voor apothekers en huisartsen. (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij Workshop voor apothekers en huisartsen (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij Diabetes Mellitus type 2 Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen l

Nadere informatie

Inhoud Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Inhoud Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 INHOUD I Inhoud Hoofdstuk 1 Klinische aspecten van hypertensie 1 1. Voorkomen en definitie 1 2. Over risico en risicoreductie 3 3. Klinische manifestaties 9 4. De bloeddrukmeting 10 A. De bloeddrukmeting

Nadere informatie

De nier en de rotonde. Googelen op rotondes in België. Wat gaat er mis bij diabetes? Nieren 10-12-2012. De nieren deel I. Nanno Kleefstra Henk Bilo

De nier en de rotonde. Googelen op rotondes in België. Wat gaat er mis bij diabetes? Nieren 10-12-2012. De nieren deel I. Nanno Kleefstra Henk Bilo De nieren deel I Nanno Kleefstra Henk Bilo De nier en de rotonde Googelen op rotondes in België Wat gaat er mis bij diabetes? Wat gaat er mis bij de rotonde? Nieren 1 Functie & schade Functie & schade

Nadere informatie

Inhoud. CVRM Praktische toepassing van de NHG-standaard. Preventieparadox. Quiz. Preventieparadox. Preventieparadox 14-6-2015

Inhoud. CVRM Praktische toepassing van de NHG-standaard. Preventieparadox. Quiz. Preventieparadox. Preventieparadox 14-6-2015 Inhoud CVRM Praktische toepassing van de NHG-standaard Karlijn Ravenshorst, kaderarts HVZ i.o. Quiz Preventie NHG-standaard Risicotabel Hypertensie Hypercholesterolemie Patiënten met HVZ Casuïstiek Quiz

Nadere informatie

Bloeddrukregeling: hoger? lager?

Bloeddrukregeling: hoger? lager? www.hhzhlier.be 1 h.-hartziekenhuis vzw Bloeddrukregeling: hoger? lager? Dr. L. Nestor Geriater www.hhzhlier.be 2 To fall or not to fall HYPERTENSIE BIJ BEJAARDEN: How to treat? That s the question! Bloeddrukregeling

Nadere informatie

Behandeling na een acuut coronair syndroom

Behandeling na een acuut coronair syndroom Behandeling na een acuut coronair syndroom Een nieuwe uitdaging in de ketenzorg CVRM Nascholing Stedelijke werkgroep Amsterdam 9 en 14 juni 2010 A.L.M. Bakx, cardioloog, BovenIJ Ziekenhuis SECUNDAIRE PREVENTIE

Nadere informatie

Regulatie van DM en hypertensie bij ouderen met chronische nierschade

Regulatie van DM en hypertensie bij ouderen met chronische nierschade Regulatie van DM en hypertensie bij ouderen met chronische nierschade Symposium Chronische Nierschade, MCHaaglanden, 29-10-2012 Anneke Boon, diabetesverpleegkundige / POH Eduard Scholten, internist-nefroloog

Nadere informatie

Diabetes type 2. Duodagen april 2011. E.H.R. Wins, Woerden

Diabetes type 2. Duodagen april 2011. E.H.R. Wins, Woerden Diabetes type 2 Duodagen april 2011 E.H.R. Wins, Woerden Maatwerk bij nieuwe DM type 2 patienten De patient of de glucose van de patient? Leeftijd van nieuwe type 2 patienten Familie anamnese en ras Andere

Nadere informatie

Laboratoriumaanvragen bij diabetes. Wat, wanneer en waarom. Dr. S.T. Houweling Dr. S. Verhoeven. Wat gaan we doen? Lipiden 28-12-2011

Laboratoriumaanvragen bij diabetes. Wat, wanneer en waarom. Dr. S.T. Houweling Dr. S. Verhoeven. Wat gaan we doen? Lipiden 28-12-2011 Laboratoriumaanvragen bij diabetes. Wat, wanneer en waarom. Dr. S.T. Houweling Dr. S. Verhoeven 1 Wat gaan we doen? Lipiden Controle in lab van statines Leverfunctiestoornissen Nierschade: Albuminurie

Nadere informatie

Medicatie bij atherosclerose. Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG

Medicatie bij atherosclerose. Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG Medicatie bij atherosclerose Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG Wat heeft de patiënt? Cerebrovasculair lijden Perifeer arterieel vaatlijden Coronairlijden Inhoud Trombocytenaggregatieremmers

Nadere informatie

VUmc Basispresentatie

VUmc Basispresentatie Samenwerking waarover? Richtlijnen en zorgstandaarden Cardiovasculair risicomanagement (zorgstandaard) Samenwerking e en e lijn Prof dr Piet ter Wee Afdeling Nefrologie Hypertensie Diabetes mellitus (zorgstandaard)

Nadere informatie

Leefstijlinterventies met stip op 1! Inhoud. Over de zgn. Preventieparadox. The Epidemiological Evidence. Edith Feskens, edith.feskens@wur.

Leefstijlinterventies met stip op 1! Inhoud. Over de zgn. Preventieparadox. The Epidemiological Evidence. Edith Feskens, edith.feskens@wur. Leefstijlinterventies met stip op 1! The Epidemiological Evidence Edith Feskens, edith.feskens@wur.nl Inhoud Waarom is rol voor leefstijl lang onderbelicht geweest? Voeding en Bloeddruk Preventie van type

Nadere informatie

BEGRIPPEN RICHTLIJNEN DIAGNOSTIEK

BEGRIPPEN RICHTLIJNEN DIAGNOSTIEK LEIDRAAD BIJ CARDIOVASCULAIR RISICOMANAGEMENT VAN VOLWASSENEN DIE LANGDURIG ANTIPSYCHOTICA GEBRUIKEN Als risicoparameter wordt met name het begrip METABOOL SYNDROOM uitvoerig beschreven. BEGRIPPEN Het

Nadere informatie

Bepalingenclusters CVRM

Bepalingenclusters CVRM Bepalingenclusters CVRM Onderstaande clusters zijn afkomstig uit de HIS-tabel Bepalingenclusters en zijn in verschillende HIS en ingebouwd. De clusters zijn opgebouwd uit bepalingen uit de HIS-tabel diagnostische

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 13 ALGEMENE ASPECTEN DEEL II SECUNDAIRE HYPERTENSIE

Inhoud. Voorwoord 13 ALGEMENE ASPECTEN DEEL II SECUNDAIRE HYPERTENSIE Inhoud Voorwoord 13 DEEL I ALGEMENE ASPECTEN Hoofdstuk 1 Ambachtelijke en geautomatiseerde methoden van bloeddrukmeting 17 Inleiding 17 1 Conventionele sfygmomanometrie 18 2 Ambulante niet-invasieve automatische

Nadere informatie

Behandeling diabetes mellitus bij. gevorderde chronische nierschade

Behandeling diabetes mellitus bij. gevorderde chronische nierschade Behandeling diabetes mellitus bij gevorderde chronische nierschade 9 maart 2015 Gabe van Essen, internist-nefroloog HagaZiekenhuis Aris Prins, apotheker Mirjam Timmerman, huisarts en kaderarts diabetes

Nadere informatie

Diabetes en kanker: nieuwe inzichten

Diabetes en kanker: nieuwe inzichten Diabetes en kanker: nieuwe inzichten Joost B.L.Hoekstra internist AMC 11-10-2012 Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met diverse farmaceutische

Nadere informatie

Leefstijlinterventies met stip op 1!

Leefstijlinterventies met stip op 1! Leefstijlinterventies met stip op 1! The Epidemiological Evidence Edith Feskens, edith.feskens@wur.nl Inhoud Waarom is rol voor leefstijl lang onderbelicht geweest? Voeding en Bloeddruk Preventie van type

Nadere informatie

Hypertensie bij de oudere. Dr Frank Bauwens

Hypertensie bij de oudere. Dr Frank Bauwens Hypertensie bij de oudere Dr Frank Bauwens Hoge bloeddruk is wereldwijd de 1e doodsoorzaak! WGO Hypertensie en leeftijd Hypertensie en leeftijd Hypertensie en leeftijd Witte jas hypertensie Hypertensie

Nadere informatie

Inhoud. Leefstijlinterventies met stip op 1! Voorbeeld van de PP: het effect van bloeddrukverlaging op sterfte. Over de zgn.

Inhoud. Leefstijlinterventies met stip op 1! Voorbeeld van de PP: het effect van bloeddrukverlaging op sterfte. Over de zgn. Leefstijlinterventies met stip op 1! Inhoud The Epidemiological Evidence Edith Feskens, edith.feskens@wur.nl Waarom is rol voor leefstijl lang onderbelicht geweest? Voeding en Bloeddruk Preventie van type

Nadere informatie

CVRM: richtlijnen en werkwijze in 2 de lijn. Sybiel Bakker-Aling VS vasculaire geneeskunde Gelre ziekenhuis Apeldoorn

CVRM: richtlijnen en werkwijze in 2 de lijn. Sybiel Bakker-Aling VS vasculaire geneeskunde Gelre ziekenhuis Apeldoorn CVRM: richtlijnen en werkwijze in 2 de lijn Sybiel Bakker-Aling VS vasculaire geneeskunde Gelre ziekenhuis Apeldoorn Onderwerpen Waarom CVRM in de 2 de lijn? Wat willen we bereiken Expertise poli Doelgroep

Nadere informatie

Leuven protocol Cardiovasculaire preparticipatie screening en evaluatie van sporters boven 35 jaar goedgekeurd door ALV op 17 september 2015

Leuven protocol Cardiovasculaire preparticipatie screening en evaluatie van sporters boven 35 jaar goedgekeurd door ALV op 17 september 2015 Leuven protocol Cardiovasculaire preparticipatie screening en evaluatie van sporters boven 35 jaar goedgekeurd door ALV op 17 september 2015 Goedgekeurd door ALV op 17-09-2015 (VSG6816) 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Chronische Nierschade

Chronische Nierschade RCH15.331 Chronische Nierschade Chronische Nierschade Leonie Tromp Huisarts te Tilburg Kaderarts Hart- en Vaatziekten Kernboodschap Nierfunctiestoornissen en albuminurie Hart- en vaatziekten Tijdige behandeling

Nadere informatie

Cardiologie. Verder na het hartinfarct.

Cardiologie. Verder na het hartinfarct. Cardiologie Verder na het hartinfarct. Machiel van de Wetering Sylvia de Waal 18-3-2014 presentatie 1 inleiding 2 Richtlijn/protocol aan de hand van voorbeelden 3 samenvatting / discussie inleiding - Informatieoverdracht

Nadere informatie

Versie 2.0. Beste huisarts/ praktijkondersteuner, In dit document vindt u een overzicht van wat het benchmark traject inhoud.

Versie 2.0. Beste huisarts/ praktijkondersteuner, In dit document vindt u een overzicht van wat het benchmark traject inhoud. Beste huisarts/ praktijkondersteuner, In dit document vindt u een overzicht van wat het benchmark traject inhoud. Benchmark bijeenkomst: De benchmark is een twee uur durende bijeenkomst waarbij de aanwezige

Nadere informatie

Wat te doen als orale medicatie en 1 dd langwerkend insuline faalt? BASAAL PLUS insulinetherapie bij diabetes mellitus type 2

Wat te doen als orale medicatie en 1 dd langwerkend insuline faalt? BASAAL PLUS insulinetherapie bij diabetes mellitus type 2 Wat te doen als orale medicatie en 1 dd langwerkend insuline faalt? BASAAL PLUS insulinetherapie bij diabetes mellitus type 2 Inhoud Wat is het belang van intensieve glucose regulatie? Wat zeggen de richtlijnen

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen. Altijd een statine bij hart- en. t Voorbeeld

Workshop voor apothekers en huisartsen. Altijd een statine bij hart- en. t Voorbeeld Workshop voor apothekers en huisartsen Altijd een statine bij hart- en vaatziekten en type-2-diabetes? t Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen en inleiding Presentatie ti

Nadere informatie

Waarom aandacht chronische nierschade (CNS)? CNS. Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine. Dr. Wim JC de Grauw. MDRD vs kreatinine klaring

Waarom aandacht chronische nierschade (CNS)? CNS. Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine. Dr. Wim JC de Grauw. MDRD vs kreatinine klaring MDRD vs kreatinine klaring Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine Dr. Wim JC de Grauw Huisarts Afd. Eerstelijnsgeneeskunde UMC St. Radboud Nijmegen Diabetes Huisartsen Adviesgroep (DiHAG) Lid

Nadere informatie

27-6-2014. Disclosure. Programma. Lab-w aarden. Casus De heer J. Xxxxxxx. Langerhanssymposium. Drs. V.R. Rambharose, kaderhuisarts

27-6-2014. Disclosure. Programma. Lab-w aarden. Casus De heer J. Xxxxxxx. Langerhanssymposium. Drs. V.R. Rambharose, kaderhuisarts 1 Sociale problematiek en diabetes Een sombere werkloze man van 59 jaar, veel sociale problemen en ook nog eens diabetes Ontwikkeld door de HartVaatHAG Langerhanssymposium Juni 2014 Drs. V.R. Rambharose,

Nadere informatie

Inspanningsgerelateerde hypertensie: geruststellend of onheilspellend? Dr. Joost H.W. Rutten Internist-vasculair geneeskundige

Inspanningsgerelateerde hypertensie: geruststellend of onheilspellend? Dr. Joost H.W. Rutten Internist-vasculair geneeskundige Inspanningsgerelateerde hypertensie: geruststellend of onheilspellend? Dr. Joost H.W. Rutten Internist-vasculair geneeskundige Overzicht Casussen inspanningsgerelateerde hypertensie Achtergrond Hoe en

Nadere informatie

Arteriële Hypertensie

Arteriële Hypertensie Arteriële Hypertensie Fysiopathologie Screening secundaire hypertensie B. Maes Definitie European Societies of Hypertension and Cardiology 2007 systolisch (mm Hg) Optimaal

Nadere informatie

28-10-2010. Leefregels en voorlichting bij chronische nierschade. Welkom bij workshop 3 leefregels en voorlichting bij chronische nierschade

28-10-2010. Leefregels en voorlichting bij chronische nierschade. Welkom bij workshop 3 leefregels en voorlichting bij chronische nierschade Welkom bij workshop 3 leefregels en voorlichting bij chronische nierschade Kathy Schoenmakers, nursepractitioner Hagaziekenhuis Anneke Boon, diabetesverpleegkundige SHG Annick Linders, huisarts SHG Leefregels

Nadere informatie

Transmurale afspraken CVRM AMC

Transmurale afspraken CVRM AMC Transmurale afspraken CVRM AMC Hypertensie Hyperlipidemie Nierfunctie stoornissen 6 februari 2014 Willy Völke (huisarts) en Erik Stroes (vasculaire geneeskunde) Hypertensie Uitgangspunten bij behandeling

Nadere informatie

Basaal Plus. Wat te doen als langwerkende insuline toegevoegd aan orale medicatie niet meer afdoende is? Duodagen april 2011

Basaal Plus. Wat te doen als langwerkende insuline toegevoegd aan orale medicatie niet meer afdoende is? Duodagen april 2011 Basaal Plus Wat te doen als langwerkende insuline toegevoegd aan orale medicatie niet meer afdoende is? Duodagen april 2011 2 Toetsvragen Bij Insuline Resistentie bestaat er een afname in vrije vetzuur

Nadere informatie

Lipidenbilan en cardiovasculair risico

Lipidenbilan en cardiovasculair risico Lipidenbilan en cardiovasculair risico OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove Laboratorium: 053 724281 (Dr. P. Couck, Dr. F. Beckers, Apr. L. Van Hoovels) Endocrinologie: 053 724488 (Dr. F. Nobels, Dr. P. Van

Nadere informatie

Consequenties voor de voeding

Consequenties voor de voeding Alleen Diabetes? Chronische Nierschade Diabetes Mellitustype 2 wat betekent dat voor de voeding? DieGo, diëtisten Gooi en Omstreken Mariëtte Hoogers, diëtist te Hilversum Bron: DieGo Caresharing Nevendiagnoses

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING In de Westerse wereld vormen hart- en vaatziekten de belangrijkste oorzaken van ziekte en overlijden. Bij het ontstaan van hart- en vaatziekten speelt atherosclerose (slagaderverkalking)

Nadere informatie

tijdens de bijeenkomst een persoonlijkee rapportage, met hierin een overzicht van hun praktijk ten opzichte van het gemiddelde van de regio.

tijdens de bijeenkomst een persoonlijkee rapportage, met hierin een overzicht van hun praktijk ten opzichte van het gemiddelde van de regio. Beste huisarts/ praktijkondersteuner, r, In dit document vindt u een overzicht van wat het benchmark traject inhoud. Benchmark bijeenkomst: De benchmark is een twee uur durende bijeenkomst waarbij de aanwezige

Nadere informatie

Casus. PrevalenOe OSAS 17-04-16. Als OSAS je na aan t hart staat Cardiovasculaire aspecten van OSAS. Disclosures

Casus. PrevalenOe OSAS 17-04-16. Als OSAS je na aan t hart staat Cardiovasculaire aspecten van OSAS. Disclosures 170416 Disclosures Als OSAS je na aan t hart staat Cardiovasculaire aspecten van OSAS Geen (potentiële) belangenverstrengeling Bedrijfsnamen Voor bijeenkomsten mogelijk relevante relaties met bedrijven

Nadere informatie

Gecompliceerde hypertensie. Wilko Spiering, internist-vasculair geneeskundige Afd. Vasculaire Geneeskunde

Gecompliceerde hypertensie. Wilko Spiering, internist-vasculair geneeskundige Afd. Vasculaire Geneeskunde Gecompliceerde hypertensie Wilko Spiering, internist-vasculair geneeskundige Afd. Vasculaire Geneeskunde Indeling presentatie Het probleem hypertensie Therapieresistente hypertensie Polikliniek gecompliceerde

Nadere informatie

Wanneer en hoe opstarten van injecties bij onvoldoende Diabetescontrole Dr.Winne, Dr.Ghillebert, Dr.Terryn 28 mei 2010 AZ Damiaan

Wanneer en hoe opstarten van injecties bij onvoldoende Diabetescontrole Dr.Winne, Dr.Ghillebert, Dr.Terryn 28 mei 2010 AZ Damiaan Deel 1 Wanneer en hoe opstarten van injecties bij onvoldoende Diabetescontrole Dr.Winne, Dr.Ghillebert, Dr.Terryn 28 mei 2010 AZ Damiaan Hetzorgtrajectdiabetes Inclusiecriteria 1 of 2 injecties insulinetherapie

Nadere informatie