Toepassing geïntegreerde contractvormen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Toepassing geïntegreerde contractvormen"

Transcriptie

1 Toepassing geïntegreerde contractvormen Praktijkgericht onderzoek naar barrières en kansen bij toepassing door het MKB Definitief In opdracht van: PSIBouw Groningenweg PV Gouda Grontmij Nederland bv Infrastructuur & Milieu De Bilt, 28 april 2008

2 Verantwoording Titel : 0206 Toepassing geïntegreerde contractvormen Subtitel : Praktijkgericht onderzoek naar barrières en kansen bij toepassing door het MKB Projectnummer : Referentienummer : I&M NN Revisie : 2.0 Datum : 28 april 2008 Auteur(s) : N.J.M. Nijenhuis adres : Gecontroleerd door : S. Laaper Paraaf gecontroleerd : Goedgekeurd door : R. Cuppers Paraaf goedgekeurd : Contact : De Holle Bilt HM De Bilt Postbus AE De Bilt T F Pagina 2 van 36

3 Voorwoord Voor u ligt het resultaat van het PSIBouw-onderzoek naar barrières en kansen bij toepassing van geïntegreerde contracten door het MKB met als doel om de uitgangspositie van het MKB te versterken bij de nieuwe vraagontwikkeling. In beeld is gebracht wat de benodigde competenties zijn voor het uitvoeren van geïntegreerde contracten. Een flink aantal handreikingen wordt geboden aan het MKB voor het omgaan met barrières en het invullen van de gevraagde competenties. Het onderzoek heeft geresulteerd in een praktisch toepasbaar stappenplan met een groot aantal tips voor het MKB om aan de slag te gaan met een D&C-project. In de nieuwe bouwpraktijk zullen de geïntegreerde contractvormen en de geïntegreerde werkwijzen een belangrijke plaats innemen. Deze geïntegreerde contractvormen worden gezien als een hefboom voor de kanteling en hervorming van de sector. Hoe sneller nieuwe kennis over de toepassing van geïntegreerde contracten kan worden ontwikkeld en hoe sneller de ervaringen met geïntegreerde contracten kunnen uitgewisseld, des te steiler de leercurve, des te krachtiger de hervormingsimpulsen, en des te succesvoller zal PSIBouw zijn. Als aan de ander kant de frustraties rondom de toepassing van geïntegreerde contracten oplopen, en de weerstanden toenemen, is een terugval naar de traditionele design-bid-build niet ondenkbaar. In dat geval zal een belangrijke hefboom tot hervorming van de sector wegvallen. Kennis die bijdraagt aan de verbetering van de geïntegreerde contractenaanpak door partijen in de sector, en projecten die de knelpunten van de geïntegreerde contractenaanpak omzetten naar positieve leerervaringen, zijn derhalve cruciaal voor het verwezenlijken van de PSIBouw ambities. Aangezien MKB momenteel tegen barrières aan loopt om volwaardig te kunnen participeren in de markt van geïntegreerde contracten, kan gesproken worden van een ondoorzichtige markt, die kennisuitwisseling frustreert. In een open, transparant bouwproces moet ook MKB zich volwaardig kunnen ontwikkelen op het gebied van geïntegreerde contracten. Dit project sluit daarmee aan bij één van de centrale uitgangspunten van het PSIBouw cluster oplossingen. Wanneer niets wordt ondernomen ontstaat op termijn een onwenselijke situatie, zowel voor MKB bouwbedrijven (leergeld, concurrentiepositie ten opzichte van grootbedrijf) als voor hun opdrachtgevers (leergeld, beperkte variëteitaanbod). Het lijkt daarom van belang dat beide partijen actie ondernemen. Wanneer het MKB immers goed in staat is om D&C-contracten uit te voeren dan zal dit een gunstig effect hebben op de marktwerking en de kwaliteit van de opdrachten. Bij het uitvoeren van het onderzoek is dankbaar gebruik gemaakt van een begeleidingscommissie. Deze begeleidingscommissie bestond uit de volgende leden. Achternaam Dhr. S.B. Kolkman Dhr. N.J.M. Nijenhuis Dhr. L.N.G. den Brabander Dhr. P.P. van der Kaaij Dhr. J.G.M. van der Steen Dhr. R.C.M. Knipscheer Dhr. D.J. Teeuw Dhr. B.G. van Hees Organisatie Balance & Result Grontmij (Projectleider) RWS Bouwdienst VBK Beheer BV Aannemingsbedrijf Gebr. van der Steen Aannemersbedrijf Knipscheer B.V. Aannemingsbedrijf Gebr. De Koning bv BV Aannemersbedrijf B. van Hees & Zonen Pagina 3 van 36

4 Samenvatting Het resultaat van het voorliggende onderzoek is een 10 stappenplan met een groot aantal praktische tips voor en door MKB bedrijven. Het doorlopen van het stappenplan in de voorbereiding van een D&C project helpt het MKB bedrijf om op een weloverwogen en gestructureerde manier de benodigde en ontbrekende competenties te bepalen en te komen tot de invulling van de projectorganisatie. Met het doorlopen van de volgende 10 stappen zal de kans op een succesvolle aanbesteding en een succesvolle uitvoering van een project worden vergroot: Stap 1: Maak een strategische afweging om wel of niet deel te nemen aan D&C contracten. Stap 2: Inventariseer barrières voor het eigen bedrijf ten aanzien van selectie eisen. Stap 3: Inventariseer de gevraagde competenties op basis van de variabelen. Stap 4: Bepaal de ontbrekende competenties. Stap 5: Go no-go beslissing. Stap 6: Vul ontbrekende competenties competenties aan door: het aanpassen van de eigen organisatie; het aangaan van een samenwerking. Stap 7: Bepaal de juridische samenwerking en stel een samenwerkingsovereenkomst op. Stap 8: Richt de organisatorische samenwerking in. Stap 9: Uitvoering van het project. Stap 10. Evalueer het project en pas de strategie aan. Met het opzetten van het stappenplan en de vele handreikingen is invulling gegeven aan de doelstelling om te komen tot aanbevelingen voor MKB-bouwbedrijven en het onderwijs om de barrières ten aanzien van geïntegreerde contractvormen weg te nemen, respectievelijk een bijdrage te leveren aan de toekomstgerichte visie met betrekking tot dit onderwerp. De aanleiding voor dit onderzoek was dat met name MKB-bouwbedrijven relatief achterblijven bij het volwaardig participeren bij het toenemende aantal geïntegreerde contracten. Dit terwijl juist het MKB in staat moet zijn om meerwaarde te kunnen bieden bij D&C contracten voor opdrachtgevers omdat het MKB over een aantal specifieke sterktes beschikt. Dit zijn onder andere 1 : Bekendheid met lokale/regionale situatie, waardoor ze zich gemakkelijker in kunnen leven in de behoeften van de opdrachtgever; Grote betrokkenheid van de medewerkers en directie bij het werk; Korte lijnen, snel kunnen schakelen en flexibel. De ervaren achterstand heeft te maken met barrières die zich bevinden binnen de invloedssfeer van de opdrachtgever en barrières die het MKB zelf kan oplossen. Wil het MKB actief betrokken zijn in een vroegtijdig stadium bij D&C contracten en invloed kunnen uitoefenen op de waarde van projecten dan zullen barrières moeten worden overwonnen. Bij de uitvoering van het onderzoek is gekozen is voor een praktijkgerichte benadering door en voor het MKB om tot een concrete invulling te komen voor de doelstelling. De gehanteerde onderzoeksmethode bestond uit het uitvoeren van een bureauonderzoek, aangevuld met diepteinterviews en workshops. Het onderzoek bouwde voort op de resultaten van eerder onderzoek dat is gedaan door Balance & Result in opdracht van Bouwend Nederland. In dit onderzoek, genaamd Design & Construct voor MKB infra, werden 28 praktische handreikingen gegeven om de uitgangspositie van het MKB te verbeteren. De uitkomsten van dit onderzoek worden bevestigd en uitgebreid in de vorm van een stappenplan. Dit onderzoek heeft nieuwe handreikingen opgeleverd waarbij specifiek wordt ingegaan op de benodigde competenties bij D&C contracten. 1 D&C voor MKB infra (2007) Pagina 4 van 36

5 Inhoudsopgave (vervolg) De conclusies van het onderzoek zijn: I. MKB bedrijven zijn soms niet in staat om deel te nemen aan D&C contracten omdat opdrachtgevers te zware eisen en selectiecriteria stellen ten aanzien van de 'minimumomzet', en 'referenties'. II. Ontwerpcompetenties, projectmanagementcompetenties en competenties ten aanzien van het aantoonbaar maken van de kwaliteit behoren vaak niet tot de aanwezige kerncompetenties van het MKB bedrijf. III. Het opgestelde stappenplan geeft een gestructureerde aanpak voor een weloverwogen keuze om wel of niet in te schrijven op een D&C contract. IV. Het doorlopen van het stappenplan geeft inzicht in de benodigde en ontbrekende competenties voor het eigen MKB bedrijf en resulteert in de invulling van de projectorganisatie per D&C project. V. Ontbrekende competenties bij MKB bedrijven ten aanzien van D&C contracten kunnen worden ingevuld door: a. het eigen bedrijf aan te passen (inhuren en aannemen van gekwalificeerd personeel, bedrijfsovernames en opleiden van eigen personeel) en/of b. het aangaan van samenwerking (onderling en met management- en ontwerpbureaus). VI. Het ontbreekt aan integrale cursussen op het gebied van D&C en aanwezige kennis is veelal versnipperd aanwezig. Naar aanleiding van dit onderzoek wordt opdrachtgevers aanbevolen zorgvuldig om te gaan met de grootte van contracten en lichtere eisen te stellen ten aanzien van de 'minimumomzet', en 'referenties'. Hoofdstuk 4 van dit rapport geeft daarvoor een aantal handreikingen. Met name het hoger onderwijs wordt geadviseerd integrale opleidingen op het gebied van D&C aan te bieden waardoor het MKB in staat wordt gesteld het kennisniveau ten aanzien van de benodigde competenties te verhogen. Zie daarvoor hoofdstuk 3. Aan PSIBouw wordt geadviseerd om de vele versnipperde kennis die aanwezig is op het gebied van D&C te inventariseren en een databank aan te leggen en deze toegankelijk te maken voor het MKB. Tegelijkertijd wordt het MKB aanbevolen om te investeren in het kennisniveau van medewerkers op het gebied van D&C en de beried Bij het uitvoeren van dit onderzoek zijn vele praktische tips voor en door MKB bedrijven gegeven waaruit is gebleken dat het MKB bedrijven (zelfstandig of door het aangaan van een samenwerking) in staat zijn om D&C contracten uit te voeren. Het is nu aan het MKB om gebruik te maken van de vele praktische tips in dit rapport en gebruik te maken van het stappenplan om de organisatie rondom de benodigde competenties goed te organiseren en aan de slag te gaan met D&C contracten. Dit onderzoek heeft immers aangetoond dat het niet hebben van de benodigde competenties geen barrière hoeft te zijn voor het MKB! Pagina 5 van 36

6 Inhoudsopgave 1 Introductie Geïntegreerde contractvormen bij MKB-bouwbedrijven Afbakening onderzoekskader Probleem- en doelstelling Onderzoeksmethode Leeswijzer Achtergronden uit de literatuur Inleiding Competenties en variabelen D&C-contracten Barrières MKB bij D&C-contracten Samenvatting Barrières ondervonden door het MKB in de praktijk Inleiding Barrières buiten de invloedssfeer van het MKB Ontbrekende competenties MKB Samenvatting Praktische handreikingen aangedragen door het MKB Inleiding Handreikingen voor barrières buiten de invloedssfeer van het MKB Handreikingen m.b.t. het aanpassen van het eigen MKB bedrijf Handreikingen m.b.t. het aangaan van een samenwerking Samenvatting In 10 stappen naar een D&C-project Inleiding Stappenplan Conclusie & aanbevelingen Conclusies Aanbevelingen voor opdrachtgevers, onderwijs, PSIBouw en het MKB Suggesties voor vervolgonderzoek Bijlage 1: Bijlage 2: Literatuurlijst Inverviewvragen Bijlage 3: Workshop toetsing en implementatieresultaten 25 maart 2008 Bijlage 4: Bijlage 5: Bijlage 6: Succes maken van samen ondernemen Handreikingen D&C voor MKB Infra Tips voor samenwerken Pagina 6 van 36

7 1 Introductie In het voorliggende hoofdstuk wordt de onderzoeksopzet behandeld waarbij in paragraaf 1.1 de achterliggende reden voor dit onderzoek wordt behandeld waarna in paragraaf 1.2 het onderzoekskader wordt afgebakend. Paragraaf 1.3 geeft de probleemstelling en de daaruitvolgende doelstelling weer en vervolgens wordt in paragraaf 1.4 de gevolgde onderzoeksmethode beschreven. Tot slot is in paragraaf 1.5 de leeswijzer voor de rest van dit onderzoeksverslag opgenomen. 1.1 Geïntegreerde contractvormen bij MKB-bouwbedrijven Geïntegreerde contractvormen worden meer en meer toegepast binnen de GWW-sector. Het lijkt erop dat geïntegreerde contractvormen hun voordelen in de praktijk beginnen te bewijzen. Aan de toepassing ervan kan echter nog het nodige verbeterd worden. Dat is niet vreemd want opdrachtgevers, ingenieursbureaus en aanbieders moeten op deze geïntegreerde aanpak ingespeeld raken. Samen moeten deze partijen een leercurve doorlopen en gaandeweg een nieuwe bouwpraktijk ontwikkelen. Er wordt echter geconstateerd dat met name MKB-bouwbedrijven relatief achterblijven bij het volwaardig participeren in geïntegreerde contracten. Dat wordt mogelijk gedeeltelijk veroorzaakt door verschillende barrières die specifiek door MKB-bouwbedrijven worden geconstateerd. Deze barrières weerhouden hen er naar hun mening van volwaardig mee te kunnen dingen naar werken die voorheen wel tot hun markt behoorden. Barrières die geconstateerd worden betreffen bijvoorbeeld: de vraag naar grote, complexe of veel referentieprojecten in de aanbestedingsfase, waardoor niet voldoende voldaan kan worden aan de referentie-eisen. het (nog) missen van bepaalde competenties. Mede hierom is dit onderzoek gestart van de zijde van MKB-bouwbedrijven zelf om geconstateerde barrières te inventariseren en zo mogelijk suggesties en aanbevelingen te doen om deze op te heffen. Vanuit andere partijen in het werkveld, opdrachtgevers, ingenieursbureaus, maar ook onderwijsinstellingen, is echter ook behoefte om dit vraagstuk op te pakken en te verbeteren. Ten slotte is het ook van belang voor deze partijen dat MKB volwaardig kan participeren in geïntegreerde contracten. 1.2 Afbakening onderzoekskader Het niet kunnen voldoen aan de minimumeisen en selectiecriteria kan meerdere oorzaken hebben. Wanneer een (MKB) bedrijf niet aan onderstaande aspecten voldoet zal het worden uitgesloten van deelname: uitsluitingsgronden: eigen verklaring (Vragenlijst BIBOB); minimumeisen t.a.v.: financiële en economische draagkracht; technische bekwaamheid; selectiecriteria. Pagina 7 van 36

8 Introductie De oplossingsrichting is tweeledig. Ten eerste kan de oplossing worden gezocht bij het MKB zelf en zich op het verkrijgen van de juiste competenties door het MKB. Hoe het MKB zich kan organiseren om de gevraagde competenties te verkrijgen zal in dit rapport uiteen worden gezet. De inventarisatie van benodigde competenties is gericht op de harde competenties. OG Vraagontwikkeling Aanbodontwikkeling Ontwerper Bouwer Figuur 1: afbakening onderzoek Ten tweede kan de oplossing worden gezocht in het opdrachtgeversdomein en betreft het aanpassen van de minimumeisen en selectiecriteria. Deze aanpassingen liggen buiten de invloedssfeer van het MKB. In Figuur 1 is schematisch weergegeven dat de focus van dit onderzoek gericht is op de aanbodontwikkeling. 1.3 Probleem- en doelstelling Het is toch eigenlijk te gek dat in opdrachten met een beperkte complexiteit en omvang het MKB schittert door afwezigheid. Dit leidt tot eenzijdigheid van het aanbod en dat terwijl MKB in andere sectoren wordt gezien als de motor voor vernieuwing en werkgelegenheid. Hieruit volgt de probleemstelling: Welke aanbevelingen kunnen gedaan worden die de barrières ten aanzien van geïntegreerde contractvormen bij MKB-bouwbedrijven opheffen en tevens bijdragen aan een verbetering van de onderwijskant aangaande dit onderwerp? Het probleem waar dit onderzoek zich op heeft toegespitst is gericht op de barrière van het niet kunnen vervullen van de gevraagde competenties door MKB bedrijven. Als gevolg hiervan kunnen MKB bedrijven niet voldoen aan de selectiecriteria bij aanbestedingen van D&C-contracten. Vanuit de probleemstelling is gekomen tot de volgende doelstelling: Het komen tot aanbevelingen voor MKB-bouwbedrijven en het onderwijs om de barrières ten aanzien van geïntegreerde contractvormen weg te nemen, respectievelijk een bijdrage te leveren aan de toekomstgerichte visie met betrekking tot dit onderwerp. Dit moet meer inzicht verschaffen vanuit het perspectief van opdrachtgevers, opdrachtnemers, ingenieursbureaus en onderwijsinstellingen over: de barrières die geconstateerd worden door MKB-bouwbedrijven bij D&C-contracten; aanbevelingen voor opdrachtgevers en het MKB voor het wegnemen van barrières; de benodigde competenties voor D&C-contracten; de ontbrekende competenties bij het MKB voor D&C-contracten; handreikingen aan het MKB en het onderwijs voor invulling van de ontbrekende competenties. Pagina 8 van 36

9 Introductie 1.4 Onderzoeksmethode Gekozen is voor een praktijkgerichte benadering om tot een concrete invulling te komen voor de doelstelling. De gehanteerde onderzoeksmethode bestond uit het uitvoeren van een bureauonderzoek, aangevuld met diepte-interviews en workshops waarbij antwoord is gegeven op de volgende onderzoeksvragen: Wat zijn de benodigde competenties voor D&C-contracten? Wat zijn de barrières die geconstateerd worden door MKB-bouwbedrijven bij geïntegreerde contracten? Welke aanbevelingen kunnen worden gedaan voor het wegnemen van de barrières? Wat zijn de ontbrekende competenties voor het MKB bij D&C-contracten? Welke handreikingen kunnen aan het MKB worden gegeven voor invulling van de ontbrekende competenties? Wat zijn de aanbevelingen voor verbetering aan de onderwijskant? Voordat er diepte interviews zijn gehouden zijn de achtergronden uit de literatuur bestudeerd om antwoord te geven op onderzoeksvragen 1 en 2. Bij het beantwoorden van de onderzoeksvragen is voortgebouwd op de laatste inzichten op het gebied van D&C en de resultaten van voorgaand onderzoek. Er is een verdiepingsslag gemaakt op het voorgaande onderzoek van Bouwend Nederland uitgevoerd door Balance & Result genaamd Design & Construct voor MKB infra. Daarin worden 28 praktische handreikingen gegeven om de uitgangspositie van het MKB te verbeteren. Bij deze verdieping is specifiek ingegaan op het in beeld brengen van de benodigde competenties bij D&C-contracten en het geven van handreikingen voor het uitvoeren van een D&C-project. Nadat uit literatuurstudie een eerste beantwoording is verkregen op de eerste twee onderzoeksvragen, zijn in de diepte interviews de resultaten getoetst en zijn de antwoorden gegeven op de overige onderzoeksvragen. Voor de interviews is gebruik gemaakt van de vragenlijst die is opgenomen in bijlage 2. Na het beantwoorden van de onderzoeksvragen zijn de resultaten getoetst door een Programma Advies Commissie (PAC). De PAC bestaat uit zeer betrokken publieke en private spelers die willen werken aan verbetering van processen in de bouw en infra. Door deze gezamenlijke aanpak en analyse wordt de professionaliteit van de spelers in de bouw versterkt evenals de kenniskringloop en infrastructuur.de bevindingen van deze terugkoppeling zijn verwerkt in de onderzoeksresultaten. Naast de toetsing van de stuurgroep heeft er op 25 maart een afsluitende workshop plaatsgevonden. In deze workshop zijn samen met de werkgroep en de overige deelnemers de resultaten van het onderzoek doorlopen en is gediscussieerd over de mogelijkheden voor implementatie van de verbetervoorstellen uit het onderzoek. De genodigden waren projectleiders en directies van zowel publieke als private opdrachtgevers, het MKB, onderwijsinstellingen en branche brede organisaties. In de workshop zijn aan bod gekomen: de knelpunten voor het MKB met betrekking tot de selectiecriteria en de invloed van opdrachtgevers daarop; de benodigde en ontbrekende competenties bij het MKB voor het uitvoeren van D&Ccontracten; de verbetervoorstellen voor het MKB om invulling te geven aan D&C-contracten door middel van een stappenplan. De verbetervoorstellen voor implementatie van de onderzoeksresultaten zijn verwerkt in de aanbevelingen in hoofdstuk 4 en in het stappenplan in hoofdstuk 5. De resultaten van de afsluitende workshop zijn opgenomen in bijlage Leeswijzer De opbouw van dit onderzoeksverslag volgt op hoofdlijnen de volgorde van de onderzoeksvragen. Hoofdstuk 2 In hoofdstuk worden de eerste twee onderzoeksvragen beantwoord door middel van literatuurstudie: Pagina 9 van 36

10 Introductie Wat zijn de benodigde competenties voor D&C-contracten? Wat zijn de barrières die geconstateerd worden door MKB-bouwbedrijven bij geïntegreerde contracten? De eerste onderzoeksvraag wordt beantwoord in paragraaf 2.2 waarbij per gevonden variabele is bepaald wat de invloed is op de gevraagde competenties. De in voorgaand onderzoek geïnventariseerde barrières worden in paragraaf 2.3 vermeld. Hoofdstuk 3 In hoofdstuk 3 wordt antwoord gegeven op de volgende onderzoeksvragen door middel van interviews: Wat zijn de barrières die geconstateerd worden door MKB-bouwbedrijven bij geïntegreerde contracten? (en in het bijzonder:) wat zijn de ontbrekende competenties voor het MKB? Bij de inventarisatie naar barrières is onderscheid gemaakt tussen barrières die zich bevinden binnen de invloedssfeer van de opdrachtgever en barrières die het MKB zelf kan oplossen. De eerste categorie is beschreven in paragraaf 3.2. De laatste categorie heeft betrekking op het niet kunnen voldoen aan de gevraagde competenties en wordt in paragraaf 3.3 behandeld. Hoofdstuk 4 Na het verkrijgen van inzicht in de barrières die het MKB ervaart is in hoofdstuk 4 antwoord gegeven op de volgende onderzoeksvragen: Welke aanbevelingen kunnen worden gedaan voor het wegnemen van de barrières? Welke handreikingen kunnen aan het MKB worden gegeven voor invulling van de ontbrekende competenties? Wat zijn de aanbevelingen voor verbetering aan de onderwijskant? Bij de inventarisatie van verbetervoorstellen voor de geïnventariseerde barrières is onderscheid gemaakt tussen handreikingen die zich bevinden buiten de invloedssfeer van het MKB en verbetervoorstellen die het MKB zelf kan implementeren. Voor deze eerste categorie heeft het MKB een aantal verbetervoorstellen opgesteld die staan beschreven in paragraaf 4.2. Het verkrijgen van de ontbrekende competenties door het MKB door het aanpassen van de eigen organisatie is in paragraaf 4.3 uitgewerkt en het aangaan van een samenwerking met een ander bedrijf is uitgewerkt in paragraaf 4.4. Naast handreikingen voor de opdrachtgever en het MKB zijn in paragraaf aanbevelingen gegeven voor verbetering aan de onderwijskant. Hoofdstuk 5 In hoofdstuk 5 zijn de bevindingen van de literatuurstudie, interviews en workshops samengevat in een stappenplan waarin wordt uitgewerkt hoe het MKB invulling kan geven aan de ontbrekende competenties voor het eigen MKB bedrijf en stapsgewijs gewerkt wordt aan de invulling en uitvoering van een D&C-project. De opbouw van dit hoofdstuk 5 volgt het stappenplan waarbij vragen worden gesteld aan de eigen organisatie en praktische tips worden gegeven per stap. Hoofdstuk 6 Tenslotte zijn in hoofdstuk 6 de conclusies, aanbevelingen en suggesties voor vervolgonderzoek verwoord. Pagina 10 van 36

11 2 Achtergronden uit de literatuur 2.1 Inleiding In de literatuur wordt gesproken over verschillende typen van D&C-contracten (E&C, D&C, D&B, EPC etc.) met elk een eigen vraag naar benodigde competenties. Omdat er vele varianten zijn is uit praktische overweging gekozen om de variabelen van een D&C contract te bepalen en per variabele de invloed weer te geven op de gevraagde competenties. Tevens is uit voorgaand onderzoek geïnventariseerd welke barrières zijn geconstateerd voor het MKB bij geïntegreerde contracten. Met het uitvoeren van de literatuurstudie zijn de theoretische achtergronden voor de volgende twee onderzoeksvragen geïnventariseerd: Wat zijn de benodigde competenties voor D&C-contracten? Wat zijn de barrières die geconstateerd worden door MKB-bouwbedrijven bij geïntegreerde contracten? De eerste onderzoeksvraag wordt beantwoord in paragraaf 2.2 waarbij per gevonden variabele is bepaald wat de invloed is op de gevraagde competenties. De tweede onderzoeksvraag wordt beantwoord in paragraaf 2.3. Na het bepalen van de benodigde competenties zijn door middel van diepte interviews de bij het MKB ontbrekende competenties bepaald. Tevens zijn de barrières benoemd waar het MKB in de praktijk tegenaan loopt. Het resultaat van deze inventarisatie is in hoofdstuk 3 opgenomen. 2.2 Competenties en variabelen D&C-contracten Uit voorgaand onderzoek 2 literatuurstudie blijkt dat er voor D&C-contracten een aantal variabelen bestaat. De uit voorgaand onderzoek gevonden variabelen (toegevoegde waarde, risico s en fase van betrokkenheid) zijn aangevuld tot onderstaande variabelen op basis van de praktijkervaring: processcope; risico s; fase van betrokkenheid; complexiteit; productscope; toegevoegde waarde. In de volgende paragrafen wordt voor de bovenstaande variabelen de invloed op de gevraagde competenties beschreven Processcope Uit bestudering van de vraagspecificaties en kennis rondom verschillende D&C-projecten is gebleken dat de volgende processen generiek zijn voor D&C-contracten en dat de gevraagde competenties direct samenhangen met het hebben van kennis en ervaring van de hoofdprocessen en de onderliggende deelprocessen: 2 D&C voor MKB infra (2007) Pagina 11 van 36

12 Achtergronden uit de literatuur Technisch proces: Ontwerpen (PvE, VO, DO, UO); Calculatie (incl. commerciële afweging); Inkoop van materialen; Werkvoorbereiding; Uitvoering; Projectmanagement: Contractmanagement (product en proces scope); Beheersing Tijd,Geld,Kwaliteit,Informatie,Organisatie; Risicomanagement; Wijzigingenbeheer van het PvE en het ontwerp; H&R (personeel); Veiligheid en gezondheid; Aanvragen vergunningen; Omgevingsmanagement; Kwaliteitsborging: Aantonen en borgen productkwaliteit; Aantonen en borgen proceskwaliteit. Per D&C-contract is er een groot verschil in de mate waarin opdrachtgevers eisen stellen aan de uit te voeren processen. Met name Rijkswaterstaat stelt in de procesvoorwaarden steeds strengere eisen aan het proces van de Opdrachtnemer. Bij het ene project wordt Systems Engineering als norm voorgeschreven voor het invullen van de technische processen en bij een ander project wordt het weer aan de opdrachtnemer overgelaten hoe hij zijn processen inricht. Met name de toepassing van Systems Engineering conform de uitvraag van Rijkswaterstaat en ProRail vraagt om specifieke competenties. Naast het hebben van kennis van bovenstaande processen vraagt het uitvoeren van een D&C contract om specifieke kennis van de UAV-gc. Gebruik UAV-GC 2005 GWW- en B&U-werken De Model Basisovereenkomst met bijbehorende UAV-GC is toepasbaar voor zowel GWWprojecten als B&U-projecten. Karakteristiek voor het toepassingsgebied van de UAV-GC is de integratie van ontwerp- en uitvoeringswerkzaamheden, al dan niet in combinatie met meerjarig onderhoud. Glijdende schaal Samenwerkingsvormen waarin deze integratie plaatsvindt kunnen dan ook gebruik maken van het juridisch-administratieve kader van de UAV-GC Dit kader is flexibel en dat komt tot uiting in de projectspecifieke invulling. Het gaat daarbij om de door de opdrachtnemer te verrichten ontwerpwerkzaamheden (VO, DO, UO), de betrokkenheid van de opdrachtgever bij het proces (invulling toetsing- en acceptatie), de (nog) door de opdrachtgever te verzorgen vergunningen, de toedeling van risico s en dergelijke. Ervaringen met het gebruik De ervaringen, vragen en opmerkingen van de toepassing van UAV-GC in de afgelopen vier jaar bij zo n honderd projecten zijn verwerkt in de CROW-publicatie 212 UAV-GC: Ruim baan voor innovatieve contracten (bron: Verdeling risico s Pagina 12 van 36

13 Achtergronden uit de literatuur Opdrachtgevers maken op basis van een risicoafweging de keus welk risico zij zelf willen dragen en welke risico s zij aan de markt overlaten. Bij een D&C of ook wel D&B contract worden de ontwerp-, inkoop- en uitvoeringsrisico s geheel of gedeeltelijk naar de markt overgedragen. Naarmate de opdrachtgever meer of minder risico s bij de markt legt, zullen de bijbehorende werkzaamheden in het contract worden vastgelegd. Zo zal een risicomijdende opdrachtgever meer werkzaamheden in de processcope van het D&C-contract opnemen om daarmee de risico s die de werkzaamheden met zich mee brengen over te dragen aan de opdrachtnemer. Tijdens de looptijd van het contract kan de opdrachtgever risicogestuurde toetsen uitvoeren. Dit wil zeggen dat niet alle onderdelen of documenten worden getoetst, maar alleen die onderdelen waar de grootste risico s liggen. Met het uitbreiden van de werkzaamheden nemen daarmee ook de bijbehorende competenties toe. In oplopend risicodragend vermogen spreekt men van: B-contracten: uitvoeringsrisico s liggen bij de markt; DB-contracten: inclusief ontwerprisico s; DBM-contracten: inclusief onderhoudsrisico s (maintenance); DBFM-contracten: inclusief financieringsrisico s; DBFMO: inclusief exploitatie (operate) risico s; Totaalontwikkeling: alle risico s liggen bij de markt. Bij een DB of ook wel D&C contract behoudt de opdrachtgever de volgende risico s: afzetrisico s en ontwikkelingsrisico s; exploitatierisico s; onderhoudsrisico s; financieringrisico s Fase van betrokkenheid Figuur 1: fase van betrokkenheid in het bouwproces Unsolicited proposal PPS (the real ones) Output onderhoudcontracten Spec s Vernieuwingscontracten D&C Ontwerpproces VO DO E&C Bouwproces Bestek De fase van betrokkenheid heeft een 1-op-1-relatie met de processcope en de gevraagde competenties. Naarmate het project zich eerder in de levenscyclus bevindt, zullen meer werkzaamheden aan de markt worden overgelaten waarmee ook de gevraagde competenties toenemen. Pagina 13 van 36

14 Achtergronden uit de literatuur Door eerder betrokken te worden, zal de toegevoegde waarde die het MKB kan bieden toenemen. Onderkende fases van het bouwproces zijn: Initiatief; Haalbaarheid; Definitie; Ontwerp (SO, VO, DO, UO); Inkoop; Werkvoorbereiding; Realisatie/Uitvoering; Gebruik / exploitatie / onderhoud; Sloop. Een D&C-project dat in een vroegtijdig stadium zal worden aanbesteed op basis van functionele uitvraag vraagt om andere ontwerpcompetenties dan het uitwerken van een bestek. Naarmate het detailniveau van het ontwerp minder is vastgelegd in het PvE wordt van de opdrachtnemer meer ontwerpinspanning gevraagd. Het uitwerken van een bestek vraagt immers andere competenties dan het uitwerken van een functioneel programma van eisen tot een uitvoeringsontwerp. Bij D&C-contracten op basis van een functionele uitvraag is meerwerk dan ook moeilijk aan te tonen. Van de opdrachtnemer wordt immers gevraagd om de gewenste functionaliteit af te prijzen. Het goed kunnen analyseren van de eisen is dan ook een noodzakelijke competentie. Tegelijkertijd is het opstellen van een goed programma van eisen een noodzakelijke competentie voor opdrachtgevers. Vroege betrokkenheid bij lijninfrastructuur vraagt om bijzondere competenties. Lijninfrastructuur wordt immers gekenmerkt door de lange besluitvormingsprocedures waarbij burgers het ontwerpproces sterk beïnvloeden. Het afstemmen van belangen van de verschillende stakeholders kan daarom als een bijzondere competentie worden gezien Complexiteit De complexiteit heeft een sterke relatie met de proces- en productscope. Met een uitbreiding van het aantal werkzaamheden (processcope) en het aantal objecten (productscope) ontstaan er meer raakvlakken en dit vraagt om een betere afstemming tussen partijen. Complexiteit wordt o.a. bepaald door: Aantal (sub)systemen; Aantal disciplines; Aantal raakvlakken; Aantal stakeholders; Invloed stakeholders. Bij projecten waarbij er een duidelijke knip is te maken tussen deelprojecten kan iedere partij zijn eigen deelproject invullen. Bij multidisciplinaire projecten wordt het project in delen (werkpakketten) opgedeeld waarbij het aannemingsbureau als procesaannemer opereert. Zij zijn het smeermiddel tussen de deelprojecten. Naarmate projecten complexer worden neemt de benodigde kennis en ervaring toe voor de beheersing van de verschillende systemen, disciplines, raakvlakken en stakeholders Productscope De productscope heeft een direct verband met de gevraagde competenties. Naarmate er meer systemen tot de product scope behoren nemen de gevraagde kennis en ervaring van het ontwerp en de uitvoering toe. Het is tegenwoordig geen uitzondering meer dat alle onderdelen (wegen, kunstwerken, waterhuishouding, verlichting etc.) voor de renovatie of nieuwbouw van bijvoorbeeld een weg in 1 contract worden ondergebracht. Een multidisciplinair project vraagt dan ook andere ontwerp-, uitvoering- en projectmanagementcompetenties dan een monodisciplinair project. Per project zal moeten worden bekeken of de kennis in huis is van de te ontwerpen en te bouwen systemen/disciplines. Pagina 14 van 36

15 Achtergronden uit de literatuur Toegevoegde waarde Juist het MKB moet in staat zijn om meerwaarde te bieden bij D&C-contracten voor opdrachtgevers omdat het MKB beschikt over een aantal specifieke sterktes beschikt. Dit zijn onder andere 3 : Bekendheid met lokale/regionale situatie, waardoor ze zich gemakkelijker in kunnen leven in de behoeften van de opdrachtgever; Grote betrokkenheid van de medewerkers en directie bij het werk; Korte lijnen, snel kunnen schakelen en flexibel. Figuur 2 afbakening oplossingsrichting 4 Alternatieve projecten vallen af Alternatieve ontwerpoplossingen vallen af Alternatieve gebruiks- en onderhouds mogelijkheden vallen af Initiatief Definitie Ontwerp Voorbereiding Realisatie Nazorg Alternatieve eisen vallen af Alternatieve realisatie mogelijkheden vallen af Naarmate het MKB later bij het bouwproces betrokken wordt zal de toegevoegde waarde sterk afnemen. Aan het begin van het proces is er nog een grote keuzevrijheid voor alternatieven en naarmate het project vordert, wordt de oplossingsruimte van het project steeds verder beperkt. In de ontwerpfase worden de uiteindelijke kosten voor het grootste deel vastgelegd terwijl er nog nauwelijks kosten zijn gemaakt. Keuzes in het begin van een project hebben dan ook een grote invloed op de uiteindelijke waarde van het project. Als in de voorfase een alternatief gevonden kan worden dat dezelfde functie kan vervullen maar aanzienlijk minder kost dan kan dit een groot effect hebben op de waarde. Figuur 3: wijziging waarde t.o.v. de kosten 5 Tijd Kosten M ogelijkheden tot verhoging van waarde Invloed op waarde Kosten van wijzigingen Invloed op Waarde Programmeren Ontwerpen Realiseren G ebruik In Figuur 3 is weergegeven dat naarmate het proces verder vordert, de mogelijkheid om de waarde te beïnvloeden afneemt. Ontwerpwijzigingen later in het proces zullen minder waarde toevoegen omdat er al veel keuzes zijn vastgelegd en de speelruimte aanzienlijk is afgenomen. De speelruimte om het ontwerp te wijzigen neemt immers af omdat er steeds meer ontwerpkeuzes zijn vastgelegd op een steeds lager abstractieniveau. Tegenover de afname van de keuze- 3 D&C voor MKB infra (2007) 4 Jellema 1997, p61 5 Geurtsen, 2001 Pagina 15 van 36

16 Achtergronden uit de literatuur vrijheid staat de toename van de kosten om wijzigingen door te voeren. Naarmate het proces vordert zullen wijzigingen steeds ingrijpender worden en in extra ontwerpkosten resulteren. Het wijzigen van een ontwerp in de uitvoeringsfase kan technisch en financieel gezien nog wel mogelijk zijn, maar zal op veel weerstand stuiten. Bij het komen tot een ontwerp zijn meerdere partijen betrokken die een soms moeizaam proces doorlopen van vele jaren. Wanneer er uiteindelijk consensus is bereikt over een oplossing is het alsnog aandragen van drastisch wijzigingen van een ontwerp vaak een niet wenselijke stap. 2.3 Barrières MKB bij D&C-contracten Uit literatuur en voorgaande onderzoeken 6 uitgevoerd door Balance & Result in opdracht van VOC Betonbouw en Bouwend Nederland is gebleken dat MKB infra bedrijven specifieke knelpunten ondervinden wanneer zij met D&C aan de slag willen. Een deel van deze knelpunten ligt buiten het bereik van de bedrijven zelf en een deel binnen het eigen bereik. Barrières buiten de eigen invloedssfeer: de vraag naar grote, complexe of veel referentieprojecten in de aanbestedingsfase, waardoor niet voldoende voldaan kan worden aan de referentie-eisen; in de selectiefase worden soms onnodige en irreële referentie-eisen gevraagd; in de gunningsfase wordt te weinig tijd gegeven voor het opstellen van een goede aanbieding; de laagste prijs blijft nog steeds het belangrijkste gunningscriterium 7. Barrières binnen de eigen invloedssfeer het ontbreken van ontwerpcompetenties; onwennige samenwerking met ingehuurde ontwerpers van ingenieursbureaus; beperkt risicodragend vermogen om ontwerpaansprakelijkheid te kunnen dragen; relatief hoge aanbiedingskosten (AK). het ontbreekt veel MKB bedrijven aan de durf om mee te doen bij D&C-inschrijvingen. in het MKB is het evalueren en delen van kennis met betrekking tot D&C-werk zeer ongebruikelijk. 2.4 Samenvatting Na het uitvoeren van de literatuurstudie is gebleken dat de benodigde competenties per D&Ccontract verschillen, maar dat er wel een aantal competenties zijn te benoemen die per D&C benodigd zijn. Deze competenties betreffen het kunnen uitvoeren van het technisch proces, projectmanagement processen en het kwaliteitsborging proces. Met name het aantonen van de kwaliteit van de opgeleverde producten en de kwaliteit van het proces is een competentie waar de terugtredende opdrachtgever veel waarde aan hecht. Naast de inventarisatie van de benodigde competenties is geconstateerd dat MKBbouwbedrijven bij geïntegreerde contracten barrières ervaren die buiten en binnen de eigen invloedsfeer liggen, waardoor deelname aan D&C contracten wordt beperkt. Wil het MKB actief betrokken zijn in een vroegtijdig stadium bij D&C-contracten en invloed kunnen uitoefenen op de waardeprojecten dan zullen de barrières moeten worden overwonnen. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de ontbrekende competenties van het MKB en zal uiteen worden gezet welke barrières door het MKB in de hedendaagse praktijk worden ervaren ten aanzien van de door de opdrachtgever gestelde minimumeisen en selectiecriteria. In hoofdstuk 4 zal verder worden ingegaan op hoe de ontbrekende competenties kunnen worden ingevuld en welke handreikingen het MKB, opdrachtgevers en het onderwijs worden aangereikt om te komen tot een verbetering van de uitgangspositie van het MKB. 6 P3bi (2004), Design & construct voor MKB infra (2007) 7 Opdrachtgevers aan het woord (2007) Pagina 16 van 36

17 3 Barrières ondervonden door het MKB in de praktijk 3.1 Inleiding Uit het voorgaande is gebleken dat het MKB niet altijd de juiste competenties in huis heeft om D&C-contracten uit te voeren en dat het MKB barrières ervaart met betrekking tot aanbesteding van D&C-contracten. Voordat kan worden ingegaan op het verbeteren van de uitgangspositie van het MKB zal in dit hoofdstuk antwoord worden gegeven op de volgende onderzoeksvragen: Wat zijn de barrières die geconstateerd worden door MKB-bouwbedrijven bij geïntegreerde contracten? (en in het bijzonder:) Wat zijn de ontbrekende competenties voor het MKB? Beantwoording van bovenstaande vragen heeft plaatsgevonden door interviews waarbij gebruik gemaakt is van de vragenlijst die is opgenomen in Bijlage 2. De resultaten van de interviews staan in dit hoofdstuk vermeld. De aanbevelingen voor het wegnemen van de barrières zijn in hoofdstuk 4 opgenomen. Bij de inventarisatie naar barrières is onderscheid gemaakt tussen barrières die zich bevinden binnen de invloedssfeer van de opdrachtgever en barrières die het MKB zelf kan oplossen. De eerste categorie is beschreven in paragraaf 3.2. De laatste categorie heeft betrekking op het niet kunnen voldoen aan de gevraagde competenties en wordt in paragraaf 3.3 behandeld. In paragraaf 3.4 wordt tot slot een korte samenvatting van dit hoofdstuk weergegeven. 3.2 Barrières buiten de invloedssfeer van het MKB In de interviews is bevestigd dat het MKB in veel gevallen niet kan voldoen aan de selectieeisen en contractvoorwaarden die zijn opgesteld door de opdrachtgever. Voor het niet kunnen voldoen aan selectiecriteria met betrekking tot de omzet en referenties, worden door het MKB de volgende redenen aangedragen: Voor projecten worden meerdere disciplines integraal aanbesteed. Door het opstellen van clustercontracten kan het MKB deze niet meer zelfstandig uitvoeren door het ontbreken van de benodigde competenties en/of omzet. Omzeteisen staan niet in verhouding tot de omzet, waardoor het MKB niet zelfstandig kan voldoen aan de gevraagde omzeteis. Bij combinaties wordt de omzeteis vermenigvuldigd met een factor x. Er worden specifieke omzeteisen gesteld voor onderdelen van het contract. Het MKB kan niet aan het aantal referentieprojecten voldoen. Het ontbreekt het MKB aan voldoende referenties van UAV-gc contracten. Soortgelijke projecten van gelijke complexiteit mogen niet als referentie worden opgegeven. Door de gevraagde omzeteis en of gevraagde referenties worden MKB-bedrijven steeds vaker gedwongen om samen te werken, terwijl het MKB bedrijf de opdracht ook zelfstandig zou kunnen uitvoeren wanneer de omzeteisen in verhouding zouden staan tot het project. Gevolg van het clusteren van contracten is dat het MKB deze contracten niet meer zelfstandig kan uitvoeren en gedwongen wordt tot samenwerking en of tot onderaanneming. Een bijkomend probleem voor het MKB is dat er steeds minder MKB bedrijven zijn om een combinatie mee te vormen. Steeds meer MKB bedrijven vallen onder grote concerns en het is niet toegestaan dat ondernemingen via meerdere dochterbedrijven inschrijven. Pagina 17 van 36

18 Barrières ondervonden door het MKB in de praktijk Naast de bovenstaande barrières zijn er ook barrières te benoemen die te maken hebben met contract- en aanbestedingsvorm van D&C-contracten: Het niet gegund krijgen van D&C-contracten is voor vele MKB bedrijven een te hoog risico door de hoge transactiekosten. MKB-bedrijven kunnen de hoofdelijke aansprakelijkheid bij D&C-contracten niet dragen en het verzekeren van de risico s levert een probleem op voor het MKB. Overheden schieten te ver door, het proces is veel te ingewikkeld geworden, alles moet aangetoond worden terwijl de echte uitvoering in wezen hetzelfde is gebleven. Het project is door de gevraagde aantoonbaarheid niet meer financieren. Het goed kunnen lezen van de vraagspecificatie (product en proceseisen) van ProRail en Rijkswaterstaat wordt als barrière gezien. De laagste prijs blijft nog steeds het belangrijkste gunningscriterium. Door een terugtredende overheid en het leggen van de ontwerpverantwoordelijkheid bij de markt zijn opdrachtgevers niet meer bereid (of in staat) om samen met de markt over ontwerpoplossingen te praten. Vaak worden door de procesaannemer offertes opgevraagd bij het MKB waarbij de gevraagde werkzaamheden tegen zeer scherpe prijzen worden uitgevoerd. 3.3 Ontbrekende competenties MKB Uit de interviews is naar voren gekomen dat de volgende competenties momenteel vaak niet tot de kerncompetenties van het MKB behoren en het MKB meestal moeite heeft om deze in te vullen: Technisch proces: Opstellen ontwerpen (VO, DO, UO); Functioneel specificeren; Systems Engineering; Het kunnen lezen van een vraagspecificatie; Specifieke uitvoeringskennis; Projectmanagement van multidisciplinaire projecten; Raakvlakkenmanagement; Risicomanagement; Vergunningenmanagement; Omgevingsmanagement; Expliciet aantonen kwaliteit; Kennis van de UAV-gc. Ten aanzien van het technisch proces kan worden gesteld dat het MKB nog niet altijd beschikt over personeel voor het maken van een ontwerp al dan niet vanuit een functionele specificatie. Een calculator en constructeur zijn echter wel in dienst en voor het opstellen van het ontwerp wordt samengewerkt met ontwerpbureaus. Het niet beschikken over specifieke uitvoeringskennis is het directe gevolg van het aanbesteden van integrale projecten. Men kan immers niet alle kennis van alle producten in huis hebben. Door de grotere omvang is tevens de hoofdelijke aansprakelijkheid een bijkomende barrière voor het MKB, net als het ontbreken van voldoende kennis en capaciteit om de gevraagde projectmanagementcompetenties in te vullen. De ontbrekende competenties zullen echter per bedrijf verschillen. Ieder bedrijf zal dan ook voor zichzelf de afweging moeten maken of het bereid is om de ontbrekende competenties zelf in te vullen, een samenwerking aan te gaan of niet deel te nemen. Dit zal per bedrijf afhankelijk zijn van de ambitie en de bedrijfsstrategie. Het ontbreken van de competenties met betrekking tot Systems Engineering en Functioneel specificeren werd bijvoorbeeld niet als bezwaarlijk gezien omdat het nut ervan niet werd ingezien voor projecten onder de vijftien miljoen euro. Pagina 18 van 36

19 Barrières ondervonden door het MKB in de praktijk 3.4 Samenvatting Uit de praktijkervaring van MKB bedrijven is gebleken dat MKB bedrijven bij individuele D&C projecten vaak niet zelfstandig kunnen voldoen aan de selectie-eisen ten aanzien van minimumomzet en referenties omdat deze te zwaar zijn opgesteld door de opdrachtgever. Ook is gebleken dat het MKB de risico s van een D&C contract als te hoog ervaart en hierdoor vaak niet deelneemt. Tevens is gebleken dat ontwerpcompetenties, projectmanagementcompetenties en competenties ten aanzien van het aantoonbaar maken van de kwaliteit niet tot de aanwezige kerncompetenties van het MKB bedrijf behoren. In het volgende hoofdstuk zal worden aangegeven welke aanbevelingen kunnen worden gedaan voor het wegnemen van de benoemde barrières. Pagina 19 van 36

20 4 Praktische handreikingen aangedragen door het MKB 4.1 Inleiding Na het verkrijgen van inzicht in de barrières die het MKB ervaart zal in dit hoofdstuk antwoord worden gegeven op de volgende onderzoeksvragen: Welke aanbevelingen kunnen worden gedaan voor het wegnemen van de barrières? Welke handreikingen kunnen aan het MKB worden gegeven voor invulling van de ontbrekende competenties? Wat zijn de aanbevelingen voor verbetering aan de onderwijskant? Beantwoording van bovenstaande heeft plaatsgevonden door interviews waarbij gebruik gemaakt is van de vragenlijst die is opgenomen in bijlage 2. Bij de inventarisatie van verbetervoorstellen voor de geïnventariseerde barrières is onderscheid gemaakt tussen handreikingen die zich bevinden buiten de invloedssfeer van het MKB en verbetervoorstellen die het MKB zelf kan implementeren. Voor deze eerste categorie heeft het MKB zelf een aantal verbetervoorstellen opgesteld die staan beschreven in paragraaf 4.2. Het verkrijgen van de juiste competenties door het MKB kan op hoofdlijnen worden bereikt door het aanpassen van de eigen organisatie zoals in paragraaf 4.3 is uitgewerkt of door het aangaan van een samenwerking met een ander bedrijf, hetgeen is uitgewerkt in paragraaf 4.4. Deze keuze voor óf het aanpassen van de eigen organisatie óf het aangaan van een samenwerking is een strategische keuze en zal per bedrijf verschillen. Naast handreikingen voor de opdrachtgever en het MKB zijn in paragraaf aanbevelingen gegeven voor verbetering aan de onderwijskant. In paragraaf 4.5 wordt tot slot een korte samenvatting van dit hoofdstuk weergegeven. De resultaten uit voorgaande hoofdstukken samen met de handreikingen van dit hoofdstuk en nog tal van tips uit de interviews en workshops zijn samengevoegd tot een praktisch stappenplan dat is beschreven in hoofdstuk Handreikingen voor barrières buiten de invloedssfeer van het MKB Vanuit het MKB zijn handreikingen gedaan naar de opdrachtgever om barrières die buiten de eigen invloedssfeer liggen op te lossen. Daarbij is onderscheid gemaakt naar handreikingen voor de barrières met betrekking tot het niet kunnen voldoen aan de selectiecriteria, en handreikingen voor de barrières ten aanzien van de contract en aanbestedingsvorm Handreikingen ten aanzien van barrières met betrekking tot de selectiecriteria Ten aanzien van het niet kunnen voldoen aan de omzet-, en referentie-eisen worden de volgende aanbevelingen gegeven aan opdrachtgevers. Benoem de omzeteis die gerelateerd is aan de verwachte omzet per jaar gedurende de uitvoering. Door de geïnterviewden uit het MKB is aangegeven dat het selecteren op omzet niet altijd een garantie is voor de beste partij. Bij GWW -projecten wordt een groot deel van de prijs immers bepaald door de materiaalkosten en niet zozeer door de arbeidskosten. Dit is het geval waneer de inkoop van het materiaal van grote invloed is op de prijs. De relatie met de leverancier kan daardoor van doorslaggevend belang zijn voor een lage prijs.tevens worden hoge omzetten Pagina 20 van 36

Handreiking D&C Contracten. 26 September 2005

Handreiking D&C Contracten. 26 September 2005 Handreiking D&C Contracten 26 September 2005 Ministerie van Verkeer en Waterstaat Rijkswaterstaat BIBLIOTHEEK RIJKSWATERSTAAT UTRECHT NR Z4Z).5...qo& RWS bibliotheek locatie Utrecht Postbus 20.000 3502

Nadere informatie

VORMGEVINGSPROTOCOL KWALITEITSBORGING VORMGEVING INFRASTRUCTUUR. P.W. van den Heuvel versie 23 november 2007 pagina 1 van 7

VORMGEVINGSPROTOCOL KWALITEITSBORGING VORMGEVING INFRASTRUCTUUR. P.W. van den Heuvel versie 23 november 2007 pagina 1 van 7 VORMGEVINGSPROTOCOL KWALITEITSBORGING VORMGEVING INFRASTRUCTUUR P.W. van den Heuvel versie 23 november 2007 pagina 1 van 7 Kwaliteitsborging Vormgeving Infrastructuur Inleiding De infrastructuur heeft

Nadere informatie

Toelichting Model vraagspecificatie bestaande bouw

Toelichting Model vraagspecificatie bestaande bouw 2/7 Toelichting Model vraagspecificatie bestaande bouw Inhoud Algemeen 1 INLEIDING 1.1 Projectomschrijving 1.2 Organisatie 1.3 Scope van het werk 1.4 Randvoorwaarden 1.5 Budget 1.6 Opzet van de Vraagspecificatie

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

Project Dijkversterking Krimpen

Project Dijkversterking Krimpen Project Dijkversterking Krimpen Dijkversterking & UAV-gc Samenwerken met de opdrachtnemer Huub Verbruggen Projectmanager Dijkversterking Krimpen Even voorstellen Huub Verbruggen Projectmanager van beroep

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Apeldoorn, de meest vernieuwende opdrachtgever

Apeldoorn, de meest vernieuwende opdrachtgever Apeldoorn, de meest vernieuwende opdrachtgever Sander Lubberhuizen Jos van Nuenen Teamleiders afdeling Ingenieursbureau Keuze voor nieuwe contractvormen Projectspecifieke omstandigheden Geen systematische

Nadere informatie

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten vertrouwen, transparantie & Verbondenheid 2 Voor het Volledige rapport: www.regieraadbouwzuid.nl Een nieuwe marktbenadering Bij Wonen Limburg

Nadere informatie

Innovatief opdrachtgeverschap

Innovatief opdrachtgeverschap Innovatief opdrachtgeverschap CBZ Bouwdag Verpleging en Verzorging Bussum, 6 maart 2008 Inhoud TNO en innovatief opdrachtgeverschap Waarom geïntegreerd contract? Wat kunnen we leren uit andere sectoren?

Nadere informatie

Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen

Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen Plan van Aanpak POV Auteur: Datum: Versie: POV Macrostabiliteit Pagina 1 van 7 Definitief 1 Inleiding Op 16 november hebben wij van u

Nadere informatie

D&C light. Eenvoudig aanbesteden van Design & Construct

D&C light. Eenvoudig aanbesteden van Design & Construct D&C light Eenvoudig aanbesteden van Design & Construct Versie 1.1 d.d. 9 maart 2015 2 ProRail D&C light D&C light ProRail 3 D&C light Eenvoudig aanbesteden van Design & Construct ProRail wil een professionele

Nadere informatie

Contractvormen op golfbanen en sportvelden

Contractvormen op golfbanen en sportvelden Contractvormen op golfbanen en sportvelden Bij de landelijke aannemers komen steeds vaker vragen binnen over de toepasbaarheid van verschillende contractvormen voor de realisatie en eventueel onderhoud

Nadere informatie

Stappenplan nieuwe Dorpsschool

Stappenplan nieuwe Dorpsschool Stappenplan nieuwe Dorpsschool 10 juni 2014 1 Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 10 juni 2014 dit stappenplan vastgesteld waarin op hoofdlijnen is weergegeven op welke wijze

Nadere informatie

De waterschappen als publieke opdrachtgever

De waterschappen als publieke opdrachtgever De waterschappen als publieke opdrachtgever (periode 2014-2016) Voor iedereen die met de waterschappen te maken krijgt als opdrachtgever voor de realisatie van, of het beheer en onderhoud aan, (waterschaps)werken,

Nadere informatie

Marktdag 22 november 2012. Ondernemend aanbesteden gericht op lage TCO WELKOM SESSIE 6

Marktdag 22 november 2012. Ondernemend aanbesteden gericht op lage TCO WELKOM SESSIE 6 Marktdag 22 november 2012 Ondernemend aanbesteden gericht op lage TCO WELKOM SESSIE 6 Even voorstellen Paul Kuijpers (1961) Partner bij Balance & Result adviseurs, (Deventer) Ervaringen Haal het beste

Nadere informatie

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Management Advies Automatisering Bouw Huisvesting Vastgoed @brinkgroep NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Als u zoekt naar samenwerking en vertrouwen Specialisten geïntegreerde contracten en

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlagen 121 Literatuur 144

Inhoudsopgave. Bijlagen 121 Literatuur 144 Inhoudsopgave 5 Voorwoord 7 Ten geleide 9 1 Inleiding 11 2 De risicoanalyse 25 3 Uitvoeren van de risicoanalyse 65 4 Risicomanagement 77 5 Uitvoeren van risicomanagement 85 6 Implementatie van risicomanagement

Nadere informatie

Contractering bij infra-projecten

Contractering bij infra-projecten Contractering bij infra-projecten Mooie voornemens en waarom het toch vaak misgaat Industrieel Management & Advies Roadmap Het contracteringsproces Organisatiemodellen/Contractmodellen 3 contractmodellen

Nadere informatie

Bijlage 2 Indicatieve doorlooptijden (open) aanbesteding(svarianten)

Bijlage 2 Indicatieve doorlooptijden (open) aanbesteding(svarianten) Bijlage 2 Indicatieve doorlooptijden (open) aanbesteding(svarianten) Wanneer duidelijkheid burger* Aanbestedings dossier gereed Opties 0 en 1 Optie 2 Optie 3 Optie 4 DT Noord (verlegd en verdiept**) met

Nadere informatie

ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE

ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE EEN ONDERZOEK NAAR DE IMPLEMENTATIE VAN BEST VALUE BINNEN EEN SYSTEMS ENGINEERING OMGEVING STEPHANIE SAMSON BEST VALUE KENNIS SESSIE WESTRAVEN 17 JUNI 09.00 12.00

Nadere informatie

Aanbestedingswet en Gids Proportionaliteit

Aanbestedingswet en Gids Proportionaliteit Aanbestedingswet en Gids Prof. Mr J.M. Hebly Waardenburg, 12 april 2013 1 VOORGESCHIEDENIS Eigen nationaal wettelijk kader ontbreekt Europees kader (2004) Nationaal kader (2005) Rapport Parlementaire Enquête

Nadere informatie

Nieuwe Aanbestedingswet

Nieuwe Aanbestedingswet Nieuwe Aanbestedingswet mr. Joost van de Wetering KienhuisHoving advocaat aanbestedingsrecht 20 juni 2013- s Hertogenbosch Agenda 1. Algemeen 2. Uitgangspunten 3. Welke aanbestedingsprocedure? 4. Wijzigingen

Nadere informatie

Westluidense Poort. Het nieuwe cultuurcluster van Tiel

Westluidense Poort. Het nieuwe cultuurcluster van Tiel Westluidense Poort Het nieuwe cultuurcluster van Tiel Arjan Verboom, OPPS (Ine van den Hurk, gemeente Tiel) Apeldoorn, 16 oktober 2013 Inhoud Gebiedsontwikkeling Westluidense Poort Hoe in de markt gezet?

Nadere informatie

Notitie. Betreft: Resultaten Aanbestedingsregistratie 2008

Notitie. Betreft: Resultaten Aanbestedingsregistratie 2008 Notitie Betreft: Resultaten Aanbestedingsregistratie 2008 In 2008 zijn ruim 2000 aanbestedingen geregistreerd. De analyse van de resultaten wijst uit dat er geen wezenlijke verschillen zijn in vergelijking

Nadere informatie

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v Aanbesteden voor dummies 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Aanbestedingsvormen 3. Contractvormen 4. Zorg voor een goede opdrachtnemer 5. Vraag

Nadere informatie

CROW StandaardSystematiek Kostenramingen GWW-Objectenbibliotheek

CROW StandaardSystematiek Kostenramingen GWW-Objectenbibliotheek CROW StandaardSystematiek Kostenramingen GWW-Objectenbibliotheek Paul Jansen Bernard Witteveen DACE Symposium 29 november 2007 Ruimte voor een of meer logo s van andere organisaties Mijn Agenda Even kennis

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Inkoopbeleid Gemeente Uden 2013

Inkoopbeleid Gemeente Uden 2013 Inkoopbeleid Gemeente Uden 2013 28-08-2013 INKOOPBELEID GEMEENTE UDEN 2013 PAGINA 1 28-08-2013 INKOOPBELEID GEMEENTE UDEN 2013 PAGINA 2 Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 3 Inleiding... 4 1. Doelstellingen

Nadere informatie

Workshop: Kwaliteit voor kleine en grote bouwwerken

Workshop: Kwaliteit voor kleine en grote bouwwerken Workshop: Kwaliteit voor kleine en grote bouwwerken Wat is BouwGarant Algemeen: Met ruim 1500 aangesloten bouwbedrijven het grootste keurmerk van de bouw in Nederland. Alle deelnemers worden periodiek

Nadere informatie

De meest geschikte contractvorm voor een duurzame natuurvriendelijke oever

De meest geschikte contractvorm voor een duurzame natuurvriendelijke oever De meest geschikte contractvorm voor een duurzame natuurvriendelijke oever Moderne Contract Vormen ing. Maureen de Munck ir. David Wattjes Amsterdam, 6 juni 2013 Natuurvriendelijke oevers Doelen : het

Nadere informatie

Beknopt plan van aanpak project centrale huisvesting

Beknopt plan van aanpak project centrale huisvesting BIJLAGE 2 Beknopt plan van aanpak project centrale huisvesting Het vervolgtraject na het raadsbesluit van 1 juli 2010 april 2010 2010011330 Project 3252 - Voorbereidingsfase centrale huisvesting gemeente

Nadere informatie

Inleiding Systeemgerichte. of: SCB. Mr Joost Jansen MBA

Inleiding Systeemgerichte. of: SCB. Mr Joost Jansen MBA Inleiding Systeemgerichte Contractbeheersing of: SCB Mr Joost Jansen MBA Programma: Voorstellen Doel Management summary Introductie ti SCB ISO 9001:2008 Toetsen Afronding Protocol managementaandacht (Vragen

Nadere informatie

Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling

Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling 10 april 2015 Contractvormen in de bouw Voorafgaand In een tijd waarin de bouwbranche voorzichtige tekenen van herstel vertoont, wil Hekkelman proberen daaraan een

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Beantwoording vragen van de raad

Beantwoording vragen van de raad Beantwoording vragen van de raad Datum collegevergadering 21-8-2012 Raadsvragen nr R12.50 Naam raadslid Marianne Vos Fractie Velsen Lokaal Registratienummer Rs12.00644 Portefeuillehouder(s) W. Westerman

Nadere informatie

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst Voorstellen Anton Slockers Directeur Admea / Smits van Burgst Admea is onderdeel van de Smits van Burgst

Nadere informatie

Risicomanagement en. Utrecht, 22 april 2009 Movares, Utrecht 22 april 2009

Risicomanagement en. Utrecht, 22 april 2009 Movares, Utrecht 22 april 2009 Projectbeheersing door Risicomanagement en Systems Engineering Utrecht, 22 april 2009 1 Hoofdsponsors Sponsors IPMA-NL Jaarsponsors 2 Projectbeheersing door Risicomanagement en Systems Engineering Risicomanagement

Nadere informatie

Proces van samenwerking SYSTEMS ENGINEERING

Proces van samenwerking SYSTEMS ENGINEERING Proces van samenwerking SYSTEMS ENGINEERING Samenvatting SE vooral: Bij geïntegreerde contracten; Bij meer complexe projecten (?) Project uniek; oplossing ligt niet voor de hand (?) Nieuwe innovatieve

Nadere informatie

De klok tikt! U heeft nog een jaar voor Kwaliteitsborging

De klok tikt! U heeft nog een jaar voor Kwaliteitsborging De klok tikt! U heeft nog een jaar voor Kwaliteitsborging Inleiding Kansen? Inleiding Een zegen of last? Inleiding Kwaliteit Een moetje? Inleiding 1. Kader 2. Wat is het doel van de wet 3. Hoe werkt het

Nadere informatie

Inhoudsopgave studiemateriaal

Inhoudsopgave studiemateriaal pag.: 1 van 6 Opleiding: NEVI 2 tactisch Onderdeel: Module K22, Europees aanbesteden - gevorderd Versie: 2 Algemene inleiding Inhoudsopgave Index Deel 1 Aanbestedingsplan Sub 1.1 Ontwikkelingen Overzicht

Nadere informatie

Prestatiegericht Meerjarig Onderhoud

Prestatiegericht Meerjarig Onderhoud Prestatiegericht Meerjarig Onderhoud Herma Zijlmans Projectmanager/Leveranciersmanager m.m.v. Wilhelm van Eeken - PM Variabel Onderhoud Erwin Kommeren PM Vast Onderhoud PPO Introductie Herma Zijlmans -

Nadere informatie

Alternatief voor Regeerakkoord Regie in eigen hand door persoonsgebonden en persoonsvolgende bekostiging

Alternatief voor Regeerakkoord Regie in eigen hand door persoonsgebonden en persoonsvolgende bekostiging 13-0010/mh/rs/ph Alternatief voor Regeerakkoord Regie in eigen hand door persoonsgebonden en persoonsvolgende bekostiging Gevraagde actie: - Deelt u de filosofie van Regie in eigen hand? - Bent u bereid

Nadere informatie

Manifest Aanbesteden & ICT

Manifest Aanbesteden & ICT Manifest Aanbesteden & ICT Inleiding Aanbestedingen vormen voor de overheid en voor het bedrijfsleven een bron van ergernis. Teveel rompslomp en regeltjes staan een snelle en efficiënte inkoopprocedure

Nadere informatie

Inkoop- & Aanbestedingsbeleid. Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting

Inkoop- & Aanbestedingsbeleid. Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting Inkoop- & Aanbestedingsbeleid Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting 1 INLEIDING De SEV stimuleert de ontwikkeling van praktische, innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken op het gebied

Nadere informatie

ERVARING MET BEST VALUE PROCUREMENT ALS OPDRACHTGEVER BIJ GEMEENTE SCHIEDAM

ERVARING MET BEST VALUE PROCUREMENT ALS OPDRACHTGEVER BIJ GEMEENTE SCHIEDAM ERVARING MET BEST VALUE PROCUREMENT ALS OPDRACHTGEVER BIJ GEMEENTE SCHIEDAM Even voorstellen 1. Jan Hendrik Bouman 2. Werkzaam bij Inter Project Management 3. Gedetacheerd als Algemeen projectleider bij

Nadere informatie

Broodje Politiek Lokaal en Sociaal aanbesteden wat kan - wat mag. Gaby Hoof Senior adviseur TenderCoach

Broodje Politiek Lokaal en Sociaal aanbesteden wat kan - wat mag. Gaby Hoof Senior adviseur TenderCoach Broodje Politiek Lokaal en Sociaal aanbesteden wat kan - wat mag Gaby Hoof Senior adviseur TenderCoach Introductie TenderCoach Adviseren, coachen en trainen ondernemers: Begeleiding van ondernemers bij

Nadere informatie

Workshop Marktconsultatie. Pauline Bos

Workshop Marktconsultatie. Pauline Bos Workshop Marktconsultatie Pauline Bos 2014 Wat doen wij? Onderzoek en advies naar de inkooporganisatie, audits, NTA 8058 Professionaliseren; 100% doeltreffend, doelmatig, rechtmatig, duurzaam. Uitvoeren

Nadere informatie

Aanbestedingen zo zit dat!

Aanbestedingen zo zit dat! D A T U M 17-2-2009 P A G I N A 0 White paper Serie Acquisitie in Re-integratie deel 3 Aanbestedingen zo zit dat! Versie december 2008 D A T U M 17-2-2009 P A G I N A 1 Wat kunt u er wel en niet van verwachten?

Nadere informatie

Aanbestedingswet. Jeroen Zegveld/Marcel Stuijts Bureau Inkoop en Aanbestedingen Zuidoost-Brabant j.zegveld@bizob.nl/m.stuijts@bizob.

Aanbestedingswet. Jeroen Zegveld/Marcel Stuijts Bureau Inkoop en Aanbestedingen Zuidoost-Brabant j.zegveld@bizob.nl/m.stuijts@bizob. Hoe stelt u uw (inkoop)organisatie in op de Jeroen Zegveld/Marcel Stuijts Bureau Inkoop en Aanbestedingen Zuidoost-Brabant j.zegveld@bizob.nl/m.stuijts@bizob.nl 6 DECEMBER 2012 Agenda Inleiding Inkooporganisatie?

Nadere informatie

Waardegestuurd Contractmanagement

Waardegestuurd Contractmanagement Waardegestuurd Contractmanagement Wat is de effectiviteit van úw Inkoop- en Contractmanagement? Augustus 2015 Ontwikkeling in Inkoop & Contractmanagement Uit Onderzoek van de IACCM (International Association

Nadere informatie

Deze notitie bevat geen inhoudelijke resultaten en referenties. Deze zijn vanwege projectgevoeligheid niet in deze publicatie opgenomen.

Deze notitie bevat geen inhoudelijke resultaten en referenties. Deze zijn vanwege projectgevoeligheid niet in deze publicatie opgenomen. notitie Alexanderstraat 21 Postbus 85948 2508 CP Den Haag 070 370 07 00 www.witteveenbos.nl onderwerp project - opdrachtgever projectcode referentie opgemaakt door CO 2 ketenanalyse 'Project Afsluitdijk'

Nadere informatie

Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden. Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten

Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden. Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden van Vliet Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten April 2011 7 april 2009 2 April 2011 - Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden 3 April 2011

Nadere informatie

Inkoop- en aanbestedingsbeleid. Versie 2016

Inkoop- en aanbestedingsbeleid. Versie 2016 Inkoop- en aanbestedingsbeleid Versie 2016 Inhoudsopgave 1. INLEIDING 3 2. DOEL VAN HET INKOOP- EN AANBESTEDINGSBELEID 3 3. ETHISCHE UITGANGSPUNTEN & DUURZAAMHEID 3 4. KADERS VAN INKOPEN EN AANBESTEDEN

Nadere informatie

Kwaliteitsborging in Contractbeheersing 3 juli 2014

Kwaliteitsborging in Contractbeheersing 3 juli 2014 Kwaliteitsborging in Contractbeheersing 3 juli 2014 Jakko de Jong Improving performance, reducing risk Aanleiding Geïntegreerde Contracten BNP Nederland voor 80% overheid gestuurd Economie moet meer door

Nadere informatie

DBFM. Contractmanagement DBFM. contractmanagement. De 5 speerpunten van het pentagram

DBFM. Contractmanagement DBFM. contractmanagement. De 5 speerpunten van het pentagram DBFM contractmanagement DBFM Contractmanagement De 5 speerpunten van het pentagram Adrie Franken, contractmanager A15 Peter Franken, pl SCB 2e Coentunnel Evert Schuurman, PPS Kennispool 17 maart 2011 Programma

Nadere informatie

Alles zelf blijven doen is geen optie

Alles zelf blijven doen is geen optie Alles zelf blijven doen is geen optie L.A. Bosch Beheersen door los te laten NL-ICT Externe Kwaliteitsborging en Systeemgerichte Contractbeheersing Nu ook voor de ICT sector Beheersen door los te laten

Nadere informatie

Voorsprong door gebundelde kennis

Voorsprong door gebundelde kennis Advies- en ingenieursbureau dhv.nl Voorsprong door gebundelde kennis samenwerking bij complexe mobiliteitsprojecten Altijd een oplossing verder Een opdrachtgever met raad en daad bijstaan betekent meer

Nadere informatie

Advies 157. 1.2 In de Selectieleidraad is in Hoofdstuk 5, in de paragrafen 5.2 t/m 5.4, het volgende

Advies 157. 1.2 In de Selectieleidraad is in Hoofdstuk 5, in de paragrafen 5.2 t/m 5.4, het volgende Advies 157 1. Feiten 1.1 Beklaagde heeft een Europese niet-openbare aanbestedingsprocedure gehouden voor een opdracht met betrekking tot het verrichten van engineeringswerkzaamheden ten behoeve van een

Nadere informatie

VAN INFRAPROVIDER NAAR NETWERKMANAGER DBFM-A15 MaVa. Jaap Zeilmaker projectdirecteur

VAN INFRAPROVIDER NAAR NETWERKMANAGER DBFM-A15 MaVa. Jaap Zeilmaker projectdirecteur VAN INFRAPROVIDER NAAR NETWERKMANAGER DBFM-A15 MaVa Jaap Zeilmaker projectdirecteur 1-12-2011 Leitmotief niet het object staat centraal maar de functie die het object vervult. Ontwikkeling komt voort uit

Nadere informatie

Uitbesteden van beheer en onderhoud? Bezint eer ge begint!

Uitbesteden van beheer en onderhoud? Bezint eer ge begint! Uitbesteden van beheer en onderhoud? Bezint eer ge begint! Even voorstellen Jan Spoelstra Clustercoördinator Techniek wegendistricten Noord en Zuid, afdeling Beheer en Onderhoud Wegen Vanuit functie: contractmanager

Nadere informatie

Het succes van de A12

Het succes van de A12 Het succes van de A12 Meer markt én meer samenwerking!! Carel van Belois (RWS) Jan Willem Bruining (BAM) Oktober 2014 1 Inhoud presentatie Het project A12 Luve: wat behelsde het? Wat was het Samenwerkingsmodel?

Nadere informatie

AANKONDIGING VAN EEN OPDRACHT Diensten.

AANKONDIGING VAN EEN OPDRACHT Diensten. AANKONDIGING VAN EEN OPDRACHT Diensten. AFDELING I: AANBESTEDENDE DIENST I.1) I.2) NAAM, ADRESSEN EN CONTACTPUNT(EN) Reusel-De Mierden), p/a Postbus 11, 5688 ZG Oirschot (NL). t.a.v.: B. Verbeek (Concern

Nadere informatie

Piet-Hein Kolff Hoofd Ingenieursbureau s-hertogenbosch Commissielid Aanbesteden en Inkopen VNG 6 Omgaan met partners in de markt De bouwaffaire heeft er toe geleid dat Gemeenten en opdrachtnemers op afstand

Nadere informatie

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V.

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V. Gebroeders van der Poel B.V. 1 Inhoud: 1 Inleiding 3 1.1 Algemeen 3 1.2 Betrokkenen 3 1.3 Doelstelling 3 2 Inventarisatie sector- en keteninitiatieven 4 3 Rapportage management overleg 5 3.1. Algemeen

Nadere informatie

Referentiekader Aanbestedingen van Werken. 1. De aanbestedingsvorm behoort in verhouding te staan tot aard en omvang van de opdracht.

Referentiekader Aanbestedingen van Werken. 1. De aanbestedingsvorm behoort in verhouding te staan tot aard en omvang van de opdracht. Referentiekader Aanbestedingen van Werken 1. De aanbestedingsvorm behoort in verhouding te staan tot aard en omvang van de opdracht Bij opdrachten waarvan de waarde beneden het Europese drempelbedrag ligt,

Nadere informatie

INTEGRAAL PROJECTMANAGEMENT BIJ RIJKSWATERSTAAT

INTEGRAAL PROJECTMANAGEMENT BIJ RIJKSWATERSTAAT INTEGRAAL PROJECTMANAGEMENT BIJ RIJKSWATERSTAAT Integraal Projectmanagement bij Rijkswaterstaat Beknopte leaflet voor externen Versie: februari 2012 Voor meer informatie: Freek Wermer specialist projectmanagement

Nadere informatie

Systeemgerichte Contractbeheersing in juridisch perspectief

Systeemgerichte Contractbeheersing in juridisch perspectief Systeemgerichte Contractbeheersing in juridisch perspectief Even voorstellen Herman Gerrits Grote Projecten en Onderhoud (GPO) Inkoop Centrum GWW (ICG) 2 SCB juridisch perspectief Ontwikkelingen Beleid

Nadere informatie

Bouwlokaal: Bouwen is vooruitzien Jan-Willem Ponjé

Bouwlokaal: Bouwen is vooruitzien Jan-Willem Ponjé Bouwlokaal: Bouwen is vooruitzien Jan-Willem Ponjé directeur Bouwbedrijf Ponjé Vestigingsplaats: Handel (gemeente Gemert-Bakel) Opgericht in: 1932 Omzet: 8,5 mln euro Medewerkers: 46 personen Activiteiten:

Nadere informatie

Procesbeschrijving transformatie agenda Jeugd Gelderland Versiedatum 8 juni 2015

Procesbeschrijving transformatie agenda Jeugd Gelderland Versiedatum 8 juni 2015 Procesbeschrijving transformatie agenda Jeugd Gelderland Versiedatum 8 juni 2015 Vanaf 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor alle hulp en ondersteuning aan jeugd. Na de transitie (overdracht van taken)

Nadere informatie

Voegovergangen in contracten RWS

Voegovergangen in contracten RWS Voegovergangen in contracten RWS System Engineering in relatie tot RTD1007-2 Platform voegovergangen en opleggingen Frank van Beek Sr adviseur/specialist GPO Inhoud 1. Samenwerken en contractvormen 2.

Nadere informatie

Regionale Bijeenkomst Selectie- en Gunningscriteria. De begrippen selectie- en gunningscriteria. Leusden, 13 november 2007

Regionale Bijeenkomst Selectie- en Gunningscriteria. De begrippen selectie- en gunningscriteria. Leusden, 13 november 2007 Regionale Bijeenkomst Selectie- en Gunningscriteria De begrippen selectie- en gunningscriteria Leusden, 13 november 2007 Anke Stellingwerff Beintema 1 Korte weergave juridisch kader Selectie- en gunningscriteria

Nadere informatie

Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur. Alexander Hoos 09 mei 2016

Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur. Alexander Hoos 09 mei 2016 Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur Alexander Hoos 09 mei 2016 Even voorstellen Alexander Hoos Informatiemanager Technisch dienstverlener Kuijpers (www.kuijpers.nl) Kerntaken:

Nadere informatie

Wat heeft Com-eet Consultancy u te bieden?

Wat heeft Com-eet Consultancy u te bieden? Wat heeft Com-eet Consultancy u te bieden? Com-eet Consultancy is gespecialiseerd in contractmanagement en projectmanagement van grote infrastructurele (nieuwbouw) projecten. Dit doen wij voor zowel opdrachtgevers

Nadere informatie

Life Cycle. Management. . als aandachtsgebied binnen Asset Management. Jaap Bakker Senior Adviseur Asset Management Rijkswaterstaat.

Life Cycle. Management. . als aandachtsgebied binnen Asset Management. Jaap Bakker Senior Adviseur Asset Management Rijkswaterstaat. Realisatie Verkenning Planuitwerking Life Cycle Prestaties Life Cycle Risico s Life Cycle Kosten Life Cycle Management. als aandachtsgebied binnen Asset Management Beheer, onderhoud, exploitatie Jaap Bakker

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 Aannemer als de spil in de keten Een aannemer is de verbindende schakel tussen: Creatieve

Nadere informatie

7. Samenwerking t.b.v. infrastructuur exameninstrumenten

7. Samenwerking t.b.v. infrastructuur exameninstrumenten 7. Samenwerking t.b.v. infrastructuur exameninstrumenten Opdrachtgever OCW Projectaannemer SBB Projectleider Nog te bevestigen Contactpersoon Lisette van Loon Start en einde deelproject Fase 1: juni 2012

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

VMX Architects onderschrijft het uitgangspunt Je kunt net zo vernieuwend zijn in het proces als met het project.

VMX Architects onderschrijft het uitgangspunt Je kunt net zo vernieuwend zijn in het proces als met het project. vmx bouwt Inleiding VMX Architects onderschrijft het uitgangspunt Je kunt net zo vernieuwend zijn in het proces als met het project. Traditioneel zorgt de initiatiefnemer in een bouwproces voor een locatie,

Nadere informatie

SAMENVATTING EN CONCLUSIES

SAMENVATTING EN CONCLUSIES SAMENVATTING EN CONCLUSIES Aanleiding en vraagstelling De aanleiding van dit onderzoek is de doelstelling van het ministerie van Veiligheid en Justitie om het aantal vrijwilligers bij de Nationale Politie

Nadere informatie

Aanbestedingswet. gemeente Reimerswaal. Wat betekent dit voor de. Themaraad 18 juni 2013

Aanbestedingswet. gemeente Reimerswaal. Wat betekent dit voor de. Themaraad 18 juni 2013 Aanbestedingswet Wat betekent dit voor de gemeente Reimerswaal Themaraad 18 juni 2013 Agenda Welkom Aanbestedingswet Inkoop & Aanbestedingsbeleid 2013 2017 Stichting Inkoopbureau West-Brabant Vragen Afsluiting

Nadere informatie

Aanpak projectaudits

Aanpak projectaudits Aanpak projectaudits 1. Inleiding Veel lokale overheden werken op basis van een standaardmethodiek Projectmatig Werken. Op die manier wordt aan de voorkant de projectfasering, besluitvorming en control

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

ing. Mario P.M. Pelsers +31 (0)6 48761712 Geboortedatum 4 september 1971

ing. Mario P.M. Pelsers +31 (0)6 48761712 Geboortedatum 4 september 1971 Curriculum Vitae Personalia Naam ing. Mario P.M. Pelsers Bedrijfsgegevens Contactgegevens Nationaliteit MAPLE Contractmanagement Abdis Franciscastraat 1 6041 VD Roermond KvK-nr. 61146862 BTW-nr. NL158531899B01

Nadere informatie

Nieuwe Aanbestedingswet. Marktdag Zwolle, 10 maart 2016 Mr D.E. van Werven, Bouwend Nederland

Nieuwe Aanbestedingswet. Marktdag Zwolle, 10 maart 2016 Mr D.E. van Werven, Bouwend Nederland Nieuwe Aanbestedingswet Marktdag Zwolle, 10 maart 2016 Mr D.E. van Werven, Bouwend Nederland 1 evaluatie en implementatie wijziging Aw 2012 als gevolg van: evaluatie Aw 2012 en implementatie Richtlijnen

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 juni 2010 auteur Daniëlle Vollering telefoon 033-43 46 133 e-mail dvollering@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder drs. J.M.P. Moons onderwerp agendapunt Uitkomst en benutting

Nadere informatie

Werkwijze Cogo 2004. abcdefgh. Cogo publicatienr. 04-03. Ad Graafland Paul Schepers. 3 maart 2004. Rijkswaterstaat

Werkwijze Cogo 2004. abcdefgh. Cogo publicatienr. 04-03. Ad Graafland Paul Schepers. 3 maart 2004. Rijkswaterstaat Werkwijze 2004 publicatienr. 04-03 Ad Graafland Paul Schepers 3 maart 2004 abcdefgh Rijkswaterstaat Werkwijze 2/16 I Inleiding Verandering In 2003 is de organisatie van de ingrijpend veranderd. Twee belangrijke

Nadere informatie

Een contractvorm voor meerwaarde

Een contractvorm voor meerwaarde Een contractvorm voor meerwaarde PRAKTIJKCASUS INTERNATIONALE SCHOOL EINDHOVEN (DBFMO)» Martie Jacobs Directeur OPPS Content» Introductie Praktijkcase: Internationale School Eindhoven» Keuze voor PPS DBFMO»

Nadere informatie

Kwaliteitsborging. Systeemgerichte contractbeheersing binnen de Rijksgebouwendienst. Angelia Zeegers - Rijksgebouwendienst. Rijksgebouwendienst

Kwaliteitsborging. Systeemgerichte contractbeheersing binnen de Rijksgebouwendienst. Angelia Zeegers - Rijksgebouwendienst. Rijksgebouwendienst Rijksgebouwendienst Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Kwaliteitsborging Systeemgerichte contractbeheersing binnen de Rijksgebouwendienst Angelia Zeegers - Rijksgebouwendienst Agenda

Nadere informatie

De belangrijkste verschillen

De belangrijkste verschillen De belangrijkste verschillen Nieuwe aanbestedingsregels: achtergrond (parlementaire geschiedenis) 6 juli 2010: wetsvoorstel Aanbestedingswet naar Tweede Kamer 28 maart 2011: Nota naar aanleiding van het

Nadere informatie

De (on)mogelijkheden van innovatief aanbesteden

De (on)mogelijkheden van innovatief aanbesteden De (on)mogelijkheden van innovatief aanbesteden D U O - P R E S E N T A T I E D O R E N A G U L P E R S, R O M P E L B E R G & R U I T E R J O O P V A N D U R E N, H S Z U Y D F M, U T W E N T E Aanleiding

Nadere informatie

wijzer in aanbesteden

wijzer in aanbesteden wijzer in aanbesteden investeren in Het voortraject betaalt zich later uit Lisa Bloem, Danny Bosman Een architect of adviseur inhuren (dienst), nieuw kantoormeubilair kopen (levering) of een nieuw gemeentehuis

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Selectieprocedure Onderhandse aanbestedingen/ local sourcing (Uitvoeringsrichtlijn behorende bij het Inkoop- en Aanbestedingsbeleid Wetterskip

Selectieprocedure Onderhandse aanbestedingen/ local sourcing (Uitvoeringsrichtlijn behorende bij het Inkoop- en Aanbestedingsbeleid Wetterskip Selectieprocedure Onderhandse aanbestedingen/ local sourcing (Uitvoeringsrichtlijn behorende bij het Inkoop- en Aanbestedingsbeleid Wetterskip Fryslân) Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3

Nadere informatie

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Heereweg 1a 2161 AB Lisse 0252-417788 DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Conform niveau 3 op de CO 2-prestatieladder 2.0 Status Versie/ Datum Opgesteld Geautoriseerd Akkoord (werkvoorbereider)

Nadere informatie

Onderwerp Gunning aanbesteding herinrichting Ganzenwei en Kloosterwei Warmond - Besluitvormend

Onderwerp Gunning aanbesteding herinrichting Ganzenwei en Kloosterwei Warmond - Besluitvormend BESLUIT OPSCHRIFT Vergadering van 15 april 2014 Besluit nummer: 2014_BW_00252 Onderwerp Gunning aanbesteding herinrichting Ganzenwei en Kloosterwei Warmond - Besluitvormend Beknopte samenvatting De gemeente

Nadere informatie

notitie Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P

notitie Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P notitie Van project onderwerp opgemaakt door Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen status datum opmaak 20-7-2012 bijlagen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P

Nadere informatie

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Eersel

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Eersel Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Eersel Kenmerk: Versie: Status: Bizob2012MVI 1.01 Definitief Opdrachtgever: Datum: Gemeente Eersel 12-07-2013 1 Inleiding De gemeente spant zich continu

Nadere informatie

ALGEMENE VRAGEN TEN AANZIEN VAN BELEIDSWIJZIGINGEN. Is het beleid vastgesteld door de Raad of het College?

ALGEMENE VRAGEN TEN AANZIEN VAN BELEIDSWIJZIGINGEN. Is het beleid vastgesteld door de Raad of het College? Dit document bevat een checklist die u helpt om op de juiste wijze invulling te geven aan de nieuwe aanbestedingswet. Aan de hand van verschillende vragen krijgt u een beeld van de belangrijkste wijzigingen

Nadere informatie