De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte. Tony Kippenberger, MBA, Director of the Centre for Strategic Business Studies Ltd. AXELOS.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte. Tony Kippenberger, MBA, Director of the Centre for Strategic Business Studies Ltd. AXELOS."

Transcriptie

1 De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte Tony Kippenberger, MBA, Director of the Centre for Strategic Business Studies Ltd AXELOS.com Case Study January 2013

2 Contents Inleiding 3 De oorsprong 3 Uitbreiding 3 Het probleem 4 De projectorganisatie van de Tweede Maasvlakte 5 Het Projectplan 6 Volgende stappen 7 Tegenslag 7 Het project gaat van start 8 Het eind van fase één 10 De rol van PRINCE2 10 Acknowledgements 11 Trade marks and statements 11

3 De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte 3 Inleiding Op woensdag 11 juli 2012 veranderde de kaart van Nederland voorgoed. Koningin Beatrix gaf toen het sein om de 11 km lange zeewering te sluiten rond 2000 hectare door mensenhand aangelegd nieuw land dat in de Noordzee uitsteekt. Daarmee gaf ze de Haven van Rotterdam, en het land, een nieuwe vorm. Hiermee werd een belangrijke mijlpaal in de aanleg van de Tweede Maasvlakte een project dat in 2004 was begonnen een jaar eerder dan gepland bereikt. Voorjaar 2013 zal het eerste van nog grote aantallen schepen deze grote, nieuwe haven aandoen. In deze casestudy belichten we de achtergrond van dit omvangrijke infrastructuurproject van 2 miljard waaraan mensen hebben meegewerkt, en we lichten toe hoe door de toepassing van PRINCE2 het project sneller verloopt dan gepland, en binnen de scope en het budget blijft. De oorsprong De geschiedenis van de Haven van Rotterdam gaat terug tot de 1 de eeuw toen het huidige Rotterdam een stadje van ongeveer 2000 inwoners was, met een paar eenvoudige kades aan de oever van de Nieuwe Maas één van de talloze rivieren in de delta van de Rijn en de Maas, die in dit gedeelte van de Nederlandse kust in de Noordzee uitmonden. Het begin van het succes van Rotterdam kan toegeschreven worden aan de aanleg rond 1350 van een kanaal (de Rotterdamse Schie). Hierdoor kon Rotterdam een overslaghaven worden tussen Holland, Engeland en Duitsland. Op zijn beurt leverde dit de impuls voor de uitgroei tot een havenstad die banden had met de V.O.C. die in 1602 werd opgericht. Uitbreiding Tegen het midden van de 19 de eeuw was Rotterdam al één van de grootste havensteden ter wereld, voornamelijk door de groei van de handel tussen Duitsland en Engeland. De groei van het scheepsverkeer veroorzaakte echter een capaciteitsprobleem doordat de rivierdelta te veel vertakkingen had, wat de haven moeilijk bereikbaar maakte. Ook moest er constant gestreden worden tegen het natuurlijke dichtslibben van de Maas-Rijn-delta. De oplossing van het probleem werd gevonden in het aanleggen van een nieuw scheepvaartkanaal ( De Nieuwe Waterweg ), dat geopend werd in Met zijn lengte van 20 kilometer bood dit een vrij toegankelijk vaarwater voor oceaanstomers. Met de groei van scheepvaart en handel breidde de haven zich uit naar de zuidoever van de rivier (zie het oranje deel op het kaartje). In de jaren tussen de wereldoorlogen breidden de havens zich in westelijke richting uit (zie de rode gedeelten op het kaartje), langs de Nieuwe Waterweg. Dit werd na 1946 en na 1960 opnieuw gevolgd door verdere uitbreidingen (zie de blauwe gedeelten op het kaartje). De grootste uitbreiding volgde echter tussen 1960 en 1970 (zie het lichtblauwe gedeelte op het kaartje) toen nog verder naar het westen het enorme Europoort -gebied werd ontwikkeld een uitgestrekte reeks havens en havenbekkens, die de snel groeiende handel en goederenscheepvaart konden verwerken die nu over de Rijn en de Maasplaatsvonden. Door deze rivieren werd Europoort verbonden met het Ruhrgebied in Duitsland, en met Zwitserland, België en Frankrijk. Door deze snelle groei van behoefte en capaciteit werd Rotterdam tussen 1962 en 2004 de grootste haven ter wereld. Hoewel ze nu eerst door Shanghai en later door Singapore werd ingehaald, blijft Rotterdam de derde haven ter wereld, en de grootste van Europa, met een omzet van meer dan zeeschepen en binnenschepen per jaar. Het geheel van de havens en industrieterreinen van Rotterdam beslaat hectare en heeft een lengte van 40 km, vanaf het hart van de stad langs de Nieuwe Waterweg tot aan de Maasvlakte.

4 4 De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte Het probleem Hoewel de Haven van Rotterdam minder werkgelegenheid biedt dan je op basis van haar fysieke omvang zou verwachten, is ze wel degelijk de belangrijkste economische motor van Nederland. Europa s grootste haven is in de loop van haar geschiedenis vaak tegen haar grenzen aangelopen, zoals de groeispurten in haar uitbreiding laten zien. In 2004 raakte de haven weer aan de grens van haar capaciteit. De containeroverslag groeide in 2004 met 16% tot 8,2 miljoen TEU 1 (in 2003 nog 7,1 miljoen TEU). Voor 2005 verwachtte de haven een overslag van ongeveer 9 miljoen TEU en volgens ramingen kon de overslag groeien tot 12 miljoen TEU in De ruimte die Rotterdam voor uitbreiding van containeroverslag kon gebruiken was vrijwel uitgeput, aangezien er nog maar een paar honderd hectare aan uit te geven terreinen beschikbaar waren. Bovendien lagen de meeste van die kleine terreinen nog op aanzienlijke afstand van de zee. Het was inmiddels wel duidelijk dat de enige manier om de toename in containeroverslag tot 2010 aan te kunnen, gelegen was in het intensiever benutten van de bestaande haven. Maar daarna zou er nieuwe capaciteit gevonden moeten worden. In het begin van de jaren 2000 kampte de Haven van Rotterdam echter met een aantal problemen. In brede kringen, met name in Tweede Kamer, leefden zorgen over grote infrastructuurprojecten. Met hun kritische standpunt volgden de parlementariërs de publieke opinie, die steeds negatiever was geworden omdat zulke grote, kostbare projecten altijd leken uit te lopen, terwijl zij hun doel niet haalden en hun toch al hoge budgetten overschreden. Er heerste ook fundamentele twijfel over het feitelijke nut van dergelijke projecten. Het Eerste Maasvlakte-project, gestart in de jaren 70, dat boven de begroting uitkwam, en dat als slecht gemanaged werd beschouwd, hielp hier ook niet aan mee. Dit was niet het juiste klimaat om een nieuw groot project voor te stellen, waarvan de kosten op enkele miljarden euro werden geraamd, vooral waar de minister van Verkeer en Waterstaat zelf bleek te twijfelen aan het echte nut van de Tweede Maasvlakte. In 2004 besloot de Nederlandse regering echter met de Planologische Kernbeslissing Plus dat in principe een grootschalig project met de naam Project Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR) doorgang zou vinden. Onder dit moederproject vielen drie grote deelprojecten: het project Tweede Maasvlakte zou 1 TEU is de aanduiding voor de afmetingen van containers. De afkorting staat voor Twenty feet Equivalent Unit. 1 TEU is een container van 20 voet lang, 8 voet breed en 8 voet hoog, 2 TEU zijn twee 20-voets containers of een 40-voets container.

5 De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte 5 nieuwe haventerreinen en havenbekkens dichtbij de Noordzee ontwikkelen; het zogenaamde 750 hectare project zou 750 hectare nieuw natuur- en recreatiegebied dichtbij Rotterdam aanleggen, en het project Bestaand Rotterdams Gebied zou zorgen voor een intensiever gebruik van de bestaande faciliteiten in de stad. Terwijl de centrale overheid het PMR als geheel zou coördineren, zouden de drie deelprojecten door andere partijen ondernomen worden. Het Havenbedrijf Rotterdam zou het project Tweede Maasvlakte uitvoeren, de Provincie Zuid-Holland zou verantwoordelijk zijn voor het 750 hectare project, en de gemeente Rotterdam zou Bestaand Rotterdams Gebied gaan managen. De projectorganisatie van de Tweede Maasvlakte De projectorganisatie voor de Tweede Maasvlakte werd ingericht als zelfstandig onderdeel van het Havenbedrijf van Rotterdam. De organisatie werd ontworpen om de uitbreiding degelijk, transparant en professioneel voor te bereiden en vervolgens opdacht te geven voor de aanleg daarvan. De projectorganisatie moest ook haar eigen financieel beheer voeren. Daarom stelde het Havenbedrijf speciaal voor het project een Stuurgroep in, met een projectdirecteur Tweede Maasvlakte die rekenschap moest afleggen aan de algemene directie van het Havenbedrijf. Een Tenderboard bestaande uit externe aanbestedingsdeskundigen adviseert over de aanbesteding en de contractering. Een Auditcommissie brengt gevraagd en ongevraagd advies uit over het project aan de Raad van Commissarissen van het Havenbedrijf. Een Adviesgroep Duurzame Ontwikkeling, samengesteld uit gezaghebbende specialisten op dit terrein, onderzoekt de mogelijkheden om de Tweede Maasvlakte duurzaam aan te leggen, in te richten en te exploiteren. Daarnaast adviseert een Gebruikersklankbord waarin klanten van het Havenbedrijf vertegenwoordigd zijn de projectorganisatie over logistieke en branchegerichte wensen van toekomstige gebruikers.

6 6 De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte Het Projectplan In juni 2004 verzocht de projectorganisatie van de Tweede Maasvlakte aan vier adviesbureaus voor projectmanagement om hun ideeën te presenteren over de manier om een groot project zoals dit op zo n manier te beheersen dat de telkens terugkerende twijfels opgelost zouden kunnen worden, en dat beoogde partners en stakeholders gerustgesteld zouden kunnen worden. Eén van de vier organisaties die uitgenodigd werden was de Ambition Group van Richard Moret uit Rotterdam, die pleitte voor het gebruik van de PRINCE2 projectmanagementmethode. Na aanvankelijke ernstige twijfel aan de geschiktheid van PRINCE2 voor zo n groot infrastructuurproject, besloten de directie van het Havenbedrijf, leden van de Inkooporganisatie van het Havenbedrijf en Ronald Paul, de projectdirecteur Tweede Maasvlakte, om PRINCE2 uit te proberen door de aanpak te gebruiken om het noodzakelijke Projectplan voor te bereiden. Het was kort dag, omdat het Plan eind september, dus binnen drie weken, klaar moest zijn. Hoewel er geen tijd was om een PRINCE2-training voor te bereiden of te geven besloot Ronald Paul op vrijdag dat vanaf die maandag PRINCE2 gebruikt zou worden. Dus voegden Moret en zijn team zich op maandag bij de projectorganisatie. Hoewel het maken van het projectplan de eerste prioriteit was, begon Moret met het volledige PRINCE2-projectinitiatieproces. In de volgende paar maanden bracht het team van Moret de kennis van het PRINCE2-proces in, en leverde het projectteam de nodige input. Onder de gegeven omstandigheden was het opstellen van de Projectinitiatiedocumentatie (PID) het perfecte uitgangspunt, omdat de PID ontworpen is om te beoordelen of het project überhaupt uitgevoerd moet worden. Bovendien moet ook al het werk aan het PID voorafgegegaan worden door het allerbelangrijkste: de Businesscase. Door deze twee elementen op te lossen leverde het team de antwoorden die de overheid en de andere partners en stakeholders nodig hadden. In het begin riep de nieuwe methode weerstand op, omdat mensen vonden dat ze al jaren ervaring met projectmanagement hadden. Moret had de steun van de directie van het Havenbedrijf en van projectdirecteur Ronald Paul. Met hen had hij iedere week een bijeenkomst, maar daarnaast werkte hij ook rechtstreeks met alle leden van het team, zodat het proces om PRINCE2 te introduceren zowel bottom up ging als top down. Met zijn teamleden werkte hij dagelijks samen met de

7 De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte 7 kwaliteitsmanagers, de planners en de risicomanagers. Door deze samenwerking konden ze tonen hoe PRINCE2 de noodzakelijke discipline tot stand brengt en dat de methode over de geschikte processen beschikt om snel een grote hoeveelheid werk af te handelen. Tijdens de samenwerking bleken al snel de voordelen van productgerichte planning waarin de Productbeschrijvingen, de Product Breakdown Structure en het Product Flow Diagram helder worden gedefinieerd. Het bijbehorende in kaart brengen van activiteiten, de benodigde tijdsduur en inspanning, de risicoanalyse en de kostenramingen waren allemaal in het proces geïntegreerd. Vrij snel begonnen de leden van de organisatie de voordelen van het werken met PRINCE2 te accepteren. Terwijl het team het PID aan het opstellen was, werd de Businesscase verder ontwikkeld, omdat de raming voor de tijd en de kosten uit het Projectplan moesten komen, vóór de Businesscase kon worden afgerond met de cruciale investeringsbeoordeling. Ook de belangrijkste risico s konden pas vastgesteld worden vanuit het werk dat voor het Projectplan werd gedaan. Zoals gebruikelijk in PRINCE2 zou het PID na goedkeuring bevroren worden om er in de toekomst het succes van het project aan af te meten, maar de Businesscase moest doorlopend bijgewerkt worden om zeker te stellen dat het project levensvatbaar zou blijven. Bij gebrek aan formele training deden Moret en zijn team voortdurend coaching on the job. Volgende stappen Nadat het PID en de Businesscase met de investeringsbeoordeling klaar waren richtte Moret zijn aandacht op het coachen van het managementteam om hen te leren hoe het project met PRINCE2 te managen, in de hoop en de verwachting dat het project goedgekeurd zou worden. Ongeveer tezelfdertijd lanceerde de APMG, het internationale accreditatieorgaan voor PRINCE2, het PRINCE2 Maturity Model (P2MM), dat waarmee organisaties vast kunnen stellen hoe ver zij gevorderd zijn in het managen van projecten met PRINCE2. Assessments in P2MM kunnen alleen door Accredited Consulting Organisations, zoals de Ambition Group van Moret, uitgevoerd worden. Moret had er genoeg vertrouwen in dat PRINCE2 voldoende in de projectorganisatie van de Tweede Maasvlakte ingebed was om een assessment van het ontwikkelingsniveau van de organisatie uit te voeren, en hij geloofde dat dit hem zou helpen om de gebieden in kaart te brengen waar nog aan gewerkt moest worden. Tot zijn genoegen kon hij vaststellen dat de organisatie al op Niveau 2 was, en dus door APMG geaccrediteerd kon worden. Hierdoor kon hij ook aanbevelingen doen voor de verdere ontwikkeling van het gebruik van PRINCE2 in het project. Hieronder viel de nauwere integratie van tijdbeheer, financieel beheer, kwaliteitsmanagement en risicomanagement. Er hoorden ook verbeteringen bij van het proces van kwaliteitsreview, interfacemanagement, en een meer proactief risicomanagement. Moret wilde verder ook het gebruik van de Businesscase nader formaliseren om zeker te stellen dat deze voortdurend up-to-date gebracht zou worden wanneer dat opportuun was. Toen in 2006 de formele PRINCE2-training begon, ervoeren degenen die PRINCE2 al onder leiding van Moret toepasten, de PRINCE2 Foundation-cursus als niet meer dan een bevestiging van wat zij al deden. Moret was er altijd kien op geweest te verduidelijken hoe effectief de hulpmiddelen zijn die PRINCE2 biedt, en hij had altijd herhaald dat PRINCE2 een middel tot een doel is, en geen doel op zich. Tegenslag Hoewel de aanleg van een Tweede Maasvlakte in eerste instantie in 2004 politiek was goedgekeurd, werd het project in januari 2005 door de Raad van State gestopt. In de uitspraak over de beslissing van de regering om te starten met het Project Mainportontwikkeling Rotterdam, stelde de Raad dat onvoldoende onderzoek naar een aantal aspecten was gedaan, met name mogelijke de gevolgen voor het milieu. De onderzoeken naar deze gevolgen zouden verschillende maanden duren. De Nederlandse regering stemde zodoende pas in september 2005 definitief in met de uitgewerkte plannen voor het PMR. De instemming van de regering met de uitgewerkte plannen betekende dat het werk aan de drie deelprojecten zou kunnen gaan beginnen, maar de feitelijke startdatum was afhankelijk

8 8 De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte van de instemming door de Tweede Kamer. Uiteindelijk werd pas op 10 oktober 2006 toestemming gegeven om in 2008 de aanleg te starten, met als doel dat het eerste schip in 2013 zou afmeren. In september 2005 werd tevens de financiering van het hele project veiliggesteld doordat de Nederlandse staat ermee instemde om voor 50 miljoen euro een belang van 25% te nemen in het Havenbedrijf van Rotterdam. Wanneer de beslissing om de Tweede Maasvlakte aan te leggen onherroepelijk was zou de Staat zijn belang voor nog eens 450 miljoen euro tot 33 1 /3% uitbreiden. Hans Smits, de CEO van het Havenbedrijf, was opgetogen over de deelname van de Staat. Gezien het landelijk economisch belang van de haven, is het goed voor de Staat om aandeelhouder te zijn, zei hij. Met de constructie die nu gekozen is ontvangt het Havenbedrijf een kapitaalsinjectie van 500 miljoen euro. Hiermee zullen wij de Tweede Maasvlakte aanleggen. Het project gaat van start De projectorganisatie van de Tweede Maasvlakte was vastbesloten om een aantal valkuilen van het oorspronkelijke Maasvlakte-project te vermijden. Daar was de omgeving aangelegd vóórdat de ruimte voor terminals en voorzieningen verkocht was. Het herziene plan ging ervan uit de aanleg van het nieuwe land te starten in 2008, en om de eerste container op de kade te hebben in Om dit te bereiken en om het risico bij de markt neer te leggen, werd een tweesporenbeleid vastgesteld. Halverwege 2005 nodigde de Havenautoriteit containerbedrijven uit om aan te geven of zij belangstelling hadden voor een vestiging op de Tweede Maasvlakte. Van de grootste scheepvaart- en containerbedrijven ter wereld gaven zich er 15 op. In september werd een aanbesteding uitgegeven met de titel Who will raise Maasvlakte 2 from the deep? Hiermee konden mogelijke aannemers zich inschrijven voor het Design and Construct-contract voor het eerste en grootste deel van de Tweede Maasvlakte. Bedrijven met ervaring in waterbouw en/of algemene aannemingsbedrijven konden een contract binnenhalen bestaande uit de aanleg van zeeweringen, havenbekkens, industrieterreinen en infrastructuur. Projectdirecteur Ronald Paul stelde in die periode: De Tweede Maasvlakte is een complex project omdat het gedreven wordt door de businesscase. We houden uitdrukkelijk rekening met de wensen van onze klanten. We gaan pas bouwen wanneer we klanten hebben. De aannemer die wij kiezen moet rekening houden met hun eisen en wensen, en dat vereist flexibiliteit. Bovendien willen wij sneller kunnen bouwen als onze klanten aangeven dat zij haast hebben. Maar tegelijkertijd moeten wij de procedures voor vergunningen volgen. We moeten daarom het optimum vinden tussen wat de markt wil, en wat de overheid voorschrijft. Bovendien moeten we rekening houden met de gevestigde bedrijven en de scheepvaartbranche. We willen hun bedrijfsvoering niet hinderen tijdens de bouw. Belangrijk was, dat er alleen gebouwd zou worden wanneer klanten zich vastgelegd zouden hebben er was geen haast om de bouw af te ronden, het bouwproces kon tot 2020 of 2030 doorgaan. De bouwactiviteit zou toe- of afnemen in relatie met de vraag uit de markt. Terreinen die bijvoorbeeld al in 2007 werden aangekocht, worden pas nu in 2012 ontwikkeld. Het jaar 2006 werd dus besteed aan het onderhandelen met drie bagger- en aanneemconsortia die in aanmerking kwamen voor het aanleggen van de Tweede Maasvlakte. Tegelijkertijd werd onderhandeld

9 De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte 9 met de potentiële gebruikers van de nieuwe haven. Aan beide zijden werd flexibiliteit ingebouwd. De Havenautoriteit vroeg om alle kandidaten die terminals wilden aanleggen om een gegarandeerd volume containers af te geven dat ze, inkomend en uitgaand, via Rotterdam verwachtten te verwerken, voor ieder jaar dat de terminal gebruikt zou worden. Zou de praktijk hiervan positief of negatief afwijken, dan zou een bonus-malussysteem in werking treden. Wanneer een terminaloperator meer dan verwacht zou verwerken zou hij korting op de (extra) havengelden krijgen. Een kleinere omzet dan verwacht zou leiden tot betaling van een extra percentage van de misgelopen havengelden. Tegenover de aannemers werd een soortgelijke benadering gekozen. Hen werd getoond wat er voor 2020 en 2030 gepland was, en wat zij bijvoorbeeld in 2020 zouden moeten realiseren, maar zij kregen de vrije hand in de manier waarop zij dat zouden doen. Een speciale organisatie, de CMO1, zou doorlopend de kwaliteit van het werk van leveranciers moeten beoordelen, die betaald zouden worden naar gelang de hoeveelheid stenen of zand die zij geleverd hadden. CMO1 zou de kwaliteit moeten beoordelen, en de kwantiteit zou vervolgens per geval door een gespecialiseerde organisatie, los van de Haven, gemeten moeten worden. Indien zij akkoord gingen met de aangegeven hoeveelheden, zouden de rekeningen van de leveranciers binnen twee weken betaald worden. De hele overeenkomst moest een flexibele samenwerking tot stand brengen. Het plan voor de terminal-operatoren was om het aantal bedrijven terug te snoeien tot een paar kandidaten met wie de laatste onderhandelingen gestart konden worden. Vervolgens zou er in de tweede helft van 2007 een contract met één partij gesloten kunnen worden, zodat de aannemer in het voorjaar van 2008 met de aanleg van de Tweede Maasvlakte zou kunnen beginnen. Ronald Paul zei het als volgt: Voordat we in 2008 met bouwen beginnen, weten we precies met wie we op een later moment zaken zullen doen. Volgens ons is dat een zinnige manier van zaken doen. Begin 2008 werd bekend gemaakt dat het PUMA-consortium, bestaande uit Royal Boskalis Westminster NV en Van Oord Dredging and Marine Contractors NV, de Tweede Maasvlakte zouden gaan bouwen voor de kust van de bestaande Maasvlakte. Het werk zou bestaan uit het aanleggen van een zeewering, de eerste delen van de haven, drie km kades en de wegen en spoorlijnen om de Tweede Maasvlakte te ontsluiten. Met het contract was een investering van 1,1 miljard euro gemoeid. Het op eigen risico aanleggen van een nieuw stuk Nederland in het drukste scheepvaartgebied ter wereld is geen sinecure, zei Ronald Paul. En uiteraard willen we dat de hele onderneming ecologisch verantwoord is, dat ze veilig is en op tijd wordt afgerond, en dat we uiteindelijk moeten betalen wat we van tevoren hebben afgesproken. Hieronder ziet u twee visualisaties van de Tweede Maasvlakte: Tweede Maasvlakte gezien vanuit het zuidoosten

10 10 De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte Tweede Maasvlakte gezien vanuit het noordwesten Het eind van fase één Het sluiten van de zeekering waarvoor Koningin Beatrix het sein gaf, markeerde het eind van de eerste fase van de aanleg. Op dat moment was er ongeveer 215 miljoen kubieke meter zand verzet; met andere woorden, er lag nu al zo n 90% van het benodigde zand voor de openingsfase, op zijn plaats. Ten noorden en noordwesten ligt de harde zeekering van 3,5 km, bestaande uit een combinatie van met stenen versterkte duinen en een blokkendam die in februari 2012 gereed kwam. Vanwege deze combinatie van met stenen versterkte duinen en een blokkendam, waarvoor bijna betonnen blokken van de zeekering van de bestaande Maasvlakte zijn hergebruikt, is dit kunstwerk uniek voor Nederland. De zachte zeekering in het westen en zuidwesten is 7,5 kmr lang, en bestaat uit een strand met 14 m hoge duinen. In 2011 werden deze duinen over de hele lengte met helm beplant Aan de zuidkant is het strand 100 meter breder gemaakt, zodat standgasten ook bij hoog water een mooi stuk strand hebben. Er zijn meer dan 1500 parkeerplaatsen en bovenop het duin is er een vast gebouw voor de reddingsbrigade. Aan de buitenkant van de Tweede Maasvlakte zijn al een weg, een spoorlijn en een fietspad aangelegd, en de kabels en leidingen voor de nutsvoorzieningen zijn al aangelegd. De rol van PRINCE2 De toepassing van PRINCE2 heeft de planning en oplevering van het project versneld, en het budget is goed onder controle. Degenen die in het project werken steunen PRINCE2, en zij zien de regelmatige Maturity Assessment niet als een inbreuk maar als een onderdeel van het jaarlijkse proces van optimalisering en voortdurende verbetering. Het gebruik van het originele P2MM maturiteitsmodel, en het recentere P3M3, heeft de organisatie geholpen om PRINCE2 op de juiste manier te ontwikkelen, en heeft de afgelopen zeven jaar de focus op de juiste toepassing van de methode gehouden. Door de organisatie ieder jaar te auditen op het gebruik van PRINCE2 en aanbevelingen te doen voor het verbeteren van de toepassing ervan, is de juiste projectbesturing gehandhaafd, en heeft de organisatie maximaal profijt gehad van het gebruik van PRINCE2.

11 De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte 11 De Businesscase wordt ieder jaar herzien thans is versie 7 ervan in gebruik, en ondanks de economische terugslag blijft deze geldig. Ronald Paul, projectdirecteur van de Tweede Maasvlakte, zegt: Dankzij de projectbesturing volgens PRINCE2 is het project nog steeds binnen de begroting en de gestelde tijd. Hans Smit, CEO van de Haven van Rotterdam zegt: De projectbesturing was één van de kernfactoren van de succes van het project. Na drieënhalf jaar hard werken is het sluiten van de zeekering een mijlpaal in de geschiedenis van Nederland. De zeekering rond Maasvlakte2 is gesloten en beschermt 2000 hectare nieuw Nederland. Het succes van het project, dat 2,6 miljard euro kost en waarin mensen betrokken zijn, wordt toegeschreven aan de uitmuntende planning en projectbesturing, geheel volgens de standaarden van PRINCE2. Acknowledgements Sourced by APMG and published by TSO on Our Case Study series should not be taken as constituting advice of any sort and no liability is accepted for any loss resulting from use of or reliance on its content. While every effort is made to ensure the accuracy and reliability of the information, TSO cannot accept responsibility for errors, omissions or inaccuracies. Content, diagrams, logos and jackets are correct at time of going to press but may be subject to change without notice. Copyright TSO. Reuse of this Case Study is permitted solely in accordance with the permission terms at A copy of these terms can be provided on application to AXELOS at Trade marks and statements The AXELOS logo is a trade mark of AXELOS Limited. The AXELOS swirl logo is a trade mark of AXELOS Limited. PRINCE2 is a registered trade mark of AXELOS Limited.

De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte

De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte Tony Kippenberger, MBA, Director of the Centre for Strategic Business Studies Ltd Case Study January 2013 2 De Haven van Rotterdam en de Tweede Maasvlakte

Nadere informatie

Project Mainportontwikkeling Rotterdam Procedurewijzer

Project Mainportontwikkeling Rotterdam Procedurewijzer Project Mainportontwikkeling Rotterdam Procedurewijzer meer ruimte voor haven verbetering kwaliteit leefomgeving 2 Projecten voor haven en leefomgeving procedures voor de uitvoering Het Project Mainportontwikkeling

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Ontwikkelingen Maasvlakte 2 Jaarcongres Public Finance. Utrecht, 29 oktober 2008 Paul Swanenvleugel

Ontwikkelingen Maasvlakte 2 Jaarcongres Public Finance. Utrecht, 29 oktober 2008 Paul Swanenvleugel Ontwikkelingen Maasvlakte 2 Jaarcongres Public Finance Utrecht, 29 oktober 2008 Paul Swanenvleugel Inhoud Inleiding Maasvlakte 2 Stand van Zaken Maasvlakte 2 Publiek-private samenwerking (PPS) bij MV2

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT MATURITY

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet projecten,

Nadere informatie

Lesbrief ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - NEDERLAND EN WATERBOUW

Lesbrief ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - NEDERLAND EN WATERBOUW Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW ZAND BOVEN WATER Rotterdam is de belangrijkste haven van Europa. Steeds meer spullen reizen via Rotterdam. Sinds 2008 wordt hard gewerkt om de haven uit te breiden.

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Als er één plek is die duidelijk maakt waarom Nederland in de moderne tijd zo n belangrijk handelsland is, dan is het Rotterdam wel. De haven ligt in de delta van

Nadere informatie

Overview. HP - Horti Productie. Microsoft Dynamics NAV. 2009 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. HP - Horti Productie. Microsoft Dynamics NAV. 2009 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV HP - Horti Productie Overview 2009 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted,

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PCI DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PCI-DIAGNOSTIEK (PEOPLE CENTERED IMPLEMENTATION) Niet zelden zien

Nadere informatie

PRINCE2 in duizend woorden. Andy Murray, hoofdauteur van PRINCE2 (2009) en Directeur van Outperform UK Ltd. AXELOS.com. The Stationery Office 2011

PRINCE2 in duizend woorden. Andy Murray, hoofdauteur van PRINCE2 (2009) en Directeur van Outperform UK Ltd. AXELOS.com. The Stationery Office 2011 PRINCE2 in duizend woorden Andy Murray, hoofdauteur van PRINCE2 (2009) en Directeur van Outperform UK Ltd AXELOS.com White Paper September 2011 Inhoud 1 Wat is PRINCE2? 3 2 Voordelen van PRINCE2 3 3 Principes

Nadere informatie

Verificatie van de investeringen van het 380kV traject Maasvlakte Westerlee

Verificatie van de investeringen van het 380kV traject Maasvlakte Westerlee DTe Den Haag Verificatie van de investeringen van het 380kV traject Maasvlakte Westerlee Project Nr. : 64112-00 Document Nr. : 64112-00-5200-06-002 Revisie : B Revisie omschrijving: Eindrapport Gemaakt

Nadere informatie

Detailed View. Transportplanning Inkoop. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau.

Detailed View. Transportplanning Inkoop. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Transportplanning Inkoop 2007 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted,

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO PROJECTSTART-UPS IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 ACCREDITED ASSESMENT IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO PROJECT HEALTH CHECKS IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office

Nadere informatie

PROJECT INITIATION DOCUMENT

PROJECT INITIATION DOCUMENT PROJECT INITIATION DOCUMENT Versie: Datum: x.x dd-mm-jj DOCUMENTATIE Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum:. INHOUDSOPGAVE 1. Managementsamenvatting

Nadere informatie

Overview. Ingekomen facturen registratie. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Ingekomen facturen registratie. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Ingekomen facturen registratie Overview 2006 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system,

Nadere informatie

1Modelexamen 1. Modelexamen 1

1Modelexamen 1. Modelexamen 1 1Modelexamen 1 Het examen PRINCE2 Foundation wordt in Nederland afgenomen door Stichting EXIN. Om u voor te bereiden op het examen is er een representatief modelexamen bijgevoegd. Het examen bestaat uit

Nadere informatie

ABLYNX NV. (de Vennootschap of Ablynx )

ABLYNX NV. (de Vennootschap of Ablynx ) ABLYNX NV Naamloze Vennootschap die een openbaar beroep heeft gedaan op het spaarwezen Maatschappelijke zetel: Technologiepark 21, 9052 Zwijnaarde Ondernemingsnummer: 0475.295.446 (RPR Gent) (de Vennootschap

Nadere informatie

Vrijwel allen hier aanwezig hebben daar een bijdrage groot of klein aan geleverd. Daarom aan iedereen: Veel dank!

Vrijwel allen hier aanwezig hebben daar een bijdrage groot of klein aan geleverd. Daarom aan iedereen: Veel dank! - LET OP: ALLEEN HET GESPROKEN WOORD GELDT - Openingswoord Locoburgemeester Gehrels bij de ondertekening verzelfstandiging Haven Amsterdam op donderdag 21 maart 2013 Dames en heren, Excellentie, Het is

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 ONLINE QUICK SCAN IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT MATURITY

Nadere informatie

Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk

Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk Jaarcongres Nederlandse Vereniging van Binnenhavens, Venlo, 5 oktober 2012 Hans Smits, CEO Havenbedrijf Rotterdam N.V. 1 Haven Rotterdam in cijfers

Nadere informatie

Methodes werken niet, mensen wel

Methodes werken niet, mensen wel Op naar de essentie Amersfoort 7 juni 2007 Roelof van der Weg Wat methodes beloven PRINCE2: een goede projectmanagementmethode zal het project naar het gewenste resultaat leiden via een gecontroleerde,

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PCI CHANGE MANAGEMENT PLAN IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PCI-DIAGNOSTIEK (PEOPLE CENTERED IMPLEMENTATION) Niet zelden

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PCI WORKSHOP LEADING CHANGE IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PCI-DIAGNOSTIEK (PEOPLE CENTERED IMPLEMENTATION) Niet

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO PROJECT HANDBOEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Combineren PRINCE2 met PMW en Projectmatig Creëren

Combineren PRINCE2 met PMW en Projectmatig Creëren TM PRINCE2 Symposium: Combineren PRINCE2 met PMW en Projectmatig Creëren Bert Hedeman b.hedeman@insights-int.nl PRINCE2TM is a Trade Mark of the Office of Government Commerce Bert Hedeman Partner Insights

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO ONTWIKKELPLANNEN IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet

Nadere informatie

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen:

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen: Beslisdocument Voortzetting samenwerking komende periode en beëindiging huidig Convenant ontwikkeling luchthaven Lelystad tussen Provincie Flevoland, Gemeente Lelystad, Schiphol Group en Lelystad Airport.

Nadere informatie

WERK AAN DE WEG! N15 (EUROPAWEG), MAASVLAKTE, ROTTERDAM

WERK AAN DE WEG! N15 (EUROPAWEG), MAASVLAKTE, ROTTERDAM WERK AAN DE WEG! N15 (EUROPAWEG), MAASVLAKTE, ROTTERDAM Maasvlakte 2 is de uitbreiding van de Rotterdamse haven. Tussen 2008 en 2013 legt aannemer PUMA, een combinatie van Boskalis en Van Oord, in opdracht

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. ALV ELC, Venlo 30 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK

MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK LESBRIEF VOORTGEZET ONDERWIJS BOVENBOUW HAVO/VWO OPDRACHTEN DE HAVEN VAN ROTTERDAM Heel veel goederen die we gebruiken komen uit het buitenland. Het grootste deel komt via de haven

Nadere informatie

Prince2 audit. Kwaliteitsmaatregel met rendement

Prince2 audit. Kwaliteitsmaatregel met rendement Prince2 audit Kwaliteitsmaatregel met rendement Niek Pluijmert Dga INQA (samen met Hans) Project- en kwaliteitmanagement Sedert 1979 in ICT Bestuurslid Spider Bestuurslid KvK Midden Nederland TU Delft

Nadere informatie

UITDAGINGEN BINNENVAART

UITDAGINGEN BINNENVAART UITDAGINGEN BINNENVAART PROMOTIE BINNENVAART VLAANDEREN 2012 09 18 WATERWEGEN West Europa heeft het dichtste waterwegennetwerk van de EU 90 miljoen inwoners EUR 910 miljard BBP 320 miljoen ton via Rijn

Nadere informatie

Waterkering Westerschelde White elephant of nieuw icoon?

Waterkering Westerschelde White elephant of nieuw icoon? Waterkering Westerschelde White elephant of nieuw icoon? Martin van der Does de Bye Sigrid Schenk Rotterdam, 2 oktober 2014 Page 2 White elephant of nieuw icoon? De route naar een financieel haalbare casus

Nadere informatie

Profiel. Vindingrijk en veelzijdig. Baggeren en infrastructuur

Profiel. Vindingrijk en veelzijdig. Baggeren en infrastructuur Profiel Vindingrijk en veelzijdig Baggeren en infrastructuur Profiel Havenuitbreiding Maasvlakte 2 bij Rotterdam Van Oord Nederland is een toonaangevende aannemer van bagger-, waterbouwkundige en infrastructurele

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PCI PEOPLE CHANGE RISK ASSESMENT IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PCI-DIAGNOSTIEK (PEOPLE CENTERED IMPLEMENTATION)

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 DIAGNOSTIC ASSESMENT IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO TOOLS IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet projecten,

Nadere informatie

Overview. Beveiligde functies. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Beveiligde functies. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Overview 2007 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form

Nadere informatie

1. Wat weet ik er al van. Ik doe mijn werkstuk over "Tunnels en Bruggen". Ik weet er nog niet veel van, daarom wil ik er meer over weten.

1. Wat weet ik er al van. Ik doe mijn werkstuk over Tunnels en Bruggen. Ik weet er nog niet veel van, daarom wil ik er meer over weten. Edwin van Tienen TUNNELS EN BRUGGEN Inhoud. 1. Wat weet ik er al van. 2. Tunnels. 2.1 Boren. 2.2 Tunnels in de bergen. 3. De kanaaltunnel. 3.1 Tunnel onder de zee. 3.2 De TGV. 4. Bruggen. 4.1 Onderzoeken

Nadere informatie

Overview. Urenregistratie. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Urenregistratie. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Urenregistratie Overview 2007 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted,

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - LAND IN ZEE

Lesbrief. aardrijkskunde ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - LAND IN ZEE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO ZAND BOVEN WATER Rotterdam is de belangrijkste haven van Europa. Steeds meer containers, grondstoffen en andere spullen worden via Rotterdam doorgevoerd naar

Nadere informatie

MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK

MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK LESBRIEF VOORTGEZET ONDERWIJS ONDERBOUW OPDRACHTEN DE ROTTERDAMSE HAVEN GROEIT! Heel veel goederen die we gebruiken komen uit het buitenland. Het grootste deel komt via de haven

Nadere informatie

MV2 en de toekomst van de haven Een alternatieve visie op Rotterdam

MV2 en de toekomst van de haven Een alternatieve visie op Rotterdam MV2 en de toekomst van de haven Een alternatieve visie op Rotterdam Gérard Brockhoff Adstrat Adstrat Consulting, 1 Skyline Rotterdam, Ronald Tilleman Havenvisie 2050 (concurrentiepositie) Waarom is Rotterdamse

Nadere informatie

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Froombosch Frans N. Stokman frans.stokman@grunnegerpower.nl 28 mei 2013 Hoe realiseren wij duurzaamheid? Decentrale duurzame

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

Electronisch zaken doen in de bouw anno 2013 Feiten uit onderzoeken USP & BouwKennis

Electronisch zaken doen in de bouw anno 2013 Feiten uit onderzoeken USP & BouwKennis Electronisch zaken doen in de bouw anno 2013 Feiten uit onderzoeken USP & BouwKennis Voor de S@les in de Bouw dag, september 2013 Jan Paul Schop, managing partner September 2013 USP Marketing Consultancy:

Nadere informatie

RESULTAATGERELATEERDE

RESULTAATGERELATEERDE erde OVER NO CURE NO PAY RESULTAATGERELATEERDE BELONING Resultaatgerelateerde beloning Over no cure no pay OVER NO CURE NO PAY RESULT AATGERELATEERDE BELONING RESULTAATGERELATEERDE BELONING 02 Resultaatgerelateerde

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMI INCOMPANY TRAINING PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. OVER PMI Het Amerikaanse Project Management Institute (PMI) is s werelds

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK

MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK LESBRIEF PRIMAIR ONDERWIJS GROEP 7-8 OPDRACHTEN DE ROTTERDAMSE HAVEN GROEIT! Heel veel goederen die we gebruiken komen uit het buitenland. Het grootste deel komt via de haven in

Nadere informatie

Focus op milieu en veiligheid

Focus op milieu en veiligheid Focus op milieu en veiligheid Philips Innovation Services Philips Environment & Safety (PES) Praktische vertaling van milieu, arbo en veiligheid De eisen die de maatschappij en de overheid stellen aan

Nadere informatie

Overview. Zorgsector. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Zorgsector. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Overview 2006 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form

Nadere informatie

Grenzeloze Schelde 25 november 2013. MDK-Afdeling Kust Kustbescherming- Masterplan Kustveiligheid. ir. Peter DeWolf

Grenzeloze Schelde 25 november 2013. MDK-Afdeling Kust Kustbescherming- Masterplan Kustveiligheid. ir. Peter DeWolf Grenzeloze Schelde 25 november 2013 MDK-Afdeling Kust Kustbescherming- Masterplan Kustveiligheid ir. Peter DeWolf Een kunstmatig versterkte kustlijn 38 km zeedijken (meer dan de helft van de kustlijn)

Nadere informatie

Seminar 360 on Renewable Energy

Seminar 360 on Renewable Energy Seminar 360 on Renewable Energy Financieren van duurzame energie initiatieven ING Lease (Nederland) B.V. Roderik Wuite - Corporate Asset Specialist - Agenda I 1. Introductie 2. Financiering van duurzame

Nadere informatie

Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek

Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek Sigrid Schenk Irene Pohl Rotterdam, januari 2014 Aanleiding voor verdieping NWW / Botlek Page 2 BRON: HBR Het Botlekgebied / Pernis vormt het

Nadere informatie

NAP contactbijeenkomst 15 februari 2007, Zeist Gerard Filé adviesgroep Kosten- en RisicoManagement DHV Management Consultants

NAP contactbijeenkomst 15 februari 2007, Zeist Gerard Filé adviesgroep Kosten- en RisicoManagement DHV Management Consultants Kostenmanagement in de GWW-sector NAP contactbijeenkomst 15 februari 2007, Zeist Gerard Filé adviesgroep Kosten- en RisicoManagement DHV Management Consultants Programma - Introductie (DHV) - Achtergrond

Nadere informatie

Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven

Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven Financieren van duurzame energie initiatieven ING Auke de Boer- manager ING Groenbank N.V. Agenda I 1. Introductie 2. Financiering duurzame energie initiatieven

Nadere informatie

Port of Amsterdam en DMS. Congres SharePoint

Port of Amsterdam en DMS. Congres SharePoint Port of Amsterdam en DMS Congres SharePoint Port of partnerships Utrecht, 23 september 2014 Overzicht Havens Amsterdam (NZKG) 2 Haven Amsterdam Algemene informatie Zeehaven nr. 4 in Europa Cacaohaven nr.

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

PRINCE2 in duizend woorden

PRINCE2 in duizend woorden PRINCE2 in duizend woorden Andy Murray, hoofdauteur van PRINCE2 (2009) en Directeur van Outperform UK Ltd White paper September 2011 Inhoud 1 Wat is PRINCE2? 3 2 Voordelen van PRINCE2 3 3 Principes 3 4

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. Movares symposium 29 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

Agile in Projecten minimalisme of strak pak? Richard Weber PMP

Agile in Projecten minimalisme of strak pak? Richard Weber PMP Agile in Projecten minimalisme of strak pak? Richard Weber PMP De Spreker Richard Weber Directeur & oprichter Adviseur & coach Projectmanagement Profile Dynamics ICT & Bedrijfskundige achtergrond Trainer

Nadere informatie

Voor een volledig overzicht van de uitspraken van mijn ambtsvoorganger verwijs ik naar bijlage 1.

Voor een volledig overzicht van de uitspraken van mijn ambtsvoorganger verwijs ik naar bijlage 1. a 1 > Retouradres: Postbus 20901, 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070

Nadere informatie

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Colofon Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Contactpersoon: NBSO Chengdu Chief Representative : Bertrille Snoeijer

Nadere informatie

Project Management. Hfst 1: Het project:

Project Management. Hfst 1: Het project: Project Management Hfst 1: Het project: 1.1: Soorten werkzaamheden: We kennen 3 soorten werkzaamheden: Improvisatie: een plotselinge reactie op een niet verwachte gebeurtenis. Hiervoor zijn geen richtlijnen.

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Step by Step Guide. Cijferinvoer BE. MACCS version 8.00.230.000.009 Document version 1.0 Date 28 November 2014. support@maccs.com

Step by Step Guide. Cijferinvoer BE. MACCS version 8.00.230.000.009 Document version 1.0 Date 28 November 2014. support@maccs.com Step by Step Guide Cijferinvoer BE MACCS version 8.00.230.000.009 Document version 1.0 Date 28 November 2014 Author MACCS Support E-mail support@maccs.com Document history Date Short description Changed

Nadere informatie

Geachte minister, locoburgemeester, wethouder, geachte gasten,

Geachte minister, locoburgemeester, wethouder, geachte gasten, Toespraak Dertje Meijer, CEO Havenbedrijf Amsterdam NV Ondertekening Havenmeesterconvenant 21 maart 2013 Een waardevolle haven Geachte minister, locoburgemeester, wethouder, geachte gasten, Wat een bijzonder

Nadere informatie

Siemens Training Handleiding Website

Siemens Training Handleiding Website Uitgave 02 This document was produced for training purposes. Siemens assumes no responsibility for its contents. The reproduction, transmission or use of this document or its contents is not permitted

Nadere informatie

Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam. Henk de Bruijn 25 september 2013. Copyright - Port of Rotterdam

Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam. Henk de Bruijn 25 september 2013. Copyright - Port of Rotterdam Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam Henk de Bruijn 25 september 2013 1 Haven- en industriegebied + 2 Havengebieden Maasvlakte Waal-/Eemhaven Europoort Botlek 3 Haven in cijfers Rotterdamse haven

Nadere informatie

Groningen Seaports heeft de

Groningen Seaports heeft de > feature Werk maken van windenergie Leven van de wind. Volgens het spreekwoord kan het niet. In Groningen denken ze daar heel anders over. Groningen Seaports ziet voor met name de Eemshaven volop kansen

Nadere informatie

Joop Cornelissen BMC Klantendag 2011. Professionaliseren dienstverlening CMS

Joop Cornelissen BMC Klantendag 2011. Professionaliseren dienstverlening CMS Joop Cornelissen BMC Klantendag 2011 Professionaliseren dienstverlening CMS Agenda Introductie CIBER Waarom verder professionaliseren Tijdslijnen selectietraject Businesscase Scope implementatie Status

Nadere informatie

Waterbouwdag 2011. Sluizen in de wereld. Han Vos

Waterbouwdag 2011. Sluizen in de wereld. Han Vos Sluizen in de wereld Han Vos Recente sluisprojecten voor Waterbouwdag 2011 de zeevaart In de laatste jaren zijn en worden er plannen gemaakt voor grote zeesluizen waarvan de capaciteit aansluit bij de

Nadere informatie

Haven Amsterdam Gateway to Europa

Haven Amsterdam Gateway to Europa IJ (voor 1850) Haven Amsterdam Gateway to Europa Jan Egbertsen 26 september 2011, Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Amsterdam Noordzeekanaalgebied (rond 1875) Overzicht

Nadere informatie

trtrsterhtrf holman L ln de presentatie wordt gesproken over een wekelijks inloopspreekuur. Op welk moment

trtrsterhtrf holman L ln de presentatie wordt gesproken over een wekelijks inloopspreekuur. Op welk moment 4 trtrsterhtrf holman I nformatieavond Woonschepenhav en, 26-Í-Í-2OL4 Vragen en Antwoorden: L ln de presentatie wordt gesproken over een wekelijks inloopspreekuur. Op welk moment wordt dit inloopspreekuur

Nadere informatie

> Medewerkers & Leiderschapsstijlen Profiel. Naam: Dhr. Peter Sample

> Medewerkers & Leiderschapsstijlen Profiel. Naam: Dhr. Peter Sample > Medewerkers & Leiderschapsstijlen Profiel Naam: Dhr. Peter Sample Datum: 14 april 2009 Groepsrollen Lage scores Gemiddeld Hoge scores Groepsrol Coördinator Ondernemer Creatief denker Voltooier Uitvoerder

Nadere informatie

PRINCE2 2009 is overzichtelijker

PRINCE2 2009 is overzichtelijker PRINCE2 2009 is overzichtelijker 29 mei 2009 door: Lia de Zoete en Reinier de Koning Half juni presenteert het Office of Government Commerce in Londen PRINCE2 2009. Het grote voordeel van de nieuwe versie

Nadere informatie

DEEL I 5.5 PRINCE2. 5.5.1 Definitie project. 5.5.2 Kern van PRINCE2. 5.5.3 Historie. 5.5.4 Scope. 5.5.5 Uitgangspunten

DEEL I 5.5 PRINCE2. 5.5.1 Definitie project. 5.5.2 Kern van PRINCE2. 5.5.3 Historie. 5.5.4 Scope. 5.5.5 Uitgangspunten 5 Projectmanagementmethoden 83 5.5 PRINCE2 Deel I van de beschrijving van PRINCE2 is geschreven door Ron Seegers en gereviseerd en geautoriseerd door Joost Nuijten, bestuurslid van de Prince User Group

Nadere informatie

Mobile Connect. Welcome Pack. Inclusief gratis proefversie. Mobile Broadband

Mobile Connect. Welcome Pack. Inclusief gratis proefversie. Mobile Broadband Mobile Connect Welcome Pack Mobile Broadband Inclusief gratis proefversie Welkom bij HP Mobile Connect. Uw SIM-kaart voor HP Mobile Connect is al vooraf geïnstalleerd in uw apparaat HP Mobile Connect is

Nadere informatie

Verruiming Julianakanaal

Verruiming Julianakanaal Verruiming Julianakanaal Toelichting voor de bewoners van de gemeente Stein De Vries & van de Wiel Kust- & Oeverwerken Fred Doodeman (omgevingsmanager) 30 oktober 2013 Inhoud Voorstellen De Vries & van

Nadere informatie

Ready-2-Benefit ERP Out-of-the-box

Ready-2-Benefit ERP Out-of-the-box Ready-2-Benefit ERP Out-of-the-box AD ULTIMA GROUP Beneluxpark 7 8500 Kortrijk Belgium Tel: +32 56 740 740 Fax: +32 56 740 700 E-mail: info@adultimagroup.com Website: www.adultimagroup.com This document

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

Sturen. beheersen, toezicht en verantwoording De bijzondere context (PMR) en interne

Sturen. beheersen, toezicht en verantwoording De bijzondere context (PMR) en interne waarin Rijkspartijen, Provincie Zuid- Holland, de Gemeente Rotterdam en het Havenbedrijf Rotterdam (HbR) overeenstemming op hoofdlijnen hebben bereikt over de realisatie van de PMR-projecten Er zijn drie

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-II

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-II Vervoer en ruimtelijke inrichting Opgave 4 Het Project Mainportontwikkeling Rotterdam bron 4 Den Haag Rotterdam Legenda: zandwinningsgebied landaanwinningsgebied (Tweede Maasvlakte) haven- en industriegebied

Nadere informatie

Beleggen in Oplossingen

Beleggen in Oplossingen Beleggen in Oplossingen Doing well by doing good, in het groot Robeco 2 december 2015 1 1. Beleid Met de klant Van principes naar kader Keuze thema s Doelstelling 2. Uitvoering Fasering Definities en selectie

Nadere informatie

World Water Works 2016

World Water Works 2016 World Water Works 2016 Port Extension - Tanjung Priok Jakarta Herman Pals/ Hans Vermij Inhoud van presentatie 1. Introductie Royal HaskoningDHV 2. Havenontwikkelingen in Indonesië 3. Tanjung Priok en New

Nadere informatie