Ruggespraak. 12 Zouttolerantie op Texel. 16 Marokko, een betrouwbaar afzetgebied. 8 Janneke Hadders: Er valt nog zo veel winst te behalen in de teelt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ruggespraak. 12 Zouttolerantie op Texel. 16 Marokko, een betrouwbaar afzetgebied. 8 Janneke Hadders: Er valt nog zo veel winst te behalen in de teelt"

Transcriptie

1 Ruggespraak 8 Janneke Hadders: Er valt nog zo veel winst te behalen in de teelt 2 12 Zouttolerantie op Texel 16 Marokko, een betrouwbaar afzetgebied Relatiemagazine van HZPC jaargang 15 nummer 2 juni 2013

2 voorspraak De politiek verandert veel in onze structuren Europese Unie Een aantal jaren geleden heeft de Europese Commissie aangegeven dat ze de vele zaaizaad- en pootgoedrichtlijnen die er in de EU bestaan, en veelal 30 tot 50 jaar geleden zijn ontstaan, wil gaan herzien. Onze branche (van zaaizaad- en plantgoedbedrijven) is vanaf het begin sterk betrokken geweest bij deze discussie. Voor vele zaken moest beargumenteerd worden waarom de wetten en regels zijn zoals ze zijn. Waarom bestaat er voor de meeste landbouwgewassen wel een eis van Cultuur en Gebruikswaarde Onderzoek en waarom bestaat deze niet voor de meeste tuinbouwgewassen? Moet de rasbeschrijving, die gebaseerd is op onderscheidbaarheid, uniformiteit en stabiliteit, blijven bestaan? Waarom zijn er grote verschillen in certificeringsnormen in de EU bij een bepaald product zoals aardappelen en waarom niet bij andere producten? Ook de wetgeving ten aanzien van ziekten staat ter discussie. Eigenlijk stelde de sector dat we in grote lijnen tevreden zijn met de huidige wetgeving en dat we alleen op een aantal punten de wet zouden willen aanpassen. Maar de politiek wil meer. Het belangrijkste is dat de huidige wetgeving erop gericht is dat enerzijds de gebruiker van zaaizaad en pootgoed, en anderzijds de eigenaar van de rassen is beschermd. De gebruiker moet er zeker van zijn dat als er een ras is gekocht, het zaad ook echt van dat ras is en dat de kwaliteit afdoende is. Dat is immers door een individuele gebruiker moeilijk te controleren. Anderzijds is het van belang dat de kweker bescherming geniet van zijn intellectuele eigendom. Aardappelen in EU Als aardappelsector in Europa werken we met verschillende kwaliteitsnormen en klassen per land. Er is nog nooit een uniform systeem gemaakt. De EU-norm is bijzonder laag. Ieder land in de EU keurt op hogere zelf bepaalde normen. De EU wilde met de wetsverandering de UNECE-norm als standaard invoeren. Dat is ook een lage norm. Daarom hebben de pootgoedbedrijven in de EU een voorstel gemaakt om hogere normen in te voeren en om uniformiteit te verkrijgen in de classificatie. Het bedrijfsleven en ook de telers in de EU, inclusief de gebruikers, waren het vrij snel eens over deze norm. Maar nu zijn deze normen een onderdeel geworden van de politieke discussies en gaat de discussie een kant op die we niet wensen. U heeft recentelijk het een en ander gelezen in de agrarische pers. Ik ben heel blij dat de vertegenwoordiger van Nederland in deze discussies een goed overleg houdt met het bedrijfsleven. Maar de EU kent 27 lidstaten en ieder land heeft er wat over te zeggen, ongeacht het belang van aardappelen in dat land. Er worden veranderingen aangebracht en concessies gedaan, die in onze ogen ongewenst zijn. Het voorstel om verplicht een rotatie van 1:4 aan te moeten houden lijkt gelukkig van tafel te zijn. Maar er blijft nog genoeg over, zoals u heeft kunnen lezen. De wens van enkele landen om een certificeringsgeneratie B in te voeren, vind ik het meest ongewenst. We hadden een generatie A1 en A2 voorgesteld, waarbij A2 alleen op hetzelfde bedrijf uit A1 geteeld kan worden. Maar dat stuit op verzet van Zuid- en Centraal-Europese landen. We moeten leven met lagere wettelijke normen dan we nu in Nederland gewend zijn. Privaat mag iedereen uiteraard zelf bepalen welke norm wordt gehanteerd. Voor veel producten is dat geen probleem. Neem nu suikerbietenzaad als voorbeeld. Daarvoor bestaat een minimale kiemkracht van 80%. Dat is de EU-norm. Maar niemand denkt er over om zaad met zo n lage kiemkracht op de markt te brengen. De markt heeft de kwaliteit omhoog gedreven. De pootaardappelmarkt kent bijzonder veel aanbieders. Daarom is een redelijke norm nog wel van belang, ter bescherming van de gebruikers. De markt kan en moet de rest doen. Ruggespraak Vandaag de dag maakt de politiek zich niet zo druk om deze twee partijen. De aandacht gaat uit naar factoren als voedselveiligheid, milieu, biodiversiteit en bescherming van de consument. Daar is veel meer politiek gewin te behalen. Deze aspecten zie je in de nieuwe wetgeving terugkomen. Op zich heb ik daar geen moeite mee. Dat is de politieke realiteit, deels ontstaan door voedselschandalen die niet hadden mogen plaatsvinden. Maar we moeten er hard voor vechten om te zorgen dat we niet te veel eisen krijgen vanuit deze optiek en dat de gebruiker en de kweker worden vergeten. We moeten zelfs oppassen dat we niet te veel aan banden worden gelegd door politieke regels, zodat we de ondernemersvrijheden verliezen. Je kunt de vraag stellen wie de behoefte van de consument beter kent; zijn dat de politici van het Europese parlement of zijn dat de leveranciers van zaaizaad en pootgoed? Nederland In Nederland bemoeit de politiek zich ook met ons doordat er een discussie is ontstaan rond de zogenaamde zelfstandige bestuursorganen (ZBO). Blijft onze NAK een ZBO of wordt het volledig onderdeel van het ministerie, met alle beperkingen van dien, zoals de VVD wenst? Ik dacht dat onze overheid er naar streefde om het aantal ambtenaren te reduceren. We betalen de NAK helemaal zelf als sector. Wat is het voordeel van het opheffen van zo n ZBO? Overheid, laat die NAK van ons blijven! Als de NAK een ZBO blijft, kan ze straks ook eventuele private keuringen uitvoeren. Als de NAK deel is van het ministerie, zal ze alleen op EU-norm mogen keuren! Daar hebben we weinig behoefte aan. Gerard Backx 2

3 In deze Ruggespraak 4 Is de aardappel een watervreter? Interview Anton Haverkort, gewasecoloog Wageningen UR 7 Financieel nieuws Seizoen 2012/ NAO, kwaliteit borgt prominente positie Precies weten wat belangrijk is Interview Arie Westmaas 22 Open huis 18 8 Meten, weten en adviseren Interview Janneke Hadders 11 Kwekersaangelegenheden 8 23 Potato Europe 24 Een dag uit het leven van John van Meel: Cruciaal is het tijdstip van doodmaken Zouttolerantie op Texel Met Colomba op tournee door Italië Druppelirrigatie bij teelt miniknollen Teeltproductie in beeld 29 Uit de markt 30 Nieuwe collega s 16 Marokko Telersreis Agenda 26 van de redactie Water als thema in Ruggespraak In het dagblad Trouw stond enige tijd geleden een interview met Arjen Hoekstra, hoogleraar watermanagement aan de Universiteit Twente. Hij stelt hierin dat de productie van voedsel verantwoordelijk is voor 85% van het jaarlijkse waterverbruik in de wereld. Hoekstra ontwikkelde het begrip watervoetafdruk, een model om inzicht te krijgen in de hoeveelheid water die via diverse voedingsmiddelen de wereld over getransporteerd wordt. Zo zegt hij dat er voor de productie van één kopje koffie 140 liter water nodig is. Dat zijn 1120 kopjes water! Dit riep bij de redactie de vraag op hoe zorgelijk de situatie nu eigenlijk is en hoe onze aardappel zich gedraagt in de wereldwijde waterhuishouding. Is de aardappel een gewas om trots op te zijn of is het ook zo n watervreter? We vragen het aan Anton Haverkort, gewasecoloog bij Plant Research International (PRI) van Wageningen UR en gespecialiseerd in teeltsystemen van aardappelen. We gaan ook op bezoek bij Dacom, sinds 1987 pionier en wereldmarktleider op het gebied van innovatieve en intelligente ICT/ sensortechnologiesystemen en adviesdiensten voor duurzame precisielandbouw. We nemen een kijkje op Texel, waar het project Zilte Landbouw Texel draait en we laten u kennis nemen van de druppelirrigatie bij miniknollen op het land van maatschap Werkman in Warffum. Annemarie Blitterswijk 3

4 Is de aardappel een watervreter? Water, aardappelen en wetenschap. Voor die combinatie togen we naar Wageningen UR, hét kenniscentrum op het gebied van landbouw over de hele wereld. We vragen Anton Haverkort, gewasecoloog met jarenlange ervaring in aardappelteeltsystemen, naar zijn mening over het gewas aardappel in relatie tot de waterproblemen in de wereld. Ruggespraak 4 Hoe belangrijk is water, moeten we ons zorgen maken? Haverkort laat een kaartje zien waarop duidelijk de gebieden in de wereld zijn aangegeven met een watertekort (rood) en een wateroverschot (groen). Er zijn veel plekken op de wereld waar het grondwater op dreigt te raken. Intensievere teelt zorgt ervoor dat het grondwaterpeil steeds verder zakt. India, Inner-Mongolië, China en bijvoorbeeld ook Saudi-Arabië zijn voorbeelden van zulke gebieden. Ook in Europa hebben we gemiddeld zo n 200 mm per jaar te kort aan water. Dat kost ons een paar ton in opbrengst, maar daar gaan, of kunnen, we meestal niet voor beregenen. Is er een wateroverschot, dan spoelt het teveel aan water gewoon weg. Het nadeel daarbij is dat er veel stikstof mee uitspoelt. In hele droge gebieden zoals Noordwest- Amerika wordt de stikstof meegegeven in het beregeningswater. Het komt dan direct op de juiste plek, maar het nadeel is dat je in verhouding veel stikstof gebruikt. Een deel van het water verdampt of spoelt weer uit, waardoor er een hoge concentratie stikstof in de bodem komt. Dit moet weer afgebroken worden, wat extra CO 2 oplevert en zorgt voor bijvoorbeeld meer algengroei in meren.

5 interview Water footprints De gemiddelde wereldwijde waterfootprint van aardappelen is 290 liter/kg. In Nederland met hoge opbrengsten en veel bewolking maar 100 liter/kg. Chips daarentegen kost gemiddeld 1040 liter water per kg product. Ter vergelijking het gemiddelde wereldwijde waterverbruik bij andere gewassen en producten: Tarwe Rijst Suikerbieten Suiker (uit biet) Melk liter / kg liter / kg 132 liter / kg 920 liter / kg liter / liter * (Denk hier ook aan het gras en het water dat de koe verbruikt) Bron: Teeltsystemen Vooral in Noord-Afrika wordt veel gebruik gemaakt van irrigatie door bevloeiing. Dit kost het meeste water en is het minst efficiënt. Iets beter is een waterkanon, maar ook dan verdampt veel water en is de verdeling niet altijd even goed. Beter is een pivot, waarbij de sproeidoppen dicht boven het gewas hangen en de waterafgifte goed te regelen is. Meest efficiënt is natuurlijk druppelirrigatie, waarbij precies de juiste hoeveelheid water op de juiste plaats wordt afgegeven. Ik weet dat er een aantal grote aardappelverwerkers zijn die hun telers in droge gebieden verplichten om met druppelirrigatie te werken. Gaan de verbeteringen in irrigatiemethodes snel genoeg? Tja, snel genoeg, denkt Haverkort hardop, het is vaak ook een kwestie van kosten. Als het water schaarser of duurder wordt, dan ga je vanzelf zuiniger omspringen met het beschikbare water. Ik zie bijvoorbeeld in Noord-Afrika steeds meer efficiëntere irrigatiemethoden en minder bevloeiing. Noord-Afrika klinkt ver weg, maar dichter bij huis zijn er ook problemen met waterschaarste. Haverkort: Bijvoorbeeld in de Franse Champagnestreek hebben telers te maken met een waterquotum. Telers kiezen hun bouwplan op basis van het toegestane waterquotum. Naast betere irrigatiemethoden is er nog iets van belang. Haverkort: Een aardappelperceel dat vol in het loof staat, kun je qua verdamping vergelijken met een zwembad! Moet je je voorstellen wat dat doet op een warme dag. Dat moet je dus allemaal teruggeven. Aan de hand van de grondsoort, de neerslagvoorspelling en een vochtmeter in de bodem, kun je dus bepalen hoeveel irrigatie er nodig is. Hoeveel water heeft een aardappelplant nodig? Mijn vuistregel is altijd: 10 mm water per ton opbrengst. Bijvoorbeeld voor 60 ton opbrengst moet het gewas 600 mm water ter beschikking hebben gehad. Uit grondwater, vanuit regen of via beregening, dat maakt niet uit. Afhankelijk van de mogelijkheid tot beregenen, de verwachte periode van regenval of beschikbaarheid van grondwater, kun je ook iets spelen met de rassenkeuze. Wat doet water in een aardappelplant? Een plant heeft water nodig om vier redenen, begint Haverkort zijn les in plantenfysiologie. De eerste is stevigheid. Als een plant water verliest neemt de turgor (celspanning) af en gaan de bladeren en stengels slap hangen. Ten tweede is water nodig om af te koelen. Als een plant niet verdampt, zou de bovenkant van het blad bij wijze van spreken net zo warm kunnen worden als het dak van je auto. Ten derde zorgt deze waterverdamping voor een beweging. Water dat verdampt via de huidmondjes in het blad wordt weer aangetrokken door de wortels. In deze stroom naar de plant toe worden allerlei mineralen en voedingsstoffen de plant in getransporteerd. En natuurlijk is water erg belangrijk voor de groei. CO 2 + H 2 O geeft suikers waarmee weer zetmeel gevormd wordt. Water is dus een onderdeel van de droge stof die door fotosynthese gevormd wordt. >> No data < > 250 De gebieden in de wereld met een watertekort (rood) en een wateroverschot (groen). 5

6 >> Wat een plant doet bij droogte hangt af van de soort plant. Bijvoorbeeld, granen kunnen geen bladeren laten vallen. Zij sluiten de huidmondjes en blijven stil staan in de groei. Een aardappelplant doet dat niet. Bij droogte laat een aardappelplant als eerste de onderste oude bladeren vallen, waardoor er minder blad overblijft om water te verdampen. De opname van zonlicht is daardoor ook minder, met als gevolg minder fotosynthese en minder omzetting naar suikers en zetmeel. Vervolgens gaat de aardappelplant de huidmondjes op het blad een beetje sluiten. Hierdoor is er minder verdamping, maar zijn er ook minder sapstromen in de plant en in de wortels. Bij veel zon heeft een aardappelplant vaak een dip rond de middag waarin hij nauwelijks groeit. Hoe warmer het wordt, hoe langer die dip duurt. Boven de 30 0 C stopt de plant met groeien. Alles staat stil en in feite verouderen de knollen dan een beetje. Wanneer het weer koeler wordt en de plant weer verder groeit, ontstaat er vaak doorwas. De enigszins verouderde knollen maken een kiem of groeien alleen aan de kant waar de jongste cellen zich bevinden. Zo ontstaan er dus doorwas kettingen of poppen. Beregenen, waar dat kan, helpt natuurlijk om de verdamping op gang te houden, maar boven de 33 0 C is het ook in de rug zo warm dat de plant echt stopt met groeien. 11% daalt. Door al die CO 2 zal het op de wereld ook wel een paar graden warmer worden. Het voordeel hiervan is dat de groeiseizoenen langer worden, waardoor ook de opbrengsten zullen stijgen We verwachten daarom dat in 2050 de gemiddelde aardappelopbrengst 45% hoger is dan nu. Zomaar, daar hoeven we verder niks voor te doen! Annemarie Blitterswijk Bevloeiing Hoe efficiënt is een aardappel ten opzichte van andere gewassen? Eigenlijk is de aardappel in dat opzicht wel favoriet in de voedselgewassen. 80% van de droge stof gaat in de knol zitten en is dus eetbaar. Bij tarwe is dat bijvoorbeeld maar 55%. De knol wordt al vroeg gevormd en als het droog wordt valt er altijd wel wat te oogsten. Bij granen wordt de korrel laat in de groei gevormd en bij droogte kan de oogst geheel mislukken. Ruggespraak 6 Footprinting Veel verwerkers zoals chips- en fritesfabrikanten hebben water- en CO 2 -gebruik hoog op de agenda staan. Ik heb zelf vanuit Plant Research International (PRI) meegewerkt aan het ontwikkelen van de CoolFarmTool voor aardappelen, waarmee zaken als water- en CO 2 -gebruik per ton inzichtelijk gemaakt kunnen worden. Dit geeft een beeld van de milieubelasting die een bepaald perceel aardappelen veroorzaakt. Je ziet enorme verschillen tussen telers in water-, energie- en middelenverbruik, terwijl hoog verbruik lang niet altijd een hogere opbrengst geeft. Maar er is nog iets anders aan de hand met CO 2, gaat Haverkort verder met een blik op de toekomst. De hoeveelheid CO 2 in de lucht neemt toe, dat is een natuurlijk proces. Zo n 25 jaar geleden zat er ongeveer 365 ppm (parts per million) CO 2 in de lucht. Momenteel is dat 400 ppm en de verwachting is dat dit zal stijgen naar minimaal 550 ppm in De aardappel is één van de gewassen die sterk reageert op een CO 2 verhoging, waardoor de opbrengsten hoger zullen liggen. En het mooie is ook nog dat een aardappelplant daar juist minder water voor nodig heeft. Met meer CO 2 in de lucht sluit de plant zijn huidmondjes een beetje, waardoor er minder verdamping optreedt. Uit verschillende proeven is berekend dat de opbrengst hierdoor met 28% stijgt en het waterverbruik met Een pivot (spilberegening) The Next Level Anton Haverkort heeft een duidelijk beeld van de aardappelteelt in Op de website van Potato Europe 2013 staat een filmpje waarin hij in drie minuten zijn visie weergeeft op het thema The Next Level.

7 financieel nieuws Seizoen 2012/13: een mooi pootaardappeljaar voor de telers van HZPC Een hoge opbrengst per hectare en een prima uitbetalingsprijs hebben in seizoen 2012/13 gemiddeld tot mooie financiële opbrengsten per hectare geleid. Met uitzondering van het bijzondere recordjaar 2010/11 is dit tot dusverre het jaar waarin de hoogste gemiddelde financiële opbrengst per hectare is gerealiseerd. In Nederland lagen door gunstige groeiomstandigheden de pootgoedopbrengsten per hectare op een duidelijk hoger niveau dan het vijfjaarsgemiddelde. Het zijn met name de noordelijke provincies geweest waar de opbrengsten bijzonder hoog lagen. We zijn in staat geweest om de grote hoeveelheid Nederlandse poolaardappelen goed te verkopen. Met name naar landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten zijn dit jaar grote hoeveelheden pootgoed tegen gunstige prijzen verkocht. Daarnaast hebben wij extra Nederlands pootgoed verkocht via onze ondernemingen in Engeland en Frankrijk. In deze landen was sprake van tekorten in pootgoed wegens overvloedige regenval. Een echte win-win situatie dus, mogelijk gemaakt doordat wij een internationaal bedrijf zijn. Al met al is het percentage verkocht een procentpunt boven het vijfjaarsgemiddelde geëindigd. Gezien de hoge Nederlandse pootgoedopbrengsten lijkt ons dit een Uitbetalingsprijs van de grootste rassen (gebaseerd op aantal ha) Ras b/v Maat Rw Prijs 1) Adora b ,17 Annabelle b ,38 Asterix b ,07 Bartina b ,29 Carrera b ,82 Challenger b ,09 Desiree v ,30 Fabula b ,35 Felsina b ,50 Innovator b ,68 Liseta b ,25 Monalisa v ,31 Mondial b ,15 Red Scarlett b ,08 Spunta v ,25 Sylvana b ,78 Victoria b ,56 Vivaldi b ,69 b=beschermd, v=vrij, Rw=raswaarde 1) Klasse E, pootgoedmaat, vóór kwekersafdracht prima resultaat. Half juni is de definitieve gemiddelde prijs voor de potermaat, klasse E, bekend gemaakt en uitbetaald, namelijk 29,51 euro. Betalingsrisico Voor de verkoop van pootaardappelen ontvangt HZPC handelsmarge. In ruil hiervoor loopt HZPC het betalingsrisico over de pootgoedverkopen. Wij verkopen pootgoed in meer dan 70 landen. In sommige landen is het betalingsrisico hoger dan in andere landen. In landen als bijvoorbeeld Syrië, Irak, Libië en ook Egypte is het lastig zaken doen. Toch vinden wij het voor onze telers erg belangrijk dat wij ook in deze landen Nederlands pootgoed verkopen. Met uitzondering van Egypte zijn wij erin geslaagd om nagenoeg al het pootgoed netjes betaald te krijgen. Egypte is echter een stuk lastiger. In de brief die wij in april aan al onze certificaathouders hebben gestuurd hebben wij de situatie uitgelegd. Het resultaat van HZPC kan dit boekjaar eenmalig beïnvloed worden door de situatie in Egypte. Op dit moment zijn wij nog hard aan het werk met het dossier Egypte. Financieel strategisch plan Kostenbeheersing is een van de voorwaarden om financieel gezond te blijven. Met het implementeren van de marktstrategie zijn de kosten van HZPC de laatste jaren toegenomen. Zoals wij vorig jaar al aangaven zitten we inmiddels op een kostenniveau waarbij we goed in staat moeten zijn om de marktstrategie verder te implementeren en is het nu zaak om in de komende jaren de kosten niet te veel te laten stijgen. In het boekjaar 2012/13 is de kostenstijging daarom ook beperkt gebleven en ligt zij in lijn met het financieel strategisch plan. Daarnaast hebben wij een uitgebreide projectadministratie geïmplementeerd bij R&D waardoor de kostenbeheersing ook daar verder is verbeterd. Tot slot, de buitenlandse deelnemingen hebben ook dit jaar wederom fors bijgedragen aan het resultaat van HZPC. De stijging, die we hier de laatste jaren zien, verwachten wij in de komende jaren verder te kunnen continueren. HZPC laat hiermee zien dat zij met haar strategie van beheerste internationale groei op de goede weg zit. Feico Tijmstra 7

8 Meten, weten en adviseren Na weken van droogte, rijd ik op een regenachtige maandagmorgen naar het hoofdkantoor van Dacom in Emmen. Zo op het oog lijkt er voorlopig weer genoeg water beschikbaar voor de gewassen, maar u kent het gezegde meten is weten! En meten, daar zijn ze goed in bij Dacom. Ruggespraak 8

9 interview Minder import door exportverbod Jan Hendrik van der Tas, salesmanager Midden-Oosten bij HZPC: Inderdaad wordt het grondwater in Saudi-Arabië steeds schaarser. Om die reden heeft de Saudische overheid indertijd de export van granen al verboden. Het gevolg was echter dat er allerlei andere gewassen op diezelfde pivots werden geteeld die ook werden geëxporteerd. Hierdoor bleef het probleem bestaan. Sinds 2011 is er daarom in Saudi- Arabië een exportverbod voor groentes, waaronder aardappelen. We hebben in het seizoen 2011/2012 de export van Nederlands pootgoed naar Saudi-Arabië met 40% zien afnemen, omdat er geen tafelaardappelen meer geëxporteerd mochten worden. Weerstation Janneke Hadders, ze heeft sinds een aantal maanden het bedrijf overgenomen van haar vader en oprichter Jan Hadders, vertelt: Onze basis is de centrale databank waar we alle meetgegevens uit de hele wereld opslaan. Alleen met voldoende goede informatie heb je de mogelijkheid om de juiste adviezen te geven. Dacom is in de jaren tachtig opgericht door akkerbouwer Jan Hadders. Hij had een voorliefde voor techniek en computers en vroeg zich regelmatig af waarom veel dingen in de teelt achteraf wel te verklaren waren, maar waarom deze niet beter te voorspellen zijn. Het combineren van weersvoorspellingen, luchtvochtigheid en de levenscyclus van bijvoorbeeld een schimmel geeft de mogelijkheid om de Phytophthoradruk in een regio te voorspellen. Voor de meeste lezers is dit niet nieuw. Veel aardappeltelers zijn wel bekend met dit Phytophthora-waarschuwingssysteem, hetzij via Dacom of anders via de bel- of sms-service van het Productschap Akkerbouw. In het kader van watermanagement was de redactie van Ruggespraak echter vooral nieuwsgierig naar de middelen die Dacom gebruikt bij het efficiënt gebruik van water in gebieden over de hele wereld. In welke landen is Dacom actief? De oorsprong ligt natuurlijk in Nederland, maar het systeem van de juiste gegevens verzamelen en daaruit adviezen genereren werkt over de hele wereld. In principe is de levenscyclus van bijvoorbeeld een schimmel overal hetzelfde, hij wordt alleen soms getriggerd door andere randvoorwaarden. Als je dat weet en op de juiste manier interpreteert, kun je daarmee goed advies uitbrengen. We zijn nu in heel Europa, Noord-Afrika en het Midden- Oosten actief. In Saudi-Arabië en in Zuid-Afrika hebben we een eigen vestiging met elk drie medewerkers. We hebben projecten in ruim twintig landen en er werken bij Dacom in totaal 24 mensen, waarmee Janneke de grootte van het bedrijf weergeeft. En in principe adviseren wij voor alle soorten open teelten. Variërend van aardappelen tot spruitkool en van druiven tot dadelpalmen, al gaat het in sommige teelten vooral om irrigatieadvies. Janneke Hadders van Dacom: Alle meetgegevens uit sensoren, weer- en klimaatgegevens en wetenschappelijke kennis komen in de centrale database in Emmen. Daar kunnen we aan de hand van voorspellingsmodellen een goed advies geven over gewas-bescherming, bemesting en irrigatie. Maar bijvoorbeeld ook een CO 2 of water footprint zijn met de juiste input te berekenen. >> 9

10 >> Ja, daar willen we meer over weten; water Janneke noemt enthousiast een groot project in Saudi-Arabië. Een aantal jaren geleden hebben we na een tenderinschrijving een overheidsproject gekregen. Het waterverbruik in dit land is echt schrikbarend hoog, waardoor het grondwaterniveau ontzettend snel daalt. De overheid zag dit probleem en de noodzaak om er iets aan te doen. In totaal omvat dit project 80 telers. Elk jaar installeren we het systeem met bodemvochtsensoren bij 20 nieuwe telers die door ons team in Saudi-Arabië intensief begeleid worden. Dit gaat om verschillende teelten zoals dadelpalm, mango, druiven, aardappelen en bonen. De percelen variëren van 1 tot wel 50 hectare met verschillende irrigatiesystemen, zoals pivots, druppelirrigatie en oppervlakte irrigatie. Eén van onze medewerkers maakt voor de telers ook een advies voor optimalisering van het irrigatiesysteem. Zo zijn er al telers overgegaan naar efficiëntere systemen. De besparingen zijn dan ook heel divers, die liggen tussen de 25-75%. Tevens zien we significante opbrengst- en kwaliteitsverbeteringen. Het ministerie van Landbouw geeft aan dat dit project het eerste is dat dit soort resultaten geeft en dat ze hiermee zeker door willen gaan. Tevens zien ze de noodzaak dat dit uitgebreid moet worden om de voedselzekerheid te garanderen en het schaarse water dat er nu nog is optimaal te gebruiken. Worden moderne irrigatiesystemen niet standaard geleverd met bodemvochtmeters? Dat zou je wel verwachten bij zulke dure installaties, maar in de praktijk gebeurt dat nog nauwelijks. Wat me wel opvalt is dat bijvoorbeeld in Zuid-Afrika telers veel meer gebruik maken van Beslissings Ondersteunende Systemen (BOS). Niet alleen voor irrigatie - tenslotte kost het laten draaien van een pivot niet alleen water, maar ook brandstof - maar ook voor de juiste ziektebestrijding en bemesting. In Nederland gebruikt nog maar 10% tot 15% van de telers een BOS op veldniveau, terwijl er zoveel winst te behalen is door op het juiste moment de juiste hoeveelheden water, gewasbeschermingsmiddelen of bemesting toe te dienen! Bodemvochtsensor met een goede infrastructuur voor het verzamelen en analyseren van teeltgegevens. Dat is het hele cruciale punt in advisering; veel en vooral goede basisinformatie maakt het uiteindelijk goedkoper om advies te kunnen geven. In samenwerking met een aantal andere partners is Crop-R opgezet, een database voor het verzamelen van uniforme teeltinformatie waar telers gratis gebruik van kunnen maken (zie kader). Na toestemming van een teler kunnen adviesbedrijven zoals wij gebruik maken van de teeltgegevens en daarmee een duidelijk irrigatie-, bespuitings- of bemestingsadvies uitbrengen. Ons doel is een helder advies op een gemakkelijke manier aan de teler overbrengen! Annemarie Blitterswijk Bodemvochtstation Ruggespraak Wat voor invloed heeft het zoutgehalte van water? We zijn inmiddels aan het kijken welke invloed zoutwaardes in het water hebben op de meetgegevens. Het is behoorlijk complex en je wilt er voor de teler een duidelijk advies in kunnen geven, want het gaat ons natuurlijk niet om het meten op zich. Hebben Nederlandse telers voordeel bij beter watermanagement? Beregenen is in Nederland natuurlijk lang niet overal toegestaan, maar daar waar het wel mag kan een goede timing van de watergift vooral de kwaliteit van het eindproduct verbeteren. Wat kunnen we verwachten in de toekomst? We weten nog maar zo weinig van wat er allemaal in de grond gebeurt en wat de invloeden daarvan zijn op het eindproduct! Dacom werkt natuurlijk veel samen met partijen die daar al meer verstand van hebben, zoals bijvoorbeeld Altic of BLGG AgroXpertus. Maar alles staat of valt Crop-R Binnen de agrarische sector willen we naar meer opbrengst, tegen lagere kosten, met minder milieubelasting en minder verspilling van de natuurlijke hulpbronnen die de aarde ons biedt. Om dit goed te kunnen aanpakken is intensieve samenwerking en communicatie nodig tussen alle partijen. Deze communicatie wordt ernstig gehinderd doordat basisteeltinformatie wereldwijd verspreid zit in verschillende datasystemen en onvoldoende beschikbaar kan worden gemaakt voor analyse en verbetering van processen. Crop-R is de omschakeling naar uniforme informatie & communicatie en maakt de door iedereen gewenste versnelling mogelijk in de wereldwijde inspanningen naar duurzame akkerbouw. Telers kunnen gratis gebruik maken van Crop-R en er is uiteraard een mobiele app beschikbaar (bron 10

11 Kwekersaangelegenheden HZPC R & D Afgelopen 20 maart is op het kweekbedrijf van HZPC de jaarlijkse vergadering voor de aangesloten kwekers gehouden. In deze vergadering werd de stand van zaken met betrekking tot het onderzoek toegelicht. De eisen waaraan nieuwe aardappelrassen moeten voldoen, maar ook de verdergaande digitalisering van alle administratieve werkzaamheden kwamen aan de orde. Bokaal en bloemen voor Harm en Mariëlle Mulder. De aangesloten kwekers hebben in 2012 een enquêteformulier ingevuld om zo meer inzicht te krijgen hoe de vergrijzing onder kwekers effect heeft op de rasontwikkeling bij HZPC. De conclusie uit het onderzoek gaf aan dat er op middellange termijn genoeg kweekpotentieel overblijft om de portfolio aan rassen te blijven aanvullen. Het is wel van belang dat de kwekers zich blijven professionaliseren om rassen te kweken met een hogere toegevoegde waarde. Een deel van de vergadering was ingeruimd voor een lezing van prof. dr. P. Struik getiteld Aardappel, een zenuwachtig zootje. Professor Struik heeft het onderzoek aangaande groeiprocessen van de aardappel en de invloed van het klimaat hierop toegelicht. Daarnaast is de epidemieontwikkeling van Phytophthora infestans besproken en de invloed die kwekers hierop hebben met nieuw te kweken rassen. Een middag met genoeg informatie om het kweekwerk met verfrist elan voort te zetten. Uitreiking bokaal Ook werd die middag de bokaal uitgereikt aan de familie Mulder voor het ras Memphis dat is opgenomen op de EU-rassenlijst. Memphis is een kruising van MUH x MUH 01-13, een ras gemaakt uit eigen geniteurs met op de achtergrond Robintaen Mondial- bloed. De belangrijkste karaktereigenschappen zijn: goede schurftresistentie, goede opbrengst en onderwatergewicht, grote knollen, goede prestaties in de winterteelt, vrij sterk tegen Y-virus en Phytophthora infestans. Kortom, een echt traditioneel ras. De landen waar Memphis goed presteert zijn Israël, Portugal en Marokko. HZPC feliciteert Harm en Mariëlle Mulder met dit succes. Workshop voor aangesloten kwekers De ontwikkelingen in technieken die in de veredeling gebruikt worden volgen elkaar in snel tempo op. Ook op het kweekbedrijf van HZPC worden moderne technieken gebruikt die het veredelingsproces kunnen versnellen en/of die meer inzicht geven in de genetica van de aardappel. Het is van belang dat aangesloten kwekers op de hoogte blijven van deze nieuwe manier van veredelen omdat ook zij hiermee te maken krijgen. Reden genoeg om de jaarlijkse workshop voor aangesloten kwekers in het teken van deze nieuwe ontwikkelingen te zetten. Medewerkers van HZPC hadden vier sessies voorbereid die de 25 deelnemers, verdeeld over vier groepen, hebben gevolgd. Veredelaar Jeroen Bakker nam het onderwerp veredeling en geniteurs keuze voor zijn rekening. Een bijzonder interessant onderwerp waarin uitsplitsingsverhoudingen van eigenschappen en het toepassen van merkertechnieken werden uitgelegd. Volgens de deelnemers een onderwerp dat volgende keer weer op de agenda moet komen. Veredelaar Maurice Schehr liet zijn gehoor kennismaken met onderzoeken van aardappelen die onder stressomstandigheden moeten groeien. Hittestress, watertekort, te hoog zoutgehalte in de bodem en te weinig beschikbare voedingsstoffen kwamen aan de orde en de reactie van rassen op deze omstandigheden. Kwekersbegeleider Henk Visser nam het protocollenboek met de deelnemers door. In dit boek staan de protocollen beschreven die ervoor moeten zorgen dat alle waarnemingen, die zowel HZPC als ook de aangesloten kwekers doen aan hun klonen, op dezelfde wijze gebeuren. Op deze manier zijn waarnemingen uitwisselbaar en voor iedereen uniform. Tot slot liet ICT-specialist Dries Dijkstra de kwekers kennismaken met de wijze waarop zij de waarnemingen aan de klonen, digitaal kunnen opslaan, bewerken en naar het kweekbedrijf kunnen sturen. Het softwareprogramma kent veel mogelijkheden en er ontstond daarom vaak een levendige discussie. Omdat een aantal kwekers de administratie door de partner laat uitvoeren waren ook zij uitgenodigd deze middag bij te wonen. Uit de reacties bleek dat het een leerzame middag was die navolging verdient. Henk Visser, kweker HZPC R&D 11

12 01/06/ /06/ /06/ /07/ /07/ /07/2010, analyse eindoogst Zouttolerantie op Texel Hans en Karel Biemond van Veredelingsbedrijf D. Biemond B.V. te Eenrum houden sinds 2010 samen met Aardappelkweekbedrijf Fobek te Sint Annaparochie proeven op het gebied van zouttolerantie van aardappelrassen. Deze proeven worden gehouden op het Ziltproefbedrijf Texel, dat zich bezighoudt met beproeving van allerlei landbouwgewassen op het gebied van zouttolerantie. Op de vraag waarom gestart werd met deze proeven, antwoordt Hans Biemond: Er is op de wereld veel meer zilt dan zoet water en er zijn steeds meer gebieden waar door verzilting problemen optreden in de aardappelteelt. Ruggespraak 12 Bij aanvang van de proef is geprobeerd een subsidie te krijgen van het Waddenfonds, wat echter niet is gelukt. Wel hebben de noordelijke provincies een bijdrage geleverd aan het project. De proeven worden zoals gezegd uitgevoerd op het eiland Texel. Ziltproefbedrijf Texel heeft onder leiding van Arjen de Vos, die op dit onderwerp aan de VU te Amsterdam is afge- studeerd, een gedeelte van het bedrijf dusdanig ingericht dat de irrigatie met zeewater computergestuurd kan worden uitgevoerd. Het poten en rooien van de proefvelden worden door Biemond en Fobek zelf uitgevoerd, de overige verzorging neemt het proefbedrijf voor zijn rekening. Het doel van de proef is om een voorselectie te maken op zouttolerantie van verschillende rassen om deze vervolgens op andere plaatsen in de wereld verder te ontwikkelen.

13 Het verschil tussen de rassen is erg groot. Biemond test tot dusverre alleen zijn eigen rassen en zaailingen en vergelijkt die met enkele vrije rassen. Uit de proeven is gebleken dat het ras Smile een hoge zouttolerantie heeft en dat ook Spunta redelijk goed uit de bus komt. Hoe dat precies komt, is nog niet geheel duidelijk. Wel bestaat de indruk dat er lijnen zijn in wilde variëteiten waardoor extra tolerantie is in te kruisen. Maar volgens Arjen de Vos van Ziltproefbedrijf Texel zit dit echter niet in de genen. Het proefveld wordt geïrrigeerd met zout water, wat de smaak van de aardappelen wel beïnvloed. Het is echter nog niet duidelijk of percelen die van nature zilt zijn ook een andere smaak aan de aardappelen geven dan die ze van nature hebben. Ook opbrengstverschillen tussen zilte en normale percelen zijn nog niet aangetoond. Je kunt je ook afvragen, aldus Karel Biemond, hoe belangrijk dit is, omdat normaal gesproken op zilte percelen überhaupt geen aardappelen gepoot kunnen worden. Ook is het zo dat door de regelmatige irrigatie de in één keer bij het poten gegeven stikstof uitgespoeld wordt, waardoor tot dusver nog geen betrouwbare cijfers verkregen zijn. Zilte Landbouw Texel Het project Zilte Landbouw Texel is onderdeel van het Bsik-project Leven met Water en is bedoeld als een voorbeeld transitieproject. Ruim hectare in Nederland zal in de nabije toekomst steeds zilter worden. Voor de groei van de gebruikelijke gewassen is zout water schadelijk. Dit project gaat niet over het bestrijden van die verzilting, maar over het benutten ervan voor zilte landbouw (adaptatie). Zilte landbouw maakt gebruik van zouttolerante planten. In dit project zullen nieuwe en traditionele gewassen worden onderzocht op hun zouttolerantie en marktpotentie. Daarnaast wordt een agronomisch systeem gebaseerd op het gebruik van zout kwelwater ontwikkeld en worden de nieuwe (biologische) gewassen op de markt gebracht. Op deze manier zal duurzame en rendabele landbouw in gebieden met zout kwelwater ontwikkeld worden. Onderzoek binnen de zilte landbouw begint pas net van de grond te komen en dit project zal de hoeveelheid kennis over zilte landbouw vergroten. De proeven van Biemond en Fobek zullen niet zover gaan, dat ook gekeken wordt naar de invloed van zilte grond en irrigatie met zilt water op aaltjes en andere ziekten. Dit zou volgens hen moeten worden uitgevoerd door de handelshuizen. Kortom, een proef met zouttolerantie met nog veel open vragen, maar als duidelijk wordt welke rassen goed gedijen op zilte(re) percelen, zou dat de afzet van dergelijke rassen kunnen vergroten. Bennie Huizenga uit de media Aardappel levert per euro de meeste ingediënten Ook weer in Elsevier (nummer 22) gelezen: Van alle voedingsmiddelen levert de aardappel de meeste ingrediënten per euro. Onderzoekers van de Universiteit van Washington (VS) stellen dit in PLOS One. Aardappelen bevatten, afgezet tegen de prijs, meer noodzakelijke bestanddelen dan welke andere groente ook. Peulvruchten zijn nummer twee. Bij het lezen van het oorspronkelijke onderzoek kun je echter wel wat kanttekeningen plaatsen, maar allereerst dit: De University of Washington ligt in de staat Washington in het uiterste noordwesten van de VS, dus niet in Washington DC waar Obama in het Witte Huis zetelt. De universiteit staat zeer goed bekend, daar is niks mis mee. Het onderzoek is gedeeltelijk gesponsord door de Potato Board, zeg maar de Amerikaanse NAO. Maar dat hoeft echter niet in te houden dat het onderzoek niet integer zou zijn uitgevoerd. En als laatste: PLOS One is een wetenschappelijk uitgever, dus eigenlijk een tussenpartij. Dan nu de kanttekeningen: het gaat om belangrijke en nuttige bestanddelen per penny. Als de onderzochte producten dus een andere prijs hebben in de VS dan in Nederland, dan gaat de vlieger hier niet op. Het onderzoek zegt ook dat bonen eigenlijk een nóg hogere voedingswaarde hebben, waarschijnlijk door de hoeveelheid eiwitten. Toch blijft de aardappel op nummer één staan, het gaat immers om de noodzakelijke bestanddelen afgezet tegen de prijs. En als laatste: de onderzoekers hebben zich gericht op kinderen, hebben bepaalde ingrediënten geselecteerd én hebben gemiddelde prijzen genomen in een bepaald deel van de VS. Desalniettemin: de aardappel kwam weer positief in het nieuws! Misschien een mooi onderzoek voor de NAO?! Jessica de Bey 13

14 Druppelirrigatie bij teelt miniknollen Maatschap Werkman uit Warffum, bestaande uit vader Jan en zonen Kees en Janno, past voor het tweede jaar druppelirrigatie toe bij de teelt van miniknollen. Hiervoor hebben ze twee redenen, enerzijds vergroting van het tal en anderzijds verwacht de maatschap een betere kwaliteit door betere opname van mineralen. Er zijn elders reeds eerder proeven genomen met druppelirrigatie, maar deze zijn niet te vergelijken met de manier waarop Werkman dit toepast. Miniknollen worden immers relatief hoog in de rug gepoot en daardoor liggen ze vaker in droge grond. Ruggespraak 14

15 teeltproductie in beeld nederland Dit jaar bedraagt de oppervlakte ca. 1,40 ha, wat ook het maximum is in verband met de aanvoer van het leidingwater. Dit water wordt opgeslagen in twee tanks en vervolgens door een pomp aan het gewas toegediend. Vanwege de capaciteit van de pomp is het perceel verdeeld in twee secties. Er wordt gebruik gemaakt van slangen met een lengte van maximaal 300 meter, waarbij om de 40 cm een drukregulerende opening is aangebracht. Deze slang wordt tijdens het frezen aangebracht op een diepte van ca. 5 cm onder de oppervlakte en 10 cm boven de knollen. In 2012 is vanaf de opkomst van het gewas tot ongeveer half juni tien keer 2 mm water gegeven. Doordat het water direct bij de knol komt, is het vergeleken met normale regen natuurlijk een veel grotere hoeveelheid. Hierbij moet niet vergeten worden dat de verdamping in deze tijd van het jaar erg hoog kan zijn. Omdat alleen wordt geïrrigeerd als er onvoldoende regen valt, kunnen er geen voedingsstoffen via het druppelsysteem worden toegediend. De bemesting van het perceel bestaat uit 180 kg kali (K 60) dat in maart wordt gegeven en 63 kg stikstof (N) en 57 kg fosfaat (P) dat tijdens het poten zo omstreeks april wordt toegediend. De NTS en APP rijenbemesting gebeurt aan beide zijden van de knollen. Het verwijderen van de slangen is een probleem op zich, want voorkomen moet worden dat bij het verwijderen knollen meegenomen worden, waardoor vermenging zou kunnen optreden. De kosten van irrigatie liggen nu rond euro per hectare voor de apparatuur, omdat alles simpel is gehouden. Wanneer je de irrigatie wilt automatiseren, dan zullen de kosten wellicht hoger liggen. De arbeidsuren mogen echter niet worden onderschat, aldus de heren Werkman: Als je als pionier bezig bent, moet je veel zelf uitvinden en op het gebied van machines veel zelf in elkaar sleutelen. Aan de andere kant, je poot wel miniknollen per hectare, wat een investering van ongeveer euro is. Als je daarna één of twee knollen extra kunt oogsten per plant, dan is de investering wel verantwoord. Proef met druppelirrigatie bij Werkman in Warffum Rolf Elema, Kees Geerligs en Thomas Pollema, derdejaars studenten Tuin- en Akkerbouw aan hogeschool Van Hall Larenstein, doen onderzoek naar de kansen en bedreigingen van druppelirrigatie voor de teelt vanuit miniknollen. In jaren met een droog voorjaar behalen telers een te laag rendement uit de miniknollen vanwege de te geringe knolzetting. Door het beregeningsverbod van oppervlaktewater voor pootaardappelen in het gebied en het te zoute grondwater zijn er geen beregeningsopties. Het aantal knollen bij de knolzetting kan gestimuleerd worden door op het optimale moment te zorgen voor voldoende vocht rond de knol. Daarom zijn in het afgelopen jaar de eerste praktijkvelden en demovelden op grotere schaal uitgerust met druppelirrigatie. Uit het onderzoek kwam naar voren dat het gebruik van druppelirrigatie een significante meeropbrengst gaf, terwijl het tóch een goed groeiseizoen was met voldoende neerslag. Echter, de extra kosten en risico s van druppelirrigatie moeten wel meegenomen worden in de uiteindelijke beoordeling van de resultaten. Om dit verder te onderzoeken is dit jaar door HZPC een proef aangelegd bij maatschap Werkman in Warffum. In het miniknollenveld zijn vier rassen van HZPC gepoot, namelijk Adora, Bartina, Red Scarlett en Victoria. Het eerste doel is de beoordeling van de meeropbrengst bij druppelirrigatie. Vervolgens wordt bekeken of de extra kosten van druppelirrigatie opwegen tegen de baten. Als laatste worden ook de risico s van druppelirrigatie bestudeerd. In nattere groeiseizoenen zijn er bijvoorbeeld meer bacterieproblemen en door de toepassing van druppelirrigatie kan het zijn dat het risico van bacterie toeneemt. Bennie Huizenga Deze foto s zijn van seizoen Op de foto s zijn de ronde natte plekken te zien die tijdens het irrigeren zichtbaar worden. 15

16 Marokko, een betrouwbaar afzetgebied Marokko, de poort van Afrika, het land van koning Mohammed VI, waar islam en tradities belangrijk zijn en waar het verschil tussen arm en rijk groot is. Ook het land waar Desiree nog steeds het grootste ras is. Eind mei reisde het college van telers een week door dit land om te zien hoe aardappeltelers in Marokko ons pootgoed ervaren. Ruggespraak 16 Marokko is al vele jaren een belangrijk exportland voor HZPC. Jan Hendrik van der Tas, verkoper op Marokko, heeft ons in vijf dagen de hoogtepunten laten zien van dit bijzondere land. Zowel op het gebied van de landbouw als van de cultuur. De landbouw in Marokko bestaat voor het grootste deel uit de teelt van graan. In het noorden en langs de kust zijn grote graanvelden die machinaal worden geoogst, maar in het zuiden rond Marrakech wordt met de hand geoogst. Het graan wordt met een sikkel gemaaid, waarna het in schoven wordt gebonden om vervolgens machinaal te worden gedorst. Voor ons een bijzondere bezienswaardigheid, maar voor de plaatselijke bevolking was het net andersom, want we werden enthousiast toegezwaaid. Dat de mechanisatie nog bijna geen intrede heeft gedaan in de Marokkaanse landbouw komt onder andere doordat arbeid zeer goedkoop is. De bevolking op het platteland leeft zeer traditioneel en een vooruitstrevende teler kan moeilijk geld lenen om zijn bedrijf te ontwikkelen. Twee teeltseizoenen In Marokko kent men voor aardappelen twee belangrijke teeltseizoenen. De eerste teelt (saison) wordt in januari-februari geplant met geïmporteerd pootgoed, de oogst is in mei/ juni. De tweede teelt (arrière saison) wordt geplant in augustus-september. Aangezien er dan nog geen pootgoed aange-

17 hzpc internationaal kocht kan worden, wordt deze tweede teelt voornamelijk uitgevoerd met achtergehouden aardappelen uit de eerste teelt. Het pootgoed wordt op een koele plek, bijvoorbeeld onder een boom, bewaard. Met deze tweede teelt wordt het meeste geld verdiend. De totale pootgoedbehoefte is ca ton, waarvan jaarlijks ongeveer 25% wordt geïmporteerd. Nederland is hofleverancier met een aandeel van 70% in de totale import. De aardappelmarkt in Marokko bestaat voor het overgrote deel uit roodschillige rassen. Desiree is het grootste ras met een marktaandeel van meer dan 60%, daarna komen Spunta, Mondial en Liseta. Het grootste deel van het Desiree-pootgoed is afkomstig uit Schotland. Op de eerste dag van onze reis hebben we een bezoek gebracht aan het proefveld Ouled Ziane. Het proefveld ligt bij een grote boer met 35 ha aardappelen. Via druppelirrigatie wordt het gewas voorzien van water. De meststoffen worden meegegeven met het irrigatiewater. De oogst van deze 35 ha geschiedt in 2-3 weken. Met een voorraadrooier worden de aardappelen in het zwad gerooid en door ongeveer 45 mensen in kratten geoogst. De aardappelen worden direct naar de markt gebracht en verkocht. Op het proefveld liggen onder andere de rassen Memphis, Ronaldo, Liseta en een aantal andere rassen onder nummer. Half juni zal hier worden gerooid. dure teelt voor de Marokkaanse telers. Het totale aardappelareaal zal niet snel stijgen, maar een goede vervanger voor de Desiree biedt kansen in een stabiele markt. Zilverschurft is voor de plaatselijke telers niet echt een probleem, maar de Marokkaanse PD hanteert strenge normen op het voorkomen van zilverschurft: 5% van de knollen mag niet meer dan voor 1/3 deel bedekt zijn. Tussen de veldbezoeken door hebben we in de steden Fès en Marrakech de oude medina bezocht. Het is voor westerlingen een bijzondere ervaring om te zien hoe in deze levendige binnensteden wordt gewerkt en gewoond. Voorlichting Op de laatste dag hebben we een velddag bijgewoond waar de lokale boeren waren uitgenodigd om de nieuwe rassen te bekijken. Van elk ras werden 20 planten gerooid en de opbrengst ter plekke gewogen om aan de boeren te tonen wat de opbrengstpotentie van elk ras is. Vooral de mooie gladde schil van Ronaldo viel bij de telers in de smaak. Ook de verwachtingen van het jonge ras Flamenco zijn hoog. Het is een mooie lange aardappel met een hoge opbrengst. De lokale voorlichter deed zijn uiterste best om de aanwezigen te overtuigen van de kwaliteiten van de rassen. De meeste boeren zijn analfabeet en moeten met name tijdens deze demodagen met eigen ogen en oren kennis opdoen van de nieuwe Voorkeuren Tijdens discussies op het proefveld komt naar voren dat wil een ras succesvol zijn in Marokko, dan moet het bij voorkeur roodschillig zijn, een hoge opbrengst geven, een goede resistentie tegen Phytophthora hebben en over een mooie ovale vorm beschikken. Bovendien moet het ras geschikt zijn voor de teelt in het arrière saison. Phytophthora is nog steeds een probleem in Marokko. Telers ontbreekt het kennelijk aan goede apparatuur en kennis voor een adequate bestrijding. Daarnaast is men niet snel bereid om veel geld uit te geven aan fungiciden. De aardappelteelt is met de aanschaf van pootgoed, de bemesting en de irrigatie al een rassen. Men is over het algemeen zeer behoudend: wat goed is, is goed en daar gaan we mee door. Na bezichtiging in het veld was het tijd voor de lunch, ter plekke in grote tenten op het veld. Er stond lamsvlees en couscous op het menu en dat smaakte de meesten prima. Marokko is een betrouwbaar afzetgebied, mede dankzij onze vertegenwoordiging Diffusion Ahmal. Directeur Hicham Bennani en zijn medewerkers doen hun uiterste best om het pootgoed aan de man te brengen. Zij zorgen ervoor dat import, distributie en betaling goed verlopen. College van telers 17

18 NAO: Kwaliteit borgt prominente positie Nederland Samen sta je sterker dan alleen, ook in de wereld van aardappelen. Daarom nemen we in Ruggespraak een aantal brancheorganisaties onder de loep. In deze editie is de beurt aan de Nederlandse Aardappel Organisatie (NAO), die de belangen behartigt van de Nederlandse handelaren in poot-, consumptie- en industrieaardappelen. De waan van de dag speelt een grote rol in de aardappelbranche. Dat is een logisch gevolg van werken met een natuurproduct en de vrije handel. Toch is het essentieel om vooruit te kijken, stelt René van Diepen, directeur van de Nederlandse Aardappel Organisatie (NAO). Inspelen op de toekomst is nodig om overmorgen meer invloed te hebben op de dagelijkse gang van zaken. Als spin in het web bieden wij daarvoor een professioneel platform. Het is veelzeggend dat praktisch alle Nederlandse aardappelhandelaren lid zijn van de NAO. René van Diepen vertaalt zijn enthousiasme en trots hierover vooral in verantwoordelijkheid. Wij nemen onze rol serieus en willen waarmaken wat de leden van ons verwachten. En liefst nog meer. We proberen als NAO op verschillende manieren waarde toe te voegen. Zo vervullen we in de eerste plaats een hele praktische rol als het gaat om fytosanitaire zaken, informatievoorziening, opleiding en netwerken. Voor leden zijn dat belangrijke punten, dus reden om onze ambities op die vlakken scherp te houden. Daarnaast is de NAO van betekenis als herkenbare Nederlandse koepel op het internationale toneel. Ook vinden we het belangrijk om ontwikkelingen die voor onze leden van belang zijn tijdig te signaleren en te vertalen naar bruikbare handvatten voor het bedrijfsleven. hecht grote waarde aan intensief contact met zijn leden, op alle niveaus bovendien. Wij vinden het belangrijk om tussen de leden te staan. De contacten gaan van de besturen tot in de haarvaten van bedrijven. Want als NAO zijn wij van betekenis voor onze leden, maar omgekeerd zijn zij ook van grote betekenis voor ons. Wij zijn als koepel alleen in staat om ons werk goed te doen als we beschikken over input vanuit de bedrijven. Door in de volle breedte zicht te krijgen op wat er speelt, kunnen wij als onafhankelijke spin in het web dwarsverbanden leggen en inspelen op gemeenschappelijke vraagstukken. Kerntaken NAO Voortrekkersrol in fytosanitaire ontwikkelingen Aardappel Studie Centrum (algemene cursus) en maatwerk in opleidingen Informatievoorziening (o.a. via website, dagelijkse ledenmail en Aardappelwereld Magazine) Expertise bij (spoed)vraagstukken Stimuleren onderzoek en innovatie Platform voor netwerken Centrale koepel op internationale markt Ruggespraak Tussen de leden Met een compact team van negen enthousiaste mensen is er binnen de NAO sprake van korte lijnen en veel slagkracht. Het besef dat de achterban centraal staat, is er elke dag. Het zijn onze 250 leden die de basis van de organisatie vormen, want daar doen we het allemaal voor, benadrukt Van Diepen. Hij Meer informatie: 18

19 hzpc & brancheorganisaties René van Diepen, directeur NAO. Kansen in kwaliteit Aandacht voor fytosanitaire zaken is een terugkerend speerpunt binnen de NAO. Logisch, vindt René van Diepen, want gezonde aardappelteelt staat aan de basis van het bestaansrecht van onze leden. Ziektebeheersing is essentieel voor onze branche, zeker omdat de ontwikkeling van kwaliteit de Nederlandse aardappelsector kansen biedt op verdere groei. Natuurlijk blijft kwantiteit belangrijk; fabrieken en supermarkten vragen continue bevoorrading en onze pootaardappelen zijn wereldwijd gewild. Toch gaat kwaliteit steeds vaker het verschil maken. Sterker nog, die kwaliteit borgt de prominente positie van Nederland in de aardappelhandel. Gezond en duurzaam zijn sleutelwoorden, maar ook vernieuwend bezig zijn, bijvoorbeeld door rassen te kweken die met nog minder water toekunnen. We hebben in Nederland uitstekende kweekbedrijven, waaronder die van HZPC. We begrijpen dat innovatie wedijvert met andere prioriteiten. Toch willen we de leden zoveel mogelijk prikkelen door hen te informeren over kansen en ontwikkelingen, bijvoorbeeld tijdens bijeenkomsten met interessante sprekers en via onze informatiekanalen. Onderzoek en promotie De proactieve houding van de NAO op vernieuwingsvlak blijkt uit de recente oprichting van een stichting voor private projecten in de aardappelsector. Aanleiding is het per 2014 wegvallen van het wettelijke stelsel van product- en bedrijfsschappen. Met deze stichting willen we andere mogelijkheden creëren voor het financieren van onder meer fytosanitair en technologisch onderzoek. En we kunnen via deze stichting ook inzetten op de promotie van aardappelen, want bij de NAO zien we interessante kansen in de eindfase. Natuurlijk begint het met goede producten, maar het is minstens zo belangrijk om bij het aanbod en de service in te spelen op de behoeften van consumenten of ketenpartners. Dus ook op dat vlak willen wij onze leden stimuleren en ondersteunen. De stichting kan daarbij voor een passende structuur zorgen. De insteek is vrijwillige participatie waarbij de projectfinanciers exclusief recht hebben op de revenuen. Levendige handel De rol van de NAO als onafhankelijk platform is volgens Van Diepen een groot goed. Alle partijen hebben elkaar direct of indirect nodig. Daarom is - naast de inhoudelijke kant - de sociale ontmoetingsfunctie van onze organisatie ook waardevol. Dat draagt ertoe bij dat marktpartijen en ketenpartners elkaar iets gunnen. Handelaars zijn heel direct, je weet meteen wat voor vlees je in de kuip hebt. Die sfeer spreekt me aan, net als de nuchterheid, met beide voeten op de grond. Bovendien houdt de aardappel zelf iedereen wel bij de les. Het is en blijft een natuurproduct, geen oogst kan worden afgedwongen. Dat maakt brede oriëntatie en samenwerking in de sector noodzakelijk. Een fijne bijkomstigheid, want het maakt de handel in aardappelen en aardappelproducten levendig en uitdagend. Amber Boomsma, Tekstlabel 19

20 Precies weten wat belangrijk is Arie Westmaas was jarenlang hoofdredacteur van Ruggespraak, om precies te zijn vanaf 1994 tot en met begin Nog langer was hij in dienst van eerst De ZPC, en later HZPC. Op 1 augustus 1975 kwam hij voor het eerst het kantoor binnen en in dit najaar zal hij voor het laatst de draaideur uitwandelen. Een terugblik op 38 jaren trouwe dienst. Ruggespraak Veel ervaring met het schrijven van sollicitatiebrieven heeft hij niet opgebouwd gedurende zijn loopbaan, want hij schreef er slechts één, gericht aan toentertijd De ZPC, waar de functie van directeur van het ZPC-kweekbedrijf in Sint Annaparochie vacant was. Tijdens zijn studie aan de Wageningen UR met de richtingen tropische tuinbouw, erfelijkheidsleer, voorlichtingskunde en plantenveredeling had hij al wel in 1971/72 een halfjaar rondgekeken in Ghana. Toen nog jong en in het begin vol idealen, maar hij kwam er al gauw achter dat de daar geboden ontwikkelingshulp weinig tot geen zoden aan de dijk zette. Zo trof hij daar een complete verwerkingsfabriek voor tomatenpuree aan, maar geen fabrieksarbeiders en tomaten. En tienduizend tractoren, door Tsjechië geschonken, maar niemand kon er op rijden, zodat ze allemaal verroestten. Die hulp paste totaal niet binnen de structuur van het land, wist hij toen al zeker. Na zijn afstuderen belandde hij eerst bij Royal Sluis om augurken te veredelen, maar omdat de werksfeer daar niet was zoals verwacht, nam hij al snel de benen en klom in de pen om zijn diensten bij De ZPC aan te bieden. In die tijd waren er twee kweekbedrijven die de toenmalige ZPC van nieuwe aardappelrassen voorzagen, één in Sint Annaparochie aan de Nieuwebildtdijk en één in Metslawier in eigendom van de Friese Maatschappij van Landbouw. In 1985 fuseerden die twee bedrijven tot één kweekbedrijf, waarna de activiteiten meer en meer verlegd werden naar Metslawier. Dat was een interessante tijd, volgens Arie, want van de handmatige verwerking van alle gegevens gingen we steeds meer automatiseren. Het omgaan met nieuwe systemen heb ik altijd een uitdaging gevonden. Verkoopplanning Vanaf 1987 regelde hij naast zijn werkzaamheden op het kweekbedrijf ook de verkoopplanning van De ZPC en was hij als verkoper verantwoordelijk voor Italië, Spanje en later Frankrijk, waarna hij begin jaren negentig hoofd verkoop werd. Met name in Frankrijk lag zijn hart. Was de afzet naar Frankrijk in 1987 nog ca ton, zo n tien jaar later was dat uitgegroeid tot ton en na de fusie met Hettema in 2000 werd er ton naar Frankrijk geëxporteerd. Samen met de Franse agent Dominique Filiatre kon hij hun klant Pierre Huchette overtuigen voor overname binnen De ZPC, om zo in Frankrijk vaste voet aan de grond te krijgen. Na de fusie tot HZPC werd zijn derde functie het uitbouwen van de licentieportefeuille van HZPC. Het is immers helaas niet mogelijk om elk land in de hele wereld van Nederlands pootgoed te voorzien. Er zijn vele fytosanitaire belemmeringen. Bovendien geven klanten er soms de voorkeur aan zelf de pootgoedvoorziening ter hand te nemen. Over pootgoed dat geproduceerd wordt door derden moet natuurlijk een licentievergoeding worden betaald. Binnen Europa is dat sinds 1994 goed geregeld en duurt die licentieperiode dertig jaar. Buiten Europa is de licentieduur minder goed geregeld en varieert de duur tussen vijftien en twintig jaar. Met name in de landen ver van Nederland nam men het niet zo nauw 20

Raseigenschappen biologische aardappelen. Vermeerdering Biologisch Uitgangsmateriaal (VBU) KW0826 Door: Douwe Werkman

Raseigenschappen biologische aardappelen. Vermeerdering Biologisch Uitgangsmateriaal (VBU) KW0826 Door: Douwe Werkman Raseigenschappen biologische aardappelen. Vermeerdering Biologisch Uitgangsmateriaal (VBU) KW0826 Door: Douwe Werkman Inleiding In opdracht van VBU (Vermeerdering Biologisch Uitgangsmateriaal) werd in

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2. Deze bijlage bevat informatie. 945-0191-a-KB-2-b

Bijlage VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2. Deze bijlage bevat informatie. 945-0191-a-KB-2-b Bijlage VMBO-KB 2009 tijdvak 2 biologie CSE KB Deze bijlage bevat informatie. 945-0191-a-KB-2-b Informatie - Aardappels Lees eerst informatie 1 tot en met 8 en beantwoord dan vraag 39 tot en met 48. Bij

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 2 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie. 945-0191-a-GT-2-b Informatie - Aardappels Lees eerst informatie 1 tot en met 8 en beantwoord dan vraag 37 tot en

Nadere informatie

Meer en beter gras van Eigen land met onze nieuwe graslandverzorgingsmachine

Meer en beter gras van Eigen land met onze nieuwe graslandverzorgingsmachine Nieuwsbrief nr.1 maart 2015 Technieken en wetgeving veranderen continu. Middels de nieuwsbrief gaan we proberen u een aantal keer per jaar op de hoogte te houden van de actualiteiten en nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

Rapport enquête en workshop (Bio Vak Zwolle 2012) Locale rassen; het juiste ras locatie teler concept Bertus Buizer & Kitty de Jager, december 2012

Rapport enquête en workshop (Bio Vak Zwolle 2012) Locale rassen; het juiste ras locatie teler concept Bertus Buizer & Kitty de Jager, december 2012 Rapport enquête en workshop (Bio Vak Zwolle 2012) Locale rassen; het juiste ras locatie teler concept Bertus Buizer & Kitty de Jager, december 2012 Inleiding: De veredeling van gewassen heeft onder andere

Nadere informatie

KENNISBUNDEL. Biologische aardappelen. Mei 2013 ZIEKTEN EN PLAGEN / INSECTEN. www.dlvplant.nl TEELTTECHNISCHE ASPECTEN LOOFDODEN

KENNISBUNDEL. Biologische aardappelen. Mei 2013 ZIEKTEN EN PLAGEN / INSECTEN. www.dlvplant.nl TEELTTECHNISCHE ASPECTEN LOOFDODEN KENNISBUNDEL Biologische aardappelen Mei 2013 TEELTTECHNISCHE ASPECTEN LOOFDODEN ZIEKTEN EN PLAGEN / VIRUSZIEKTEN ZIEKTEN EN PLAGEN / PHYTOPHTHORA INFESTANS ZIEKTEN EN PLAGEN / RHIZOCTONIA SOLANI DE SMAAK

Nadere informatie

DE KEURING VAN POOTAARDAPPELEN

DE KEURING VAN POOTAARDAPPELEN DE KEURING VAN POOTAARDAPPELEN De omstandigheden in Nederland, zoals klimaat en grondsoort, zijn zeer geschikt voor het telen van pootaardappelen. Daarnaast is het vakmanschap van de Nederlandse telers

Nadere informatie

Demokwekerij Westland. Het tuinbouw innovatiecentrum. Seminar Curaçao

Demokwekerij Westland. Het tuinbouw innovatiecentrum. Seminar Curaçao Demokwekerij Westland Het tuinbouw innovatiecentrum Seminar Curaçao Even voorstellen: Peet van Adrichem Techneut / Kweker Directeur Demokwekerij Westland Programma: 1.Tuinbouw Nederland / Westland 2.Bedrijf

Nadere informatie

Het zilte zoet. Beïnvloedt zilte teelt de smaak en voedingswaarde van aardappelen? Ingrid van der Meer

Het zilte zoet. Beïnvloedt zilte teelt de smaak en voedingswaarde van aardappelen? Ingrid van der Meer Het zilte zoet Beïnvloedt zilte teelt de smaak en voedingswaarde van aardappelen? Ingrid van der Meer Momentum voor aardappel Aardappel nu derde voedingsgewas op de wereld Snelst groeiende gewas in China,

Nadere informatie

Kansrijke teelt van vlas voor een gezonde bodem

Kansrijke teelt van vlas voor een gezonde bodem Kansrijke teelt van vlas voor een gezonde bodem www.vandebiltzadenvlas.com Langeweg 26 4541 PC Sluiskil info@vandebiltzadenvlas.com The Netherlands Tel. +31 115 471922 Fax. +31 115 472229 1. Introductie

Nadere informatie

Reken af met duist in stappen

Reken af met duist in stappen Reken af met duist in stappen Zo blijft resistente duist beheersbaar Duist is een lastig onkruid in wintertarwe. Dat komt met name doordat het een directe concurrent is voor het gewas. Het ontneemt voedsel

Nadere informatie

BIO BASED ECONOMY WERKT!

BIO BASED ECONOMY WERKT! Inhoudsstoffen uit uien Ui, meer dan voedingsbron alleen BIO BASED ECONOMY WERKT! GROene GRONDSTOFFEN Inhoudsstoffen GROene GRONDSTOFFEN Inhoudsstoffen uit uien Inleiding Uien zijn voor Nederland en zeker

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Invloed van ventilatie-instellingen op vochtverliezen en kwaliteit in zand aardappelen

Invloed van ventilatie-instellingen op vochtverliezen en kwaliteit in zand aardappelen Invloed van ventilatie-instellingen op vochtverliezen en kwaliteit in zand aardappelen Ing. D. Bos en Dr. Ir. A. Veerman Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV PPO 5154708 2003 Wageningen,

Nadere informatie

vruchtbare bodem the soil initiative

vruchtbare bodem the soil initiative vruchtbare bodem the soil initiative Frank Brinkman - Bakker Barendrecht Werken aan bodemkwaliteit is essentieel voor de smaak en vooral de houdbaarheid van onze mango s uit Mali Maria Oliveira - Van Oers

Nadere informatie

Groeien Afrikaanse aardappelen aan de bomen Het basisvoedsel in het Zuiden

Groeien Afrikaanse aardappelen aan de bomen Het basisvoedsel in het Zuiden L E E S T E K S T Cassave of maniok De dikke knollen van de maniokplant kunnen tot meer dan 20 cm lang worden, en wel tot 10 cm dik. Wat de vorm betreft lijken ze op dikke wortels, maar dan met een bruine

Nadere informatie

Druppelirrigatie met brak water in pootaardappelen. KW 0106 Door: ing. H.W.G. Floot, ing. J.Alblas

Druppelirrigatie met brak water in pootaardappelen. KW 0106 Door: ing. H.W.G. Floot, ing. J.Alblas Druppelirrigatie met brak water in pootaardappelen KW 0106 Door: ing. H.W.G. Floot, ing. J.Alblas Inleiding Beregenen van aardappelen voor pootgoed met oppervlaktewater is in veel gebieden niet meer mogelijk

Nadere informatie

Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC

Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC LEI Wageningen UR: Co Daatselaar Aanleiding en doelstellingen onderzoek Veel mest elders af te zetten tegen hoge kosten, druk verlichten

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2004 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2004 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water R * ** ** ** ** ** ** ** * S ** * ** ** * P Q LAND ZEE T

Nadere informatie

Teaser. Pieter Vermeer Exit ready E: pc.vermeer@exitready.nl T: + 31(0)85 0600 320 M: + 31(0)6 1011 8222 Teaser Milan InnoVincY Pagina 1

Teaser. Pieter Vermeer Exit ready E: pc.vermeer@exitready.nl T: + 31(0)85 0600 320 M: + 31(0)6 1011 8222 Teaser Milan InnoVincY Pagina 1 Teaser T: + 31(0)85 0600 320 M: + 31(0)6 1011 8222 Teaser Milan InnoVincY Pagina 1 Missie Transformeren van landbouw waardeketens en verhogen van de productie van gewassen door het verstrekken van betaalbare

Nadere informatie

Handboek snijmaïs. 1 Inleiding 1.1 Herkomst en introductie maïs... 7 1.2 Arealen... 7 1.3 Rasontwikkelingen... 8 1.4 Gebruiksvormen van maïs...

Handboek snijmaïs. 1 Inleiding 1.1 Herkomst en introductie maïs... 7 1.2 Arealen... 7 1.3 Rasontwikkelingen... 8 1.4 Gebruiksvormen van maïs... 1 Inleiding 1.1 Herkomst en introductie maïs... 7 1.2 Arealen... 7 1.3 Rasontwikkelingen... 8 1.4 Gebruiksvormen van maïs... 10 6 1 Inleiding Na gras is snijmaïs het belangrijkste gewas voor de melkveehouderij.

Nadere informatie

1. Discussie loopt vast: partijen wijzen naar elkaar, de argumenten naar zichzelf

1. Discussie loopt vast: partijen wijzen naar elkaar, de argumenten naar zichzelf Hoe trek je een discussie vlot? van zorgen naar veranderbare situaties in de Phytophthora case Wat doe je als partijen met elkaar in gesprek proberen te komen maar het lukt niet echt, of er komt niets

Nadere informatie

Genetisch gewijzigde aardappelen ter bestrijding van de aardappelziekte. met de medewerking van

Genetisch gewijzigde aardappelen ter bestrijding van de aardappelziekte. met de medewerking van Genetisch gewijzigde aardappelen ter bestrijding van de aardappelziekte met de medewerking van De aardappelziekte De aardappelziekte wordt veroorzaakt door Phytophthora infestans, een schimmelachtig organisme.

Nadere informatie

Precisiesysteem verdelgt aardappelplanten in bietenveld

Precisiesysteem verdelgt aardappelplanten in bietenveld Om besmetting met Phytophthora te voorkomen Precisiesysteem verdelgt aardappelplanten in bietenveld Een winderige dag in juni 2009. Op een weggetje tussen bietenvelden bij Wageningen staan ongeveer twintig

Nadere informatie

Onderzoek naar bruikbare herbiciden in knolbegonia

Onderzoek naar bruikbare herbiciden in knolbegonia Onderzoek naar bruikbare herbiciden in knolbegonia Vervolgonderzoek in 2005 P.J. van Leeuwen, A.Th.J. Koster en J.P.T. Trompert Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector Bloembollen maart 2006 PPO

Nadere informatie

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw?

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Q&A Octrooien op planteigenschappen 1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Als het Europees Octrooi Bureau een patent verleent,

Nadere informatie

Tips voor het uitvoeren van bemestingsproeven

Tips voor het uitvoeren van bemestingsproeven Commissie Bemesting Grasland en Voedergewassen Tips voor het uitvoeren van bemestingsproeven Inleiding De CBGV baseert haar adviezen bij voorkeur op zoveel mogelijk proefresultaten. Resultaten moeten daarbij

Nadere informatie

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Seizoen Inhoudsopgave Terugblik op seizoen Terugblik op seizoen 3 Seizoen in cijfers 4 Verwachtingen najaar 2013 7 Van Oers Agro op bezoek bij... 8 Van Oers Agro Hofdreef

Nadere informatie

RAPPORT. Gevoeligheid van aardappelrassen voor schade door stengelaaltje (Ditylenchus dipsaci) Ing. Egbert Schepel

RAPPORT. Gevoeligheid van aardappelrassen voor schade door stengelaaltje (Ditylenchus dipsaci) Ing. Egbert Schepel RAPPORT Gevoeligheid van aardappelrassen voor schade door stengelaaltje (Ditylenchus dipsaci) Ing. Egbert Schepel rapport 711 project 9071 december 2010 RAPPORT titel Gevoeligheid van aardappelrassen voor

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW Waarom wel het land, maar niet de sloot benutten in de veenweiden? Dat is de vraag waar het om draait in het icoon Aquatische landbouw

Nadere informatie

Smart Farming. Rendement door efficiency. Herman Krebbers Mechanisatie en precisielandbouw

Smart Farming. Rendement door efficiency. Herman Krebbers Mechanisatie en precisielandbouw Smart Farming Rendement door efficiency Herman Krebbers Mechanisatie en precisielandbouw Onderzoek Rabobank Kans! 2 Gebruik beschikbare data 3 Snelle ontwikkeling techniek Meest interessante toepassingen

Nadere informatie

Nieuwsbrief P8. Inhoud. De komende 50 jaar. Nummer 9, oktober - november 2013. Ondernemend Paprika

Nieuwsbrief P8. Inhoud. De komende 50 jaar. Nummer 9, oktober - november 2013. Ondernemend Paprika Inhoud Inleiding Thijs Jasperse: De komende 50 jaar 1 Donderdag 12 december 2013: Bijeenkomst 50 jaar paprika in Nederland 2 P8 aanwezig tijdens Fruit Attraction in Madrid 3 Nationaal Voedingsdebat voor

Nadere informatie

Voorstellen. Christiaan Poot. Technical Support Manager

Voorstellen. Christiaan Poot. Technical Support Manager Welkom Voorstellen Christiaan Poot Technical Support Manager Programma 10.00: Ontvangst 10.10: Algemene Miedema presentatie 10.40: HMI GPS Planting Comfort 11.15: Rondleiding 12.15: Lunch 13.00: Afsluiting

Nadere informatie

pca Bewaarproblemen oogst 2014

pca Bewaarproblemen oogst 2014 pca Bewaarproblemen oogst 2014 Seizoen 2014 Prachtig voorjaar Zomer: groeizaam weer (plaag ) Natte augustus Hoge temperaturen bij oogst Hoge temperaturen eerste weken bewaring Grote productie Grove knollen,

Nadere informatie

Stichting Proefboerderijen Noordelijke Akkerbouw. Het effect van N-bemesting op de (energie)opbrengst van wintertarwe

Stichting Proefboerderijen Noordelijke Akkerbouw. Het effect van N-bemesting op de (energie)opbrengst van wintertarwe Stichting Proefboerderijen Noordelijke Akkerbouw Het effect van N-bemesting op de (energie)opbrengst van wintertarwe Het effect van N-bemesting op de (energie)opbrengst van wintertarwe Opdrachtgever: Auteur:

Nadere informatie

sumptieaardappelen KW 406, KW 407 Door: ing H.W.G.Floot

sumptieaardappelen KW 406, KW 407 Door: ing H.W.G.Floot opbrengst en sortering van con- Invloed van bladbemesters ( vooral Mg en Mn) op de sumptieaardappelen KW 406, KW 407 Door: ing H.W.G.Floot Inleiding Vele mineralen, anorganische stoffen en sporenelementen

Nadere informatie

Praktijkproef Super FK in Paprika 2010 bij de start van de teelt.

Praktijkproef Super FK in Paprika 2010 bij de start van de teelt. Praktijkproef Super FK in Paprika 20 bij de start van de teelt. Inleiding: Het doseren van Super FK zorgt primair voor een actiever/vegetatiever gewas, een betere en vollere gewasstand, met een betere

Nadere informatie

Fosfaat en bio energie. Anton Haverkort

Fosfaat en bio energie. Anton Haverkort Fosfaat en bioenergie Anton Haverkort? BbE grondstoffen, visie RvB Randvoorwaarden Organisatie / integrale goederenstroom (value chain) Drivers: Olie schaarser/ duurder Mitigatie agenda Agrarische afvalstromen

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Bijeenkomst Alumni Wageningen. Datum 15 april 2014. Bijdrage van de veredeling aan de wereldvoedselvoorziening

Bijeenkomst Alumni Wageningen. Datum 15 april 2014. Bijdrage van de veredeling aan de wereldvoedselvoorziening Bijeenkomst Alumni Wageningen Datum 15 april 2014 Bijdrage van de veredeling aan de wereldvoedselvoorziening Wageningen NM 10 1971 1979 Jan Omvlee 100% zelfstandig 100% mensen 100% groenten Onze aanpak

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

Belang maar ook bedreiging van de diversiteit aan rassen en gewassen. De noodzaak van Agrobiodiversiteit. Michel Haring Hoogleraar Plantenfysiologie

Belang maar ook bedreiging van de diversiteit aan rassen en gewassen. De noodzaak van Agrobiodiversiteit. Michel Haring Hoogleraar Plantenfysiologie Een deel van de biodiversiteit van de Aardappel Belang maar ook bedreiging van de diversiteit aan rassen en gewassen De noodzaak van Agrobiodiversiteit Michel Haring Hoogleraar Plantenfysiologie Agro-biodiversiteit:

Nadere informatie

De aardappel: van het veld tot op je bord

De aardappel: van het veld tot op je bord Lesinfo De aardappel: van het veld tot op je bord 1.1. Doelstelling De leerlingen inzicht geven in: de oorsprong van een aardappel en welke weg deze aflegt van het veld tot op je bord, de verschillende

Nadere informatie

Precisielandbouw: voet aan wal in Nederland

Precisielandbouw: voet aan wal in Nederland Precisielandbouw: voet aan wal in Nederland Herman Krebbers DLV Plant Nederlandse telers Koplopers in Productiviteit Hoge productie per hectare Goede kwaliteit producten Hoge productie per arbeidseenheid

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

meststoffen vloeibare basismeststof groei door kennis

meststoffen vloeibare basismeststof groei door kennis meststoffen 2013 vloeibare basismeststof groei door kennis Growsol Growsol meststoffen is een range van vloeibare meststoffen voor de basisbemesting voorafgaand aan een teelt. Een aantal producten kunnen

Nadere informatie

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES DE BOSATLAS VAN HET VOEDSEL VRAGENSET ANTWOORDMODEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES I. Voeding en welvaart 1. De Human Development Index (HDI) geeft aan hoe welvarend een land is. Vergelijk de HDI met de andere

Nadere informatie

Voorsprong met mineralen

Voorsprong met mineralen Voorsprong met mineralen Samen staan de sectoren sterker Deze bijeenkomst werd mogelijk gemaakt door LTO Gelderland, Overijssel en de Rabobank. Circulaire Economie Nieuwe toverwoord of kansrijke uitdaging

Nadere informatie

STICHTING VELDLEEUWERIK

STICHTING VELDLEEUWERIK TEGEARRE DJOERSAAM STICHTING VELDLEEUWERIK Stichting Veldleeuwerik is een uniek samenwerkingsverband tussen telers en verwerkende bedrijven om actief duurzame akkerbouw en -productie te stimuleren. Niet

Nadere informatie

Biedt de nieuwe GLB kansen voor voedergewassen? L.Tjoonk Kennisontwikkelaar ruwvoerteelt

Biedt de nieuwe GLB kansen voor voedergewassen? L.Tjoonk Kennisontwikkelaar ruwvoerteelt Biedt de nieuwe GLB kansen voor voedergewassen? L.Tjoonk Kennisontwikkelaar ruwvoerteelt Hervorming Gemeenschappelijk Europees Landbouwbeleid Toeslagrechten 2014 Betalingsrechten 2015 Nationale invulling

Nadere informatie

Export Nederlandse ui fors gegroeid

Export Nederlandse ui fors gegroeid NU.nl : Export Nederlandse ui fors gegroeid Foto: ANP De export van uien behoorde in de eerste helft van het jaar tot één van de grootste ooit. Dat meldt afzetorganisatie GroenteFruit Huis dinsdag. De

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

De Islamitische wereld

De Islamitische wereld AK H 6.1 Een cultuurgebied De Islamitische wereld A) De islamietische wereld is een cultuurgebied > gebaseerd op: overheersende cultuur geschiedenis ligging islamietische > voorbeeld: overheersende cultuur

Nadere informatie

Vitamientje op zoek naar het Witte Goud

Vitamientje op zoek naar het Witte Goud Vitamientje op zoek naar het Witte Goud Het begin van de maand april is elk jaar weer een bijzonder moment We kunnen dan namelijk steeds meer van het mooie en zonnige weer genieten En met het stijgen van

Nadere informatie

Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem. Linda van der Weijden

Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem. Linda van der Weijden Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem Linda van der Weijden Opzet Inhoud: Hoe ontwikkel je met het natuurlijk systeem? Proces: Hoe pakken we dat aan? 2 Wat is kringlooplandbouw?

Nadere informatie

Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot

Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot Siemen van Berkum en Gerben Jukema, LEI Wageningen UR, 17 december 2014 Deze notitie geeft een beknopt overzicht

Nadere informatie

Innovatie Agro & Tuinbouw via digitalisering - schets van de problematiek

Innovatie Agro & Tuinbouw via digitalisering - schets van de problematiek Innovatie Agro & Tuinbouw via digitalisering - schets van de problematiek ZLTO VLB LEI Wageningen UR - Rabobank December 2012 Krijn J. Poppe Door de ICT worden naast GELD- en GOEDERENstromen de DATA-stromen

Nadere informatie

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Seizoen 2009/2010 Inhoudsopgave Algemeen............................................................................................................... 3 Areaalgegevens

Nadere informatie

Slim omgaan met water en meststoffen door toepassing van sensoren: More Crop per Drop. NVTL Studiedag - 1 maart 2011

Slim omgaan met water en meststoffen door toepassing van sensoren: More Crop per Drop. NVTL Studiedag - 1 maart 2011 Slim omgaan met water en meststoffen door toepassing van sensoren: More Crop per Drop NVTL Studiedag - 1 maart 2011 Jos Balendonck, Wageningen UR Glastuinbouw Overzicht Irrigatie trends Doelstellingen

Nadere informatie

Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie. Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen

Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie. Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen Wie ben ik? Mijn naam is Graham Degens Ik heb >30 jaar in de olie industrie gewerkt, om olie en gas optimaal

Nadere informatie

Opgesteld voor de Gemeente Bussum

Opgesteld voor de Gemeente Bussum Stichting Water voor Masaï Rapport over de nieuwe waterpomp in Puna, Tanzania Opgesteld voor de Gemeente Bussum December 2014 Project achtergrond Voor de bouw van de derde waterpomp heeft Water voor Masai

Nadere informatie

Duurzame bemesting: omgeving

Duurzame bemesting: omgeving Nutriënten Management Instituut B.V. Postbus 250, 6700 AG Wageningen T: 088 8761280 E: nmi@nmi-agro.nl I: www.nmi-agro.nl Duurzame bemesting Visie NMI Duurzame bemesting: omgeving Beperking milieubelasting

Nadere informatie

Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie?

Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Sander Pot (Plant Dynamics BV) i.s.m. Govert Trouwborst (Plant Lighting BV) Sander Hogewoning (Plant Lighting BV) Stefan Persoon (Inno Agro BV)

Nadere informatie

Hergebruik van recirculatiewater in de aardbei stellingteelt

Hergebruik van recirculatiewater in de aardbei stellingteelt Hergebruik van recirculatiewater in de aardbei stellingteelt Bij de teelt van aardbeien op stellingen is het mogelijk om water en mineralen optimaler te gebruiken. Van de bemesting (stikstof en fosfaat)

Nadere informatie

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Mij is gevraagd iets te vertellen over onze pogingen om rendement in de bedrijfsvoering te verbinden met duurzaamheid. Dat is vooral een kwestie om met boerenverstand

Nadere informatie

Bestrijding van blad- en aarziekten in wintertarwe. EH 859 Door: ing.h.w.g.floot

Bestrijding van blad- en aarziekten in wintertarwe. EH 859 Door: ing.h.w.g.floot Bestrijding van blad- en aarziekten in wintertarwe EH 859 Door: ing.h.w.g.floot Inleiding In de tarweteelt is de bestrijding van blad- en aarziekten eigenlijk ieder jaar nodig om een maximale financiële

Nadere informatie

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept a Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Colofon Deze samenvatting is een uitgave van de

Nadere informatie

Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant?

Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoel Tuinbouwproductieketens Met medewerking van: Peter van Weel, Hendrik Jan van

Nadere informatie

Onkruidbestrijding in weiland. in nazomer en herfst

Onkruidbestrijding in weiland. in nazomer en herfst Onkruidbestrijding in weiland in nazomer en herfst Inhoud Veel en goed ruwvoer Pag. 3 Pag. 10 Pag. 14 Pag. 15 Veel en goed ruwvoer Onkruidbestrijding in nazomer en najaar Middelen voor onkruidbestrijding

Nadere informatie

Gierst. http://www.waterwereld.nu/gierst.php

Gierst. http://www.waterwereld.nu/gierst.php Gierst http://www.waterwereld.nu/gierst.php Gierst is een belangrijke graansoort in de arme delen van de wereld. Vooral boven en onder de Sahara wordt er veel gierst verbouwd. Gierst groeit op de armste

Nadere informatie

Bijlage: bodemanalyses als nulmeting

Bijlage: bodemanalyses als nulmeting Credits for Carbon Care CLM Onderzoek en Advies Alterra Wageningen UR Louis Bolk Instituut Bijlage: bodemanalyses als nulmeting In het project Carbon Credits hadden we oorspronkelijk het idee dat we bij

Nadere informatie

Een specialiteit van Belgische bodem

Een specialiteit van Belgische bodem Aardappelen van Vlaanderen Een specialiteit van Belgische bodem Welkom in de wereld van de Vlaamse aardappel Vlaanderen, waar aardappelen thuis zijn 4-5 Controle van Vlaamse aardappelen 6-7 Vele variëteiten

Nadere informatie

BASILICUM RASSENPROEF

BASILICUM RASSENPROEF BASILICUM RASSENPROEF Proefcode: OL12 HERS01 Uitgevoerd in opdracht van: Provinciaal Proefcentrum voor de Groenteteelt Oost-Vlaanderen vzw Technisch Comité Karreweg 6 9770 Kruishoutem Tel ++ 32 (0)9 381

Nadere informatie

1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken van energie. Kortom alle processen in organismen.

1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken van energie. Kortom alle processen in organismen. THEMA 1 1 Stoffen worden omgezet 2 Fotosynthese 3 Glucose als grondstof 4 Verbranding 5 Fotosynthese en verbranding 1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken

Nadere informatie

In dit magazine. informatiemagazine over biologische frites

In dit magazine. informatiemagazine over biologische frites informatiemagazine over biologische frites In dit magazine De biologische wereld van McCain Biologisch verantwoord genieten Knoop gelooft in biologische toekomst Speciaal aardappelras biologische frites

Nadere informatie

Als we over het hele assortiment naar de gemiddelde scores kijken per groentesoort zijn de:

Als we over het hele assortiment naar de gemiddelde scores kijken per groentesoort zijn de: Factsheet Groentenonderzoek Questionmark Samenvatting van het onderzoek naar groente en fruit in de schappen van de supermarkten, april 2015. Questionmark heeft tussen november 2014 en april 2015 de elf

Nadere informatie

Actualiteiten. Suikerbieten voor bio-energie?! Suikerbieten voor bio-energie. Voorwaarden. Waarom? Toon Huijbregts

Actualiteiten. Suikerbieten voor bio-energie?! Suikerbieten voor bio-energie. Voorwaarden. Waarom? Toon Huijbregts IRS Van Konijnenburgweg 24 4611 HL Bergen op Zoom The Netherlands email: irs@irs.nl http://www.irs.nl Suikerbieten voor bio-energie?! Actualiteiten Toon Huijbregts Suikerbieten voor bio-energie waarom

Nadere informatie

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Naam: Milieu Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Slootrandenbeheer Baggeren Krabbescheer bevorderen

Nadere informatie

Ontwikkelen en Testen Carbon- en Water Footprint Module voor MasterLink (49)

Ontwikkelen en Testen Carbon- en Water Footprint Module voor MasterLink (49) Ontwikkelen en Testen Carbon- en Water Footprint Module voor MasterLink (49) Programma Precisie Landbouw Verplichtingennr: 1400007552 Agrifirm Plant Maart 2012 INHOUD INLEIDING... 3 1. CARBON FOOTPRINT...

Nadere informatie

Interactie consument en producent Op weg naar gezonde groei, duurzame oogst. Ronald Hiel 11 juni 2015

Interactie consument en producent Op weg naar gezonde groei, duurzame oogst. Ronald Hiel 11 juni 2015 Interactie consument en producent Op weg naar gezonde groei, duurzame oogst Ronald Hiel 11 juni 2015 Wat u te wachten staat: Even voorstellen Waar staan we nu: resultaten en uitdagingen Hoe ziet het speelveld

Nadere informatie

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE 1 e GRAAD 1 LESUUR FICHES VOOR DE LEERLINGEN FICHE 1 - A WORTELEN Biowortelen van een bioboer die kiest voor natuur en milieu. Bio kiest voor natuur en milieu! De biowortelboer(in)

Nadere informatie

PERSPECTIEVEN VAN KLEINE TEELTEN IN NEDERLAND. KONINKLIJKE VERENIGING HET COMITÉ VAN GRAANHANDELAREN Matthé Vermeulen 9 maart 2016 1 / 15

PERSPECTIEVEN VAN KLEINE TEELTEN IN NEDERLAND. KONINKLIJKE VERENIGING HET COMITÉ VAN GRAANHANDELAREN Matthé Vermeulen 9 maart 2016 1 / 15 PERSPECTIEVEN VAN KLEINE TEELTEN IN NEDERLAND KONINKLIJKE VERENIGING HET COMITÉ VAN GRAANHANDELAREN Matthé Vermeulen 9 maart 2016 1 / 15 HET COMITÉ Wat doet Het Comité van Graanhandelaren? Brancheorganisatie

Nadere informatie

Voeding in relatie tot ziekten en plagen Maikel van de Ven 17-02-2016 Even voorstellen Sinds 2003 bezig met plantsapmetingen in aardbei en vollegrondsgroente Brix, Ec, ph, Nitraat, Kalium Na 5 jaar ervaring:

Nadere informatie

JanWillem Breukink Voorzitter Seed Valley en ex. CEO INCOTEC 04 Juni 2015

JanWillem Breukink Voorzitter Seed Valley en ex. CEO INCOTEC 04 Juni 2015 Goede zadenvoorziening; De basis voor een duurzame en gezonde land- en tuinbouw JanWillem Breukink Voorzitter Seed Valley en ex. CEO INCOTEC 04 Juni 2015 Goede zadenvoorziening de basis voor een duurzame

Nadere informatie

TECHNISCH INTERREGIONALE WERKGROEP (TIW) VOOR DE SAMENSTELLING VAN DE NATIONALE RASSENCATALOGUS VOOR LANDBOUWGEWASSEN

TECHNISCH INTERREGIONALE WERKGROEP (TIW) VOOR DE SAMENSTELLING VAN DE NATIONALE RASSENCATALOGUS VOOR LANDBOUWGEWASSEN TECHNISCH INTERREGIONALE WERKGROEP (TIW) VOOR DE SAMENSTELLING VAN DE NATIONALE RASSENCATALOGUS VOOR LANDBOUWGEWASSEN CRITERIA CULTUUR- EN GEBRUIKSWAARDE VOOR HET ONDERZOEK VAN RASSEN MET HET OOG OP HUN

Nadere informatie

meststoffen vloeibare bladmeststoffen groei door kennis

meststoffen vloeibare bladmeststoffen groei door kennis meststoffen 2013 vloeibare bladmeststoffen groei door kennis Foliplus Foliplus bladmeststoffen is een complete range van vloeibare meststoffen voor toepassing op het blad. CropSolutions heeft de beste

Nadere informatie

Dit kleine boekje informeert u over onze nieuwe, oude koningin van de groenten. Waarom juist deze majesteit de Superior Queen is van alle asperges.

Dit kleine boekje informeert u over onze nieuwe, oude koningin van de groenten. Waarom juist deze majesteit de Superior Queen is van alle asperges. Superieure asperges telen is een prachtig, oud ambacht. Het vraagt veel kennis, gevoel en hartstocht. Onze familie beheerst dit vak al generaties lang. Omdat de huidige productiemethoden steeds meer worden

Nadere informatie

Effluenten van de biologische mestverwerking

Effluenten van de biologische mestverwerking Effluenten van de biologische mestverwerking Bemestingswaarde Gebruik Economisch aspect Bemestingswaarde Samenstelling effluent: kg / 1000 l DS 13,0 Organische stof 3,1 Totale Stikstof 0,21 Ammoniakale

Nadere informatie

Bijeenkomst PN DA. Hans Smeets. Adviseur DLV plant BV

Bijeenkomst PN DA. Hans Smeets. Adviseur DLV plant BV Bijeenkomst PN DA Jongenelen oktober 2013 Hans Smeets. Adviseur DLV plant BV Waarom een grondanalyse? Inzicht krijgen in de beschikbare voeding voor de plant; Hoofdelementen; Sporenelementen; ph van de

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Vernatten en akkerbouw? Olga Clevering (Praktijkonderzoek Plant en Omgeving) Bram de Vos en Francisca Sival (Alterra)

Vernatten en akkerbouw? Olga Clevering (Praktijkonderzoek Plant en Omgeving) Bram de Vos en Francisca Sival (Alterra) Vernatten en akkerbouw? Olga Clevering (Praktijkonderzoek Plant en Omgeving) Bram de Vos en Francisca Sival (Alterra) Inhoud Vormen van vernatten Modelberekeningen Veldexperimenten Conclusies en discussie

Nadere informatie

Pootgoedvermeerdering zetmeelaardappelen

Pootgoedvermeerdering zetmeelaardappelen Pootgoedvermeerdering zetmeelaardappelen Project in opdracht van HPA Ing. K.H. Wijnholds en Ir. J.A. Booij Praktijkonderzoek Plant & Omgeving, onderdeel van Wageningen UR Business Unit Akkerbouw, Groene

Nadere informatie

Geert Vandepitte Verantwoordelijke Vlaanderen

Geert Vandepitte Verantwoordelijke Vlaanderen Geert Vandepitte Verantwoordelijke Vlaanderen presentatie ISAGRI het bedrijf ISA systeem manier van werken PRODUCTEN ISA GPS perceelsmeting ISA 360 gps ISATEELT teeltregistratie ISA app smartphone ENKELE

Nadere informatie

Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen

Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 F 0317 46 04 00 In opdracht van: Begeleidende groep

Nadere informatie

Handleiding 2014 voor Unitip online Unitip extern module

Handleiding 2014 voor Unitip online Unitip extern module Handleiding 2014 voor Unitip online Unitip extern module Bestemd voor: Gebruikers die Online teeltgegevens invoeren in Agrovision. Inleiding: Met deze handleiding wordt u stap voor stap door het programma

Nadere informatie

Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is!

Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is! Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is! Op lichtrijke dagen moet in de kas zoveel mogelijk van het fotosynthesepotentieel geprofiteerd worden. De

Nadere informatie

Zuiver Voer. voor de biologische veehouderij

Zuiver Voer. voor de biologische veehouderij Zuiver Voer voor de biologische veehouderij Gezonde dieren, optimale prestaties Optimale prestaties behalen en tegelijkertijd het welzijn van uw dieren managen. Dat is uw uitdaging. Iedere dag weer. Darmgezondheid

Nadere informatie

Smaakonderzoek komkommer aan Nederlands en Spaans product

Smaakonderzoek komkommer aan Nederlands en Spaans product Smaakonderzoek komkommer aan Nederlands en Spaans product M. Kersten, L. Voorbij en W. Verkerke Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector Glastuinbouw april 2002 PPO nr 420029 2002 Wageningen, Praktijkonderzoek

Nadere informatie

WEERBAAR Telen = Veerkracht in de plant brengen. Mijn naam: Eddo de Veer

WEERBAAR Telen = Veerkracht in de plant brengen. Mijn naam: Eddo de Veer WEERBAAR Telen = Veerkracht in de plant brengen Mijn naam: Eddo de Veer HOE? Begin met een goede bodem analyse Ik werk met de Bodem Balans Analyse Het gaat om de verhoudingen van de mineralen aan het complex

Nadere informatie