Innovatief in champignons. Thema: midden in de maatschappij. April 2009 Onze kalveren hebben geen bloedarmoede

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Innovatief in champignons. Thema: midden in de maatschappij. April 2009 Onze kalveren hebben geen bloedarmoede"

Transcriptie

1 Innovatief in champignons Thema: midden in de maatschappij April 2009 Onze kalveren hebben geen bloedarmoede

2 Omdat winst voor de coöperatie, winst voor de leden is > investeren > kennis > groei > winst > coöperatief dividend > leden Ons voer zorgt voor resultaat op het boerenerf. We leveren u het beste voer tegen een concurrerende prijs. Als onderdeel van coöperatie Cehave Landbouwbelang, profiteert Voeders Nederland van de kennis en financiële kracht van deze onderneming. Vooral de buitenlandse dochterondernemingen van de coöperatie maken winst. Dat rendement gaat naar de leden in Nederland. Bovenop de prijscorrecties die voeders Nederland in de loop van het jaar uitkeert. Winst voor de coöperatie, is winst voor de leden. Zo werkt dat bij Cehave Landbouwbelang. Over het jaar 2008 keert de coöperatie 3,9 miljoen winst uit aan de leden. Over 2008 keerde Voeders Nederland daarnaast eerder al een prijscorrectie uit van 6,6 miljoen. Nog geen lid, maar wel geïnteresseerd in een coöperatie die winst uitkeert aan de leden? Neem dan contact op via telefoon of kijk op > beter voeren Cehave Landbouwbelang

3 Í IN DIT APRILNUMMER In het hooi met Jongeren Milieu Actief 13 Vleeskuikenhouder maakt infofilm over nieuwe stal 16 Jos Delissen: Wij doen alles om onze kalveren gezond te houden 22 Í Graag beetje meer begrip tussen boer en burger! 4 Jonge boeren Remmen met Gassen 7 NAJK in het nieuws 8 Bedrijfsovername 11 Jos Ubels combineert zoogkoeien met natuurbeheer 15 Rabobank s Dirk Duijzer over de kredietcrisis 19 Oud & Nieuw: innoveren in champignons 20 Strip en Sudokoe 25 Uit alle hoeken 26 colofon Í BNDR wordt uitgegeven onder verantwoordelijkheid van Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt en verschijnt vijf keer per jaar. Abonnementen op BNDR kosten 18 euro en lopen per kalenderjaar. Opzegging voor 1 december. Het blad is gratis voor NAJK-leden. Losse nummers zijn verkrijgbaar door storting van 5 euro op bankrekening t.n.v. PJS te Utrecht, onder vermelding van het gewenste nummer van BNDR. Artikelen of illustraties kunnen alleen na overleg met de redactie worden overgenomen. Vragen of opmerkingen over de adressering? Neem contact op met één van de onderstaande organisaties: Provinciale AJK s: Friesland , Groningen , Drenthe , Flevoland , Overijssel , Utrecht , Gelderland , Hollanden , Zeeland , Brabant , Limburg of NAJK: Redactie: Marije Wenneke, Citaat. Redactie-adres: Postbus 39, 6800 AA Arnhem, tel , Omslagfoto: Mariëlle van Lieshout, foto: Marije Wenneke Advertenties: Sander Bon, tel , Vormgeving: Druk: Drukmotief bv, Apeldoorn Í Ideale wereld Stel je voor. Varkens worden niet gehouden in hokken, maar wroeten vrij en blij buiten in de modder. Koeien lopen in de wei. Hun melk komt terecht bij hun kalfjes, niet in pakken in de supermarkt. Kippen gaan niet in de soep, maar tokken vrij en blij om het huis. Dieren worden niet gehouden voor hun vlees, eieren, melk of vel. Bestrijdingsmiddelen voor gewassen bestaan niet. Voedsel wordt niet over de hele wereld versleept, met de bijbehorende transportkosten en milieuvervuiling. Een ideale wereld? Misschien voor sommige mensen wel. Persoonlijk zou ik niet graag mijn stukje vlees bij het avondeten missen. Loop ik erg graag op die mooie leren laarzen. Eet ik graag een tomaatje, ook buiten het seizoen. Een ideale wereld is voor iedereen anders. En dus is het onmogelijk om voor iedereen een ideale wereld te creëren. Helemaal op de postzegel die Nederland heet en waar we met zijn allen hutje mutje op elkaar gestouwd zitten. Rekening houden met elkaar is dan toch wel erg belangrijk, evenals openheid en begrip. Precies over dat thema gaat deze BNDR. Want houden burgers rekening met boeren, tonen ze begrip voor hun productiemethoden? En andersom net zo goed: hoe open zijn boeren eigenlijk richting stadsbewoners? Houden ze wel rekening met hen of hebben ze alleen oog voor het eigen bedrijf? Steeds meer boeren proberen burgers bij hun bedrijf te betrekken, lees de verhalen van Jos Ubels en Matthijs Smit op pagina 15 en 16 maar eens. Mensen waarvan je het niet verwacht, blijken soms meer met boeren op te hebben dan je denkt. Bijvoorbeeld Zoë van Mansfeld, van Jongeren Milieu Actief (pag. 13). En open, dat is Jos Delissen zeker. De Brabantse kalverhouder is trots op zijn bedrijf en dat mag iedereen weten. Mooie verhalen, van boeren en burgers die open staan voor een ander en best een beetje rekening willen houden met elkaar. En dat brengt de ideale wereld toch een heel klein beetje dichterbij. Marije Wenneke, Hoofdredacteur BNDR april

4 THEMA MIDDEN IN DE MAATSCHAPPIJ Boer en burger, dat bijt elkaar nog wel eens. Stadsmensen die amper weten waar de melk vandaan komt, maar wel fel protesteren tegen de komst van mega stallen. Boeren op hun beurt die niets moeten hebben van die stadse lui en hun nukken. Overdreven? Misschien. Maar wel met een kern van waarheid. Een beetje meer begrip tussen beiden zou de land- en tuinbouw veel goed doen. Boer vs. burger illustratie henk van ruitenbeek Oogkleppen af! Door Marije Wenneke DDe boer staat de laatste jaren behoorlijk in de belangstelling. Niet in de laatste plaats dankzij Boer zoekt vrouw. Tegen die hemelshoge kijkcijfers kan geen reclamecampagne over de agrarische sector op. Of de burger de boer ook ziet zoals hij werkelijk is, valt echter te betwijfelen. Landbouwminister Gerda Verburg denkt in elk geval van niet. Burgers kijken nu eenmaal met een ietwat roze bril naar het platteland, zei ze nog tijdens het CEJA-congres voor jonge Europese boeren eind vorig jaar in Utrecht. Ze waarschuwde bovendien dat burgers snel beïnvloed kunnen worden door de media. De kans bestaat dat er zo een niet-kloppend beeld wordt geschapen van de agrarische sector, dat nauwelijks meer met feiten is te weerleggen. Boer als gadget Een terechte waarschuwing, want de agrarische sector krijgt er behoorlijk van langs de afgelopen tijd. Denk maar aan de spotjes tegen onverdoofd gecastreerd varkensvlees, kippenvlees en kalfsvlees, de acties voor het nertsenfokverbod of het grote verzet tegen mega stallen. Het kwartje dat boeren er zelf op uit moeten om hun bedrijf en belangen te verdedigen is gevallen Al deze negatieve aandacht doet de landbouw geen goed. En dat terwijl de sector best bereid is na te denken over maatschappelijk verantwoord ondernemen en maatregelen wil treffen die daarvoor nodig zijn. Door het sluiten van het verdrag van Noordwijk worden er geen biggen meer onverdoofd gecastreerd in Nederland. Vanaf 2010 worden nieuwe welzijnseisen van kracht waardoor landbouwdieren meer leefruimte krijgen. De initiatieven op het gebied van bio-energie en duurzame landbouw nemen nog steeds toe. De Nederlandse boer is één van de meest innovatieve ter wereld en ook qua regelgeving is ons land vaak het beste jongetje van de klas. Of de burger dat ook weet, is een tweede. Gelukkig is het niet alleen maar kommer en kwel als het gaat om de mening van de burger over de boer. De laatste jaren is de boer zelfs steeds hipper geworden. Het beeld van het oude boerke in een bedompte koeienstal maakt plaats voor het reëlere beeld van een jongere, moderne ondernemer met een vooruitstrevend bedrijf. Met dank aan het programma Boer zoekt Vrouw, die het boerenimago een enorme boost heeft gegeven. Sterker nog, de boer leek even de nieuwste Nederlandse gadget: iedere vrouw wilde er wel één. Die hype is inmiddels overgewaaid. Nu staan de media bol van reclamespotjes tegen bepaalde vleessoorten en burgerinitiatieven tegen zogenaamde megastallen. Trots Laat de landbouw zich dan zomaar in de hoek zetten? In het verleden misschien wel een beetje, maar nu niet meer. Het kwartje dat boeren er zelf op uit moeten om hun bedrijf en belangen te verdedigen is gevallen. De initiatieven, grootschalig of juist één op één, schieten de grond uit. LTO heeft net de aftrap gegeven voor de campagne Nederland bloeit. Ook de boerenbelangenbehartiger constateert dat veel Nederlanders relatief onbekend zijn met de agrosector en snel denken in stereotypen. Nederland bloeit moet de burger laten zien wie de boer is en wat hij doet. Met als doel het verbeteren van het imago van de land- en tuinbouw. In tegenstelling tot de vorige campagne van de belangenbehartiger; Vrienden van het Platteland, krijgt in Nederland 4 BNDR april 2009

5 bloeit ook de economische waarde van de land- en tuinbouw de aandacht die het verdient. Ook Brabants Agrarisch Jongeren Kontakt wil het imago van de agrarische sector oppoetsen. Enerzijds door richting burgers te communiceren hoe belangrijk de land- en tuinbouw is op economisch vlak, hoeveel kennis er voorhanden is, hoeveel innovaties er worden gedaan en hoe de Nederlandse boer vooroploopt op het gebied van voedselproductie en veiligheid, innovaties, dierwelzijn, natuur en milieu. Anderzijds wil de agrarische jongerenvereniging haar leden meegeven dat ze trots mogen zijn op hun beroep. Het zelfvertrouwen van de boer moet omhoog, zodat ze ook een positieve landbouwboodschap uitstralen naar de burger. Natuurlijk zijn er zat boeren die dat laatste allang doen. Zij zijn trots op hun bedrijf en delen dat graag met andere mensen. Ze zetten de deuren van hun bedrijf wagenwijd open voor bezoekers, nodigen mensen uit om in de kas te komen, bouwen zichtstallen en skyboxen, geven schoolkinderen les over het reilen en zeilen op de boerderij, bouwen websites om over hun bedrijf te vertellen, noem maar op. Open blik Door die initiatieven wordt de kloof tussen boer en burger hopelijk kleiner. Ontstaat er wederzijds begrip voor de situatie van de ander. Worden mensen niet meer zo gemakkelijk meegesleept door de vaak gekleurde en emotionele argumenten die er in de media op ze worden afgevoerd. Het is makkelijk om je mee te laten slepen door de publieke opinie; je mening te vormen op emotionele gronden. Maar eigenlijk kun je pas echt goed een oordeel vellen over iets als je er meer vanaf weet. Burgers zouden zich dus meer moeten verdiepen in de agrarische sector. Maar dat geldt andersom net zo goed. Ook boeren moeten een luisterend oor bieden aan mensen uit stad of dorp. Begrip tonen voor hun situatie. Zonder vooroordelen naar hun zienswijze en ideeën luisteren. Als zowel burgers als boeren zonder oogkleppen op elkaar afstappen, komt het helemaal goed met de land- en tuinbouw in Nederland. Í Hoe ziet de burger de Nederlandse boer? BNDR april

6

7 PROJECT REMMEN MET GASSEN Jonge boeren besparen broeikasgassen Je bedrijf zo inrichten dat het minder broeikasgassen uitstoot. Dat is niet iets waar je als boer dagelijks mee bezig bent. In de avond Remmen met Gassen van NAJK gaan melkveehouders met elkaar de strijd aan wie de laagste foto nicolaas van everdingen CO 2 -uitstoot weet te realiseren. Door Leonore Noorduyn MMet enige vertwijfeling staren de jonge boeren naar het bord dat midden op tafel ligt. Leuk al die wijzertjes, maar naar welke kant moet je ze draaien? Gaat de uitstoot van broeikasgassen omhoog of juist omlaag als je de kunstmestgift splitst? En wat gebeurt er met de uitstoot als je grasland scheurt of de melkproductie omhoog brengt? Oud en jong De jonge boeren zijn vanavond samen met hun oudere collega s van LTO Noord bijeen in het Gelderse Klarenbeek, in het kader van Remmen met Gassen. Eerst hebben ze weerman Gerrit Hiemstra aangehoord, die door middel van wetenschappelijke feiten, geen meningen heeft uitgelegd hoe het nu eigenlijk zit met de opwarming van de aarde en de gevolgen die de landbouw daar nu al van ondervindt (zie kader). In het tweede deel van de avond Broeikaseffect en de landbouw Jonge Gelderse boeren buigen zich geconcentreerd over het Remmen met Gassen spel. Niet voor niets, zij blijken de grootste bespaarders van broeikasgassen. moeten de boeren zelf aan de slag met een fictief melkveebedrijf. Iedere groep heeft een dashboard gekregen om maatregelen te verzinnen die de uitstoot in vijf jaar tijd op het laagste niveau brengen. Wie de laagste uitstoot realiseert mét een goed economisch resultaat heeft gewonnen. De jonge boeren zitten met elkaar rond één tafel. Veel jongvee Op een A-viertje staan alle gegevens van het bedrijf: 8000 kilo melk per koe, 69 melkkoeien, 22 stuks jongvee. Wat te doen? Da s wel wat veel jongvee, merkt één van de boeren op. Zullen we de melkproductie naar doen?, vraagt een ander. Ze weten allemaal nog Dankzij broeikasgassen kent Nederland een aangenaam klimaat. Nu is het hier gemiddeld 15 graden, maar zonder de 0,05 procent broeikasgassen in de atmosfeer zou het hier minus 18 graden zijn. Sinds 1800 neemt de CO 2 concentratie toe, vooral door verbranding van fossiele brandstoffen. Daardoor is de concentratie nu hoger dan hij ooit in het verleden is geweest. De Nederlandse landbouw merkt de gevolgen nu al. In 25 jaar is het groeiseizoen drie weken langer geworden, is er vaker schade door wateroverlast én meer schade door droogte. Er zijn drie soorten broeikasgassen: CO 2, methaan en lachgas. Daarbij is methaan 21 maal sterker en lachgas 310 maal sterker als broeikasgas dan CO 2. De landbouw draagt in Nederland voor ongeveer 13 procent bij aan de emissie van broeikasgassen. Een belangrijke bron is het gebruik van mest en kunstmest: stikstof wordt niet volledig omgezet en gaat dan als lachgas de lucht in. Ook vliegt veel methaan de lucht in door pensfermentatie in de koe. Í wat spelleider Nicolaas van Everdingen van te voren heeft uitgelegd over de uitstoot door de landbouw. Die is de afgelopen jaren gedaald, omdat de melkproductie per koe omhoog is gegaan. Dat betekent minder koeien en dus minder pensfermentatie. Weer een ander wil zoveel mogelijk werk door de loonwerker uit laten voeren. Dan heb je zelf minder diesel nodig. Maar dat telt niet, vindt een ander, want er is dan toch diesel nodig voor het bewerken van het land. Toch werkt uitbesteden wel efficiënter, blijkt later. Loonwerkers zetten de meest optimale machines in, waardoor ze minder diesel verbruiken, is het idee. Het is tijd om het dashboard in te leveren en te horen wie de meeste broeikasgassen heeft bespaard. De organisatoren voeren alle gegevens in de computer in en rekenen de besparing uit. Bart Terwel legt uit wat de jonge boeren hebben gedaan. Het klinkt allemaal zo logisch: minder dieren, hogere productie, lager ureumgehalte, minder krachtvoer en meer maïs. Maar dat de jongeren winnen van de oudere boeren, verrast toch wel. Hoe kan dat? Als enige groep hebben ze het lef gehad de melkproductie flink op te voeren. Naar liter per koe. En dat tikt via de pensfermentatie het meest door. Í BNDR april

8 NAJK IN HET NIEUWS Joris Beacke nieuwe voorzitter CEJA NAJK Dagelijks Bestuurslid Joris Baecke is dinsdag 31 maart unaniem gekozen tot nieuwe voorzitter van CEJA (de overkoepelende Europese organisatie voor agrarische jongeren). De akkerbouwer uit Nieuw-Namen (Zeeland) neemt de voorzittershamer over van Italiaan Giacomo Ballari. Het is veertig jaar geleden dat een Nederlandse agrarische jongere aan het roer stond van CEJA, die de belangen van meer dan een miljoen Europese jonge boeren en tuinders behartigt. Er staat Joris en zijn medebestuursleden een stevige taak te wachten de komende twee jaar, want de politieke agenda in Brussel staat bol van de landbouwbegroting en hervorming van het Europese landbouwbeleid. NAJK heeft er alle vertrouwen in dat Joris zich prima van zijn nieuwe taken als voorzitter kwijt. Deze benoeming is een bekroning op Joris jarenlange inzet voor de internationale portefeuille vanuit NAJK. We zijn blij dat Joris deze functie mag bekleden en NAJK heeft nu meer dan ooit de gelegenheid om Europese ontwikkelingen te volgen en, waar mogelijk, te beïnvloeden, aldus NAJKvoorzitter Wilco de Jong. Joris zelf is vereerd dat de Europese agrarische jongeren zoveel vertrouwen in hem hebben en begint met veel enthousiasme aan de functie. Liever geen EHS NAJK ziet niets in het tijdelijk opschorten van de realisatie van de Ecologische Hoofd Structuur (EHS). Nu er geluiden komen om grondopkoop voor de EHS stop te zetten en het vrijgekomen geld te gebruiken voor het op gang brengen van de economie, vraagt NAJK zich af of dat wel de juiste oplossing is voor de betrokkenen. Stopzetten klinkt in eerste instantie aantrekkelijk, maar eigenlijk wordt er tot nu toe alleen nog maar gesproken over uitstel. NAJK ziet juist dat provincies zich nu, na lang twijfelen, gaan inzetten voor het realiseren van de EHS. Het aanwijzen van gebieden en de ellenlange processen die volgen, zorgen voor een onzekere tijd voor boeren wat betreft bedrijfsontwikkeling en overname. Het risico van het stopzetten houdt voor veel betrokkenen in dat plannen blijven liggen, terwijl de onzekerheid blijft. Liever nu duidelijkheid, dus op zoek naar een nieuwe locatie, dan blijven zitten en je bedrijf niet kunnen ontwikkelen. De enige manier waarop EHS-gelden vrijgemaakt kunnen worden, is door de realisatie definitief te stoppen. Dat zou betekenen dat de claims op de grond worden opgeheven en de betrokken ondernemers weer volledig vrij zijn om hun bedrijven te ontwikkelen. Rumoer rond grondroering Grondbewerkingen tot 50 centimeter diepte, zoals ploegen, cultiveren of diepwoelen, hoeft voorlopig toch niet gemeld te worden bij het kadaster. Dat heeft minister Maria van der Hoeven van Economische Zaken laten weten. Op 1 oktober 2008 werden deze meldingen verplicht in het kader van de Wion (wet informatie uitwisseling ondergrondse netten). Er was meteen veel bezwaar tegen deze wet, ook wel grondroerdersregeling genoemd. Zo ook NAJK. Het is onzinnig dat je zulke ondiepe grondbewerkingen moet melden. Alle leidingen liggen dieper dan 50 centimeter, dus er is helemaal geen risico. Wel bezorgt het de boeren veel administratieve rompslomp en moeten ze nog 24 euro per melding betalen ook, aldus Jean-Pierre van Wesemael, dagelijks bestuurder van NAJK met de portefeuille ruimtelijke ordening. Na de vele bezwaren heeft minister Verhoeven besloten dat grondroeringen tot en met de zomer niet gemeld hoeven te worden. Uit overleg met landbouwbelangenbehartigingsorganisaties moet na de zomer een structurele oplossing komen om de lastendruk rondom de Wion te verminderen. NAJK heeft brieven richting Den Haag gestuurd om te pleiten voor afschaffing van de grondroerdersregeling. Studiereis Marokko Een groep enthousiaste en nieuwsgierige jonge boeren en tuinders is van 24 februari tot en met 4 maart naar Marokko geweest. Volgens goed gebruik werd de reis begonnen bij de Nederlandse ambassade. Daar werden de jonge boeren bijgepraat over de belangrijkste ins en outs van de Marokkaanse landbouw. Ook leerden ze dat Marokkanen vaak uit beleefdheid ja zeggen. Dus heb je een paar keer ja als antwoord gekregen, dan kan dat nog altijd nee betekenen. Na het bezoek aan Rabat ging de reis in zeven dagen via Casablanca en Marrakech naar Agadir. Onderweg werden verschillende bedrijven bezocht, waarbij tussen thee en lunch veel verschillende gewassen en producten werden bekeken. Bijvoorbeeld broccoli voor Engeland, preiplantjes voor Frankrijk en arganolie voor Canada. In de omgeving van Casablanca wordt veel akkerbouw bedreven, terwijl de omgeving van Agadir gezien kan worden als het Westland van Marokko. Dankzij Hamid, de gids en tolk, konden de NAJK-ers met echte Marokkaanse ondernemers praten en kwamen ze op plekken waar je als toerist niet zo snel komt. De jonge boeren en tuinders genoten daarbij van de gastvrijheid waarmee ze steeds werden ontvangen. De studiereis naar Marokko werd mede mogelijk gemaakt door het ministerie van LNV. Dag van het Kalf Bij PTC+ in het Friese Oenkerk werd op 20 maart De dag van het Kalf gehouden. Het kalf stond tijdens deze dag in het middelpunt. In de ochtend vond een symposium plaats waar onderwerpen als ziektepreventie, biest en ruwvoeropname van kalveren aan bod kwamen. Een groot aantal veehouders en geïnteresseerden woonden de ochtend bij. De middag bestond uit een beurs met een kampioenschap jongveebeoordelen. Hieraan verleende NAJK haar medewerking. Ondanks 8 BNDR april 2009

9 de wat lage opkomst van bezoekers tijdens de beurs, kon het jongveebeoordelen geslaagd worden genoemd. Vijftien enthousiaste leerlingen van AOC Friesland toiletteerden voorafgaand aan de keuring de kalveren. De leerlingen kregen een gastles van Thomas van der Gaast en Romke Schaap over het toiletteren en voorbrengen van de kalveren. Hierna volgden nog twee lessen van Anne Terpstra, eveneens organisator van De dag van het Kalf. Ruim veertien jongeren tot achttien jaar namen deel aan het beoordelen. In de eerste ronde werden vijf kalveren op volgorde geplaatst door de leerlingen. In de tweede ronde moesten vijf kalveren worden beoordeeld op de onderwerpen frame, robuustheid, beenwerk en algemeen. In de derde, mondelinge, ronde lag de lat wat hoger. Voor de leerlingen een lastig onderdeel, maar een aantal sprong eruit. Zij bouwden hun verhaal goed op, met positieve en kritische punten erin verwerkt. Samengevat was De dag van het Kalf een dag met een interessant symposium en enthousiaste jongeren tijdens het jongveebeoordelen. Wie weet zien we hen in de toekomst terug op het NAJK Nationaal Kampioenschap Veebeoordelen! Wabo jaar later Maar één vergunning hoeven aanvragen bij één loket als je een nieuwe stal, schuur of huis wilt bouwen. Dat wordt per 1 januari 2010 waarschijnlijk werkelijkheid met de invoering van de Wabo (wet algemene bepalingen omgevingsrecht). In deze omgevingsvergunning worden vergunningen voor bouwen, wonen, ruimte, natuur en milieu verenigd. Boeren hoeven daardoor niet bij allerlei verschillende instanties en overheden aan te kloppen voor de benodigde vergunningen, maar kunnen dit bij één loket doen. Dat is makkelijker, scheelt papierwerk, kost minder tijd en geld en is duidelijker. Voor de aangevraagde vergunning geldt één procedure waarop ook één besluit volgt. De omgevingsvergunning zou eigenlijk al per 1 januari 2009 worden ingevoerd, maar dat bleek moeilijk uitvoerbaar. Nu gaat de Wabo waarschijnlijk precies een jaar later in. Meer info op of op Kansen in handicapgebieden Woon jij in een gebied waar boeren steeds lastiger wordt, bijvoorbeeld door stadsuitbreiding of aanleg van nieuwe natuur? Dan is meedoen aan het project Verbrede landbouw in handicapgebieden misschien iets voor jou. Het project, dat nu een jaar loopt, kent zes handicapgebieden: Laag Holland, Land van Cuijk, Oldematen en Veersloten, Horst aan de Maas, Leenderheide en Stroe. Inmiddels is geïnventariseerd wat er speelt in de gebieden en zijn mogelijke kansen voor verbrede landbouw in kaart gebracht. Voorbeelden hiervan zijn zorgverlening, recreatie, streekproducten, educatie en Wil jij reageren op iets wat je hebt gelezen toerisme. Momenteel worden agrarische ondernemers gezocht die mee willen doen aan het project. je bedrijf in het blad te komen of heb je in BNDR? Lijkt het je leuk om zelf eens met NAJK denkt dat dit initiatief van LNV interessant andere tips en ideeën voor de reactie? kan zijn voor jonge boeren om bij aan te haken. Aarzel niet en bel of mail naar Voor meer informatie over het project kun je mailen naar of Í Lente De zon schijnt en de lente kondigt zich aan. Overal barsten de landwerkzaamheden los. Zaaien en bemesten zijn de basis voor een nieuw seizoen. Qua markt en opbrengsten zitten we echter nog in een ijzige winter, waarvan het einde nog niet in zicht is. We weten dat ook hier de lente eens komt, maar dat gaat nooit snel genoeg. Het weer en de markt lijken veel op elkaar. Turbulent, onvoorspelbaar en nooit goed genoeg. Aan de andere kant is er een duidelijk verschil. Het weer is zoals het is, de markt heeft veel te maken met emotie. Het gevoel dat de markt beter wordt, brengt vaak met zich mee dat de markt ook daadwerkelijk beter wordt. Helaas geldt dat andersom net zo. Is het nu de emotie die ons op dit moment parten speelt, of toch de feiten van het geldgebrek en vraaguitval? Hoe staan wij als jongeren in deze crisis? Aan de ene kant ben je een kwetsbare groep. Aan de andere kant ben je ook de klant en leverancier van de toekomst. Dit besef is wel degelijk aanwezig, zowel binnen de politiek als in het bedrijfsleven. Kort gezegd: ben je jong en heb je een goed plan en de juiste resultaten, dan blijft ook de omgeving er vertrouwen in houden. Het belangrijkste is dat je er ook zelf vertrouwen in hebt. Ik denk dat de heftige markt als voordeel heeft, dat we ook snel weer de andere kant op kunnen. Een aantal partijen waarderen een stabiele markt. Continu lage prijzen is ook stabiel, maar volgens mij is dat de bedoeling niet. Ik ga weer verder in de voorjaarszon met kunstmeststrooien, want één ding weet ik zeker: gras begint gewoon te groeien. Ook na een strenge winter. Wilco de Jong, voorzitter NAJK BNDR april

10 Agrarisch Ondernemerschap Jouw ontwikkeling als ondernemer staat centraal bij de CAH Dronten. Je studeert samen met 200 ondernemers. Je leert dus enorm veel van elkaar. De CAH Dronten heeft twee ondernemersprogramma s: Kort HBO, de Associate Degree In 1 of 2 jaar ontwikkel je jezelf tot een volwaardige ondernemer. Major Agrarisch ondernemerschap In 3 of 4 jaar ben je als topondernemer klaar voor het bedrijfsleven. Meer weten? Kijk op of kom op 5 juni naar de voorlichtingsdag.

11 BEDRIJFSOVERNAME NAJK pleit voor uitbreiding steunmaatregel NAJK heeft minister van landbouw Gerda Verburg per brief voorgesteld om de steunmaatregel uit te breiden. In Europa mogen jonge boeren maar liefst euro aan subsidie ontvangen. NAJK vindt dat Nederland, waar jonge boeren maximaal euro steun kunnen krijgen, niet achter kan blijven. Tijdens de Health Check van het landbouwbeleid van de Europese unie is de modulatie uitgebreid. Dit houdt in dat er meer geld van de toeslagrechten wordt afgeroomd en wordt ingezet als zogenoemde Plattelands Ontwikkelings gelden (POP). Het ondersteunen van jonge agrariërs is volgens de regels van de Europese Unie één van de onderdelen waar de POP-gelden voor benut mogen worden. Europa heeft het subsidiebedrag dat jonge boeren mogen ontvangen, zonder dat het als staatssteun wordt gezien, fors verhoogd: naar euro. Dit geeft aan dat de EU ondersteuning van jonge boeren heel belangrijk vindt. NAJK is van mening dat Nederland niet kan achterblijven met de uitbreiding van de steun aan jonge boeren. NAJK heeft een aanvraag gedaan voor uitbreiding van het budget steunmaatregel voor jonge boeren zoals die er nu al is. In de huidige opzet zijn er meer aanvragen dan dat er budget voorhanden is. Het verhogen van het budget kan er voor zorgen dat meer aanvragers daadwerkelijk steun ontvangen. Maar verschillende politieke partijen zijn hier geen groot voorstander van. Zij vinden dat voor de extra steun ook extra eisen moeten komen. Daarom heeft NAJK tevens een voorstel gedaan voor een regeling met aanvullende eisen. De huidige regeling blijft dan bestaan, maar voor investeringen op het gebied van duurzaamheid zoals precisielandbouw, energiebesparing/ opwekking en dierwelzijn komt extra steun beschikbaar. Nu is het afwachten wat de minister en de politiek er van vindt. Heffing schenkingsrecht vervalt Bedrijfsoverdrachten in de landbouw kunnen voortaan zonder heffing van schenkingsrechten plaatsvinden. Dat blijkt uit een uitspraak die de Hoge Raad onlangs deed. In de land- en tuinbouw betalen bedrijfsovernemers vaak een lagere prijs dan de vrije verkoopwaarde van het bedrijf. Dit omdat voortzetting van het bedrijf tegen een hogere prijs vaak gewoon niet mogelijk is. De Hoge Raad heeft nu beslist dat er bij het verschil tussen de verkoopwaarde en de prijs die de opvolger betaalt, niet gesproken kan worden van een schenking. Dat betekent dat er ook geen aangifte van schenkingsrecht hoeft te worden gedaan. Voorheen hoefden jonge boeren ook geen schenkingsheffing te betalen als zij gebruik maakten van de bedrijfsopvolgingsfaciliteit. Daarvoor moest wel aan bepaalde voorwaarden worden voldaan. Bijvoorbeeld het bedrijf na overname minimaal vijf jaar voortzetten op eigen naam. Hierdoor kon geen maatschap of samenwerking met anderen worden aangegaan. Ook konden bedrijfsoverdragers onder de 55 jaar geen gebruik maken van de faciliteit. Bovenstaande voorwaarden vervallen door de uitspraak van de Hoge Raad en biedt alle ondernemers dus meer mogelijkheden. Bovendien vervalt de plicht om schenkingsaangifte te doen bij overname, wat extra kosten en papierwerk scheelt. Al met al een ontwikkeling waar NAJK erg blij mee is. Alette van der Velden (22) heeft met haar ouders een glastuinbouwbedrijf met paprika s, potplanten en zaadteelt in het Drentse Klazienaveen. In deze column schrijft ze wat haar bezighoudt op haar bedrijf. Burgers en buitenlui Je kunt er boeken mee vol schrijven. Buitenlui en burgers en wat ze allemaal wel niet met elkaar oneens zijn. Ik vind dat het best meevalt. Natuurlijk snappen sommige mensen niet hoe het werkt in de agrarische sector. Maar het ligt er ook maar aan hoe je jezelf en je bedrijf naar buiten toe opstelt. Je kunt tegen mensen aan gaan schoppen (spreekwoordelijk!), maar die mensen zijn toch vaak jouw consumenten. Dus niet schoppen, maar gewoon uitleggen hoe jij, elke dag weer, met je product bezig bent en hoe goed je het wel niet verzorgt. Dat werkt beter. Daarom lijkt het mij wel eens interessant om met een milieu verdediger rond de tafel te gaan. Dat soort mensen denkt echt dat wij de boel kapot willen maken met zijn allen. Terwijl je elke dag bezig bent om zo goedkoop en netjes mogelijk je spulletjes te produceren en af te leveren. We stampen de vrachtwagen echt wel vol. Dat is wat goedkoper. Maar toch denken we aan het milieu. We gebruiken zo min mogelijk gas en zo veel mogelijk CO 2. Beter voor ons, maar ook voor het milieu. We bestrijden biologisch omdat het makkelijker is en meer rust geeft. Ook al goed voor het milieu. Ga zo maar door. Je gaat je bijna afvragen wat je allemaal fout doet, terwijl je toch elke dag probeert om het een beetje beter en efficiënter te doen. Want wie wil er nou komkommers die helemaal opgevreten zijn door insecten? Waar geen smaak aan zit door de kou? We proberen er het beste voor iedereen uit te halen. Mensen moeten dat maar accepteren. Er is bijna geen land dat schoner en efficiënter kan produceren en exporteren dan Nederland. Dát moeten we gaan uitstralen! Consumenten laten weten waar je mee bezig bent en op welke manier. Een manier die toch wel goed is, ook in deze minder prettige tijden. Dat zet mensen aan het denken. Zo krijgen ze meer respect voor je product. En dat verdienen we! Í BNDR april

12 Meld je nu aan voor de nieuwsbrief van NAJK! NAJK Nieuwsbrief maart 2009 Hoi Carina, NAJK heeft weer van zich laten horen! Lees de persberichten over de stichting Poolfonds Aardappelen, wat agrarische jongeren van de GMO vinden of hoe het zit met het stopzetten van de EHS gelden. Maar je kunt je ook aanmelden voor de studiereis naar Hongarije. Agenda t/m mei 2009 juni jaarthema avonden "hoe geef jij je geld uit" studiereis Hongarije Stichting Poolfonds Aardappelen moet slagen! NAJK ondersteunt het initiatief van VTA, NAV en LTO voor de oprichting van Stichting Poolfonds Aardappelen (SPA). SPA is een collectieve telersamenwerking met als doel een gezondere marktverhouding in de markt van consumptieaardappelen. Dit zal worden bereikt door het optimaliseren van beursnoteringen. Alle aangesloten telers zullen hun transacties melden waardoor er een beter beeld komt op de prijsvorming. Daarnaast zal SPA dagelijks biedprijzen publiceren. Het drukkende effect op de markt en beursnotering van storende partijen zal worden weggenomen doordat SPA deze aardappelen uit de markt neemt. Volledig persbericht > Stopzetten EHS-gelden neemt onzekerheid niet weg Nu er geluiden komen om de opkoop voor de EHS stop te zetten en het vrijgekomen geld te gebruiken voor het op gang brengen van de economie, vraagt NAJK zich terdege af of dit de juiste oplossing is voor de betrokkenen. Volledig persbericht > Wat vinden agrarische jongeren van GMO? Wil je ook één keer in de maand op de hoogte zijn van alles wat er reilt en zeilt binnen NAJK? Meld je aan voor deze nieuwsbrief op de website: Scroll vervolgens naar beneden. Vul in en je bent aangemeld!

13 Zoë van Mansfeld van Jongeren Milieu Actief Wij jongeren moeten onze krachten bundelen Jongeren Milieu Actief (JMA) is de jongerenafdeling van Milieu-defensie. Misschien ken je JMA van de klimaatwetcampagne, het burgerinitiatief Stop Fout Vlees of hun oplopen en de discussie aangaan over hoe het beter kan. Boeren mogen me daarvoor altijd bellen! steun aan het nertsenfok-verbod. Zoë van Mansfeld (24) is coördinator van JMA. Hoofdredacteur Marije Wenneke stelt prikkelende vragen. Aan boeren en burgers. In het hooi. Gedrevenheid, passie, boude beweringen. Het komt allemaal aan bod. WWat is Jongeren Milieu Actief en wat doet ze? JMA wil jongeren van 12 tot 28 jaar een plek bieden om te werken aan duurzaamheid en een beter milieu. Daarvoor hebben we een scholierennetwerk, projecten en grote en kleine acties. Belangrijk daarbij is dat we een positieve boodschap uitstralen op een leuke, creatieve en ludieke manier. Zijn alle JMA-leden vegetarisch en dragen ze wollen sokken? Ha ha, nee hoor. En je hoeft echt niet per se vegetariër te zijn om lid te worden. Zelf eet ik wel af en toe vlees, maar ik koop het niet. We willen mensen vooral bewuster met vlees laten omgaan. Als ze vlees eten, kunnen ze beter biologisch vlees eten. Dat is op een milieu- en diervriendelijke wijze geproduceerd. Jullie hadden de actie Stop Fout Vlees. Wat is fout vlees? Dat is vlees dat niet op een eerlijke manier is geproduceerd. Vlees uit de bio-industrie, waarbij veel dieren op elkaar leven, er niet genoeg aandacht is voor dierwelzijn en milieu en de dieren veevoer krijgen met soja, waarvoor het Amazoneregenwoud wordt gekapt. Dat moet en kan anders. Daarbij is het overigens echt niet zo dat we tegen boeren zijn. Zij kunnen vaak ook niet anders vanwege de moordende concurrentie. JMA vindt dat de overheid hier ook haar verantwoordelijkheid in moet nemen. Er zou een tax op vlees geheven moeten worden. Dat geld kan dan naar de boeren die eerlijk foto ingrid zieverink produceren. Zo wordt het ook makkelijker voor boeren om de overstap naar biologisch te maken. Vanaf volgend jaar worden nieuwe dierwelzijnseisen van kracht. Zo slecht hebben dieren in Nederland het toch niet? Het is fantastisch dat er al maatregelen worden genomen om het dierwelzijn te verbeteren, zoals het verdoofd castreren van biggen. Maar het kan altijd nog beter. Er moet een hele switch in denken komen. Een switch die niet alleen goed is voor het milieu en de dieren, maar ook voor de boeren. Zij zijn enorm belangrijk bij het creëren van een gezonde landbouw. Als boeren gestimuleerd worden om het anders te doen, de consument bereid is meer voor vlees te betalen en de overheid hierin stimuleert, weet ik zeker dat er dingen kunnen veranderen. Wanneer ben jij zelf eigenlijk voor het laatst op een boerenbedrijf geweest? Daar kom ik tegenwoordig niet meer, al ben ik wel in een dorpje opgegroeid. Maar ik zou heel graag eens op een boerderij gaan kijken. Dat lijkt me superinteressant. Horen tegen welke proble- men boeren In het hooi met... Jullie zijn voor het nertsenfokverbod. Waarom? Het is gewoon een zinloze actie om zoveel miljoen diertjes per jaar te vergassen voor een luxeproduct als bont. Bovendien kost het houden van nertsen voer en energie en produceren ze mest. Maar als het in Nederland wordt verboden, verkassen de nertsenhouderijen naar het buitenland, waar de dieren misschien in nog veel ergere omstandigheden leven. Dan moet Europa en de rest van de wereld snel volgen in het fokverbod. Als land kun je ook een voorbeeld stellen. We zijn er ons overigens goed van bewust hoe belangrijk Europa is als het gaat om regelgeving. We hebben een grote campagne om jongeren bewust te maken van het klimaatbeleid dat de Europarlementariërs voorstaan. Europa valt niet te negeren. Hé, zo denkt NAJK er ook over! Ik ben ervan overtuigd dat er meer overeenkomsten zijn tussen onze organisaties. Ook meningsverschillen, maar dat geeft niet. Het zou toch prachtig zijn als wij als jongeren onze krachten kunnen bundelen. Tenslotte heeft de jeugd de toekomst. Juist omdat we jong zijn, durven we te dromen. Í BNDR april

14 Als leverancier van de Mueller melkkoeltank is Meko een goede bekende in de melkveehouderij. De ervaring die in meer dan 35 jaar is opgedaan, vertalen wij in producten en diensten die werken in uw voordeel. Of u nu een nieuw of gebruikt melkkoelsysteem zoekt, bij Meko slaagt u altijd. Bel ons voor een afspraak, dan kunnen we samen bekijken hoeveel voordeel u kunt behalen met een Meko melkkoelsysteem. Meko Holland B.V. Narcisstraat 14 Postbus AC Assen Tel.: Fax:

15 THEMA MIDDEN IN DE MAATSCHAPPIJ Ruimte moet je elkaar gunnen Apetrots is Jos Ubels op het bedrijf van zijn ouders. De 22-jarige rundveespecialist in opleiding uit Eext vertelt enthousiast over de bedrijfsvoering van het natuurvleesveebedrijf in het Drentse Anderen. Een bedrijf waar zoogkoeien worden gecombineerd met natuurbeheer. Dier- en milieuvriendelijk produceren is belangrijk op het natuurvleesveebedrijf van Jos Ubels en zijn ouders. Door Agaath Timmerman Het Hzoogkoeienbedrijf van de familie Ubels ligt in het natuurgebied het Andersche Diep. Daar is het ontstaan nadat de ouders van Jos, Jan (55) en Rita (50), hun vaste baan hadden verruild voor een toekomst in de agrarische sector. Eerst met schapen, later kwamen er zoogkoeien. De inmiddels 300 dieren lopen op het 450 hectare grote natuurgebied dat de familie Ubels pacht, onder meer van Staatsbosbeheer. Naast zoogkoeien staan er op het bedrijf ook nog 300 meststieren en 300 stuks jongvee. Dat het pionieren was, kan Jos bevestigen. Na 25 jaar staat er een mooi bedrijf met een professionele insteek. Jos woont zelf op twee kilometer afstand van de boerderij. Op zaterdag helpt hij een handje mee. In de toekomst zal hij het bedrijf overnemen van zijn ouders. Dier- en milieuvriendelijk Dier- en milieuvriendelijk produceren is belangrijk op het bedrijf, vertelt Jos. We hebben zelf een stallensysteem ontwikkeld. De koeien worden in speciale, duurzame potstallen met stro gehouden. Hier komt de mest uit als compost. Ook zitten er tussen de stierkoppels kettingen als afscheiding. Hierdoor kunnen de stieren elkaar wel ruiken, maar niet bij elkaar komen. Een groot gedeelte van het jaar loopt het vee in het natuurgebied. Dan kunnen wandelaars genieten van de dieren. Jos benadrukt dat er bewust wordt gefokt met kruisingen tussen Charolais, Belgisch witblauw en Blonde d Aquitaine. We hebben ervoor gekozen om vleeskoeien te fokken waarbij geen keizersnede nodig is. Mensen willen kalfjes in de natuur zien lopen. Een koe erbij met een grote snee in zijn buik is natuurlijk geen goede reclame. Daarnaast is het onwerkbaar. Uitdragen Een ander speerpunt is burgers bij het bedrijf betrekken. Jos vindt dat natuur, in combinatie met agrarische bedrijfsvoering, gepromoot moet worden. Door open te zijn naar de buitenwereld, gaan de mensen je waarderen. Wij willen hen duidelijk maken dat er zonder zoogkoeien geen natuur is en zonder natuur geen zoogkoeien op ons bedrijf. De familie Ubels beheert 300 hectare natuurgebied. Onderhoud aan en vernieuwingen in het gebied vallen daar ook onder. Een mooi voorbeeld is het Pieterpad. Dit is de route van Pieterburen naar de Sint-Pietersberg, waar jaarlijks wandelaars gebruik van maken. Het pad loopt sinds kort ook door het natuurgebied langs het bedrijf. Een mooie ontwikkeling, vindt Jos. Wij zijn van mening dat iedere vierkante meter voor ons net zo belangrijk is als voor de buurman of ieder ander. Dat moet je elkaar gunnen, want Nederland is al zo n klein landje. Doorgaans krijgt de familie Ubels positieve reacties van burgers. Jos: Veel uitleg geven en laten zien waar je mee bezig bent. Dat is heel belangrijk. Als er problemen zijn, komt dat vaak omdat mensen niet begrijpen waar de familie Ubels mee bezig is. Als je midden in de maatschappij wilt staan, dan moet je het ook willen én kunnen uitleggen. Als de mensen denken dat het alleen maar om de productie gaat, is er minder begrip. Samenwerken Ik denk dat in de komende jaren agrariërs heel goed meer natuurgronden kunnen beheren, geeft Jos aan. Natuurbeheer in combinatie met het runnen van een bedrijf is economisch aantrekkelijk. Ook voor natuurorganisaties. Zolang er maar voldoende samenwerking is. Dat geeft weer een goed beeld richting de burger. En uiteindelijk is de burger van vandaag de consument van morgen, aldus Jos. Hij vindt dat boeren open moeten staan voor nieuwe ontwikkelingen. We hebben plannen om het natuurgebied nog mooier te maken voor het vee en de burgers. Ons bedrijf is dynamisch en dat moet het ook blijven. Í Meer info over het bedrijf van Jos Ubels en zijn ouders vindt je op BNDR april

16 THEMA MIDDEN IN DE MAATSCHAPPIJ Laat zien wat Je bent boer en hebt uitbreidingsplannen. Buurtbewoners staan meestal niet te springen om een nieuwe stal naast de deur. Om misvattingen en bezwaren te voorkomen, liet Grefte Vleeskuikens een voorlichtingsfilm maken over de uitbreidingsplannen op hun bedrijf in Ruurlo. Bedrijfsleider Matthijs Smit heeft het idee dat een open houding positief werkt, maar het effect is moeilijk te peilen. illustratie rom3d Door Marije Wenneke MMatthijs Smit (27) verhuisde bijna twee jaar geleden met zijn vrouw Dorien en dochtertje Marjolein van Groningen naar het Gelderse Ruurlo. Daar is hij bedrijfsleider van een vleeskuikenbedrijf van Grefte Vleeskuikens BV. Matthijs: In Groningen had ik een soortgelijke baan, ook op een kippenbedrijf. Daar hebben we vijf jaar gezeten. Dorien en ik hebben beiden geen agrarische achtergrond, maar ik wist al op mijn vierde dat ik boer wilde worden. Dit is één van de weinige manieren waarop dat mogelijk is. Hoewel het wennen was voor het stel in de nieuwe omgeving, hebben ze hun draai behoorlijk gevonden. Je leert steeds meer mensen kennen, maar het kost tijd om een nieuwe vrienden- en kennissenkring op te bouwen. Aan de andere kant moet je wel, want het is toch dik twee uur rijden naar familie en vrienden in Groningen. Volgens goed Achterhoeks gebruik werd buurt gemaakt. Paul Grefte, Matthijs werkgever, ging mee. We wilden ons netjes voorstellen en vertellen wat we doen. De buurt kende de boer die voor ons op het bedrijf zat natuurlijk goed. Geen wonder dat ze nieuwsgierig waren wie er voor in de plaats kwam. We hebben later ook nog een feestje gegeven voor de buren, vertelt Matthijs. foto marije wenneke Uitbreidingsplannen Het was niet de laatste keer dat omwonenden op het bedrijf werden uitgenodigd. Dat gebeurde vorig najaar nogmaals, maar met een andere reden. Er zijn namelijk plannen om het bedrijf uit te breiden. In 2010 worden nieuwe dierwelzijnseisen van kracht, waaronder een vleeskuikenrichtlijn. Je mag dan minder kuikens op een vierkante meter houden, legt Matthijs uit. In de praktijk komt dat erop neer dat een pluimveehouder twee keuzes heeft: Of minder kuikens houden in de bestaande stallen, of bijbouwen. Grefte Vleeskuikens koos voor het laatste. Het plan is om naast de drie kuikenstallen die er nu al staan, een vierde te bouwen. Daardoor ontstaat er meteen extra capaciteit en kunnen er in de toekomst kuikens worden gehouden, in plaats van de nu. Uitbreiden is noodzakelijk als je je concurrentiepositie wilt behouden, aldus Matthijs. Matthijs, Dorien en dochtertje Marjolein hebben hun draai gevonden. Op het vleeskuikenbedrijf en in hun nieuwe buurt. 3D film Maar het plan om een grote, nieuwe stal te bouwen, blijft vaak niet onopgemerkt in de omgeving. Dat hoeft ook niet, bedrijfseigenaar Paul Grefte is juist een groot voorstander van open communiceren naar buurtbewoners, overheid en 16 BNDR april 2009

17 je doet Zo komt het vleeskuikenbedrijf in Ruurlo er in de toekomst uit te zien. Rechts naast de drie bestaande stallen komt de grote nieuwe stal. Deze is voorzien van de nieuwste technieken. Door erfbeplanting wordt het bedrijf landschappelijk goed ingepast. andere belangstellenden. Met als doel informatie geven. Laten zien wat we doen en hoe het eruit gaat zien. Om bezwaren uit de omgeving te voorkomen en goodwill te kweken bij ambtenaren. Er werd een 3D animatiefilm gemaakt over de geplande bedrijfsuitbreiding. Op de film is te zien hoe de stal eruit komt te zien, welke technieken erin worden gebruikt en hoe hij wordt ingepast in het landschap. Twintig buurtbewoners van de pluimveehouderij bekeken de film op een informatieavond in oktober. Matthijs: Praktisch iedereen die we hadden uitgenodigd, is gekomen. De sfeer was prima. Vooral de boeren uit de buurt waren positief. Zij begrijpen dat je bedrijf moet groeien om verder te kunnen in de toekomst. Ik weet niet of mensen die tegen de plannen waren, door de avond zijn bijgedraaid. Misschien de twijfelaars wel. Meedenken Paul Grefte is minder positief. Hij heeft ervaring met deze manier van voorlichten en heeft het gevoel dat het niet veel uithaalt. Het is niet zo dat nu opeens iedereen staat te springen om een nieuwe stal. In Ruurlo heeft één buurtbewoner alsnog bezwaar gemaakt. Maar misschien waren dat er meer geweest als we de film niet hadden vertoond. Dat weet je niet. De pluimveehouders staan wel open voor geluiden uit de omgeving. Matthijs: Een veehouder uit de buurt vond het prima dat we gingen uitbreiden, maar hij vroeg wel of we dan wat aan de stank konden doen. Als tegemoetkoming komt er een luchtwasser op de stal. Dat is qua regelgeving niet noodzakelijk, licht Paul toe. Maar we willen graag meedenken en kijken wat mogelijkheden zijn om de plannen voor iedereen aanvaardbaar te maken. Daarbij zijn er nog niet zoveel pluimveehouders met een luchtwasser. Dat is een pluspunt. Kunnen we er vast ervaring mee opdoen. Voor de buurt zetten we een luchtwasser op de stal Naar de zin Voor de nieuwe stal in het Ruurlose landschap verrijst, moet er nog heel wat papierwerk worden afgehandeld. Matthijs Smit hoopt dat hij volgend jaar in de nieuwe, geavanceerde stal aan het werk is. Tot dan toe hebben hij en Dorien het prima naar de zin. Op het bedrijf én in de buurt. De verstandhoudingen zijn prima en dat willen ze graag zo houden. Í Zelf zien hoe de nieuwe stal van vleeskuikenbedrijf Grefte BV in Ruurlo gaat worden? Ga naar en bekijk de driedimensionale animatiefilm. BNDR april

18 NAJK N AJK zoekt: zoekt: DAGELIJKS BESTUURDER NAJK, PORTEFEUILLEHOUDER AKKERBOUW NAJK: voor jonge boeren en tuinders met visie en lef Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) is dé vereniging voor bedrijfsopvolg(st)ers en hun partners. En ook voor andere jongeren tussen 18 en 35 jaar die hart hebben voor land- en tuinbouw. NAJK heeft zo'n leden. Belangenbehartiging is de belangrijkste taak van het dagelijks bestuur van NAJK, met als speerpunten bedrijfsovername, inkomen en maatschappelijk ondernemen. Wat zijn de speerpunten binnen de portefeuille akkerbouw? Het signaleren en uitdragen van zaken waar jonge akkerbouwers in Nederland mee te maken hebben, met name rondom de bedrijfsovername, maar ook voorafgaande aan de bedrijfsovername en onderwerpen welke in algemene zin van belang zijn voor de akkerbouw. Functieomschrijving Met 6 personen vorm je het dagelijks bestuur(db) van NAJK; Het bijwonen van akkerbouwbijeenkomsten van provinciale, en regionale AJK s en akkerbouwwerkgroepen; Uitbreiden en onderhouden van het netwerk van NAJK als belangenbehartiger van jonge akkerbouwers, door het bezoeken van bijeenkomsten en het verzorgen van lezingen; Uitbreiden en onderhouden van de bekendheid van NAJK als belangenbehartiger van jonge akkerbouwers, door het versturen van persberichten en via interviews in vakbladen; Richting politieke partijen actuele zaken communiceren waar jonge akkerbouwers tegenaan lopen; Richting Ministerie van LNV en VROM actuele zaken communiceren waar jonge akkerbouwers tegenaan lopen; Het volgen van de actualiteiten over de Suikermarktordening zowel nationaal als internationaal. Wat zoekt NAJK? Een enthousiaste jonge akkerbouwer (m/v) die dagelijks met de akkerbouwpraktijk te maken heeft; Een agrarische trendwatcher die zaken kan signaleren die van belang zijn voor akkerbouwleden van NAJK; Een teamplayer die ook in staat is om zelfstandig tot adviezen te komen richting dagelijks bestuur en NAJK-bestuur; Een jonge ondernemer die denkt in kansen; Een bestuurder met gevoel voor belangenbehartiging die zich in wil zetten voor het collectieve belang. Wat biedt NAJK? De mogelijkheid tot het ontplooien van bestuurderscapaciteiten in de agrarische sector; De mogelijkheid om de sector en leeftijdgenoten te mogen vertegenwoordigen op nationaal niveau; Een dynamische organisatie met medewerkers die de belangen en projecten voor jonge ondernemers samen met het bestuur vorm geven; De gelegenheid en ruimte om een voorsprong in kennis op te bouwen op het gebied van marktontwikkelingen, beleid en sectorale ontwikkelingen; Een uitgebreid nationaal en internationaal netwerk; Een passende onkosten- en vacatievergoeding. Tijdsbesteding De functie van dagelijks bestuurder van NAJK met als portefeuille Akkerbouw neemt gemiddeld 1,5 dag per week in beslag. Dit varieert per week. Tijdens de wintermaanden zijn meer bijeenkomsten dan in de zomermaanden. Voor meer informatie of om interesse kenbaar te maken kun je contact opnemen met Peter de Regt, secretaris NAJK. of

19 Kredietcrisis in de land- en tuinbouw? Boerenverstand gebruiken De wereld gaat gebukt onder de kredietcrisis. Ook Nederland heeft het zwaar te verduren. In hoeverre werkt de crisis door op de land- en tuinbouwsector? Rabobankdirecteur Food & Agri Dirk Duijzer geeft antwoorden aan de hand van zeven stellingen. Door Marije Wenneke Het is grote onzin dat de kredietcrisis de landbouw betrekkelijk ongemoeid laat. Melkveehouder Willy van Bakel in Boerderij Mee eens en oneens. Problemen in de landbouw zijn niet automatisch verbonden met de kredietcrisis. De prijsval van zuivel heeft bijvoorbeeld niets met de crisis te maken. Datzelfde geldt voor de tuinbouw die vorig jaar in zwaar weer zat. Dat lag aan de hoge gasprijzen. Afzetproblemen voor bloemen, bollen en bepaalde vleessoorten zijn wel terug te voeren op de crisis. De landbouw heeft een eigen economische wereld. Het is niet zoals in de auto-industrie, waarin bedrijven aan de lopende band failliet gaan. Mensen blijven tenslotte wel eten. Gezond boerenverstand is nodig: op korte termijn maatregelen nemen die de economie op gang houden. Albert Jan Maat, voorzitter LTO Nederland, in Nieuwe Oogst Je gezonde boerenverstand gebruiken kan nooit verkeerd zijn. Maar niemand, geen bank, adviseur of expert, kon deze crisis voorspellen of vertellen hoe we er weer uit moeten komen. Investeren of innoveren omdat de crisis daarom vraagt, is niet de bedoeling. Het moet op den duur natuurlijk wel iets opleveren. Angst voor tekorten blijft. Voedselcrisis lijkt onontkoombaar. Kop in Boerderij Eind 2007 was er een voedselcrisis. Dat had niets te maken met de kredietcrisis, maar met meer vraag dan aanbod op de markt. Ik verwacht dat de vraag naar voedsel de komende twintig jaar toeneemt. Dat biedt kansen voor de landbouw, maar de markt gaat ook rare schommelingen laten zien. Als president Obama maïs voor bio-ethanolproductie gaat subsidiëren, werkt dat over de hele wereld door. Daardoor zijn de toekomstige marktomstandigheden per product heel moeilijk te voorspellen. Veehouders gaan de financiële pijn de komende maanden pas echt voelen. Henk Overbeek, Alfa Accountants en Adviseurs, in Melkvee Magazine Ik denk dat dat wel meevalt. Nederlandse bedrijven zijn niet zo topgefinancierd als wel wordt gezegd. Ze hebben namelijk ook eigen vermogen. Wat je in de autobranche ziet; dat bedrijven tien jaar goed draaien en na drie maanden crisis failliet gaan, kan in de landbouw niet bestaan. Boeren bouwen in goede tijden een buffer op voor slechte tijden. Of veehouders financiële pijn gaan voelen, weet Alfa Accountants ook niet. Als de zuivel- of varkensvoerprijs op redelijk niveau blijft, valt het mee. Natuurlijk zijn er wel altijd sectoren die het beter of slechter doen dan andere. Dat komt omdat alle ongeveer dertig sectoren in de land- en tuinbouw onafhankelijk van elkaar opereren. Adviseurs, accountants, banken, makelaars en natuurlijk melkveehouders hebben er allemaal aan bijgedragen dat boeren veel investeerden. Achteraf is dit niet altijd verantwoord geweest. Harm Holman, voorzitter European Dairy Farmers, in het Agrarisch Dagblad Er zijn natuurlijk uitzonderingen, maar over het algemeen kunnen we zeggen dat er in Nederland in de afgelopen vijftig jaar verantwoord is geïnvesteerd. Vergelijk het eens met het MKB: daar gaan verhoudingsgewijs veel en veel meer bedrijven failliet. Vorig jaar nog spoten de stallen uit de grond. Nu wordt het rustiger. Daar zal de crisis wel wat mee te maken hebben, maar er was ook een investeringsachterstand in de melkveehouderij. In de tuinbouw is die investeringsgolf al van 2005 tot 2007 geweest en varkenshouder gaan nu weer vernieuwen. Boeren laten zich niet zo gauw gek maken. Ze gebruiken hun boerenverstand. Agrarisch ondernemen wordt wel spannender in de toekomst. De risico s nemen toe. Op een zeker moment moeten we misschien tegen elkaar zeggen: niet alles is mogelijk. Ergens zit een rem, maar ik heb er alle vertrouwen in dat boeren die rem zelf ook weten te vinden. Wat betreft de kredietcrisis: het is wel waar dat banken een groot probleem hebben veroorzaakt. Rabobank heeft geen gekke dingen gedaan en bezit eigen vermogen, daardoor staan we nu sterk. Daar ben ik wel een beetje trots op. Misschien ook een kwestie van het boerenverstand gebruiken. De land- en tuinbouw groeit met twee procent. Dirk Duijzer, directeur Rabobank Food en Agri Daar sta ik nog achter. De afgelopen tien jaar was de groei 3,2 procent. Dus je kunt wel zeggen dat de resultaten iets minder worden. Agrarische ondernemers zijn topsporters. Ze hebben ambitie, doorzettingsvermogen, lef en zitten niet snel bij de pakken neer. Ze staan bekend als de besten van de wereld. Erica Terpstra op Dag van LTO Noord Utrecht Daar ben ik het nou helemaal mee eens. Er wordt vanuit de hele wereld naar ons gekeken. Dat mag echter niet lijden tot zelfgenoegzaamheid. De agrarische sector mag niet achteroverleunen, want dan lopen we over vijf jaar achter de feiten aan. Í BNDR april

20 OUD & NIEUW Ze hebben dezelfde visie. Innoveren is daar een belangrijk onderdeel van. Dertig jaar geleden was het bedrijf van Wout (61) en Truus (58) van Lieshout uit Liessel hypermodern, nu gaat dochter Mariëlle (32) een nieuwe, innovatieve champignonkwekerij bouwen. Haar ouders staan er volledig achter. Je moet vooruit. Gas geven! Wout en Truus van Lieshout met dochter Mariëlle bij de oesterzwammen. Wout: We denken over bijna alles hetzelfde, maar Truus en ik zijn wel preciezer en netter dan Mariëlle. OUD Í Gezinsbedrijf heel belangrijk Door Marije Wenneke Wout: Vroeger hadden we een gemengd bedrijf. Vleeskui- vleesvarkens en een paar hectares vollegrondsgroente. Wkens, Maar ik zag het niet zitten om van zeven uur s morgens tot zeven uur s avonds voor de veevoederbedrijven te werken. Ik ging op zoek naar wat anders. Iemand in de buurt was net begonnen met champignons. Dat leek mij ook wel wat. Om het vak goed te leren, heb ik een cursus gevolgd en praktijkervaring opgedaan op een champignonbedrijf in Boekel. Daar vroegen ze me om bedrijfsleider te worden van de nieuwe, innovatieve kwekerij. Dat heb ik tien jaar gedaan. In die tijd hadden we thuis nog vleeskuikens. Die verzorgde Truus. In feite waren wij toen al tweeverdieners. Truus: Er waren tijden dat ik meer verdiende dan Wout, dat was wel leuk. Wout: We hadden het toen goed, maar uiteindelijk wilde ik toch wel weer een gezinsbedrijf. Samenwerken met je vrouw en je kinderen. Elke dag fluitend naar je werk gaan; dat vind ik toch het allerbelangrijkst. Begin jaren tachtig hebben we zes champignoncellen gebouwd. Ik heb altijd gezegd dat ik er niet meer bij zou bouwen en dat is ook niet gebeurd. Wel hebben we toen vrij snel de vleeskuikens weggedaan en zijn we in die stallen oesterzwammen gaan kweken. Op tijd naar huis Wout: Sinds die beginjaren is er weinig veranderd. Het & hutje is nu afgeschreven, maar nog in goede staat. De cellen voldoen nog steeds omdat we destijds modern hebben gebouwd en er de laatste jaren heel weinig is geïnnoveerd in de champignonteelt. De teeltmethode is nog hetzelfde als dertig jaar geleden. Dat is jammer. Het komt, denk ik, doordat we genoeg verdienden in het verleden. Nu is de markt heel anders, er is veel meer aanbod. Als je vroeger goede champignons kweekte, deed je het goed. Nu komt er veel meer bij kijken. Als je goede champignons kweekt, ben je nog niet per se een goede ondernemer. Wij waren helemaal niet met de handel en afzet bezig. Niet zoals Mariëlle het nu doet. Zij is zes jaar geleden in het bedrijf gekomen. Onze andere twee kinderen hielpen ook wel mee vroeger, maar zij hebben er geen interesse in. De samenwerking gaat prima. Ik doe de teelt, Mariëlle het organiseren eromheen. Dat heeft ze overgenomen van Truus. Truus: Vroeger zorgde Wout dat de champignons erop kwamen en ik zorgde dat ze er weer af kwamen. Mariëlle heeft de administratie en het personeelsbeleid overgenomen, ik pluk nog steeds mee. Al moet ik het wel wat rustiger aandoen, omdat ik geopereerd ben aan mijn voet. Wout heeft vorig jaar een hartoperatie ondergaan, dus we gaan tegenwoordig meestal op tijd naar huis. Wout: Mariëlle moet de boel dan draaiende houden. Daar hebben we ook vertrouwen in. En als haar plannen doorgaan 20 BNDR april 2009

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen Jack van Eekelen Noordhoek, 40 melkkoeien en 40 ha akkerbouw Drie jonge mannen werken in VOF-verband op het bedrijf van hun ouders. Hun doel is bedrijfsovername. De een is wat verder dan de ander, maar

Nadere informatie

Ko-Kalf. Blonde d Aquitaine,

Ko-Kalf. Blonde d Aquitaine, Een rondje regio... Ko-Kalf Nou kan ik wel een hele Blonde d Aquitaine, maar daar zit je ook niet middag blijven praten over op te wachten! Een plek waar het zo rustig is, als in de stal van boerenbedrijf

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Marc ter Horst, Jacques van der Pijl THEMA 4 thema 4 les 1 Wat eten

Nadere informatie

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent.

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent Zo! Goedemorgen of goedemiddag, wat is t? Ik moet zo de koeien weer melken, dus... Excuus, dat ik wat stink. Ik heb het zo

Nadere informatie

Handleiding docent Waar komt ons eten vandaan?

Handleiding docent Waar komt ons eten vandaan? Waar komt ons eten vandaan? Inleiding Via de lessen van Boerderijeducatie Gooi en Vechtstreek worden leerlingen uitgenodigd kennis te maken met een boerderij in de Gooi en Vechtstreek. Er zijn totaal 15

Nadere informatie

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij Nederlandse Landbouw en Visserij Inhoud 1 Inleiding 03 2 Samenvatting en conclusies landbouw en visserij 3 Maatschappelijke waardering landbouw 09 4 Associaties agrarische sector 13 5 Waardering en bekendheid

Nadere informatie

Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal

Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Verkiezingen in de provincie Op 18 maart 2015 zijn er verkiezingen in de provincies van Nederland. Iedereen

Nadere informatie

Voorsprong met mineralen

Voorsprong met mineralen Voorsprong met mineralen Samen staan de sectoren sterker Deze bijeenkomst werd mogelijk gemaakt door LTO Gelderland, Overijssel en de Rabobank. Circulaire Economie Nieuwe toverwoord of kansrijke uitdaging

Nadere informatie

Resultaten landbouwenquête. September 2013

Resultaten landbouwenquête. September 2013 Resultaten landbouwenquête September 2013 1 Landbouwenquête 2013 Inleiding In juni 2013 hebben de noordelijke Natuur en Milieufederaties en LTO Noord in samenwerking met het Dagblad van het Noorden en

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen!

Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen! Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen! De samenleving stelt steeds hogere eisen aan de productie van vlees. Smaak en prijs zijn niet meer maatgevend.

Nadere informatie

Nieuwsbrief Februari 2014

Nieuwsbrief Februari 2014 Nieuwsbrief Februari 2014 Inhoud - Tip van de helpdesk: Windows 7 of 8? - Onderwerp van de maand maart: attentielijst - Webinar vrijdag 7 maart: TMR voeren - Project met NAJK: Rendement Ranking - Nieuws

Nadere informatie

Veel veld voor vlees, weinig veld voor groenten

Veel veld voor vlees, weinig veld voor groenten Voeding > 3 e graad > lesmateriaal > kniptekst Sociaal vlees? Voor de leerkracht: Knip op voorhand de tekst in stukken op de lijnen. Houd de stukken tekst per titel samen. Veel veld voor vlees, weinig

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

NOVEMBER 18, 2015 RELATIE BOEREN-STEDEN ONDERZOEK VAN LTO NOORD SHARONA DE KLERK STAGIAIR

NOVEMBER 18, 2015 RELATIE BOEREN-STEDEN ONDERZOEK VAN LTO NOORD SHARONA DE KLERK STAGIAIR NOVEMBER 18, 2015 RELATIE BOEREN-STEDEN ONDERZOEK VAN LTO NOORD SHARONA DE KLERK STAGIAIR Samenvatting Dit is een onderzoek vanuit LTO Noord naar de relatie tussen boeren en steden, dus in welke opzichten

Nadere informatie

Bio-industrie. Wat is de bio-industrie? Om hoeveel dieren gaat het eigenlijk. De legbatterij

Bio-industrie. Wat is de bio-industrie? Om hoeveel dieren gaat het eigenlijk. De legbatterij Bio-industrie Wat is de bio-industrie? Bio betekent,,leven'' en industrie is een verzamelnaam voor fabrieken. Bio-industrie is een nieuw woord voor bepaalde moderne vormen van veeteelt. In de veeteelt

Nadere informatie

Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs

Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs Inhoud Inhoud... 2 1. De Melkveehouderij in onze streek... 3 1.1 Onze streek... 3 1.2 Wat is veen?... 3 1.3 Boeren vanaf het begin... 3 1.4 Koeien melken...

Nadere informatie

Ondernemende veehouders in gesprek met de maatschappij

Ondernemende veehouders in gesprek met de maatschappij Arian Oostvogels Achtmaal, 285.000 vleeskuikens Steeds meer veehouders realiseren zich dat buren, dorpsgenoten en consumenten invloed hebben op hun bedrijf. De publieke opinie bepaalt mede de uitbreidingsmogelijkheden

Nadere informatie

BURGERINITIATIEF BIO-INDUSTRIE NAAR BIO-INDUSTRIETERREIN. Ries Kock Stichting MOOIJ Land, namens 1500 burgers en meerdere organisaties

BURGERINITIATIEF BIO-INDUSTRIE NAAR BIO-INDUSTRIETERREIN. Ries Kock Stichting MOOIJ Land, namens 1500 burgers en meerdere organisaties BURGERINITIATIEF BIO-INDUSTRIE NAAR BIO-INDUSTRIETERREIN Ries Kock Stichting MOOIJ Land, namens 1500 burgers en meerdere organisaties De Log s in Gelderland, die hebben meegewerkt: Ruurlose Broek Halle

Nadere informatie

de Dierenbescherming Spreekbeurt Beter Leven Kenmerk van

de Dierenbescherming Spreekbeurt Beter Leven Kenmerk van Spreekbeurt Beter Leven Kenmerk van de Dierenbescherming Hoi, ik ben Ikki. Wat leuk dat je je spreekbeurt over het Beter Leven kenmerk gaat doen! Ik kan je daar heel veel over vertellen Bijvoorbeeld dat

Nadere informatie

Lessen en Uitdagingen uit Duurzaam Bodembeheer Utrecht West.

Lessen en Uitdagingen uit Duurzaam Bodembeheer Utrecht West. Lessen en Uitdagingen uit Duurzaam Bodembeheer Utrecht West. Wim Honkoop Begeleiding 35 individuele melkveehouders. Al ruim 3 jaar actief in het opstellen en optimaliseren van Kringloopwijzer resultaten.

Nadere informatie

LTO Noord contributieregeling 2015

LTO Noord contributieregeling 2015 Land- en Tuinbouw Organisatie Noord LTO Noord contributieregeling 2015 LTO Noord is de vereniging van agrarische ondernemers. We behartigen de belangen van onze leden en bieden services en diensten aan.

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Op weg naar een kringloopcertificaat

Op weg naar een kringloopcertificaat Op weg naar een kringloopcertificaat Extra impuls voor duurzame melkveehouderij in Midden-Delfland Er is een kringloopcertificaat in de maak voor duurzame melkveehouderij. Deze proeve van duurzaamheid

Nadere informatie

Circuitles. Thema: de biologische melkveehouderij Doelgroep: middenbouw Lesduur: maximaal een dagdeel Voorbereidingstijd: 1/2 uur

Circuitles. Thema: de biologische melkveehouderij Doelgroep: middenbouw Lesduur: maximaal een dagdeel Voorbereidingstijd: 1/2 uur ZO ZIT DAT! Handleiding voor de docent Het uitgangspunt van de biologische land- en tuinbouw is de zorg voor de gezondheid en het welzijn van dieren en de zorg voor de gewassen, de bodem en de leefomgeving.

Nadere informatie

Nederland. H e t l a n d v o o r j o n g e b o e r e n & t u i n d e r s!?

Nederland. H e t l a n d v o o r j o n g e b o e r e n & t u i n d e r s!? Nederland H e t l a n d v o o r j o n g e b o e r e n & t u i n d e r s!? INHOUDSOPGAVE NEDERLANDS AGRARISCH JONGEREN KONTAKT (NAJK)... 1 Jouw AJK... 1 Voor jou... 1 Provinciaal... 1 Landelijk... 1 Europees...

Nadere informatie

Hierbij ontvangt u mijn antwoorden op de vragen van het lid Thieme (PvdD) over het verbod op het aanbinden van koeien.

Hierbij ontvangt u mijn antwoorden op de vragen van het lid Thieme (PvdD) over het verbod op het aanbinden van koeien. > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Agro Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld.

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. Resultaat Vragenlijst: Waarom doe je mee met de lokale energiecoöperatie? 26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. 1. Ik ben op de volgende manier betrokken bij de lokale

Nadere informatie

GASTVROUWEN EN HEREN OP DE MELKVEEHOUDERIJ Tips voor het ontvangen en rondleiden van bezoekers

GASTVROUWEN EN HEREN OP DE MELKVEEHOUDERIJ Tips voor het ontvangen en rondleiden van bezoekers GASTVROUWEN EN HEREN OP DE MELKVEEHOUDERIJ Tips voor het ontvangen en rondleiden van bezoekers Gastheer/vrouw zijn is ook een vak Goed boeren is een vak, een goede gastvrouw of heer zijn is ook een vak.

Nadere informatie

Nog even en de agrariër is 24/7 online

Nog even en de agrariër is 24/7 online Uren online per week 1 8 6 8% 4 tot 3 uur 3 tot 6 uur > 6 uur Stelling: rol internet neemt toe 1 8 6 9% 4 Nog even en de agrariër is 24/7 online Internet heeft grote invloed op het informatiegedrag van

Nadere informatie

Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020

Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020 Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020 0 Experts verwachten een volumegroei van ~20% tot 2020 door het afschaffen van de quota... Nederlandse melkproductie (mln kg/jaar) 14,000

Nadere informatie

Hoe word je succesvol in sales

Hoe word je succesvol in sales Hoe word je succesvol in sales Verkopen gaat niet vanzelf. Zeker niet in deze tijd. Toch zijn nog steeds veel verkopers erg succesvol. Dat komt niet door het product of de dienst die ze aanbieden, maar

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

Veehouders positief over oplossen mestoverschot

Veehouders positief over oplossen mestoverschot ///PERSBERICHT/// Veehouders positief over oplossen mestoverschot Alfa Accountants en Adviseurs houdt onderzoek over het nieuwe mestbeleid onder 750 boeren WAGENINGEN, 8 mei 2012 Veehouders vertrouwen

Nadere informatie

Streekproducten en eten uit de buurt

Streekproducten en eten uit de buurt Spreekbeurt of werkstuk Streekproducten en eten uit de buurt Inhoud Stap 1. Ga zelf op onderzoek uit Stap 2. Streekproducten of gewoon producten uit de buurt Stap 3. Waarom zijn streekproducten zo bijzonder?

Nadere informatie

BOER IN DE BUURT DIT IS HET WERKBOEK VAN:...

BOER IN DE BUURT DIT IS HET WERKBOEK VAN:... BOER IN DE BUURT DIT IS HET WERKBOEK VAN:..................... INLEIDING Dit werkboek hoort bij de website Boer in de buurt (www.boerindebuurt.nl). Op deze website vind je filmpjes, illustraties en opdrachten

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Kleinschalige voedselinitiatieven in Nederland. Almanak

Kleinschalige voedselinitiatieven in Nederland. Almanak Kleinschalige voedselinitiatieven in Nederland Almanak Almanak kleinschalige initiatieven Van en voor iedereen die zich sterk maakt voor duurzaam voedsel Dit is een dummy met een paar pagina s van de

Nadere informatie

iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiii Stuknummer: 13.022171

iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiii Stuknummer: 13.022171 iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiii Stuknummer: 13.022171 C-C. Gr? GEMEENTE SCHAGEN ING 2 6 SEP2013 agriboard Noord-Holland Noord BioValley AFD BioValley p/a Stichting Agriboard Noord-Holland Noord Postbus

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS kok boer vader ondernemer IK BEN VADER, KOK, BOER EN ONDERNEMER. Het verhaal dat ik vandaag ga vertellen: Ik ben, kok, boer en ondernemer. JEUGD KEUZES, KEUZES, KEUZES. ACHTERGROND:

Nadere informatie

Verslag Workshop Groene diensten

Verslag Workshop Groene diensten Verslag Workshop Groene diensten Groene diensten Groenbeheer, landschapsbeheer, natuur. Opbouw workshop Er zijn twee workshops gehouden, aan het eind van de ochtend en begin van de middag. De beide workshops

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Young People Coaching Experience

Young People Coaching Experience Hét loopbaanprogramma voor Young Professionals Young People Coaching Experience In 5 stappen naar je ideale baan! Ga jij met tegenzin naar je werk? Heb je er genoeg van om werk te doen dat niet bij je

Nadere informatie

Streekkantine. Achterhoek. een kantine is meer dan alleen eten.

Streekkantine. Achterhoek. een kantine is meer dan alleen eten. STREEKKANTINE ACHTERHOEK Met het concept Streekkantine streven we ernaar om minimaal 20% procent van het assortiment in kantines te vervangen voor streekproducten. Hiermee geef je als gemeente een goed

Nadere informatie

09.30 uur LTO Noord Ledendag (besloten) Ruimbaan voor de Drentse boer Kansen voor bedrijfsontwikkeling

09.30 uur LTO Noord Ledendag (besloten) Ruimbaan voor de Drentse boer Kansen voor bedrijfsontwikkeling Programma Dinsdag 16 december Tijd Bedrijf Spreker Onderwerp 12.00 uur TCE GoFour Dhr. Van der Klok Bio Product Processor (BPP) Boerderij van de toekomst 13.00 uur LandRent Mevr. Leeuwerik Pacht en verhuur

Nadere informatie

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om Windenergie als streekproduct: van dichtbij is beter. Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om de hoek, akkerbrood gebakken door bakker Wijnand van Loarnse tarwe: eerlijk en heerlijk!

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Resultaten landbouwenquête

Resultaten landbouwenquête Resultaten landbouwenquête September 2013 Een initiatief van: Friese Milieufederatie Natuur en Milieufederatie Drenthe Natuur en Milieufederatie Groningen LTO-Noord In samenwerking met het Dagblad van

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 7 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 7 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Meie Kiel, Jacques van der Pijl, Maril Rijks THEMA 4 thema 4 les 1 Volop

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Voorjaar op de boerderij. Wat een drukte!

Voorjaar op de boerderij. Wat een drukte! Voorjaar op de boerderij Wat een drukte! Een uitgave van Natuur- en milieueducatie Afdeling Realisatie - Team Stadsruimte Gemeente Leiden, 2012 De boerderij is erg groot. Er zijn stallen met dieren. En

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug, want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

REINAERDE Reinaerde Kijker

REINAERDE Reinaerde Kijker REINAERDE Reinaerde Kijker 2 REINAERDE IN DE KIJKER Vragen voor het WMO loket 4 BEN IK IN BEELD!? De WMO voor ambulante begeleiding 5 RICHARD REIST ROND Anton Maas neemt afscheid van Reinaerde 7 ONDER

Nadere informatie

DESKUNDIGEN. - profielschetsen deskundigen - Project Stimuleren huisverkoop & boerderijwinkels in Groningen

DESKUNDIGEN. - profielschetsen deskundigen - Project Stimuleren huisverkoop & boerderijwinkels in Groningen DESKUNDIGEN - profielschetsen deskundigen - Project Stimuleren huisverkoop & boerderijwinkels in Groningen Maria van Boxtel Graag werk ik samen met boeren en boerinnen aan directe verkoop van hun producten.

Nadere informatie

WE FEED THE WORLD. Achtergronden bij. Een film van Erwin Wagenhofer, Oostenrijk, 2005 www.wefeedtheworld.nl

WE FEED THE WORLD. Achtergronden bij. Een film van Erwin Wagenhofer, Oostenrijk, 2005 www.wefeedtheworld.nl Achtergronden bij WE FEED THE WORLD Een film van Erwin Wagenhofer, Oostenrijk, 2005 www.wefeedtheworld.nl Meer weten over We feed the world? Zelf bijdragen aan een mens-, dier- en milieuvriendelijke landbouw?

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2014 NR. 2

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2014 NR. 2 Vanaf 1 januari 2016 gaat Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb2016) van start. Vanuit een collectieve aanpak van het agrarisch natuur- en landschapsbeheer willen overheid, koepels en collectieven

Nadere informatie

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met Vooruit met natuur Stelt u zich voor een sterke, fitte, sprankelende natuur, waarvan je volop kunt genieten. Natuur dichtbij, die ontspant en die maakt dat je je prettig voelt op de plek waar je woont.

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Uw doel bereiken met MelkNavigator

Uw doel bereiken met MelkNavigator Uw doel bereiken met MelkNavigator Uw doel bereiken met MelkNavigator Als melkveehouder wilt u er uit halen, wat er in zit. Kies gericht voor meer melk, betere gehalten of meer grammen eiwit en/of vet.

Nadere informatie

Fietsen scoort voor een beter klimaat. www.fietsenscoort.nl

Fietsen scoort voor een beter klimaat. www.fietsenscoort.nl Fietsen scoort voor een beter klimaat www.fietsenscoort.nl Fietsen Scoort voor een beter klimaat Fietsen Scoort voor een beter klimaat is een landelijke campagne die het fietsen naar het werk stimuleert.

Nadere informatie

Alsjeblieft: 26 tips voordat je een BOB Borrel bezoekt

Alsjeblieft: 26 tips voordat je een BOB Borrel bezoekt Alsjeblieft: 26 tips voordat je een BOB Borrel bezoekt Inleiding Ondanks het feit dat iedereen weet dat netwerken van belang is - we zullen dan ook niet meer ingaan op het waarom - blijkt dat veel mensen

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. MINpunten 1 maximumscore 1 2 / 6 x 100 % = 33,3% 2 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste reden: Klantenbinding:

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie

Compoststal in Amerika; 2 keer per dag bewerken Gedroogde mest stal in Israël ( de wei in de stal )

Compoststal in Amerika; 2 keer per dag bewerken Gedroogde mest stal in Israël ( de wei in de stal ) Een greep uit nieuwe ontwikkelingen huisvesten van melkvee Huisvesting van melkvee staat momenteel sterk in de belangstelling bij melkveehouders, beleid en het onderzoek. Vanuit verschillende onderzoekprojecten

Nadere informatie

De lessen LESBRIEF VOOR DE LEERKRACHT - GROEP 3/4

De lessen LESBRIEF VOOR DE LEERKRACHT - GROEP 3/4 LESBRIEF VOOR DE LEERKRACHT - GROEP 3/4 In deze lesbrief staan vier lessen die u kunt gebruiken binnen het thema de boerderij, zuivel, koeien of de lente. De lessen duren ongeveer 35 minuten. Les 1: Het

Nadere informatie

Anders melken Seminar over de toekomst van de Nederlandse Melkveehouderij.

Anders melken Seminar over de toekomst van de Nederlandse Melkveehouderij. Anders melken Seminar over de toekomst van de Nederlandse Melkveehouderij. Programma Opening Wim Thus Visie van de Rabobank op de mondiale melkveehouderij Hans Huijbers Visie van de ZLTO op de Nederlandse

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

NOORD. Looienqa, Martina. Bericht onleesbaar? Kijk hier. Uitnodiging en programma ONDERNEMEN DOE JE SAMEN. Van:

NOORD. Looienqa, Martina. Bericht onleesbaar? Kijk hier. Uitnodiging en programma ONDERNEMEN DOE JE SAMEN. Van: naast in Looienqa, Martina Van: LTO Noord regio Noord Verzonden: woensdag 20januari 2016 21:07 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: UITNODIGING eerste Dag van LTO Noord in

Nadere informatie

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Naam: Milieu Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Slootrandenbeheer Baggeren Krabbescheer bevorderen

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

De werknemers van de toekomst. werken straks al bij u. U kunt er vast over meepraten: goed personeel is

De werknemers van de toekomst. werken straks al bij u. U kunt er vast over meepraten: goed personeel is 43600118_Brochure_WerkGevers - 210 x 210 mm - FC - pagina 1 Met de werken straks al bij u juiste U kunt er vast over meepraten: goed personeel is schaars. En die krapte op de arbeidsmarkt zal de komende

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden.

Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden. Gebeurteniskaarten positieve gebeurteniskaarten Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden. Jullie hebben samen betoogd tegen het kappen

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Inzicht in uw administratie

Inzicht in uw administratie Resultaat groeit Inzicht in uw administratie Resultaat groeit... AgroVision levert gespecialiseerde softwarepakketten voor de gehele agrarische sector. Duizenden collega s gebruiken de pakketten van AgroVision

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

Waar groeit mijn eten? handleiding afsluitende les

Waar groeit mijn eten? handleiding afsluitende les Waar groeit mijn eten? handleiding afsluitende les Uitgave: Amsterdams NME Centrum Waar groeit mijn eten? handleiding - afsluitende les Ontwikkeld in opdracht van Vereniging Boerenstadswens www.boerenstadswens.nl

Nadere informatie

mbo veehouderij Altijd de specialisatie die jóu past: Varkens Melkvee Pluimvee Professioneel partner in de veehouderijsector

mbo veehouderij Altijd de specialisatie die jóu past: Varkens Melkvee Pluimvee Professioneel partner in de veehouderijsector mbo veehouderij 2016 2017 Altijd de specialisatie die jóu past: Varkens Melkvee Pluimvee Professioneel partner in de veehouderijsector mbo veehouderij Uitdaging voor doeners in de Veehouderij Nederland

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie

Zonder dieet lekkerder in je vel!

Zonder dieet lekkerder in je vel! Zonder dieet lekkerder in je vel! Vijf vragen en vijf stappen om te ontdekken hoe je jouw eetpatroon kunt veranderen en succesvol kunt afvallen. Overgewicht neemt ernstige vormen aan, veel volwassenen

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl Dit essay is gepubliceerd in het boek Dynamic Food (2013). Dynamic Food is een reizend platform dat onderzoek doet naar en informatie verzamelt over de relatie tussen stad en platteland. In 2050 zal 75%

Nadere informatie

Een huis vinden of verkopen was nog nooit zo eenvoudig.

Een huis vinden of verkopen was nog nooit zo eenvoudig. Een huis vinden of verkopen was nog nooit zo eenvoudig. De Hypotheek Als je een huis koopt moet je de koopsom ook kunnen financieren. Daarbij is het afsluiten van een hypotheek meestal onvermijdelijk.

Nadere informatie

Diervriendelijke keuzes door consumenten

Diervriendelijke keuzes door consumenten Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Diervriendelijke keuzes door consumenten Monitor Duurzame Dierlijke Producten 2009 Deze brochure is een uitgave van: Rijksoverheid Postbus 00000 2500

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Lesbrief Dierenrechten en activisten

Lesbrief Dierenrechten en activisten Lesbrief Dierenrechten en activisten Hoe komt het toch dat er tegenwoordig zoveel publiciteit is rond dieren en hun welzijn? In de tweede kamer is met de komst van de Partij voor de Dieren nog nooit zoveel

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie